![](\"http:\/\/circassiancenter.com\/cc-turkiye\/z-2013-Images-1\/248.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Av. Rahmi Tuna 7 \u015eubat 2014\u2019te ba\u015flay\u0131p\u00a0 23 \u015eubat 2014\u2019te bitecek olan So\u00e7i K\u0131\u015f Olimpiyatlar\u0131 ile ilgili olarak\u00a0 toplumumuzda, \u00f6zellikle gen\u00e7 ku\u015faklar\u0131m\u0131zda \u00e7ok aktif bir davran\u0131\u015f\u0131n sergilendi\u011fini g\u00f6rmekteyiz.<\/p>\n 1 \u015eubat g\u00fcn\u00fc Ankara’da yap\u0131lan eylemin ard\u0131ndan 2 \u015eubat Pazar g\u00fcn\u00fc de \u0130stanbul’da Rus konsolosluklar\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcnde yap\u0131lan protesto eylemleri sonucu yaz\u0131l\u0131 ve g\u00f6rsel medyadan edindi\u011fim izlenimler sonucu bir de\u011ferlendirme yapma gere\u011fini duydum.<\/p>\n Konuyu iki ana temelde ele almak istiyorum.\u00a0 Birincisi \u00c7erkeslerin Kafkasya’dan s\u00fcrg\u00fcn\u00fc, ikincisi bu S\u00fcrg\u00fcn nedeniyle So\u00e7i Olimpiyatlar\u0131\u2019na kar\u015f\u0131 tak\u0131n\u0131lan tav\u0131r.<\/p>\n 50 y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n bir s\u00fcredir Kafkas tarihi ve k\u00fclt\u00fcr\u00fc, Kafkas insan\u0131n sorunlar\u0131 ile ilgili yaz\u0131l\u0131 ve s\u00f6zl\u00fc u\u011fra\u015f\u0131larda bulunarak tarihimizi, Kafkas g\u00f6\u00e7\u00fcn\u00fc, sorunlar\u0131m\u0131z\u0131 ve gelece\u011fimizi nas\u0131l d\u00fczenleyece\u011fimizi d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ve \u00f6\u011frenmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m.\u00a0 B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 bir makalede \u00f6zetlemek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil, ancak sorular \u015feklinde konular\u0131 dile getirmek suretiyle m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar ilgilenenleri d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ve \u00f6\u011frenmeye davet edece\u011fim.<\/p>\n Kafkasya ile ilgili daha \u00f6nceki i\u015fgalleri hesaba katmayarak konuyu iki ana fakt\u00f6r \u00fczerinde ele al\u0131rsak \u015funu sorma zorunlulu\u011funu duyuyorum <\/strong>Kaynaklar objektif olarak de\u011ferlendirildi\u011fi zaman \u015fu durumla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yoruz.<\/p>\n Daha Rusya fakt\u00f6r\u00fc yokken, Osmanl\u0131 Devleti 1500\u2019l\u00fc y\u0131llarda \u0130ran ile yapt\u0131\u011f\u0131 sava\u015flarla T\u00fcrkistan’a kadar uzanan bu b\u00f6lgeye egemen olma fikrini benimsemi\u015ftir. Nitekim bu fikrin ger\u00e7ekle\u015fmesi i\u00e7in \u0130ran’la iki \u00fc\u00e7 defa sava\u015f yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrkistan’a do\u011fru egemenli\u011fin sa\u011flanarak bu b\u00f6lgede ya\u015fayan insanlarla yap\u0131lacak ticaretin ve hacca gitme ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131lanaca\u011f\u0131 g\u00fczergaha hakim olunmas\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Di\u011fer taraftan ayn\u0131 Osmanl\u0131 Devleti bu egemenli\u011fin sa\u011flanmas\u0131 i\u00e7in Azak Denizi’ne ve bu denizi Karadeniz’e ba\u011flayan deniz yoluna hakim olmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015f ve uygulamaya koymu\u015ftur.<\/p>\n Rusya Devleti ise daha kuruldu\u011fu tarihten itibaren s\u0131cak denizlere inme ve \u0130stanbul’a hakim olma d\u00fc\u015f\u00fcncesini politika olarak benimsemi\u015ftir.<\/p>\n Osmanl\u0131 Devleti\u2019nin 1569 tarihinde Don ile Volga nehrini bir kanalla ba\u011flamak istemesi, ayn\u0131 tarihte \u00c7erkes k\u00f6kenli Kas\u0131m Pa\u015fa’n\u0131n komutas\u0131nda Astrahan’\u0131 ele ge\u00e7irmek \u00fczere sefer d\u00fczenlemesi Rusya’n\u0131n Kafkasya’ya olan politikas\u0131n\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131 olarak kabul edilebilir. <\/strong>Rus Devleti ile Osmanl\u0131 Devleti aras\u0131nda tarih boyu yap\u0131lm\u0131\u015f olan sava\u015flar\u0131n tamam\u0131n\u0131 Ruslar kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131ca toprak hakimiyeti bak\u0131m\u0131ndan s\u00fcrekli olarak Rusya Devleti toprak kazan\u0131mlar\u0131n\u0131 artt\u0131rarak Karadeniz’e ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k Osmanl\u0131 Devleti g\u00fc\u00e7l\u00fc oldu\u011fu zamanlarda kendi isteklerini teredd\u00fcts\u00fczce Rusya Devleti\u2019ne kabul ettirmi\u015f. (1567 tarihinde Sun\u00e7a nehri \u00fczerine kurulmu\u015f olan kaleyi y\u0131kmas\u0131 i\u00e7in yaz\u0131lan mektuba \u00c7ar idaresi Kabardey b\u00f6lgesinin size ait oldu\u011funu bilmiyordum \u015feklinde cevap vererek kaleyi y\u0131kmas\u0131 bir \u00f6rnektir. Di\u011fer taraftan Bah\u00e7e Saray Anla\u015fmas\u0131\u2019nda Rus Devleti\u2019ni muhatap olarak kabul etmeyip K\u0131r\u0131m Han\u0131\u2019yla anla\u015fma yapt\u0131rmas\u0131 da di\u011fer bir \u00f6rnektir.) <\/strong>Kafkasya tarihine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman iki \u00f6nemli\u00a0 durum kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.<\/p>\n Kafkasya topraklar\u0131 \u00c7erkes ve Abaza halklar\u0131n\u0131n y\u00fczey olarak ya\u015fad\u0131klar\u0131 alanlar\u0131 te\u015fkil etmi\u015ftir. Ancak bir topra\u011f\u0131n vatan olabilmesi i\u00e7in gerekli olan \u015fartlar Kafkas halk\u0131 taraf\u0131ndan Kafkas topraklar\u0131 i\u00e7in olu\u015fturulamam\u0131\u015ft\u0131r. K\u0131saca siyaset hukuku bak\u0131m\u0131ndan Kafkasya topraklar\u0131 Kafkasyal\u0131lar\u0131n pozitif anlamda kabul edilmi\u015f bir vatanlar\u0131 olamam\u0131\u015ft\u0131r.\u00a0 Bununla \u015funu demek istiyorum tarih boyunca devletler s\u00fcrekli toprak i\u015fgal ettiler, i\u015fgal ettikleri topraklar\u0131 da ba\u015fka devletlere kar\u015f\u0131 korudular. Koruyamad\u0131klar\u0131 zaman ise o toprak i\u015fgal edenin topra\u011f\u0131 say\u0131ld\u0131.<\/p>\n Di\u011fer y\u00f6nden bu topra\u011f\u0131n vatan olarak korunabilmesi, toprak \u00fczerinde ya\u015fayan insanlar\u0131n siyasal anlamda birlik olu\u015fturmas\u0131, vatan\u0131 koruma iradesi ve ortak hareket edebilmesi ile m\u00fcmk\u00fcn olmu\u015ftur. Ayr\u0131ca bu iradenin ve bu yarat\u0131lan vatan kavram\u0131n\u0131n ba\u015fka devletler taraf\u0131ndan kabul edilmesi ve sayg\u0131 duyulmas\u0131 \u015fart\u0131 da s\u00f6z konusudur. Bu sa\u011flanmad\u0131\u011f\u0131 zaman sahip olarak ya\u015fad\u0131\u011f\u0131, otoktonu oldu\u011fu topraklar ba\u015fkalar\u0131n\u0131n hukuksal anlamda vatan\u0131 stat\u00fcs\u00fc kazanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n En yak\u0131n \u00f6rne\u011fi vermek istiyorum. Mondoros M\u00fctarekesi ile T\u00fcrkiye i\u015fgal eden devletler taraf\u0131ndan payla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. E\u011fer T\u00fcrk halk\u0131 ortak bir m\u00fccadele ile Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131 yapmam\u0131\u015f ve kazanmam\u0131\u015f olsayd\u0131 bu g\u00fcn T\u00fcrkiye diye bir \u00fclke olmayacakt\u0131. Yine\u00a0 1992 G\u00fcrcistan i\u015fgaline kar\u015f\u0131 Abhaz halk\u0131 ve yard\u0131m edenlerin i\u015fbirli\u011fi ile sava\u015f\u0131 kazanmasalard\u0131 bu g\u00fcn Abhazya diye bir devlet de kesinlikle olmayacakt\u0131.<\/p>\n Bunun bir di\u011fer sonucu da \u015fu olmaktad\u0131r. Kafkas halk\u0131 sava\u015flar boyunca b\u00fct\u00fcn g\u00fcc\u00fcyle kendi ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 olu\u015fturabilmek i\u00e7in sava\u015ft\u0131\u011f\u0131 halde bu sava\u015flar\u0131 kazanamam\u0131\u015f, kazanan devletlerin Kafkasya’y\u0131 payla\u015f\u0131m\u0131 ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalm\u0131\u015ft\u0131r. Devletler aras\u0131nda yap\u0131lan anla\u015fmalarda hi\u00e7bir zaman Kafkas halk\u0131 taraf olarak kabul edilmemi\u015ftir. Bunun en g\u00fczel \u00f6rne\u011fini Edirne ve Kaynarca anla\u015fmalar\u0131nda, Belgrad ve Paris anla\u015fmas\u0131nda a\u00e7\u0131k\u00e7a ve net bir bi\u00e7imde g\u00f6r\u00fcyoruz. Nitekim bununla ilgili tart\u0131\u015fmalar sava\u015f s\u0131ras\u0131nda s\u0131k\u00e7a yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Ben yukar\u0131daki ifademle bu vurgulamay\u0131 yapmak istedim. Ancak b\u00fct\u00fcn kaynaklar Kafkasya’n\u0131n otokton halk\u0131n\u0131n Kafkasyal\u0131lar oldu\u011funu ve bu topraklar\u0131n sahibi olduklar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k bir bi\u00e7imde kabul etmektedir. <\/strong>Kaynaklara bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman Kafkas-Osmanl\u0131 ili\u015fkilerinin temelinde \u015fu fakt\u00f6rleri a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fcyoruz.<\/p>\n 1) Din fakt\u00f6r\u00fc<\/p>\n 2) K\u00f6le sat\u0131\u015f\u0131 fakt\u00f6r\u00fc<\/p>\n 3) Sava\u015fan insan unsurunu temin etme fakt\u00f6r\u00fc<\/p>\n 4) Zirai alanda \u00e7al\u0131\u015facak insan temin etme fakt\u00f6r\u00fc<\/p>\n 5) \u0130\u015f\u00e7i temin etme fakt\u00f6r\u00fc<\/p>\n Osmanl\u0131 daima bu fakt\u00f6rlerle Kafkasya’y\u0131 elde tutmak istemi\u015f ve ilgiyi bunlara dayanarak s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr.\u00a0 \u00d6zellikle din fakt\u00f6r\u00fcnde Kafkas halklar\u0131n\u0131n ciddi yan\u0131lg\u0131lar i\u00e7inde olduklar\u0131n\u0131 vurgulamak istiyorum . \u0130mam \u015eamil sava\u015fla ilgili konu\u015fmas\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda a\u00e7\u0131k ve net olarak bu sava\u015f\u0131n bir din sava\u015f\u0131 oldu\u011funu belirtmektedir. Yine belgede a\u00e7\u0131k olarak belirtildi\u011fi gibi \u015eeyh Mansur r\u00fcyas\u0131nda Allah’\u0131n kendisine Ruslarla gazavat yapmas\u0131n\u0131 emretti\u011fini ileri s\u00fcrerek Ruslarla sava\u015fmak i\u00e7in Osmanl\u0131\u2019dan yard\u0131m iste\u011fine dair mektup yaz\u0131yor.<\/p>\n 1824 tarihli bir kayna\u011f\u0131n verdi\u011fi bilgiye g\u00f6re, Bat\u0131 Kafkasya’da Osmanl\u0131\u2019n\u0131n kurdu\u011fu cami say\u0131s\u0131 85-90 olmaktad\u0131r. Ayn\u0131 miktardaki camileri de \u00c7e\u00e7enisten ve Da\u011f\u0131stan’da kurmu\u015ftur.<\/p>\n Di\u011fer taraftan\u00a0 Padi\u015fah Abd\u00fclmecid’den itibaren Osmanl\u0131 saray\u0131n\u0131n hakimi ve a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 te\u015fkil eden cariye sistemi Kafkas cariyeleri ile kar\u015f\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu bilgiler belgelerde a\u00e7\u0131k ve net olarak yaz\u0131lmaktad\u0131r. B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n yan\u0131nda Osmanl\u0131 Devleti sava\u015flarda Kafkas halk\u0131n\u0131n muhta\u00e7 oldu\u011fu askeri malzemeyi ve silah\u0131 kar\u015f\u0131lamaktan \u00e7ekinmi\u015f hatta \u00e7o\u011fu zaman Rus taraf\u0131n\u0131 dahi tutmu\u015ftur. Paris Anla\u015fmas\u0131nda bu a\u00e7\u0131k olarak g\u00f6r\u00fclmektedir. Bu politik tarz Kafkas insan\u0131n\u0131n Rusya’ya kar\u015f\u0131 sava\u015f\u0131 kazanabilme \u015fans\u0131n\u0131 hi\u00e7bir zaman olu\u015fturmam\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131ca Osmanl\u0131 Devleti s\u0131k\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 ve ihtiya\u00e7 duydu\u011fu zaman Kafkas halk\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve politikas\u0131n\u0131 bir kenara b\u0131rakarak Rusya’y\u0131 destekleme ve Rusya’dan yard\u0131m isteme politikas\u0131n\u0131 s\u0131k s\u0131k g\u00fctm\u00fc\u015ft\u00fcr. <\/strong>\u00c7arl\u0131k idaresinin Kafkasya co\u011frafyas\u0131n\u0131 dikensiz bir g\u00fcl bah\u00e7esi olarak d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc Kafkas halk\u0131n\u0131n da kay\u0131ts\u0131z ve \u015farts\u0131z olarak kendisine tabi olmas\u0131n\u0131 istedi\u011fi tarihsel bir ger\u00e7ektir.<\/p>\n Kafkasya halk\u0131 ise hi\u00e7bir zaman Rusya’n\u0131n bu ger\u00e7e\u011fini kabul etmemi\u015f kendi \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, ki\u015fili\u011fini ve varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6n planda tutmu\u015ftur. Bu \u00f6yle bir noktaya gelmi\u015ftir ki 1838\u2019de kurulan yeminli meclisin Shapsugh b\u00f6lgesinde yapt\u0131\u011f\u0131 toplant\u0131da kabul etti\u011fi ilk prensip Rusya’n\u0131n ezeli ve ebedi d\u00fc\u015fman olarak kabul edilmesi ve hi\u00e7bir bi\u00e7imde Rusya ile anla\u015fmaya gidilmemesi \u015feklinde belirlenmi\u015f ve bu y\u00fczden de Ruslarla hi\u00e7bir anla\u015fma yap\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Di\u011fer taraftan Rusya’n\u0131n Kafkas halk\u0131n\u0131 \u00f6zellikle Kaynarca Antla\u015fmas\u0131\u2019ndan sonra isyan eden bir halk olarak kabul etmesi ve bu halk\u0131n sindirilmesi ve g\u00f6\u00e7 ettirilmesi konusunda orant\u0131s\u0131z g\u00fc\u00e7 kullanmas\u0131 tarihsel bir ger\u00e7ektir. Ayr\u0131ca kullan\u0131lan orant\u0131s\u0131z g\u00fc\u00e7 sadece askeri g\u00fc\u00e7ten ibaret de\u011fildir, ekonomik, politik, psikolojik, dini ve k\u00fclt\u00fcrel bask\u0131lar gibi her t\u00fcrl\u00fc bask\u0131 arg\u00fcman\u0131n\u0131 s\u0131n\u0131rs\u0131z bir \u015fekilde Kafkas halk\u0131 i\u00e7in Kafkasya’da uygulam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Soru 6- S\u00fcrg\u00fcn\u00fcn mahiyet ve \u015fekli nedir?<\/p>\n Toplumumuzda bu g\u00fcn Kafkas halk\u0131n\u0131n g\u00f6\u00e7\u00fc ile ilgili olarak \u00e7ok sert ve uzla\u015f\u0131lmaz farkl\u0131l\u0131klarla y\u00fckl\u00fc g\u00f6r\u00fc\u015fler dile getirilmektedir. Ancak\u00a0 ben bu marjinal ve negatif g\u00f6r\u00fc\u015flerin taraftar\u0131 de\u011filim. G\u00f6\u00e7ler veya s\u00fcrg\u00fcn zannedildi\u011fi gibi Gubaad\u00fc Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n kaybedilmesini m\u00fcteakip bir ay i\u00e7erisinde ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015f bir s\u00fcrg\u00fcn olay\u0131 olarak dile getirilmektedir. Oysa ki, Kafkas g\u00f6\u00e7lerinin analizine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman belgeler \u00e7ok farkl\u0131 \u015feyleri s\u00f6ylemektedir. K\u0131r\u0131m g\u00f6\u00e7leri Kafkas g\u00f6\u00e7lerinin bir tetik\u00e7isi ve ba\u015flang\u0131c\u0131 olmu\u015ftur. Di\u011fer taraftan daha Edirne Antla\u015fmas\u0131 1828 tarihinden itibaren Kafkas halklar\u0131ndan baz\u0131lar\u0131n\u0131n pasaportlar\u0131 ile birlikte ve kendi istekleri ile Osmanl\u0131ya s\u0131\u011f\u0131nma ama\u00e7l\u0131 olarak g\u00f6\u00e7 ettikleri sabittir.<\/p>\n Di\u011fer taraftan 1856 ile Haziran 1862 aras\u0131nda Kafkasya’dan g\u00f6\u00e7 edenlerin say\u0131s\u0131 500.000 ge\u00e7mektedir bu kaynaklarda net ve a\u00e7\u0131k olarak yaz\u0131l\u0131d\u0131r. Bunun yan\u0131nda 1889-90 y\u0131llar\u0131nda kaynaklara g\u00f6re g\u00f6\u00e7 edenlerin say\u0131s\u0131 717 bin 338\u2019i bulmaktad\u0131r. Bu hem Kafkasya hem Balkanlardan g\u00f6\u00e7 edenlerle ilgilidir ve bunlar\u0131n \u00e7ok az\u0131 pasaportsuzdur. Hatta Labinski’den g\u00f6\u00e7 eden 24.000 hanenin her bir hane 5 ki\u015fi olarak kabul ediliyor m\u00fcracaatlar\u0131ndan sonra yerle\u015fme imkanlar\u0131n\u0131n k\u0131tl\u0131\u011f\u0131 nedeniyle uzun s\u00fcre Rusya\u2019da bekletildikleri topraklar\u0131n\u0131 ve mal varl\u0131klar\u0131n\u0131 satt\u0131klar\u0131 i\u00e7in g\u00f6\u00e7mek zorunda kald\u0131klar\u0131 bu nedenle iki devlet aras\u0131nda yap\u0131lan anla\u015fmalarla \u00e7e\u015fitli illere iskan edildikleri kaynaklarda a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtilmektedir. Di\u011fer taraftan, Kabardey yazarlar\u0131ndan Prof. Hasan Duman’\u0131n vatan i\u00e7in ad\u0131yla yazd\u0131\u011f\u0131 kitap\u00e7\u0131kta y\u00fczlerce Kaberdey ailesinin pasaportlar\u0131yla birlikte mallar\u0131n\u0131 ve k\u00f6lelerini yanlar\u0131na alarak g\u00f6n\u00fcll\u00fc olarak g\u00f6\u00e7 ettikleri a\u00e7\u0131k\u00e7a yaz\u0131l\u0131d\u0131r. Ben bile kendi ailemin 23 Mart 1867\u2019de ailesiyle birlikte Mekke’ye gitmek i\u00e7in kaymakaml\u0131\u011fa verdi\u011fi dilek\u00e7eyi buldum.<\/p>\n \u00d6zetle \u015funu s\u00f6ylemek istiyorum. Kaynaklar tarafs\u0131zca incelendi\u011fi zaman ki, yeterince kaynak vard\u0131r. Kafkas g\u00f6\u00e7lerinin \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn dini nedenlerle iste\u011fe ba\u011fl\u0131 olarak yap\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011fu a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Her t\u00fcrl\u00fc politikam\u0131z\u0131n tespitinde bu durumun \u00e7ok ciddi olarak bulundurmam\u0131z gerekti\u011fine y\u00fcrekten inan\u0131yorum.<\/p>\n Soru 7- S\u00fcrg\u00fcn zorunlu muydu?\u00a0 Hi\u00e7bir alternatif yok muydu<\/p>\n Kafkas-Rus sava\u015flar\u0131n\u0131n en belirgin \u00fc\u00e7 \u00f6zelli\u011fi \u015funlard\u0131r:<\/p>\n 1) Sonu gelmeyen bir Rus d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131 ve nefreti. Oysa ki, daha 1648 y\u0131l\u0131nda imzalanm\u0131\u015f olan Vestalya Antla\u015fmas\u0131\u2019ndan itibaren devlet olman\u0131n pozitif yap\u0131lar\u0131 objektif olarak ortaya at\u0131lmaktayd\u0131. Fakat Kafkas halk\u0131 her nedense bu siyasal geli\u015fmeyi de\u011ferlendiremedi. Ayr\u0131ca olu\u015fmu\u015f olan feodal yap\u0131 hi\u00e7bir bi\u00e7imde a\u015f\u0131lamad\u0131\u011f\u0131 gibi vatan b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc kar\u015f\u0131s\u0131nda bile pozitif bir birlik sa\u011flanamad\u0131. E\u011fer Kafkas halk\u0131 sava\u015f\u0131n devam etti\u011fi y\u0131llarda d\u00fcnyadaki geli\u015fmeleri devletle\u015fme s\u00fcrecindeki olumlu olu\u015fumlar\u0131 anlayabilseydi vatan\u0131n kaybedilmesi durumunda bir daha kazan\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131 din k\u00fclt\u00fcr\u00fc ve inanc\u0131n her zaman ta\u015f\u0131nabilece\u011fini anlam\u0131\u015f olsalard\u0131 g\u00f6\u00e7 ve s\u00fcrg\u00fcnden ba\u015fka alternatif de rahatl\u0131kla bulabilirlerdi d\u00fc\u015f\u00fcncesindeyim. Nitekim\u00a0 \u00c7arl\u0131k idaresince Kafkas halk\u0131na y\u00f6nelik bildiriler b\u00f6yle bir imkan\u0131n olabilece\u011fini g\u00f6stermektedir. 1861’de \u00c7e\u00e7en halk\u0131na yap\u0131lan duyuru bunun bir \u00f6rne\u011fini te\u015fkil etmektedir.<\/p>\n Soru 8- Bu g\u00fcn Kafkasya’da mevcut olan Cumhuriyetleri kim kurdu?<\/p>\n Bu soru tarihsel olarak \u00e7ok ciddi de\u011ferlendirmeleri ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 gibi bu g\u00fcn\u00fcn politikas\u0131n\u0131n tespitinde de birinci unsur olarak kar\u015f\u0131m\u0131zda durmaktad\u0131r. \u2018\u2019Bu cumhuriyetler kim veya kimler taraf\u0131ndan nas\u0131l ve ni\u00e7in kuruldu? Bu Cumhuriyetleri kuranlar \u00f6nce g\u00f6\u00e7 edip geri d\u00f6nenler mi, yoksa orada g\u00f6\u00e7 etmeyip kalanlar m\u0131 ? Di\u011fer taraftan bu Cumhuriyetlerde bu g\u00fcn dini ya\u015fam, k\u00fclt\u00fcrel ya\u015fam, kimlik ve aidiyet bak\u0131m\u0131ndan varl\u0131klar\u0131n\u0131 eksikliklere ra\u011fmen koruyabilmekteler mi?\u00a0 Eksiklik varsa kayna\u011f\u0131 nedir?\u2019\u2019 gibi bir \u00e7ok soruyu da beraberinde getirmektedir.<\/p>\n Burada, Paul B, Henze’nin \u201cKafkaslarda Ate\u015f ve K\u0131l\u0131\u00e7\u201d adl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131ndaki ”\u00c7erkesler gerek Kafkas-Rus sava\u015flar\u0131nda gerek g\u00f6\u00e7ler esnas\u0131nda Bat\u0131’dan ve Osmanl\u0131’dan beklediklerini bulamam\u0131\u015flar, Bat\u0131\u2019ya ve Osmanl\u0131 Devleti\u2019ne y\u00f6nelik tercihlerinde hata yapm\u0131\u015flard\u0131r.\u201d\u00a0 s\u00f6zlerini de vurgulamak istiyorum.<\/p>\n Ayr\u0131ca \u00fczerinde durulmas\u0131 \u00e7ok \u00f6nemli olan bir konuya de\u011finmek istiyorum. Bu sava\u015flar sonucunda Kafkasya’dan g\u00f6\u00e7 edenlerle kalanlar aras\u0131nda ne gibi farkl\u0131lar mevcuttu? Ekonomik, s\u0131n\u0131fsal, sosyal ya\u015fam bi\u00e7imi ve Osmanl\u0131 ile k\u00f6le ticareti ili\u015fkisi bak\u0131m\u0131ndan ve Ruslar\u0131n getirdi\u011fi toprak reformu ve k\u00f6leli\u011fin ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan ne gibi farkl\u0131l\u0131klar vard\u0131 gibi unsurlar de\u011ferlendirilerek kalanlar\u0131n ve g\u00f6\u00e7enlerin sosyolojik dinsel ve s\u0131n\u0131fsal analizlerinin yap\u0131lmas\u0131n\u0131n zaruretine de inan\u0131yorum.<\/p>\n Bu g\u00fcn So\u00e7i dahil politikalar\u0131n tespitinde orada kalanlarla diasporada ya\u015fayanlar aras\u0131ndaki bak\u0131\u015f ve anlay\u0131\u015f farkl\u0131l\u0131klar\u0131 da dikkate al\u0131nmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n Soru 9- So\u00e7i Olimpiyatlar\u0131\u2019nda \u00c7erkeslerin tutumu ne olmal\u0131yd\u0131?<\/p>\n \u00c7erkes toplumunun tarihsel olarak en b\u00fcy\u00fck zaaflar\u0131ndan birisi kan\u0131mca marjinal \u00f6rg\u00fctlenmelerdir. Bu Kafkas sava\u015flar\u0131nda oldu\u011fu gibi birlik olu\u015fturmas\u0131nda da kendin g\u00f6stermi\u015ftir. Ben iki y\u0131l \u00f6nce D\u00fcnya \u00c7erkes Birli\u011fi Y\u00f6netim Kurulu\u2019nun \u0130stanbul’da yapt\u0131\u011f\u0131 toplant\u0131da bana verilen g\u00f6rev gere\u011fi So\u00e7i Olimpiyatlar\u0131, Soyk\u0131r\u0131m ve D\u00c7B’nin \u00e7al\u0131\u015fma y\u00f6ntemleri konulu 50 k\u00fcsur sayfal\u0131k rapor haz\u0131rlayarak\u00a0 Rus\u00e7a\u2019ya da \u00e7evirttirmek suretiyle ilgililere verdim. So\u00e7i\u00a0 Olimpiatlar\u0131 konusunda teklif etti\u011fim ve ele ald\u0131\u011f\u0131m g\u00f6r\u00fc\u015fler \u015funlard\u0131.<\/p>\n Olimpiyat, karar verildikten 6-7 sene sonra yap\u0131lmaktad\u0131r, biz bu s\u00fcreci de\u011ferlendiremedik. Ayr\u0131ca de\u011ferlendirme konusunda da bir fikir ve eylem birli\u011fine varamad\u0131k. Her olayda oldu\u011fu gibi burada da gerek\u00e7esi belli olmayan belgeye dayanmayan ger\u00e7ekleri yans\u0131tmayan marjinal \u00e7\u0131k\u0131\u015flar kendini g\u00f6sterdi. Bu da bizi ciddi bir anlay\u0131\u015fa g\u00f6t\u00fcrmeyecektir.<\/p>\n Kar\u015f\u0131m\u0131zdaki g\u00fc\u00e7 bu g\u00fcn olimpiyat sahas\u0131na milyarlarca Dolar harcama yapm\u0131\u015f, d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck bir iki devletinden birisidir. Biz bunu hi\u00e7 dikkate alamad\u0131k. Toplant\u0131da her \u015fey s\u00f6ylenebilir, ba\u011f\u0131r\u0131p \u00e7a\u011fr\u0131labilir ama sonu\u00e7 almak ba\u015fka \u015feydir. Bunlar\u0131 yapamad\u0131\u011f\u0131m\u0131z gibi ger\u00e7eklerden de uzak davrand\u0131k. So\u00e7i tarihsel olarak kurulmu\u015f bir devletin, \u00c7erkesya veya ba\u015fka adla bir devletin ba\u015fkenti olmam\u0131\u015ft\u0131r. Ay\u0131ca bu g\u00fcn olimpiyat\u0131n yap\u0131laca\u011f\u0131 sahan\u0131n Abhazya ile tarihsel ili\u015fkisi ve stat\u00fcs\u00fc de gerekti\u011fi gibi analizi yap\u0131larak ortaya konmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Soru 10- Sonu\u00e7 olarak gelece\u011fe nas\u0131l bakmal\u0131y\u0131z?<\/p>\n E\u011fer biz anavatandan kopmayacak ve bir anavatan d\u00fc\u015f\u00fcncesi ile hareket edeceksek politikay\u0131 birlikte hareketle olu\u015fturmal\u0131y\u0131z. Ayr\u0131ca hi\u00e7bir halk\u0131n ve devletin tarihinde sonsuza kadar nefret ve sonsuza kadar d\u00fc\u015fmanl\u0131k hem m\u00fcmk\u00fcn hem do\u011fru de\u011fildir. Rusya ile olan ili\u015fkileri bu birliktelik ve menfaat i\u00e7inde tespit etmeliyiz.<\/p>\n K\u0131saca Kafkasya’ya co\u011frafya olarak m\u0131 bakmal\u0131y\u0131z yoksa vatan haline mi getirmeliyiz ? Politikam\u0131z\u0131 da buna g\u00f6re tespit etmeliyiz. Bu sorulara daha fazla yan\u0131t arayanlara a\u015fa\u011f\u0131daki baz\u0131 kitaplar\u0131 mutlaka okumalar\u0131n\u0131 \u00f6neriyorum.<\/p>\n 1- Osmanl\u0131 Belgelerinde Kafkas G\u00f6\u00e7leri 2 cilt<\/p>\n 2- K\u0131r\u0131m ve Kafkas G\u00f6\u00e7leri,\u00a0 Abdullah Sayda<\/p>\n 3- K\u0131r\u0131m ve Kafkasya G\u00f6\u00e7leri. Yrd. D\u00e7 . Dr. S\u00fcleyman Erkan<\/p>\n 4- \u00c7erkeslerin \u0130slamla\u015fmas\u0131, Mustafa \u00d6zsaray<\/p>\n 5- Kafkas D\u0131\u015f siyasetinde Kuzey Kafkasya Siyasi Muhacereti. Arsen Avagyan<\/p>\n 6- Osmanl\u0131 \u00c7a\u011f\u0131nda Kafkasya, Sad\u0131k M\u00fcfit Bilge<\/p>\n 7- Osmanl\u0131da K\u00f6le Ticareti, Toledo.<\/p>\n 8-\u201dOsmanl\u0131 Rus Rekabetinin Men\u015fei, Halil \u0130nal\u00e7\u0131k. Belleten Mecmuas\u0131<\/p>\n 9- \u0130smail Berkok , Tarihte Kafkasya.<\/p>\n 10- Osmanl\u0131 Belgelerinde Kafkasya, Sava\u015f ve S\u00fcrg\u00fcn.\u00a0 Mustafa \u00d6zsaray.<\/p>\n <\/p>\n
\n<\/strong> AbhazHaberCom, 04 \u015eubat 2014<\/p>\n
\n
\nSoru 1- Osmanl\u0131 devleti ile Rusya devleti aras\u0131nda Kafkasya’ya, K\u0131r\u0131m’a, Azak Denizi’ne y\u00f6nelik olarak ba\u015flat\u0131lan rekabetin men\u015fe-i ve geli\u015fim \u015fekli nas\u0131l olmu\u015ftur ve ne zaman ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r<\/strong>?<\/p>\n
\n
\nSoru 2- Kafkasya’da g\u00f6z\u00fc olan iki egemen devletin b\u00f6lge ile olan\u00a0 ili\u015fkileri tarihsel s\u00fcre\u00e7 i\u00e7erisinde nas\u0131l geli\u015fmi\u015ftir?<\/p>\n
\n
\nSoru 3- Bu sava\u015f ve m\u00fccadele s\u00fcresince Kafkasya topraklar\u0131nda ya\u015fayan \u00c7erkeslerin politik tavr\u0131 ve sava\u015f y\u00f6ntemleri nas\u0131l olmu\u015ftur?<\/p>\n
\n
\nSoru 4- Osmanl\u0131 Devleti Kafkasya ile olan ili\u015fkilerini hangi esaslar ve ama\u00e7lar dahilinde s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr?<\/p>\n
\n
\nSoru 5- S\u00fcrg\u00fcn konusunda Rusya’n\u0131n tavr\u0131 ne olmu\u015ftur?<\/p>\n
\n2) Suni gerek\u00e7elere dayansa da s\u0131n\u0131rs\u0131z bir Osmanl\u0131 sevgisi ve biat k\u00fclt\u00fcr\u00fc.
\n3) Dinin hi\u00e7bir bi\u00e7imde anla\u015f\u0131lmam\u0131\u015f olmas\u0131 vatan kaybetmekle din aras\u0131ndaki ili\u015fkinin yanl\u0131\u015f de\u011ferlendirilmesi.<\/p>\n\n