![](\"http:\/\/circassiancenter.com\/cc-turkiye\/z-2013-Images-1\/031.JPG\")
<\/p>\n<\/p>\n
SICIH Hazretb\u0131y \u0130\u015fgal\u00e7i Alman fa\u015fistlerinin ilerlemesi 1942 y\u0131l\u0131 sonlar\u0131nda Kafkas da\u011f s\u0131ras\u0131n\u0131n zirvelerinde durdurulmu\u015ftu. B\u00f6ylece d\u00fc\u015fman Kafkasya’y\u0131 alamayaca\u011f\u0131n\u0131 anlayarak kendisini korumak amac\u0131yla savunma pozisyonuna ge\u00e7mi\u015fti. 19 A\u011fustos 1942 y\u0131l\u0131nda Stalingrad yak\u0131nlar\u0131nda Sovyetler Birli\u011fi ordular\u0131n\u0131n d\u00fc\u015fmana kar\u015f\u0131 direni\u015fininde bu konuda faydal\u0131 etkileri oldu. G\u00fcney cephesi ordusu taraf\u0131ndan Rostov, Salske, Tihoretske’ye p\u00fcsk\u00fcrt\u00fclen ve Kuzey Kafkasya’da reel olarak ilerleme kaydeden g\u00fc\u00e7lerimizin her tarafta ne yapaca\u011f\u0131n\u0131 bilemez duruma d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f d\u00fc\u015fman ordular\u0131n\u0131n Rostov’dan b\u00f6lgeye kadar olan k\u0131sm\u0131n\u0131n yok edilmesi imkan\u0131 ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n Fa\u015fist Alman ordular\u0131 komutanlar\u0131 ku\u015fat\u0131lma ihtimaline kar\u015f\u0131, ikinci bir Stalingrad vakas\u0131 ile kar\u015f\u0131la\u015fmamak i\u00e7in Mezdegu’da bulunan 1. Tank Odusu’nu 1 Ocak 1943 tarihinden itibaren geri \u00e7ekmek zorunda kald\u0131lar. Fakat\u00a0 Karadeniz deniz kuvvetlerinin bulundu\u011fu cepheden, Tuapse’ye giden yoldan Karadeniz hakimiyetini sa\u011flamak istedikleri b\u00f6lgelerde diren\u00e7lerini artt\u0131rd\u0131lar. Ellerinden gelen olanaklar \u00e7er\u00e7evesinde 1. Tank Ordusu’nu koruyarak Rostov’a \u00e7ekme\u011fe \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlard\u0131.<\/p>\n Geli\u015fen bu olaylar\u0131n nas\u0131l sonu\u00e7lanabilece\u011fi de\u011ferlendirmesini yapan Genelkurmay Kuzey Kafkasya’da d\u00fcmana kar\u015f\u0131 direni\u015fin Karadeniz kuvvetleri deste\u011fi ile artt\u0131r\u0131larak d\u00fc\u015fman briliklerinin Kuzey Kafkasya’ya d\u00f6nemeyecek hal almas\u0131 i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 karar\u0131 al\u0131nd\u0131. Genel Kurmay Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 Kafkas Ard\u0131 Ordular\u0131 Komutan\u0131 General\u00a0 \u0130. V. Tyulenev, Terek b\u00f6lgesini savunmakta olan Kurmay General \u0130. \u0130. Maslenikov’un Stavropol’a do\u011fru \u00e7ekilmeye ba\u015flayan d\u00fc\u015fman ordular\u0131na sald\u0131rarak d\u00fc\u015fman\u0131n ordular\u0131n\u0131 istedi\u011fi alana istedi\u011fi \u015fekilde sevk etmesine engel olunmas\u0131 emri verdi.<\/p>\n Karadeniz Sahili Birlikleri Komutan\u0131 \u0130. E. Petrov’a ise\u00a0 d\u00fc\u015fman ordusunu Krasnodar-Tihoretsk taraf\u0131na do\u011fru p\u00fcsk\u00fcrtmesi, Hitler ordular\u0131n\u0131n olu\u015fturdu\u011fu savunma hatt\u0131n\u0131 da\u011f\u0131tarak Krasnodar\u0131 el ge\u00e7irmesi ayr\u0131ca Armavir Rostov demiryolunun Tihorensk k\u0131sm\u0131n\u0131 ele ge\u00e7irerek ard\u0131ndan Kuzey Bat\u0131 Kafkasya’daki demiryolu hatt\u0131n\u0131 \u00e7e\u015fitli yerlerde hakimiyetini elde etmesi emri verilmi\u015fti. B\u00f6ylece Batayska, Azov, Rostov k\u0131rlar\u0131n\u0131 da ele ge\u00e7irerek b\u00f6lgedeki G\u00fcney Ordusu birlikleri ile birle\u015ferek d\u00fc\u015fman\u0131n sol cephesini ele ge\u00e7irip Kafkasya’daki t\u00fcm d\u00fc\u015fman birliklerini ku\u015fatarak soluk bile alamayacak hale getirilecekti.<\/p>\n Bu emir \u00e7er\u00e7evesinde d\u00fc\u015fmana yap\u0131lacak sald\u0131r\u0131 Ocak ay\u0131 i\u00e7erisinde ger\u00e7ekle\u015ftirilmeliydi.<\/p>\n Karadeniz Ordusu’nun planlanan hareket \u015fekli<\/strong><\/p>\n Kuzeyde bulunan ordular d\u00fc\u015fman askerinin bir ad\u0131m bile ilerlemesini durdurmak \u00fczere sava\u015fyorlard\u0131, Karadeniz Ordusu ise Krasnodar-Tihorensk hatt\u0131nda d\u00fc\u015fman birliklerini yarmak ile g\u00f6revlendirilmi\u015fti. Bu ordular\u0131n hareket plan\u0131n\u0131 Genel Kurmay haz\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131. Bu plana g\u00f6re d\u00fc\u015fman hatt\u0131n\u0131 da\u011f\u0131tacak sald\u0131r\u0131 ‘deniz’ ve ‘da\u011f’ hareketi isimli iki farkl\u0131 koldan\u00a0 olacakt\u0131.<\/p>\n ‘Da\u011f’ hareketi Ps\u0131fabe yak\u0131nlar\u0131ndaki d\u00fc\u015fman savunmas\u0131n\u0131 s\u00f6k\u00fcp P\u015f\u0131ze (Kuban’a) ula\u015f\u0131p Krasnodar’\u0131 al\u0131p buraya d\u00fc\u015fman\u0131 yakla\u015ft\u0131rmayacak ard\u0131ndan\u00a0 \u00f6nce Tihoretske ard\u0131ndan Batayskey’e ula\u015fmak zorunda olan d\u00fc\u015fman birliklerinin \u00f6n\u00fc kesilerek Rostov ve Yeysk’e \u00e7ekilmeleri engellenecekti.<\/p>\n Bu g\u00f6rev kademe kademe ger\u00e7ekle\u015ftirilmeliydi. Plan gere\u011fi ilk sald\u0131r\u0131da (14-18 Ocak) Kuban nehrine ula\u015farak nehir ge\u00e7i\u015f yollar\u0131n\u0131 ele ge\u00e7irmek zorundayd\u0131lar. \u0130kinci a\u015famada ise 19-30 Ocak tarihleri aras\u0131nda\u00a0 Krasnodar al\u0131narak d\u00fc\u015fmandan ar\u0131nd\u0131r\u0131lmal\u0131yd\u0131. Bundan sonra Tihorensk’e ula\u015farak cephe olu\u015fturup Batayske yolunu denetim alt\u0131na almalar\u0131 gerekiyordu. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc a\u015famada ise Ku\u015fevske y\u00f6n\u00fcnden Batayske de denetim alt\u0131na al\u0131nmal\u0131yd\u0131.<\/p>\n Da\u011f Hareketi Komutanl\u0131\u011f\u0131’n\u0131 Kurmay General A.A. Gre\u00e7ko’nun yapt\u0131\u011f\u0131 56. Ordu Orgeneral A. \u0130. Rijov’un komutas\u0131ndaki 18. Ordu, Sovyetler Birli\u011fi Kahraman\u0131 \u0130. P. Rosl\u0131y’in komutanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131 46. Ordu’dan olu\u015fan \u00fc\u00e7 ordu kat\u0131lacakt\u0131. Bu hareketin ba\u015far\u0131s\u0131 i\u00e7in en \u00f6nemli olan\u0131 ise 46. Ordu’ydu.<\/p>\n Fanagoriyske’den Azov’a kadar 50 kilometrelik alana yay\u0131lm\u0131\u015f ordu cephe olu\u015fturarak Ps\u0131fab y\u00f6n\u00fcnden Stavropoliye taraf\u0131ndan 18. Ordu ile birlikte ilerlemesi gerekiyordu. Krasnodar’a y\u00f6nelerek Pa\u015fkovske taraf\u0131ndan Kuban nehrini ge\u00e7erek Krasnodar\u0131 kurtar\u0131p Tihoretske gitmelilerdi.<\/p>\n 18.Ordu’nun vazifesi ise 44. Alman Korpusu’nu H\u0131d\u0131j yak\u0131nlar\u0131nda da\u011f\u0131tarak Suzdalske y\u00f6n\u00fcnden ilerleyerek Kuban nehrini a\u015f\u0131p Krasnodar’\u0131n do\u011fusundan Starakorsunske; Pa\u015fkovske taraf\u0131na d\u00f6nmekti.<\/p>\n 18.Ordu di\u011ferlerinin sa\u011f taraf\u0131nda yer al\u0131yordu. Almanlar\u0131n 49. Da\u011f Korpusu’nu da\u011f\u0131tarak M\u0131yekuape \u015e\u0131thale taraf\u0131na y\u00f6nelerek M\u0131yekuape’yi kurtarmak ve ard\u0131ndan b\u00fct\u00fcn g\u00fcc\u00fc ile Lebape mevkiinden Kuban nehrini ge\u00e7erek ilerlemeliydi.<\/p>\n ‘Deniz’ isimli hareket ile de karadeniz sahilinin i\u015fgaldan kurtar\u0131lmas\u0131, Novorosisk ve Taman burunlar\u0131n\u0131n kurtar\u0131lmas\u0131 gerekiyordu. Bu konuda ise general F. M. Kamkov komutas\u0131ndaki 47. Ordu g\u00f6revlendirilmi\u015fti. Abin yak\u0131nlar\u0131ndaki d\u00fc\u015fman birliklerini bozup Kr\u0131mske’yi kurtard\u0131ktan sonra Taman ve Novorosisk burunlar\u0131n\u0131 almas\u0131 gerekiyordu.<\/p>\n Karadeniz ordular\u0131na S. K. Goryunov komutas\u0131ndaki 5. Hava Kuvvetleri destek oluyordu. Bu hava kuvvetlerinin 270 u\u00e7a\u011f\u0131 vard\u0131 ayn\u0131 zamanda Karadeniz Donanmas\u0131’na ait 118 u\u00e7akta emrindeydi. Bu hava kuvvetlerinin g\u00f6revleri aras\u0131nda M\u0131yekuape, Krasnodar ve Armavirde bulunan d\u00fc\u015fman hava kuvvetlerini yok etmek d\u00fc\u015fman ordusunun geri \u00e7ekilmesini sa\u011flayacak demiryollar\u0131ndaki ge\u00e7itleri kullan\u0131lmaz hale getirmekte vard\u0131.<\/p>\n S\u00f6z konusu operasyonun planland\u0131\u011f\u0131 gibi ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi g\u00fc\u00e7 birli\u011fi yap\u0131lmas\u0131 yan\u0131s\u0131ra ordunun askeri donan\u0131m\u0131 ile de ilintiliydi. 56. Ordu’nun 1168 silah\u0131 ve minamiyotu vard\u0131. Bu d\u00fc\u015fman artileriyesinden 4 kat daha fazlayd\u0131. Tank birlikleride g\u00fc\u00e7lendirilmi\u015fti. Toplamda 316 tanka sahiptiler. Bunlardan 195’i d\u00fc\u015fman hatlar\u0131n\u0131 yarmas\u0131 gereken 56. Ordu’ya verilmi\u015fti.<\/p>\n D\u00fc\u015fman ordular\u0131n\u0131n konu\u00e7land\u0131\u011f\u0131 durum ve savunma durumu hakk\u0131nda…<\/strong><\/p>\n Karadeniz ordular\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda\u00a0 General R. Ruoff komutas\u0131nda Almanlar\u0131n 17. Piyade Ordusu bulunuyordu. Onun sol cenah\u0131nda 49. Da\u011f Korpusu, sa\u011f cenah\u0131nda 5. Alman Ordu Korpusu, merkez cenahta ise 44. Alman Ordu Korpusu ve Rumen S\u00fcvari Korpusu yer al\u0131yordu.<\/p>\n D\u00fc\u015fman ordusu 17 t\u00fcmen, 5 tabur ve 12 farkl\u0131 birlikten olu\u015fuyordu. P\u015f\u0131ze Fotl\u0131r\u0131 (Kuban b\u00f6lgesindeki) havaalanlar\u0131nda 150 kadar da u\u00e7a\u011f\u0131 bulunuyordu. Tanklar\u0131n say\u0131s\u0131 ise tesbit edilmi\u015f de\u011fildi. Fakat geri \u00e7ekilen 1. Tank Ordusu’na ait tanklar\u0131da kullanacaklar\u0131 a\u015fikard\u0131.<\/p>\n \u0130ki ordunun silah g\u00fcc\u00fc k\u0131yasland\u0131\u011f\u0131nda Sovyet ordusunun daha g\u00fc\u00e7l\u00fc oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. D\u00fc\u015fman\u0131n savunma hatt\u0131 ise \u00fc\u00e7 hat halindeydi. \u0130lk hat\u00a0 d\u00fc\u015fman denetiminde olan \u015eavman, Bez\u0131myannoye, Ps\u0131fabe, Stavropols-kaya’da bulunan ordular\u0131n ge\u00e7ebilece\u011fi yerlerde kaz\u0131lm\u0131\u015f siperler, tel \u00f6rg\u00fcleri ve may\u0131n tarlalar\u0131ndan olu\u015fuyordu.<\/p>\n \u0130kinci hatta ise Abadzehhable, Dagestanskaya, \u015eirvanskaya, H\u0131d\u0131j, Kabardinske, Severske, Aht\u0131rske, Abinske, Kr\u0131mske yer al\u0131yordu. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc hat ise P\u015f\u0131ze (Kuban) nehri sahilindeydi. Buralarda s\u0131\u011f\u0131naklarda yapm\u0131\u015flar-d\u0131. Bu s\u0131\u011f\u0131naklardan olu\u015fan hat P\u00e7\u0131hatl\u0131kuye, \u015e\u0131nc\u0131ye, Georgiye-Af\u0131pske k\u00f6ylerinden ge\u00e7iyordu.<\/p>\n Sava\u015f nas\u0131l cereyan etmi\u015fti<\/strong><\/p>\n Sava\u015f d\u00f6neminde Merkez Genel Karargah\u0131 Komutan\u0131 S.M. \u015etemenke’nin anlatt\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re 2 Ocak tarihinde Genelkurmay Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131’n\u0131n d\u00fc\u015fmana kar\u015f\u0131 sald\u0131r\u0131 emri Karadeniz Ordular\u0131na ula\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ve hareket ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Buna sebep olan \u015fey ise d\u00fc\u015fman\u0131n 1. Tank Ordusu’nun hareketi yan\u0131s\u0131ra 5 Ocak tarihinde Alman ordular\u0131n\u0131n Kafkas s\u0131rada\u011flar\u0131ndan da geri \u00e7ekilmeye ba\u015flamas\u0131yd\u0131, bundan d\u00fc\u015fman\u0131n Krasnodar taraf\u0131nda g\u00fc\u00e7lerini toplamak istdi\u011fi anla\u015f\u0131l\u0131yordu.<\/p>\n Ellerindeki t\u00fcm imkanlar\u0131 kullanarak planlanan d\u00fc\u015fman\u0131 p\u00fcsk\u00fcrtme operasyonu haz\u0131rl\u0131klar\u0131n\u0131 arzulanan zamanda bitrmek istedilerse de bu olmad\u0131. Planlanan zamanda havan\u0131n durumu bozmu\u015ftu. Ordunun bir k\u0131sm\u0131 yoldayd\u0131. Her ne pahas\u0131na olursa olsun operasyona planlanan zamanda ba\u015fland\u0131.<\/p>\n 11 Ocak tarihinde 46. Ordu ilk ata\u011f\u0131 yaparak Samurske ve Ap\u015feron taraf\u0131nda d\u00fc\u015fmana kay\u0131plar verdirdi.\u00a0 Ertesi g\u00fcn 47. Ordu Kr\u0131mske’deki d\u00fc\u015fman hatt\u0131na sald\u0131rd\u0131.<\/p>\n 46.Ordu’nun ilerlemesinde hava durumu zorluk \u00e7\u0131kart\u0131yordu. 10-12 Ocak tarihleri aras\u0131nda ya\u011fmur ve karla kar\u0131\u015f\u0131k ya\u011fmur ya\u011fm\u0131\u015ft\u0131. Kat edilecek yol \u00e7amur i\u00e7indeydi ve ilerlemek kolay olmuyordu. Toplar ordunun gerisinde kalm\u0131\u015ft\u0131. Bu y\u00fczden d\u00fc\u015fman konumunu de\u011fi\u015ftirerek yeni mevzi alma imkan\u0131na kavu\u015fmu\u015ftu. Fakat buna ra\u011fmen ordular\u0131m\u0131z ilerlemelerini s\u00fcrd\u00fcrd\u00fcler, d\u00fc\u015fmana rahat hareket etme imkan\u0131 vermediler 16 Ocak tarihinde sava\u015farak Daho, Nijegorodska, \u00c7ernigovska ve Maratuk’u ald\u0131lar.<\/p>\n 46.Ordu’nun bu ilerleyi\u015fi d\u00fc\u015fman\u0131 zor bir pozisyona soktu. Bu y\u00fczden Gunayk, \u015eavman hatt\u0131n\u0131 kendileri terk ederek geri \u00e7ekilmeye ba\u015flad\u0131lar. D\u00fc\u015fman\u0131n geri \u00e7ekili\u015fini g\u00f6ren 18. Ordu 14 Ocak tarihinde d\u00fc\u015fman\u0131-fa\u015fistleri yok etmek \u00fczere sald\u0131r\u0131ya ge\u00e7erek d\u00fc\u015fman\u0131n ard\u0131s\u0131ra H\u0131d\u0131j tarf\u0131na y\u00f6neldi. 16 Ocak tarihinde Kotlovino, Gunayka ve \u015eavman i\u015fgalden kurtar\u0131ld\u0131.<\/p>\n 16 Ocak tarihinde hava ve top deste\u011fi ard\u0131ndan 56. Ordu ilerlemeye ba\u015flad\u0131. D\u00fc\u015fman hatlar\u0131n\u0131 bozguna u\u011frat\u0131p Stavropolske’yi ald\u0131. Ertesi g\u00fcn Kalujske, Novoaleksiyevske ve Penzenske’yi ald\u0131.<\/p>\n Bir sonraki g\u00fcnde birliklerimiz hayli ilerlediler 18 Ocak tarihinde saat 12 sular\u0131nda General\u00a0 B.\u0130 Ar\u015fintsev komutas\u0131ndaki 55. Piyade Alay\u0131 Adigey s\u0131n\u0131rlar\u0131na ula\u015ft\u0131. Ordular hep birlikte Staramogilevske, Novomogilevske, Krasnoarmeyske, Nat\u0131huaye’yi ele ge\u00e7irdiler. B\u00f6lge halk\u0131da ellerine ne ge\u00e7irdilerse d\u00fc\u015fmana kar\u015f\u0131 sald\u0131rmaya ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131 \u015e\u0131nj\u0131ye ve Tehutem\u0131kuaye taraflar\u0131nda da sava\u015f ate\u015fi ba\u015f\u0131n\u0131 alm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n D\u00fc\u015fman birlikleride bir araya toplanmaya ba\u015flam\u0131\u015f ve diren\u00e7li bir kar\u015f\u0131 koyu\u015f sergiliyorlard\u0131. ordular\u0131m\u0131z 23 Ocak’ta Krasnodar’\u0131 almaya te\u015febb\u00fcs ettilerse de ba\u015far\u0131l\u0131 olamam\u0131\u015flard\u0131. Ayn\u0131 zamanda bu s\u0131rada G\u00fcney Ordusu birlikleri de Batayskeye do\u011fru ilerliyorlard\u0131. Kuzeyde bulunan ordular d\u00fc\u015fman\u0131n izinden Kropotkin ve Armavire ula\u015fmak \u00fczereydiler.<\/p>\n Olan bu geli\u015fmeler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda Genel Kurmay Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 24 Ocak’ta\u00a0 yeni bir emirle ordular\u0131n Krasnodar yak\u0131nlar\u0131nda konu\u015flanmalar\u0131n\u0131 di\u011fer birliklerin Taman y\u00f6n\u00fcne hareket ederek Ker\u00e7enske yar\u0131madas\u0131n\u0131 almak \u00fczere hareket etmeleri emri vermi\u015fti. Ayn\u0131 g\u00fcn General \u0130. E. Petrov 46. Ordu’nun Ap\u015feronsk \u00c7ernigovske taraf\u0131na hareket ederek 27 Ocak tarihine kadar Ap\u015feronsku almas\u0131 ve 29 Ocak’a kadar Belero\u00e7enskte demiryolunu ele ge\u00e7irmeleri emrini verdi. Ayn\u0131 zamanda ordunun as\u0131l kuvvetlerinin Starakorsunske taraf\u0131nda gizlice hareket ederek \u015ehagu\u015fe nehrini a\u015f\u0131p Ve\u00e7ne, Bele, Verbin yerle\u015fkelerini al\u0131p M\u0131yekuape’nin kuzey bat\u0131s\u0131nda d\u00fc\u015fmanlar\u0131 da\u011f\u0131tmas\u0131 gerekiyordu.<\/p>\n 18.Ordu’ya verilen g\u00f6revse H\u0131d\u0131j Saratovske taraf\u0131nda d\u00fc\u015fman birliklerini yokederek 27 Ocak’ta H\u0131d\u0131j’\u0131 almas\u0131 30 Ocak’ta da Saratovskeye ula\u015fmal\u0131yd\u0131. Ard\u0131ndan Kuban nehri taraf\u0131na y\u00f6nelerek Pa\u015fkovske mevkinde 56. Ordu’yla bir arada Krasnodar’daki d\u00fc\u015fman birliklerine sald\u0131racakt\u0131.<\/p>\n 18.Ordu t\u00fcm g\u00fcc\u00fcyle Lebepe, \u015e\u0131thale taraf\u0131na sald\u0131rarak P\u015fehske, Hanskaya ve \u015e\u0131thale’yi d\u00fc\u015fmandan kurtard\u0131. P. K. Kazak komutas\u0131ndaki 23. S\u0131n\u0131r Alay\u0131 ate\u015fler i\u00e7erisinde yanmakta olan M\u0131yekuape’ye girdi. Bu alay M\u0131yekuape’ye girdi\u011finde kenti d\u00fc\u015fman\u0131n pisliklerinden temizlemekte olan M\u0131yekuape ve Tulske Partizan Kuvvetleri \u015fehir merkezindeydiler.<\/p>\n D\u00fc\u015fman\u0131n pe\u015finden ilerleyen ordular\u0131m\u0131z 1 \u015eubat tarihinde Lebape, Starakorsunske yak\u0131nlar\u0131nda Kuban nehrine ula\u015ft\u0131lar. Nehrin \u00fczerindeki buz tabakas\u0131 \u00e7ok inceydi bu y\u00fczden M. V. Yevstigneve komutas\u0131ndaki 9. Ni\u015fanc\u0131 Da\u011f Birli\u011fi k\u00f6pr\u00fcy\u00fc ald\u0131. Ayn\u0131 g\u00fcn 1 \u015eubat’ta kuzeyden gelen ordularla bir araya gelip birlikte hareket etmeye ba\u015flad\u0131lar.<\/p>\n Albay Bogdanovi\u00e7 komutas\u0131ndaki 31. Ni\u015fanc\u0131 Birli\u011fi\u00a0 Vas\u00fcrinske taraf\u0131na, 40. Motorize Ni\u015fanc\u0131 Birli\u011fi ile 68. Ni\u015fanc\u0131 Birli\u011fi H\u0131d\u0131j ve Saratovske taraf\u0131na d\u00fc\u015fman birliklerini tekip ederek ilerlemeye ba\u015flad\u0131lar. Ko\u00e7kin, \u015e\u0131han\u00e7eriyehable, Zarya vostoka, Vo\u00e7ep\u015f\u0131ya\u00e7e, Hatlekuaye k\u00f6ylerini d\u00fc\u015fmandan kurtard\u0131lar. 2 \u015eubat tarihinde ordular\u0131m\u0131z P\u015f\u0131ze nehrinin sol cenah\u0131nda Krasnodar’\u0131n do\u011fusunda topland\u0131lar. 1. Yedeps\u0131kuay ve \u015eebenehable yak\u0131nlar\u0131nda Psekupse nehri k\u0131ylar\u0131nda Kazan\u0131kuye ve P\u00e7\u0131hatl\u0131kuaye yak\u0131nlar\u0131nda nehri a\u015fma haz\u0131rl\u0131klar\u0131na ba\u015flad\u0131lar.<\/p>\n 56.Ordu’da ayn\u0131 g\u00fcnlerde kendisine kat\u0131lan 10. Ordu ve 76. Ordu birliklerinde kendisine g\u00fc\u00e7 katmas\u0131yla Ps\u0131fabe taraf\u0131nda ilerledi ve burada y\u00fcr\u00fct\u00fclen zorlu sava\u015fta d\u00fc\u015fmana ait iki piyade alay\u0131n\u0131 tarumar etti. Ard\u0131ndan \u015e\u0131nj\u0131ye taraf\u0131ndan Krasnodar’a do\u011fru ilerlemeye ba\u015flad\u0131.\u00a0 2 \u015eubat’ta ordu Lah\u015f\u0131kuye taraf\u0131na ilerlemeye ba\u015flad\u0131 ise de burada biriken d\u00fc\u015fman kuvvetleri ilerlemeyi durdurabildiler.\u00a0 Alman ordular\u0131n\u0131n kendilerini koruyabilmeleri i\u00e7in Lah\u015f\u0131kuye’nin stratejik \u00f6nemi \u00e7ok artm\u0131\u015ft\u0131. Bu y\u00fczden Lah\u015f\u0131kuaye adete bir kale gibiydi. Ke\u015fif birliklerinin elde etti\u011fi bilgiye g\u00f6re d\u00fc\u015fman Lah\u015f\u0131kuye etraf\u0131nda\u00a0 mevzilenmi\u015fti. Tel \u00f6rg\u00fcler ve may\u0131n tarlalar\u0131 d\u00f6\u015femi\u015flerdi. Esir ald\u0131klar\u0131 alman subay\u0131ndan edindikleri bilgiye g\u00f6re Lah\u015f\u0131kuye al\u0131nmas\u0131 zor bir \u015fekilde korunuyordu.<\/p>\n 2 \u015eubat tarihi itibariyle Karadeniz Ordular\u0131 Adigey’in yar\u0131s\u0131ndan \u00e7o\u011funu i\u015fgalden kurtarm\u0131\u015f Kuban nehri k\u0131y\u0131lar\u0131na ula\u015fm\u0131\u015f fakat nehrin kar\u015f\u0131 yakas\u0131na ge\u00e7ebilecekleri yerleri alamam\u0131\u015flard\u0131. Bu y\u00fczden Genel Kurmay Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 2 \u015eubat tarihinde 56. Ordu’nun bat\u0131ya y\u00f6nelerek Bj\u0131hokuaye taraf\u0131ndan Kr\u0131mske \u00fczerinden Krasnodar Novorosisk demiryolunu keserek 47. Ordu’nunda burada komutas\u0131n\u0131 alarak d\u00fc\u015fman kuvvetlerini Novorosiyskte da\u011f\u0131tmas\u0131 emrini vermi\u015fti.<\/p>\n 18.Ordu’nun ana kuvvetleri P\u015f\u0131ze (Kuban) nehrini a\u015fmakla g\u00f6revlendirile-rek Starakorsunske ve \u015eebenehable yak\u0131nlar\u0131nda Dinskoy ile Novotitarovs-ke’den gelen 46. Ordu birlikleri ile birlikte Krasnodar’\u0131 i\u015fgalden kurtarma emri alm\u0131\u015flard\u0131.<\/p>\n Lah\u015f\u0131koye kar\u015f\u0131 yap\u0131lan bir ka\u00e7 sald\u0131r\u0131da d\u00fc\u015fman kar\u015f\u0131 ba\u015far\u0131 sa\u011flanamam\u0131\u015f Lah\u015f\u0131kuay al\u0131nmam\u0131\u015ft\u0131. Bunun \u00fczerine Albay M. E Sav\u00e7enke komutas\u0131ndaki birliklerle takviye edilince 11 \u015eubat ak\u015fam\u0131 56. Ordu’da burada onlara sa\u011f cenahtan destek olunca Lah\u015f\u0131kuaye’de \u015eebenehable’de al\u0131narak Kuban nehri sahili denetim alt\u0131na al\u0131nd\u0131. B\u00f6ylece Kuban’\u0131n g\u00fcneyinde kalan d\u00fc\u015fman birlikleri\u00a0 tamamen ku\u015fatma alt\u0131na al\u0131nabildi. O gecenin sabah\u0131nda 11 \u015eubat’ta Kuban nehrinin sol sahilinden Kozet yak\u0131nlar\u0131ndaki d\u00fc\u015fman mevzilerini da\u011f\u0131tarak Tahtam\u0131kuaye’ye kadar ula\u015f\u0131ld\u0131. Di\u011fer birlikler ise Yablonovske’ye do\u011fru sava\u015farak yol al\u0131yorlard\u0131. N. \u0130. \u0130vanov emrindeki birlikler Pa\u015fkovske taraf\u0131ndan Kuban nehrinin kar\u015f\u0131 taraf\u0131na ge\u00e7erek d\u00fc\u015fman elinde bulunan Krasnodar’\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131 almaya ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131.<\/p>\n Krasnodar’\u0131n g\u00fcneyinde yer alan b\u00f6lgede ise d\u00fc\u015fman kuvvetli direni\u015f g\u00f6steriyor, \u015fiddetli sava\u015flar s\u00fcr\u00fcyordu. Sava\u015f\u0131n en \u015fiddetli oldu\u011fu yer ise Krasnodar’a 10 kilometre kadar yak\u0131n olan \u015e\u0131nc\u0131ye’deydi. D\u00fc\u015fman ani bir kar\u015f\u0131 duru\u015f g\u00f6stermi\u015fti. \u015e\u0131nc\u0131ye yak\u0131nlar\u0131ndaki sava\u015f \u00fc\u00e7 hafta kadar s\u00fcrd\u00fc. \u015e\u0131nc\u0131ye ve T\u0131\u011fur\u011foy iki taraf aras\u0131nda birka\u00e7 defa el de\u011fi\u015ftirdi. Buradaki birliklerin yard\u0131m\u0131na 10. Korpu’sun yeti\u015fmesiyle 11 \u015eubat ak\u015fam\u0131 \u015e\u0131nc\u0131ye’de sava\u015f sona erdirildi. \u015e\u0131nc\u0131ye’nin al\u0131nmas\u0131 ard\u0131ndan 12 \u015eubat tarihinde ordular\u0131m\u0131z ilerleyerek Tehutem\u0131kuaye, Supuvske, Kozet, Yablonovske’yi ald\u0131lar. Fakat Af\u0131ps nehri k\u0131y\u0131lar\u0131nda d\u00fc\u015fman yeniden kar\u015f\u0131 direni\u015f g\u00f6sterdi. Ayn\u0131 g\u00fcn 18. ve 46. ordular Krasnodar’\u0131 \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne kavu\u015fturdular.<\/p>\n 14 \u015eubat gecesi 46. Ordu Af\u0131ps nehrini ge\u00e7erek\u00a0 d\u00fc\u015fmandan Af\u0131ps\u0131pe, Kovalenke ve Severske’yi ald\u0131. Severske’de d\u00fc\u015fman birliklerini da\u011f\u0131tmak i\u00e7in \u015fiddetli bir sava\u015f yap\u0131ld\u0131. 236. Diviziye gece kuvvetli bir sald\u0131r\u0131 yaparak d\u00fc\u015fman kuvvetlerini da\u011f\u0131tt\u0131 18 \u015eubat sabah\u0131 Af\u0131ps\u0131p’\u0131 335. Diviziye ile birlikte ayn\u0131 g\u00fcn saat 2 sular\u0131nda Pseyt\u0131ku d\u00fc\u015fmandan temizledi. Bunlar ordular\u0131m\u0131z\u0131n Adigey topraklar\u0131nda \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne kavu\u015fturdu\u011fu son k\u00f6ylerdi.<\/p>\n Ad\u0131gey’in \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne kavu\u015fturulmas\u0131 ard\u0131ndan Kuzey Kafkasya ordusu ile birle\u015ferek ona kat\u0131lan karadeniz ordular\u0131 bat\u0131ya do\u011fru b\u00fcy\u00fck bir h\u0131zla Novorosiysk ve Taman’a ilerlemeye ba\u015flad\u0131lar. Yakla\u015f\u0131k 500 bin ki\u015fiden olu\u015fan 17. Fa\u015fist Ordusu’ndan geriye kalanlarla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131lar.<\/p>\n Adigey’in fa\u015fist i\u015fgalcilerden kurtar\u0131lmas\u0131 \u00fczerinden 70 y\u0131l ge\u00e7ti. Bu topraklarda 39 gece-g\u00fcnd\u00fcz s\u00fcren bu sava\u015flar b\u00f6lgedeki en \u015fiddetli sava\u015flard\u0131. Bu sava\u015flarda Sovyet ordular\u0131n\u0131n i\u00e7erisinde az\u0131msanmayacak kadar bizim hem\u015fehrilerimiz, memleketta\u015flar\u0131m\u0131zda bulunuyorlard\u0131.<\/p>\n Ad\u0131gey’in kurtar\u0131lmas\u0131nda ‘Halk\u0131n \u0130ntikamc\u0131lar\u0131’ isimli partizan grubunun b\u00fcy\u00fck katk\u0131s\u0131 oldu. \u00d6zellikle M\u0131yekuape, Ko\u015fhable, \u015eevcen, Cece rayonlar\u0131 ve M\u0131yekuape kentinin kurtar\u0131lmas\u0131nda b\u00fcy\u00fck katk\u0131lar\u0131 oldu.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" SICIH Hazretbıy Emekli Albay, Tarih Bilimdalında Kandidat Adige Mak Gazetesi, Ocak 2013 Çeviri: AÇUMIJ Hilmi İşgalçi Alman faşistlerinin ilerlemesi 1942 yılı sonlarında Kafkas dağ sırasının zirvelerinde durdurulmuştu. Böylece düşman Kafkasya’yı alamayacağını anlayarak kendisini korumak amacıyla savunma pozisyonuna geçmişti. 19 Ağustos 1942 yılında Stalingrad yakınlarında Sovyetler Birliği ordularının düşmana karşı direnişininde bu konuda faydalı etkileri […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[29],"tags":[],"class_list":["post-12638","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarih","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12638","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12638"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12638\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12640,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12638\/revisions\/12640"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12638"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=12638"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12638"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n<\/strong> Emekli Albay, Tarih Bilimdal\u0131nda Kandidat \u00a0
\n<\/strong> Adige\u00a0 Mak Gazetesi, Ocak 2013
\n\u00c7eviri: A\u00c7UMIJ Hilmi<\/p>\n![](\"http:\/\/circassiancenter.com\/cc-turkiye\/z-2013-Images-1\/031-2.jpg\")
<\/p>\n