{"id":12555,"date":"2019-03-31T14:20:28","date_gmt":"2019-03-31T19:20:28","guid":{"rendered":"http:\/\/circassiancenter.com\/tr\/?p=12555"},"modified":"2019-03-31T14:20:28","modified_gmt":"2019-03-31T19:20:28","slug":"xix-yuzyilda-adige-rus-iliskileri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/xix-yuzyilda-adige-rus-iliskileri\/","title":{"rendered":"XIX. Y\u00dcZYILDA AD\u0130GE \u2013 RUS \u0130L\u0130\u015eK\u0130LER\u0130"},"content":{"rendered":"<p><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/circassiancenter.com\/cc-turkiye\/yz-image6\/0233.JPG\" width=\"400\" height=\"300\" border=\"0\" \/><\/p>\n<p><span style=\"font-size: small;\"><span lang=\"en-us\"><strong>Dr. PENE\u015eU Asker<\/strong><br \/>\n<\/span> <\/span> <span> <span lang=\"en-us\"> Adige Mak Gazetesi<br \/>\n\u00c7eviri: A\u00c7UMIJ Hilmi <\/span> <\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">\u0130nsano\u011flu i\u00e7in sava\u015f bir trajedidir. Fakat liderler aras\u0131nda bundan ders-ak\u0131l alan\u0131 az \u00e7\u0131kmakta. B\u00f6yle olmas\u0131na ra\u011fmen son zamanlarda bir zamanlar\u0131n Rusya \u0130mparatorlu\u011fu<span lang=\"en-us\">&#8216;<\/span>nda uluslar\u0131n tarihine y\u00f6nelik yakla\u015f\u0131mda adiliyetin gerekti\u011fi anla\u015f\u0131lmaya ba\u015fland\u0131. Bunun bir kan\u0131t\u0131da son y\u0131llarda Kafkas sava\u015f\u0131nda can\u0131n\u0131 yitirenleri anma g\u00fcnlerinin betimleniyor olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>G\u00fcn\u00fcm\u00fczde tarih bilimi, Adigelerin Kafkas sava\u015flar\u0131nda \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerini korumak i\u00e7in yer ald\u0131klar\u0131 kan\u0131tl\u0131yor. Sava\u015f Kuzey-Bat\u0131 <span lang=\"en-us\">K<\/span>afkasya<span lang=\"en-us\">&#8216;<\/span>n\u0131n en zor d\u00f6nemine denk gelmi\u015fti. Pek \u00e7ok \u015fey zaman\u0131n g\u00fc\u00e7l\u00fc devletleri olan Osmanl\u0131 ve Rusya <span lang=\"en-us\">i<\/span>mparatorluklar\u0131 aras\u0131ndaki ili\u015fki ile ilintiliydi. Bunun yan\u0131s\u0131ra Adigelerin aras\u0131nda da ba\u015fka \u00fclkelerle olan ili\u015fkiler a\u00e7\u0131s\u0131ndan farkl\u0131l\u0131klar da vard\u0131. Baz\u0131 Adige boylar\u0131 Rusya ile daha ilintiliyken di\u011fer baz\u0131lar\u0131 T\u00fcrkiye&#8217;nin etkisindeydi. B\u00f6ylesi bir durum alt\u0131nda Adigeler \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerini korumak zorundayd\u0131lar.<\/p>\n<p>Kafkas sava\u015flar\u0131 esnas\u0131nda Adigeler ile Rusya ili\u015fkileri ayn\u0131 de\u011fildi ve bunun Rusya<span lang=\"en-us\">&#8216;<\/span>n\u0131n uygulad\u0131\u011f\u0131 kendi politikas\u0131n\u0131n da yer ald\u0131\u011f\u0131 \u00e7e\u015fitli sebepleri vard\u0131. \u00d6rne\u011fin Rusya&#8217;n\u0131n politik elit \u00f6nderleri taraf\u0131ndan da ele\u015ftirel yakla\u015f\u0131lan General Yermelov&#8217;un XIX. <span lang=\"en-us\">y<\/span>\u00fczy\u0131l\u0131n ilk \u00e7eyre\u011finde uygulad\u0131\u011f\u0131 zalimane politiklar Adigelerin orduya daha sert kar\u015f\u0131 durmalar\u0131n\u0131 gerekli k\u0131l\u0131yordu. Bu politikan\u0131n gev\u015femesi ard\u0131ndan Adige- Rus ili\u015fkileri daha d\u00fczenli hal alm\u0131\u015ft\u0131. Fakat 1829 y\u0131l\u0131nda Edirne <span lang=\"en-us\">A<\/span>n<span lang=\"en-us\">t<\/span>la\u015fmas\u0131<span lang=\"en-us\">&#8216;<\/span>n\u0131n imzalanmas\u0131 ard\u0131ndan \u00c7arl\u0131k Adige topraklar\u0131n\u0131 daha sert sava\u015flarla almaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Adigeler bu yakla\u015f\u0131m kar\u015f\u0131s\u0131nda sert direni\u015f g\u00f6sterdiler.<\/p>\n<p>Adige-Rus ili\u015fkileri her zaman sava\u015f \u015feklindeydi diye g\u00f6stermek<span lang=\"en-us\"> d<\/span>e do\u011fru de\u011fil. Bu ili\u015fkiler pek \u00e7ok y\u00f6nden, Rusya&#8217;n\u0131n, Osmanl\u0131, \u0130ngiltere, Fransa ve bat\u0131 Avrupa \u00fclkeleri aras\u0131ndaki ili\u015fkileri ile de ilintiliydi.<\/p>\n<p>Rus-Adige ili\u015fkileri Kuzey Do\u011fu Kafkasya<span lang=\"en-us\">&#8216;<\/span>da \u015eamil&#8217;in uygulad\u0131\u011f\u0131 politikalarla da pek \u00e7ok \u015fekilde ilintiliydi. Da\u011f\u0131stan ve \u00c7e\u00e7enistan imam\u0131 \u015eamil&#8217;in el\u00e7ileri o tarihlerde sava\u015f\u0131n s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc \u00c7erkesya<span lang=\"en-us\">&#8216;<\/span>ya geliyor Adigelerin \u015eeriata uygun ya\u015famas\u0131n\u0131 sal\u0131k veriyorlard\u0131. Fakat Adigeler buna haz\u0131r de\u011fillerdi. B\u00f6yle olmas\u0131na ra\u011fmen \u015eamil&#8217;in el\u00e7ilerinin Adigelerin birbirleri ile kenetlenmelerinde yararlar\u0131da dokundu.<\/p>\n<p>Rus-\u00c7erkes ili\u015fkileri \u00c7erkesya<span lang=\"en-us\">&#8216;<\/span>n\u0131n sosyal-ekonomik geli\u015fmesi ile de ilintiliydi. Adigelerin aras\u0131nda anla\u015fmazl\u0131k olmas\u0131ylada alakal\u0131yd\u0131. Bu sosyal olaylardan en \u00e7ok <span lang=\"en-us\">p<\/span>\u015f\u0131lar ile k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7if\u00e7iler aras\u0131nda geli\u015fen \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n \u00f6nemi vard\u0131. Adigeler aras\u0131ndaki s\u0131n\u0131f \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n da zarar\u0131 gelmekteydi. T\u00fcm bunlara ra\u011fmen XIX. <span lang=\"en-us\">y<\/span>\u00fczy\u0131lda Kuzeybat\u0131 <span lang=\"en-us\">K<\/span>afkasya<span lang=\"en-us\">&#8216;<\/span>da ya\u015fayan Adigelerin Rusya<span lang=\"en-us\">&#8216;<\/span>ya kar\u015f\u0131 duru\u015flar\u0131 bir \u00f6zg\u00fcrl\u00fck sava\u015f\u0131 mahiyetindeydi. Sava\u015flar bu d\u00f6nemde b\u00fcy\u00fck yer tutuyorlard\u0131. Sava\u015flara her s\u0131n\u0131ftan b\u00fct\u00fcn Adigeler i\u015ftirak ediyorlard\u0131. Adigeleri ayakland\u0131ranlar aras\u0131nda <span lang=\"en-us\">p<\/span>\u015f\u0131 ve <span lang=\"en-us\">v<\/span>orklar da vard\u0131. Onlar ulusun y\u00fcre\u011finde duydu\u011fu hisseti\u011fi \u015feyleri dile getiriyorlard\u0131. \u00d6zg\u00fcrl\u00fck m\u00fccadelesi veren insanlara M\u00fcsl\u00fcman din adamlar\u0131da kat\u0131l\u0131yordu. B\u00f6yle olmas\u0131na ra\u011fmen \u00c7erkesya<span lang=\"en-us\">&#8216;<\/span>n\u0131n farkl\u0131 b\u00f6lgeleri aras\u0131nda ekonomik ba\u011f\u0131n sa\u011flam olmamas\u0131 sebebiyle \u00f6zg\u00fcrl\u00fck m\u00fccadelesi g\u00fc\u00e7l\u00fc bir ata\u011fa ge\u00e7emiyordu. Her t\u00fcrl\u00fc zorlu\u011fa, XIX. <span lang=\"en-us\">y<\/span>\u00fczy\u0131l Adige tarihinin bu girift yap\u0131sana ra\u011fmen \u00c7erkesler aras\u0131nda politik birli\u011fin sa\u011flanmas\u0131na do\u011fru gidi\u015f vard\u0131.<\/p>\n<p>Adigelerin \u00f6zg\u00fcrl\u00fck sava\u015f\u0131 ile \u015eamil<span lang=\"en-us\">&#8216;<\/span>in liderli\u011finde da\u011fl\u0131lar\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi harakat aras\u0131nda ilinti vard\u0131. Yukar\u0131da da belirtti\u011fimiz gibi Bat\u0131 <span lang=\"en-us\">K<\/span>afkasya<span lang=\"en-us\">&#8216;<\/span>da y\u00fcr\u00fct\u00fclen sava\u015flar pek \u00e7ok \u015feyle alakal\u0131yd\u0131, \u0130ngiltere ve Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu<span lang=\"en-us\">&#8216;<\/span>nun Kafkasya politikalar\u0131 da bunlardan birisiydi. \u0130ngiltere y\u00f6neticilerinin ticari olarak \u00c7erkesya<span lang=\"en-us\">&#8216;<\/span>n\u0131n \u00f6zg\u00fcr olmas\u0131ndan \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n bulunmas\u0131 yan\u0131s\u0131ra Rusya<span lang=\"en-us\">&#8216;<\/span>n\u0131n Kafkasya<span lang=\"en-us\">&#8216;<\/span>ya girmesine Adigelerin engel olmas\u0131n\u0131da faydal\u0131 buluyorlard\u0131. Rusya Adige topraklar\u0131na gelen \u0130ngiliz g\u00f6revlilerin casus olduklar\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyordu. Ama Adigelerin \u0130ngilizlerden fayda sa\u011flad\u0131klar\u0131n\u0131 da belirtiyorlard\u0131.<\/p>\n<p>Adigelerin birli\u011finde Muhammed Emin<span lang=\"en-us\">&#8216;<\/span>in yapt\u0131klar\u0131n\u0131n da b\u00fcy\u00fck \u00f6nemi vard\u0131r. O&#8217;nun bat\u0131 \u00c7erkesya<span lang=\"en-us\">&#8216;<\/span>ya geldi\u011fi d\u00f6nem Adigelerin politik bilin\u00e7lerinin artt\u0131\u011f\u0131 zamana denk gelir. Muhammed Emin&#8217;in yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar Adigelerin daha birlik i\u00e7erisinde olmas\u0131na vesile oldu.<\/p>\n<p>Kafkas sava\u015flar\u0131 d\u00f6neminde Rus-Adige ili\u015fkileri de\u011ferlendirilirken daha ger\u00e7ek\u00e7i olarak olaylara yakla\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r. Rusya farkl\u0131 zamanlarda politikas\u0131nda farkl\u0131l\u0131klarda g\u00f6sterdi. Bunun ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu \u015fey ise Rusya y\u00f6neticilerinin Kafkasya<span lang=\"en-us\">&#8216;<\/span>y\u0131 bilmemeleri Adigeleri tan\u0131mamalar\u0131 ile de ili\u015fkilidir. Burada belirtmeliyiz ki; 1837-1839 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Hangeri&#8217;nin Kuzey Kafkasya<span lang=\"en-us\">&#8216;<\/span>ya gelmesininde \u00f6nemi vard\u0131r. I. Nikolay&#8217;\u0131n <span lang=\"en-us\">K<\/span>afkasya<span lang=\"en-us\">&#8216;<\/span>ya gelmesi i\u00e7in gereken haz\u0131rl\u0131klar\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde sa\u011flayan da O&#8217;dur.<\/p>\n<p>Hangeri&#8217;nin Askeri Bakanl\u0131k ad\u0131na yazd\u0131\u011f\u0131 tezkerede resmi olarak Peterspug ile Hangeri&#8217;nin Rus-Adige ili\u015fkilerine yakla\u015f\u0131mlar\u0131n\u0131n birbirinden \u00e7ok ayr\u0131 oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. Hangeri&#8217;nin s\u00f6zlerinden Rus-Adige ili\u015fkilerinin nas\u0131l olmas\u0131 gerekti\u011fini, bat\u0131 \u00c7erkesya&#8217;da ak\u0131l \u00e7er\u00e7evesinde politikalar\u0131n tart\u0131larak y\u00fcr\u00fct\u00fclmesinin gerekti\u011fini g\u00f6sterir.<\/p>\n<p>G\u00fcn\u00fcm\u00fczde de XIX. <span lang=\"en-us\">y<\/span>\u00fczy\u0131l Adige-Rus ili\u015fkileri tarihinin \u00f6\u011frenilmesinin b\u00fcy\u00fck \u00f6nemi vard\u0131r.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Dr. PENE&#350;U Asker Adige Mak Gazetesi &Ccedil;eviri: A&Ccedil;UMIJ Hilmi &#304;nsano&#287;lu i&ccedil;in sava&#351; bir trajedidir. Fakat liderler aras&#305;nda bundan ders-ak&#305;l alan&#305; az &ccedil;&#305;kmakta. B&ouml;yle olmas&#305;na ra&#287;men son zamanlarda bir zamanlar&#305;n Rusya &#304;mparatorlu&#287;u&lsquo;nda uluslar&#305;n tarihine y&ouml;nelik yakla&#351;&#305;mda adiliyetin gerekti&#287;i anla&#351;&#305;lmaya ba&#351;land&#305;. Bunun bir kan&#305;t&#305;da son y&#305;llarda Kafkas sava&#351;&#305;nda can&#305;n&#305; yitirenleri anma g&uuml;nlerinin betimleniyor olmas&#305;d&#305;r. G&uuml;n&uuml;m&uuml;zde tarih bilimi, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[29],"tags":[],"class_list":["post-12555","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarih","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12555","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12555"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12555\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12557,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12555\/revisions\/12557"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12555"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=12555"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12555"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}