{"id":12725,"date":"2019-03-31T16:07:50","date_gmt":"2019-03-31T21:07:50","guid":{"rendered":"http:\/\/circassiancenter.com\/tr\/?p=12725"},"modified":"2019-03-31T16:07:50","modified_gmt":"2019-03-31T21:07:50","slug":"alevare-bjihekuaye-koyu-tarihinden-sayfalar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/alevare-bjihekuaye-koyu-tarihinden-sayfalar\/","title":{"rendered":"ALEVARE (BJIHEKUAYE) K\u00d6Y\u00dc TAR\u0130H\u0130NDEN SAYFALAR"},"content":{"rendered":"<p><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/circassiancenter.com\/cc-turkiye\/z-2013-Images-1\/180.JPG\" width=\"417\" height=\"305\" \/><\/p>\n<p><strong>BAR\u00c7O Adam, BAR\u00c7O Murat<\/strong><strong><br \/>\n<\/strong> Adige\u00a0 Mak Gazetesi, Ekim 2013<br \/>\n\u00c7eviri: A\u00c7UMIJ Hilmi<\/p>\n<p>Hanceri\u2019nin &#8216;P\u015f\u0131 Ahecako&#8217; isimli povestinde ele ald\u0131\u011f\u0131 gibi; &#8216;Bjedughlar Adige boylar\u0131 i\u00e7erisinde en eskilerindenler.&#8217;\u00a0 Eski Adige s\u00f6ylencelerinde anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, di\u011fer Adige boylar\u0131 Kuzey Kafkasya\u2019ya yerle\u015fmeye ba\u015flad\u0131klar\u0131 d\u00f6nemlerde, as\u0131rlardan beri Bz\u0131p nehri ile Tuapse nehirleri aras\u0131nda Karadeniz sahilinde oturuyorlard\u0131. Uzun y\u00fczy\u0131llar boyunca bu topraklarda ya\u015farken \u00e7o\u011fald\u0131lar g\u00fc\u00e7l\u00fc bir boy oldular, say\u0131lar\u0131 60 bine ula\u015f\u0131yordu. S\u00f6ylencelerde anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re Bjedughlar\u0131 ellerinde tutan d\u00f6rt karde\u015ften t\u00fcreyen d\u00f6rt beylik H\u0131m\u0131\u015f, \u00c7e\u00e7an, Be\u011ferseko ve Basteko&#8217;lar \u00e7e\u015fitli sebeplerden ve topraklar\u0131n yeterli gelmemesinden dolay\u0131 aralar\u0131nda \u00e7\u0131kan anla\u015fmazl\u0131klar ve di\u011fer sebeplerden dolay\u0131 da\u011f\u0131lmaya ba\u015flad\u0131lar.<\/p>\n<p>Tarihbilimciler 1469 y\u0131ll\u0131ndan ba\u015flayarak 1515 y\u0131l\u0131na kadar Bjedughlar\u0131n bu d\u00f6rt dal\u0131n\u0131n yerlerinden ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtiyorlar.<\/p>\n<p>Hanceri\u2019nin Bjedughlara ili\u015fkin anlatt\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenceleri ise \u00c7IR\u011e A. ve JENETL&#8217; H. bilimsel olarak kan\u0131tlad\u0131lar. Bu yazarlar\u0131n kaleme ald\u0131\u011f\u0131 18-19 y\u00fczy\u0131lda Bjedughlar isimli eserde \u00a0Bjedughlar\u0131n karde\u015f d\u00f6rt beylik taraf\u0131ndan\u00a0 bu g\u00fcnk\u00fc topraklar\u0131na ta\u015f\u0131nd\u0131\u011f\u0131 belirtiliyor.<\/p>\n<p>Be\u011ferseko beyi kendisine tabi olanlar\u0131 Kafkas da\u011flar\u0131n\u0131n kuzeybat\u0131s\u0131na g\u00f6t\u00fcrerek Tsetse nehri k\u0131y\u0131s\u0131na yerle\u015fti fakat burada uzun s\u00fcre kalmadan Tha\u00e7&#8217;a\u011f orman\u0131 taraflar\u0131na gittiler. Bjedughlar\u0131n bu dal\u0131n\u0131n daha sonra <strong>Meho\u015f<\/strong> olarak an\u0131lmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 Adige tarihinde yer ald\u0131.<\/p>\n<p>Basteko beyine tabi olanlar ise Kafkas da\u011flar\u0131n\u0131n kuzeybat\u0131 yama\u00e7lar\u0131na giderek Karadeniz sahiline Natukuaylar\u0131n yak\u0131nlar\u0131na \u00c7ops\u0131n nehri vadisine yerle\u015ftiler. Oturduklar\u0131 bu nehir vadisinden dolay\u0131 Bjedughlar\u0131n bu dal\u0131na <strong>\u00c7ops\u0131n <\/strong> denilmeye ba\u015fland\u0131. <strong>\u00c7ops\u0131n<\/strong>lar Bjedugh ad\u0131n\u0131 muhafaza etmediler, \u00fczerinden ne kadar zaman ge\u00e7tikten sonra oldu\u011fu bilinmemekle birlikte o tarihlerde say\u0131lar\u0131 200\u00a0bine ula\u015fm\u0131\u015f olan b\u00fcy\u00fck Adige boyu Natukuaylar\u0131n aras\u0131na kar\u0131\u015ft\u0131lar, onlarla kayna\u015ft\u0131lar.<\/p>\n<p>H\u0131m\u0131\u015f ve \u00c7e\u00e7an beyleri ise ilk \u00f6nce Psekups ve P\u015f\u0131\u015fe nehirlerinin do\u011fdu\u011fu havzaya yerle\u015ftiler. Kemguy Beyi BYAZRIKO Bolet\u0131ko&#8217;nun bu \u00e7ok ho\u015funa gitmedi. Bjedughlar\u0131n son b\u00fcy\u00fck beyi (\u043f\u0449\u044b\u0448\u0445\u043e) HACEMIKO Tarhan&#8217;\u0131n o\u011flu bilimadam\u0131 HACEMIKO Temte\u00e7&#8217;in (1848-1907) aktard\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re H\u0131m\u0131\u015f ve \u00c7e\u00e7an beylerinin yerle\u015ftikleri topraklar\u0131 kendi topra\u011f\u0131 sayan Bolet\u0131ko Beyi &#8216;\u00dczerine yerle\u015fti\u011finiz topraklarda ya\u015faman\u0131za, e\u011fer beyli\u011fimi kabul edip tabiyetime girerseniz m\u00fcsade edece\u011fim&#8217; dedi. Bjedughlar bunu kabul etmeyince \u00fc\u00e7 g\u00fcn s\u00fcren bir sava\u015f yap\u0131ld\u0131. Bu sava\u015fta Bjedughlar \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerini muhafaza edebildiler ve yerle\u015ftikleri topraklar\u0131 korudular. Sava\u015f\u0131n ard\u0131ndan Bolet\u0131ko beyi ile anla\u015ft\u0131lar. Bu olaylar neticesinde Bolet\u0131ko beyi Bjedughlara b\u00fcy\u00fck bir \u015f\u00f6len d\u00fczenledi.<\/p>\n<p>Bjedugh Beyi, -HACEMIKO Temte\u00e7&#8217;in yazd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re- Bjedughlar d\u00fcnya \u00fczerinde Adige boyu olarak yer almaya ba\u015flad\u0131klar\u0131ndan itibaren \u00e7ok zorlukla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131lar, \u00e7ok yer de\u011fi\u015ftirdiler, \u00e7ok yerede yerle\u015ftiler fakat kendi isimleri ile Adige ulusunun bir dal\u0131 olarak kalmay\u0131 \u00a0ba\u015fard\u0131lar.<\/p>\n<p>Bjedughlar\u0131n dal\u0131 olan H\u0131m\u0131\u015fey ve \u00c7e\u00e7anay&#8217;\u0131 ele alacak olursak ba\u015flar\u0131na ne geldiyse \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerini koruyarak daha b\u00fcy\u00fck boylar\u0131n aras\u0131nda erimeden, nereye g\u00f6\u00e7 etmek zorunda kald\u0131larsa da birbirlerinden ayr\u0131lmadan hep ittifak i\u00e7erisinde ya\u015fayarak \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerini korudular. Hala da varl\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyorlar. Bjedughlar\u0131n bu iki kolu eski d\u00f6nemlerden itibaren g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar Bjedugh ismini muhafaza edenler.<\/p>\n<p>Y.N. Turanske&#8217;nin yazd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re 18. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131nda Bjedughlar (H\u0131m\u0131\u015fey ve\u00a0 \u00c7e\u00e7anay) k\u0131rk bin ki\u015fi kadard\u0131lar. 19. y\u00fczy\u0131l sonlar\u0131nda Rusya&#8217;ya dahil olduklar\u0131nda Yekatarinador&#8217;a ba\u011fl\u0131 Psekups okru\u011funa ba\u011fland\u0131lar. O tarihlerdeki say\u0131lar\u0131 ise 12 bine d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc. O tarihlerde b\u00fct\u00fcn Psekups okrugunda ya\u015fayanlar\u0131n toplam say\u0131s\u0131 16 bin 725 ki\u015fiydi. Bu say\u0131ya, b\u00f6lgede ya\u015fayan t\u00fcm Bjedughlar\u0131n yan\u0131s\u0131ra\u00a0 Rusya idaresinin aralar\u0131na iskan etti\u011fi di\u011fer Adigelerde dahildi.<\/p>\n<ol start=\"19\">\n<li>y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131nda Rus-Kafkas sava\u015f\u0131 bitimi ard\u0131ndan bu g\u00fcnk\u00fc Tehutem\u0131kuaye rayonu topraklar\u0131nda 7 bin 639 ki\u015fi ya\u015f\u0131yordu. Burada Bjedughlar\u0131n yan\u0131s\u0131ra b\u00f6lgeye iskan edilmi\u015f olan Shapsugh, Natukuay, Abadzehlerde vard\u0131.<\/li>\n<\/ol>\n<p>Adige Cumhuriyeti ar\u015fivinde bulunan belgelerin g\u00f6sterdi\u011fine g\u00f6re rayonda bulunan k\u00f6yler aras\u0131nda Bj\u0131hekuaye bin 136 ya\u015fayan\u0131 ile en b\u00fcy\u00fck k\u00f6yd\u00fc. Di\u011fer k\u00f6ylerde ise; Tehutem\u0131kuaye \u2013 1.064, Lah\u015f\u0131kuaye &#8211; 837, Af\u0131ps\u0131p &#8211; 842, Pseyt\u0131ku &#8211; 759, Ha\u015ft\u0131ku &#8211; 639, Natukuaye &#8211; 625, \u015e\u0131nc\u0131ye &#8211; 411, Gr\u0131vun &#8211; 394,\u00a0 T\u0131\u011fur\u011foy &#8211; 340, Tlevustenhable &#8211; 299, Kozet &#8211; 293 ki\u015fi ya\u015f\u0131yordu. Rayona Gr\u0131vuneler 1897 &#8211; 1898 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda iskan edildi. Natukuayeler ise 1924 y\u0131l\u0131na kadar gelmeye devam ettiler.<\/p>\n<p>18 May\u0131s 1874 y\u0131l\u0131nda Rusya \u0130daresi taraf\u0131ndan Bj\u0131hekuaye&#8217;de say\u0131m yap\u0131ld\u0131. K\u00f6yde toplamda 180 aile ya\u015f\u0131yordu. Bu aileler \u015fu s\u00fclalelerdendi.; Hatitler &#8211; 14 aile, \u015e\u00f6vm\u0131zlar -12, \u00c7erm\u0131tlar &#8211; 11, Bar\u00e7olar, Kalekutler, T\u0131rkular, Hut\u0131mlar 10&#8217;ar aile,\u00a0 Lay\u0131ko, P\u00e7en\u0131\u015fuayeler, Jajiyler sekizer hane,\u00a0 Had\u0131pa\u015foler &#8211; 7 aile,\u00a0 Bj\u0131hakolar, Derbekolar, Natholar, Ne\u011foylar d\u00f6rder hane, Beca\u015feler, A\u00e7um\u0131jlar, Yed\u0131cler, Huajlar \u00fc\u00e7er hane, Behler, Go\u015flar, Yen\u0131hular, Kobl\u0131ler, Na\u00e7&#8217;eler, N\u0131beler, Si\u00e7&#8217;\u0131lar, Sultanlar, \u015eav\u011foyj\u0131yeler, Tl&#8217;\u0131yeler, Hotkolar, Tseyler iki\u015fer hane, B\u011faneler, Be\u011fu\u015feler, Casteler, Zeykolar, Kezen\u00e7ler, Kuylar, \u015eavolar, \u015e\u0131han\u00e7eriyeler, \u015ehalaholar, \u015ehan\u0131kolar, Hutlar, Huneler, Huadeler, Hakuneler, \u00c7uyakolar, \u015eevcenler birer haneydi.<\/p>\n<p>1874 y\u0131l\u0131nda toplam k\u00f6y n\u00fcfusunu olu\u015fturan bin 136 ki\u015finin 548&#8217;i erkek\u00a0 588&#8217;i kad\u0131nd\u0131. Bar\u0131n\u0131labilecek ev say\u0131s\u0131 ise 236 idi. K\u00f6yl\u00fcler 317 at,\u00a0 2 bin 098 inek, 103 manda, 254 ke\u00e7i, 2 bin 741 koyun besliyorlard\u0131 ayr\u0131ca 258 kovan ar\u0131 da vard\u0131.<\/p>\n<p>Cumhuriyet ar\u015fivlerinde buldu\u011fumuz belgelere g\u00f6re Bj\u0131hekuaye k\u00f6y\u00fcnde farkl\u0131 Adige boylar\u0131ndan aileler ya\u015f\u0131yorlard\u0131.<\/p>\n<p>Bu k\u00f6yde ya\u015fayan<strong> Bjedughlar; <\/strong>\u00a0Bar\u00e7o, Bj\u0131heko, Derbeko, Degum\u0131ko, Kezen\u00e7, Kalekuteko, Layiko, Ne\u011foy, N\u0131be, P\u00e7en\u0131\u015fuaye,\u00a0 \u015eovm\u0131z, \u015eevoj, \u015ehan\u0131ko, Tl&#8217;\u0131ye, T\u0131rku, Had\u0131pa\u015fo, Hatit, Huade, \u00c7&#8217;erm\u0131t, Hotko ve \u015eevcenler, <strong>Natukuay ve Shapsughlar; <\/strong> \u00a0A\u00e7um\u0131j, B\u011fane, Berseg, Be\u011fu\u015fe, Caste, Yen\u0131hu, Jane, K\u0131t\u0131j, Kade, Natho, \u015eavo, Sult&#8217;an, \u015ehalaho, Tl&#8217;\u0131p\u0131y, T\u0131rkuav, Hah, Hune, Ha\u00e7&#8217;ako, <strong>Abadzehler; <\/strong>Bal, Bah, Beca\u015fe, \u011e\u0131\u015f, Yenem\u0131ko, Yed\u0131\u00e7 (P\u015f\u0131huzeko), Jajiy, Tl&#8217;\u0131bz\u0131vu, He\u015favo, Huaj, Hut, Tsey, \u00c7uyako.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>BAR&Ccedil;O Adam, BAR&Ccedil;O Murat Adige&nbsp; Mak Gazetesi, Ekim 2013 &Ccedil;eviri: A&Ccedil;UMIJ Hilmi Hanceri&rsquo;nin &lsquo;P&#351;&#305; Ahecako&rsquo; isimli povestinde ele ald&#305;&#287;&#305; gibi; &lsquo;Bjedughlar Adige boylar&#305; i&ccedil;erisinde en eskilerindenler.&rsquo;&nbsp; Eski Adige s&ouml;ylencelerinde anlat&#305;ld&#305;&#287;&#305;na g&ouml;re, di&#287;er Adige boylar&#305; Kuzey Kafkasya&rsquo;ya yerle&#351;meye ba&#351;lad&#305;klar&#305; d&ouml;nemlerde, as&#305;rlardan beri Bz&#305;p nehri ile Tuapse nehirleri aras&#305;nda Karadeniz sahilinde oturuyorlard&#305;. Uzun y&uuml;zy&#305;llar boyunca bu topraklarda [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[29],"tags":[],"class_list":["post-12725","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarih","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12725","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12725"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12725\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12727,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12725\/revisions\/12727"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12725"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=12725"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12725"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}