![](\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/yz-image5\/0087-kafkas-politikasi.GIF\")
<\/p>\n<\/p>\n
Ahmet Civano\u011flu<\/b><\/p>\n
1) Neden Konu Fa\u015fizm? Bu \u00e7al\u0131\u015fmada \u00f6ncelikle fa\u015fizmi tan\u0131mlamaya ve temel \u00f6zelliklerini ortaya koymaya; buna ek olarak fa\u015fizmin co\u011frafi a\u00e7\u0131dan Avrupa ve tarihsel olarak ikinci d\u00fcnya sava\u015f\u0131 d\u00f6nemine \u00f6zel bir siyasal olgu olup olmad\u0131\u011f\u0131, her d\u00f6nemde ya\u015fanma potansiyeline sahip olup olmad\u0131\u011f\u0131 \u00fczerinde durmaya \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131z. Y\u00f6ntemimiz, a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak t\u00fcmdengelim ekseninde, fa\u015fizmin olu\u015ftu\u011fu k\u00fcresel, b\u00f6lgesel, toplumsal, ekonomik dokunun temel yap\u0131s\u0131ndan ve \u00fcretim-egemenlik ili\u015fkilerinden yola \u00e7\u0131karak fa\u015fizmi yaratan etkenleri ve bu etkenlerin belirleyicili\u011fi alt\u0131nda ve egemen \u00e7\u0131karlar do\u011frultusunda \u015fekillenen fa\u015fizm olgusunu \u00e7\u00f6z\u00fcmlemeye \u00e7al\u0131\u015fmak olarak \u00f6zetlenebilir. Biz bu y\u00f6ntem dahilinde, etkenlerin \u00f6z itibariyle olu\u015ftu\u011fu her d\u00f6nemde fa\u015fist tehlikenin yak\u0131n olaca\u011f\u0131n\u0131 ortaya koymaya \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131z.<\/p>\n 2) Fa\u015fizm Nedir? Ay\u015fe Bu\u011fra\u2019n\u0131n Karl Polanyi\u2019den aktard\u0131\u011f\u0131 gibi \u201cAvrupa fa\u015fizmini anlamak i\u00e7in Richardo \u0130ngiltere\u2019sine bakmak gerekmektedir\u201d. (1) Ger\u00e7ekten de Richardo \u0130ngiltere\u2019sinde liberal d\u00fc\u015f\u00fcnce, sanayile\u015fmenin de etkisi alt\u0131nda, kapitalistle\u015fme, serbest giri\u015fim, \u00f6zel m\u00fclkiyet gibi kavramlardan olu\u015fan bir d\u00fc\u015f\u00fcnce zeminine oturmu\u015ftur. Tar\u0131mda makinele\u015fme ve tekelle\u015fmenin etkisiyle topraks\u0131z kalan k\u00f6yl\u00fcler, i\u015fsizlik ve a\u00e7l\u0131k nedeniyle, emeklerini satmak amac\u0131yla kentlere g\u00f6\u00e7 etmek zorunda kalm\u0131\u015flard\u0131r. Bu i\u015fsiz g\u00f6\u00e7men kitle bir taraftan sanayi kentlerinde i\u015f\u00e7i olarak emilirken di\u011fer taraftan metala\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, g\u00f6\u00e7\u00fcn s\u00fcrmesi ve makinele\u015fmenin at\u0131l emek(i\u015fsizlik) yaratmas\u0131 gibi nedenlerle de bolla\u015f\u0131p ucuzlam\u0131\u015f ve yoksulla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. (2)<\/p>\n Bu durum i\u015fverenler i\u00e7in neredeyse bedava emek girdisi ve dolay\u0131s\u0131yla y\u00fcksek k\u00e2rlar anlam\u0131na geliyordu. \u0130\u015fte bu nedenle i\u015fverenler emek piyasas\u0131nda \u201cs\u00f6zle\u015fme h\u00fcrriyetini\u201d savunuyorlar ve devlet m\u00fcdahalesini istemiyorlard\u0131. Liberal d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler de i\u015fverenlerle birlikte hareket ederek, bu korkun\u00e7 s\u00f6m\u00fcr\u00fcy\u00fc me\u015frula\u015ft\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlard\u0131.(Burada \u00f6rnek olarak \u00fcnl\u00fc Tun\u00e7 Kanunu hat\u0131rlanmal\u0131d\u0131r.)<\/p>\n Siyasete egemen olan liberal d\u00fc\u015f\u00fcnce ve kapitalist sermaye, piyasalar\u0131 serbestle\u015ftirme ad\u0131na, a\u015f\u0131r\u0131 s\u00f6m\u00fcr\u00fcy\u00fc yasalla\u015ft\u0131rmaktan ka\u00e7\u0131nm\u0131yordu. \u00d6ncelikle, tar\u0131msal n\u00fcfusa koruma sa\u011flayan tah\u0131l yasalar\u0131 kald\u0131r\u0131ld\u0131. Daha sonra, verilen \u00fccret ne olursa olsun insanlar\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmaya zorlayan ve direnenleri yard\u0131m ad\u0131 alt\u0131nda bir \u00e7e\u015fit hapishaneye t\u0131kan \u201cyoksullar yasas\u0131\u201d \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131 ve \u00fccretler \u00fczerindeki denetime son verildi. T\u00fcm bu liberal hamlelerin alt\u0131nda yatan as\u0131l ama\u00e7 devletin m\u00fcdahale etmedi\u011fi bir emek piyasas\u0131 olu\u015fturmakt\u0131. (3) \u0130ngiltere\u2019de ortaya \u00e7\u0131kan bu anlay\u0131\u015f ve politikalar kapitalistle\u015fmeyi takiben di\u011fer Avrupa \u00fclkelerine de yay\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Ay\u015fe Bu\u011fra\u2019n\u0131n Polanyi yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klarken ifade ettiklerinden yola \u00e7\u0131karak: 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131nda fa\u015fizmi yaratan temel etkenin, ekonomik ve toplumsal d\u00fczene egemen olan liberal d\u00fc\u015f\u00fcncenin her \u015feyi metala\u015ft\u0131rmas\u0131, mal ve emek piyasalar\u0131nda serbestlik ad\u0131na korkun\u00e7 s\u00f6m\u00fcr\u00fc ve sosyal adaletsizlik yaratmas\u0131, oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz.<\/p>\n Fa\u015fizmin, ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 iklimin temel \u00f6zelli\u011fini ortaya koydu\u011fumuz kabul\u00fcnden yola \u00e7\u0131karak tan\u0131m\u0131n\u0131 yapmaya giri\u015fmeden \u00f6nce, her t\u00fcr tan\u0131mlamada tan\u0131mlanan nesneyi veya olguyu s\u0131n\u0131rland\u0131rman\u0131n ve onun belli \u00f6zelliklerini \u00f6ne \u00e7\u0131kartman\u0131n ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir sorun oldu\u011funu hat\u0131rlatmakta yarar g\u00f6r\u00fcyoruz.<\/p>\n Fa\u015fizmi kurumsal a\u00e7\u0131dan ele alan a\u00e7\u0131klamalarda, g\u00fc\u00e7ler ayr\u0131m\u0131na son verilerek yasama ve y\u00fcr\u00fctme erklerinin y\u00fcr\u00fctme lehine b\u00fct\u00fcnle\u015ftirilmesi, devlet ayg\u0131t\u0131n\u0131n geni\u015flemesi ve toplumun korporasyonlar temelinde kontrol alt\u0131na al\u0131nmas\u0131 t\u00fcr\u00fcnden olgulara a\u011f\u0131rl\u0131k verildi\u011fi g\u00f6zlenmektedir. Ekonomi-politik merkezli tan\u0131mlamalarda, fa\u015fizmin, kapitalist s\u00f6m\u00fcr\u00fc ko\u015fullar\u0131nda olu\u015fan s\u0131n\u0131fsal gerginli\u011fi tekelci sermayenin \u00e7\u0131karlar\u0131 lehine manip\u00fcle etme \u00f6zelli\u011fine vurgu yap\u0131lmaktad\u0131r. Hukuksal ve felsefi a\u00e7\u0131dan ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda ise \u00f6zel m\u00fclkiyeti temel almakla birlikte liberalizmin ferdiyet\u00e7ili\u011finin reddi ve ferdin devlet i\u00e7erisinde eritilmesi, ki\u015fisel \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerin yerine devletin kat\u0131 d\u00fczenlemesi alt\u0131nda toplumsal g\u00f6revlere adanm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n getirilmesi t\u00fcr\u00fcnden \u00f6zelliklerini \u00f6ne \u00e7\u0131karan tan\u0131mlamalara rastlanmaktad\u0131r. (4) Hatta fa\u015fizmin iktisadi hayata getirdi\u011fi hukuksal k\u0131s\u0131tlamalar\u0131n zay\u0131f\u0131 koruyucu nitelik ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 ve bu ama\u00e7la te\u015fkil edildi\u011fi dahi ileri s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. (5) Bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n \u00e7e\u015fitli bile\u015fimlerde sentezlenmesinden olu\u015fan ayr\u0131nt\u0131l\u0131 fa\u015fizm tan\u0131mlamalar\u0131na ansiklopedilerde de rastlanmaktad\u0131r. (6)<\/p>\n Fa\u015fizmin tan\u0131m\u0131n\u0131 verebilmek i\u00e7in \u00e7e\u015fitli fa\u015fist iktidar d\u00f6nemlerinin \u00f6zg\u00fcl niteliklerini de\u011fil ortak yanlar\u0131n\u0131 ele almak gerekmektedir. Bu yakla\u015f\u0131mla fa\u015fizm: kapitalist e\u015fitsiz geli\u015fme ve derin s\u00f6m\u00fcr\u00fc ko\u015fullar\u0131nda meydana gelen ekonomik ve sosyal \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fc d\u00f6nemlerinde, bu \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fcden b\u00fcy\u00fck zarar g\u00f6ren k\u00fc\u00e7\u00fck burjuva ve orta s\u0131n\u0131fta olu\u015fan huzursuzluk ve dinamizmin i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131yla i\u015fbirli\u011fi i\u00e7erisinde siyasi harekete d\u00f6n\u00fc\u015fmesini engellemek amac\u0131yla tekelci sermaye g\u00f6lgesinde kat\u0131 devlet denetimine ve g\u00fcd\u00fcm\u00fcne dayanan bir kontrol mekanizmas\u0131 olarak tan\u0131mlanabilir.<\/p>\n Bu mekanizma, toplumsal yap\u0131y\u0131 devlet kontrol\u00fcne alabilmek i\u00e7in, o toplumun \u00f6zg\u00fcl niteliklerine g\u00f6re, ki\u015fisel ve toplumsal \u00f6zg\u00fcrl\u00fckleri k\u0131s\u0131tlama; devleti, lideri veya \u00fclk\u00fcleri kutsalla\u015ft\u0131rarak, fertleri bu kutsallara y\u00f6nelik \u00f6devlerle bask\u0131lama; koyu milliyet\u00e7ilik, etnik-mezhepsel ayr\u0131mc\u0131l\u0131k, tektiple\u015ftirme ve t\u00f6rensellik gibi farkl\u0131 farkl\u0131 ara\u00e7lar\u0131 i\u00e7erebilmektedir. Ancak toplumsal kontrol\u00fcn temel ve y\u00f6nlendirici unsuru, i\u015f\u00e7i ve i\u015fveren sendikalar\u0131ndan, \u00e7e\u015fitli meslek \u00f6rg\u00fctlerinden temsilcilerin ve y\u00fcksek devlet memurlar\u0131n\u0131n i\u015ftirakiyle olu\u015fturulmu\u015f ve b\u00f6ylece devlet g\u00fcd\u00fcm\u00fcne al\u0131nm\u0131\u015f \u00fcst yap\u0131sal ekonomik kurumlar (korporasyonlar) d\u0131r.<\/p>\n Fa\u015fizm i\u015f\u00e7i \u00f6rg\u00fctlenmesini reddetmemi\u015f fakat onu korporatif anlay\u0131\u015f i\u00e7erisinde devlet kontrol\u00fcne alarak soysuzla\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Zaten fa\u015fizmin temelinde \u00fcretim ve t\u00fcketim ili\u015fkilerini korporatif bir yap\u0131da devlet kontrol\u00fcne alarak dolayl\u0131 yoldan tekelci sermayenin kontrol\u00fcne b\u0131rakmak amac\u0131 yatar. (7)<\/p>\n 3) Fa\u015fizm Neden Almanya ve \u0130talya\u2019da T\u00fcredi? Bu a\u011f\u0131r ko\u015fullarda \u00e7ok zor duruma d\u00fc\u015fen geni\u015f emek\u00e7i kitleler ve ekonomik durgunluk nedeniyle her \u015feyini tekelci sermayeye kapt\u0131rmakla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalan k\u00fc\u00e7\u00fck burjuvazi patlama noktas\u0131na gelmi\u015fti. Bu olumsuz \u015fartlar nedeniyle \u00e7ekicili\u011fini yitiren Liberal Kapitalizmin yerine, \u00fcretim ve payla\u015f\u0131m ili\u015fkilerinin temel dokusunu zedelemeden siyaseti g\u00fc\u00e7lendirecek bir \u015feyler koymak gerekiyordu. \u00c7\u00fcnk\u00fc Rusya\u2019da Ekim Devrimi ile olu\u015fan sosyalist rejim Avrupa\u2019y\u0131 etkiliyor, oradaki sosyalistlere hem \u00f6rnek oluyor hem de destek vererek kendi rejimini yayma giri\u015fimlerinde bulunuyordu. \u0130\u015fte, bu \u015fartlarda Fa\u015fizm Avrupa egemen sermayesine de \u015firin g\u00f6r\u00fcnmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. (8) \u00d6rne\u011fin Almanya 1935\u2019e kadar Avrupa i\u00e7erisinde siyasi a\u00e7\u0131dan tecrit edilmi\u015f bir durumda iken, Hitler\u2019in anti-bol\u015fevist tutum tak\u0131nmas\u0131 ve \u0130spanya i\u00e7 sava\u015f\u0131nda Mussolini ile birlikte hareket ederek sosyalistlere kar\u015f\u0131 Franco\u2019yu desteklemesi ve buna ek baz\u0131 bar\u0131\u015f\u00e7\u0131 tav\u0131rlar sergilemesi Almanya\u2019ya askeri ve ticari alanda yeni manevra alanlar\u0131 b\u0131rak\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. (9)<\/p>\n Benzer \u015fekilde Cengiz Uygur\u2019un vurgulad\u0131\u011f\u0131 gibi, e\u015fitsiz kapitalist geli\u015fme sonucu Almanya, \u0130talya ve Rusya(ikinci ku\u015fak) gibi \u00fclkeler, ulusla\u015fma ve kapitalistle\u015fme a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u0130ngiltere, Fransa, Amerika (birinci ku\u015fak)gibi \u00fclkelere nazaran gecikmi\u015f olmalar\u0131 nedeniyle, kapitalizmin zay\u0131f halkalar\u0131 olarak kalm\u0131\u015flard\u0131. Bu zay\u0131f halkalarda, yukar\u0131da anlatmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z ekonomik sosyal nedenlerle ortaya \u00e7\u0131kan devrim potansiyeli (Rusya hari\u00e7) sonuca ula\u015famam\u0131\u015f ve burjuvazi-toprak a\u011fas\u0131 ittifak\u0131na yenik d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc (Nazizmin Alman Sosyalist \u0130\u015f\u00e7i Partisi ba\u011fr\u0131nda ye\u015ferdi\u011fi hat\u0131rlanmal\u0131d\u0131r). Sosyalist hareketi yenen burjuvazi hem kapitalist s\u00f6m\u00fcr\u00fc ko\u015fullar\u0131n\u0131 devam ettirme hem de yeni s\u00f6m\u00fcrge pazarlar\u0131 elde etme amac\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirebilecek bir siyasal-militer dinamizme ihtiya\u00e7 duyuyordu ki, bu Fa\u015fizm ve Nazizm olmu\u015ftur.<\/p>\n \u0130\u015fte o nedenle fa\u015fist iktidarlar d\u00f6neminde, s\u00f6m\u00fcr\u00fcn\u00fcn s\u0131n\u0131fsal niteli\u011fini \u00f6rtecek ve kitleleri kontrol edip g\u00fcd\u00fcmleyebilecek bir ideolojiyi(milliyet\u00e7ilik) devreye sokma; kamusal kurumlar\u0131, propaganda kurumlar\u0131n\u0131(bas\u0131n yay\u0131n vb) ve b\u00fcrokrasiyi b\u00fct\u00fcnle\u015ftirmek amac\u0131yla s\u0131n\u0131rland\u0131rma ve tek merkezden y\u00f6netme; siyasal temsil mekanizmas\u0131n\u0131 g\u00fcd\u00fcml\u00fc ve daha h\u0131zl\u0131 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r hale getirmek amac\u0131yla egemen tek parti d\u0131\u015f\u0131ndaki muhalefetin tamamen devre d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rak\u0131lmas\u0131 gibi uygulamalara ba\u015fvurulmu\u015ftur. (10)<\/p>\n Bu d\u00f6nemde, kapitalizmin birinci ku\u015fa\u011f\u0131nda da her \u015fey yolunda de\u011fildi. Hemen t\u00fcm kapitalist \u00fclkelerde sosyalist hareketler devletin fa\u015fist uygulamalar\u0131 ile kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yordu. Fransa\u2019da Dreyfus Davas etraf\u0131nda geli\u015fen olaylar\u0131n Yahudi d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131na varmas\u0131, Amerika\u2019da grevcilerin \u00fczerine kapitalistler taraf\u0131ndan silahland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f paral\u0131 askerler g\u00f6nderilerek katliamlar yap\u0131lmas\u0131 (Jack London, Demir \u00d6k\u00e7e\u2019sinde bu olaylar\u0131 uzun uzun anlat\u0131r)* gibi \u00f6rneklere her yerde rastlanmaktayd\u0131. (11) 1920 y\u0131l\u0131nda kapitalist co\u011frafyadaki liberal h\u00fck\u00fcmetlerin say\u0131s\u0131 35 iken, 1938 itibariyle bu say\u0131 17 ye gerileyerek, yar\u0131 yar\u0131ya azalm\u0131\u015ft\u0131. Bu de\u011fi\u015fimin b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc fa\u015fizm y\u00f6n\u00fcnde olmu\u015ftur. (12) Yani fa\u015fizm sadece ikinci ku\u015fak Avrupa kapitalizmine \u00f6zel bir durum de\u011fildi. Ancak orada toplumsal ya\u015fam\u0131n ve siyasetin merkezine oturmas\u0131n\u0131n nedeni birinci ku\u015fa\u011fa g\u00f6re ge\u00e7 kapitalistle\u015fmi\u015f olman\u0131n getirdi\u011fi \u00fcretim, hammadde ve pazar sorunlar\u0131d\u0131r. O nedenle Mussolini ve Hitler ikilisi yay\u0131lma alanlar\u0131 aram\u0131\u015flar ve sava\u015f ekonomisi uygulam\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n Yoksa, Almanya\u2019da Fa\u015fizmin Hitler\u2019le ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 zannedilmemelidir. Bu g\u00fcn oldu\u011fu gibi o d\u00f6nemde de ezilenlerin, yoksullar\u0131n, i\u015f\u00e7ilerin sosyal, ekonomik haklar\u0131n\u0131 ve \u00f6rg\u00fctlenme \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerini savunan sosyalistler s\u0131k s\u0131k fa\u015fizmin hedefinde olmu\u015flard\u0131r. \u00d6rne\u011fin Almanya\u2019da hem de hen\u00fcz Hitler gelmeden 1905 y\u0131l\u0131nda II. Wilhelm \u201c\u00f6nce sosyalistleri kur\u015funa dizmek, kafalar\u0131n\u0131 u\u00e7urmak ve zarars\u0131z hale getirmek, ondan sonra da d\u0131\u015far\u0131ya kar\u015f\u0131 sava\u015f a\u00e7mak\u201d tan s\u00f6z ediyordu. (13)<\/p>\n 4) Fa\u015fizm Yerine Bu Kez Refah Devleti? Bu soruya doyurucu bir cevap verebilmek i\u00e7in sava\u015f sonras\u0131 \u015fartlara dikkatli bakmak gerekmektedir. \u00d6zetle ifade edelim: II. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 Avrupa\u2019daki fiili ve potansiyel emek g\u00fcc\u00fcn\u00fc cephelerde yutup yok etmi\u015ftir. Buna ek olarak \u201cbe\u015feri fiziki \u00e7evre\u201d onar\u0131m\u0131 g\u00fc\u00e7 bir y\u0131k\u0131ma u\u011fram\u0131\u015f, kentler ya\u015fanabilir mek\u00e2nlar olmaktan \u00e7\u0131km\u0131\u015f, her tarafta a\u00e7l\u0131k, yoksulluk ve salg\u0131n hastal\u0131klar temel sorun haline gelmi\u015ftir. Dolay\u0131s\u0131yla Avrupa, \u00fcretemez ve ya\u015fanamaz bir hal alm\u0131\u015ft\u0131r. Sava\u015f\u0131n stratejik sonu\u00e7lar\u0131ndan biri de sosyalist SSCB\u2019nin sava\u015f sonunda galipler blo\u011funda yer almas\u0131d\u0131r. Sava\u015f\u0131 kaybeden taraf oldu\u011fu i\u00e7in, fa\u015fist cephe t\u00fcm bu y\u0131k\u0131mdan sorumlu tutulmu\u015f ve fa\u015fizm g\u00fcnah ke\u00e7isi haline gelmi\u015ftir. Yani yenenler hakl\u0131 yenilenler sorumlu kabul edilmi\u015ftir.<\/p>\n Avrupa\u2019da, kapitalist \u00fcretim ve payla\u015f\u0131m ili\u015fkilerinin devam ettirilebilmesi i\u00e7in, yeniden yap\u0131lanmaya ihtiya\u00e7 duyulmaktayd\u0131. Ancak sava\u015f\u0131n yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 a\u011f\u0131r y\u0131k\u0131m\u0131n onar\u0131m\u0131 y\u00fcksek maliyetlere katlanmay\u0131 gerektirmekteydi. Kapitalist sermaye bu y\u00fck\u00fcn alt\u0131na bizzat girmek yerine devleti bu y\u00fck\u00fcn alt\u0131na sokmay\u0131 daha uygun g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr ve Avrupa devletleri \u00f6zellikle Amerikan kaynakl\u0131 kredi ve yard\u0131mlarla (Mar\u015fhall Plan\u0131) finanse edilmeye ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. Kentlerin ve ula\u015f\u0131m-haberle\u015fme sisteminin yeniden in\u015fas\u0131, yoksulluk ve sa\u011fl\u0131k sorunlar\u0131, \u00fcretimin fiziki ara\u00e7lar\u0131 ve \u00fcretici eme\u011fin yeniden olu\u015fturulmas\u0131 gibi ivedi, karma\u015f\u0131k ve zor sorunlarla bo\u011fu\u015fmak zorunda kalan Avrupa devletleri, SSCB taraf\u0131ndan desteklenen ve devrim potansiyelini yakalam\u0131\u015f sosyalist hareketle de kar\u015f\u0131la\u015f\u0131nca yapacak pek fazla bir \u015fey kalmam\u0131\u015ft\u0131. Avrupa egemen s\u0131n\u0131flar\u0131(Burjuvazi ve i\u015fbirlik\u00e7ileri) ya her \u015feyi g\u00f6ze alarak sosyalist hareketle cepheden sava\u015facakt\u0131 ya da sosyalist hareketi manip\u00fcle etmenin yollar\u0131n\u0131 arayacakt\u0131. Hen\u00fcz sava\u015ftan \u00e7\u0131km\u0131\u015f, yorgun ve y\u0131pranm\u0131\u015f bir devlet ve yukar\u0131da s\u00f6z etti\u011fimiz alt yap\u0131 sorunlar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda sosyalist hareketle uzla\u015fma yollar\u0131 aramak ve bu s\u0131rada onu manip\u00fcle etmenin \u00e7aresine bakmaktan ba\u015fka \u00e7\u0131kar yol g\u00f6z\u00fckmemekteydi.<\/p>\n Sol\u2019a taviz vererek onunla uzla\u015fman\u0131n ve Sovyetler\u2019den gelen sosyalizm r\u00fczg\u00e2r\u0131n\u0131 manip\u00fcle etmenin; ayn\u0131 zamanda da kapitalist \u00fcretim ve payla\u015f\u0131m bi\u00e7iminin gerektirdi\u011fi onar\u0131m\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmenin form\u00fcl\u00fc k\u0131sa s\u00fcrede bulundu: Sosyal Demokrasi. (14) Bu d\u00f6nemde sosyal demokrat iktidarlar devlet eliyle ekonomik ve sosyal yap\u0131ya \u00e7e\u015fitli m\u00fcdahalelerde bulunarak sava\u015f y\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131 giderip yeni konutlar in\u015fa etme, i\u015fsizli\u011fi azaltma, \u00fccret d\u00fczeyine yasal alt s\u0131n\u0131r, gelir da\u011f\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 iyile\u015ftirme, \u00e7al\u0131\u015fanlara sa\u011fl\u0131k ve emeklilik g\u00fcvenceleri sa\u011flama, e\u011fitimi devlet eliyle yayg\u0131nla\u015ft\u0131rma ve ortalama s\u00fcresini y\u00fckseltme gibi konularda \u00f6nemli geli\u015fmeler sa\u011flam\u0131\u015flard\u0131r. Bu ve benzeri nedenlerle bu d\u00f6neme \u201cRefah Devleti\u201d denmi\u015ftir.<\/p>\n Asl\u0131nda, bu geli\u015fmeler kapitalizmin uzun erimli \u00e7\u0131karlar\u0131yla da \u00f6rt\u00fc\u015fmekteydi. Sava\u015f teknolojisinin \u00fcretim alan\u0131na da yans\u0131mas\u0131yla teknolojik geli\u015fme ivme kazanm\u0131\u015f, verimlilik artm\u0131\u015f ve kapitalist \u00fcretim bi\u00e7iminin sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve bilgili i\u015f g\u00fcc\u00fcne olan ihtiyac\u0131 ge\u00e7mi\u015fe oranla \u00e7ok daha fazla artm\u0131\u015ft\u0131. Refah devleti, onun bu ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131n yan\u0131nda \u00e7e\u015fitli altyap\u0131 hizmetleri ve girdi avantajlar\u0131 da sa\u011fl\u0131yordu. (15) Yani k\u0131saca ifade etmek gerekirse y\u00fckselen sosyalizm ile m\u00fccadele etmeye ve egemenli\u011fini s\u00fcrd\u00fcrmeye \u00e7al\u0131\u015fan kapitalizm bu kez refah devleti trenine binmeyi kabul etmi\u015fti. Ancak bu kabulleni\u015f ge\u00e7iciydi. \u00c7\u00fcnk\u00fc refah devletinin yapt\u0131\u011f\u0131 harcamalar\u0131n b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc vergilerle finanse ediliyordu ve bu, kapitalist tekellerin k\u00e2rlar\u0131nda \u00f6nemli azalmalar demekti. Nitekim SSCB\u2019nin \u00e7\u00f6kmesiyle birlikte Avrupa Kapitalizmi hi\u00e7 vakit kaybetmeden bu trenden inece\u011fini dillendirmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. (16) G\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki geli\u015fmeler ve y\u00fckselen Sa\u011f(Neoliberalizm) siyasete bu \u00e7er\u00e7eveden bakmak gerekir.<\/p>\n I. D\u00fcnya sava\u015f\u0131 sonras\u0131ndaki krizini atlatabilmek i\u00e7in fa\u015fizmi \u00fcreten Burjuva Egemen D\u00fczen, II. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131ndaki krizini atlatabilmek i\u00e7in de Refah Devletine bir s\u00fcre katlanm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc Burjuva Egemen Siyaset, devleti, kendisinin bask\u0131 arac\u0131 olarak \u00f6rg\u00fctler ve tarihsel \u015fartlara g\u00f6re bazen bast\u0131rma bazen de uzla\u015fma ama\u00e7l\u0131 pratik de\u011fi\u015fikliklere gidebilir. Ancak \u00f6z hi\u00e7 de\u011fi\u015fmez. Bu \u00f6z burjuvan\u0131n siyasi, ekonomik egemenli\u011fidir. Uzla\u015fmaz bir kitle(i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131) veya kar\u015f\u0131 hareket(sosyalist devrim) ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131nda fa\u015fizme y\u00f6nelmekten ka\u00e7\u0131nmayabilir ve monar\u015fik cumhuriyet, militarist diktat\u00f6rl\u00fck, bonapartist bir bask\u0131 rejimi veya fa\u015fist bir diktat\u00f6rl\u00fck g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc sergileyebilir. Tehlikeli sular atlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ise bask\u0131y\u0131 \u00f6rten ve toplumsal gerilimi azaltan, sistemin vazge\u00e7ilmezi olan piyasalarda hareketlili\u011fi artt\u0131racak bir ola\u011fan d\u00f6nem formuna, yani parlamenter demokrasiye geri d\u00f6ner. Tarihsel \u015fartlar uzla\u015fmaya zorlad\u0131\u011f\u0131nda ise ge\u00e7ici olarak soysal demokrasiye katlanabilir. 1970\u2019lerin sonlar\u0131nda \u0130talya,da Yunanistan\u2019da, Pakistan\u2019da ve T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015fanan darbeler ve askeri y\u00f6netim d\u00f6nemlerini de bu perspektiften de\u011ferlendirmek gerekir. Dolay\u0131s\u0131yla fa\u015fizmi yaln\u0131zca iki d\u00fcnya sava\u015fa aras\u0131nda Avrupa\u2019da ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f \u00f6zg\u00fcl bir rejim olarak alg\u0131lamak do\u011fru bir yakla\u015f\u0131m olmaz. (17)<\/p>\n 5) Yeniden Liberalizm Veya Trenden \u0130ni\u015f Dolay\u0131s\u0131yla, adilane payla\u015f\u0131m ili\u015fkilerini hi\u00e7bir zaman i\u00e7ine sindirememi\u015f olan burjuvazi, \u00fclkesindeki k\u00e2r kayb\u0131n\u0131 ik\u00e2me etti\u011fi s\u00f6m\u00fcrgelerinde de diren\u00e7le(1973 OPEC krizi ile ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 varsay\u0131l\u0131r) kar\u015f\u0131la\u015fmaya ba\u015flay\u0131nca refah devletinden d\u00f6n\u00fc\u015f sinyalleri vermeye ba\u015flam\u0131\u015f ve sosyalist blo\u011fun \u00e7\u00f6kmesiyle de hi\u00e7 vakit kaybetmeden (neo)liberalizm ak\u0131m\u0131n\u0131 d\u00fcnyan\u0131n burnuna dayam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n 19. y\u00fczy\u0131l liberalizmiyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, neo-liberalizmde \u00f6z itibariyle yeni olan hi\u00e7bir \u015fey yoktur. Teknolojinin her alana sirayet etmesiyle finans, mal ve emek piyasalar\u0131nda yeni tekniklerle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131labilir, farkl\u0131 ve karma\u015f\u0131k m\u00fclkiyet bi\u00e7imleri(ili\u015fkileri) g\u00f6r\u00fclebilir, ancak liberalizm 19. as\u0131rda ne s\u00f6yl\u00fcyor idiyse neo-liberalizm de bu g\u00fcn ayn\u0131 \u015feyi s\u00f6ylemektedir: Devletin \u2013zay\u0131f\u0131 koruma ama\u00e7l\u0131 dahi olsa- m\u00fcdahalesini reddeden ki\u015fisel \u00f6zg\u00fcrl\u00fckler, (kutsal) serbest piyasa, sermayenin serbest dola\u015f\u0131m\u0131 (eme\u011fin serbest dola\u015f\u0131m\u0131na hay\u0131r) vs.. Yani, benzetme yerinde ise, \u00f6rt\u00fc farkl\u0131 olabilir ama masa ayn\u0131 masad\u0131r.<\/p>\n Egemen Burjuva, bu g\u00fcn, liberal de\u011ferlere geri d\u00f6nerek 19. y\u00fczy\u0131ldaki mutlak egemenlik d\u00fczenini k\u00fcresel hale getirebilmeyi ummaktad\u0131r. Ay\u015fe Bu\u011fra\u2019ya g\u00f6re, \u00f6zelle\u015ftirmeler, emek piyasas\u0131n\u0131 d\u00fczenleyen kurallar\u0131n ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131, asgari \u00fccrete kadar b\u00fct\u00fcn d\u00fczenleyici kurumlara sald\u0131r\u0131lmas\u0131 gibi giri\u015fimler, toplumu ekonominin aksesuar\u0131 haline getirme amac\u0131 ta\u015f\u0131maktad\u0131r. \u00c7evrenin kontrols\u00fczce tahribi, t\u00fcm koruyucu \u00f6nlemler kald\u0131r\u0131larak eme\u011fin piyasada bir meta haline getirilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmas\u0131, paran\u0131n spek\u00fclatif bir ara\u00e7 haline gelmesi nedeniyle b\u00fcy\u00fck krizlerin do\u011fmas\u0131 gibi olaylar 19. y\u00fczy\u0131l tarz\u0131 bir piyasa ekonomisine y\u00f6neli\u015fi g\u00f6steriyor. (20)<\/p>\n Avrupa Sol Partisi 2. Kongresi (2007) Sonu\u00e7 Bildirgesi de Bu\u011fra\u2019y\u0131 hakl\u0131 \u00e7\u0131kart\u0131r \u015fekilde, k\u00fcreselle\u015fen finansal ve askeri kapitalizmin zorunluluklar\u0131ndan do\u011fan neoliberal politikalar\u0131n katlan\u0131lmaz bir sosyal gerilemeye sebep oldu\u011funu ve Avrupa\u2019y\u0131, g\u00f6r\u00fclmemi\u015f derecede a\u011f\u0131r \u015fartlar i\u00e7eren bir \u00e7\u0131kmaza s\u00fcr\u00fckledi\u011fini vurgulam\u0131\u015ft\u0131r. Bildirgenin t\u00fcm\u00fcne bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda temel sorun alanlar\u0131n\u0131n: i\u015fsizlik, sosyal g\u00fcvencesizlik, toplu s\u00f6zle\u015fme haklar\u0131na y\u00f6nelik sald\u0131r\u0131lar, kamu hizmetlerinin \u00f6zelle\u015ftirilmesinden do\u011fan adaletsizlikler, ekolojik bozulma, emek\u00e7i \u00f6rg\u00fctlerine kar\u015f\u0131 planl\u0131 sald\u0131r\u0131lar, k\u00fcresel \u0131s\u0131nma, kapitalist \u00fcretim ve t\u00fcketim ili\u015fkileri, \u00e7arp\u0131k kentle\u015fme, sava\u015f ve silahlanma, n\u00fckleer enerji, \u00e7arp\u0131k serbest rekabet, tek tiple\u015ftirme, \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131k, cinsiyete veya cinsel tercihe dayal\u0131 ayr\u0131mc\u0131l\u0131k, \u00f6tekile\u015ftirme olarak belirlendi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. (21)<\/p>\n Bir \u015feyi \u00f6zellikle belirtmek gerekmektedir: Refah devleti uygulamalar\u0131n\u0131n, d\u00fc\u015f\u00fck yo\u011funluklu da olsa, benzerleri \u00e7evre \u00fclkelerde de Avrupa \u00f6rnek al\u0131narak, hatta \u0130MF \u00f6nerileriyle (22), uygulamaya konulmu\u015f ve sosyal adalet a\u00e7\u0131s\u0131ndan kayda de\u011fer iyile\u015ftirmeler sa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak bu alanda da Avrupa\u2019y\u0131 yakalamaktan \u00e7ok uzakta kalan bu \u00fclkeler, \u0130MF, D\u00fcnya Bankas\u0131 ve DT\u00d6 gibi kurulu\u015flar eliyle neoliberal politikalara zorlanmalar\u0131n\u0131n sonucu olarak a\u011f\u0131r sosyal sorunlar\u0131n i\u00e7ine s\u00fcr\u00fcklenmi\u015flerdir. S\u00f6z konusu \u00fclkelerin bir\u00e7o\u011funda, spek\u00fclatif para hareketleri, b\u00fct\u00e7e a\u00e7\u0131klar\u0131n\u0131 bor\u00e7lanmayla finanse etmekten kaynakl\u0131 y\u00fcksek faiz, \u00f6zelle\u015ftirmeler, d\u0131\u015fa ba\u011f\u0131ml\u0131 ve y\u00fcksek maliyetli \u00fcretime yol a\u00e7an tar\u0131m ve enerji politikalar\u0131, b\u00fct\u00e7e disiplini ad\u0131na sosyal harcamalar\u0131n k\u0131s\u0131lmas\u0131, n\u00fcfusun g\u00f6rece gen\u00e7 olmas\u0131 gibi etkenlerin bir araya gelmesiyle birlikte, i\u015fsizlik a\u015f\u0131r\u0131 artm\u0131\u015f ve buna eklenen enflasyon, sosyal g\u00fcvenlikten mahrum geni\u015f kitleleri a\u015f\u0131r\u0131 derecede ezmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Kapitalizmin merkez ve \u00e7evre \u00fclkelerinde, siyaset ve ekonomide neoliberalizm ile birlikte olu\u015fan sosyal \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fc, a\u015f\u0131r\u0131 sa\u011f partilerin g\u00fc\u00e7lenmesine, milliyet\u00e7ilik ve \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n y\u00fckselmesine sebep olmaktad\u0131r. (23) Ayr\u0131ca, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde, ABD ve Avrupa\u2019da artan sosyal sorunlar ve i\u015fsizlik ile birlikte g\u00f6\u00e7menlere kar\u015f\u0131 politik sertle\u015fme ve yer yer \u0131rk\u00e7\u0131 sald\u0131r\u0131lar ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 haberleri s\u00fcreklilik kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Yaln\u0131zca Avrupa siyasetindeki a\u015f\u0131r\u0131 sa\u011fc\u0131 y\u00fckseli\u015ften haf\u0131zalar\u0131 tazeleyecek birka\u00e7 \u00f6rnek vermek bile konunun ciddiyetini g\u00f6stermesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan yeterlidir: (24)<\/p>\n Avusturya, 1999 Se\u00e7imler, Haider, Parlamentoda 52 sandalye<\/p>\n Fransa, 2002 Cumhurba\u015fkan\u0131 se\u00e7imleri, Le Pen, ikinci oldu (% 18 oy)<\/p>\n Hollanda, 2002, Pim Fortuyn\u2019in Listesi, toplam sandalyelerin 1\/6\u2019s\u0131n\u0131 ald\u0131 (%17,1)<\/p>\n Danimarka, 2001, \u0131rk\u00e7\u0131 \u201cDanimarka Halk Partisi\u201d %12 oy al\u0131p ikinci oldu.<\/p>\n Bel\u00e7ika, 1999, Vlaams Bloc Partisi, 15 sandalye kazand\u0131.<\/p>\n \u0130sve\u00e7, Norve\u00e7, \u0131rk\u00e7\u0131 partiler ikinci parti haline geldi.<\/p>\n \u0130talya, 2001, fa\u015fist Allianze National % 12 oy ald\u0131.<\/p>\n \u0130spanya, 2000, Partido Popular % 44,5 oyla h\u00fck\u00fcmet kurdu. (25) (Ancak 2008 se\u00e7imlerini sosyalistlerin kazand\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyoruz.)<\/p>\n Kapitalist sermaye s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n, neo-liberalizm propagandalar\u0131 alt\u0131nda egemenli\u011fini k\u00fcresel d\u00fczlemde mutlakla\u015ft\u0131rma giri\u015fimlerinde \u00f6nemli yol kat etmesinin yaratt\u0131\u011f\u0131 sosyal \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fc ve siyasi tepkiler ile birlikte y\u00fckselen \u0131rk\u00e7\u0131 a\u015f\u0131r\u0131 sa\u011f siyaset, ister istemez, II. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 \u00f6ncesi Avrupa\u2019da, yetmi\u015flerin sonunda da bir\u00e7ok Akdeniz ve \u00d6n Asya \u00fclkesinde ya\u015fanan \u0131rk\u00e7\u0131-fa\u015fist y\u00fckseli\u015fi hat\u0131rlatmaktad\u0131r.<\/p>\n 7) Varg\u0131 Irk\u00e7\u0131l\u0131k ve milliyet\u00e7ilik: fa\u015fizmi yaratan e\u015fitsiz geli\u015fme, sermayenin geni\u015fleme, tekelle\u015fme ve toplumu tahakk\u00fcm alt\u0131na alma hedefleri, a\u011f\u0131r sosyal adaletsizlik, yoksulluk ve bunun yaratt\u0131\u011f\u0131 sol siyasal tepkiler gibi etkenler alt\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan toplumsal kaynamay\u0131 kontrol alt\u0131na alma ve toplum i\u00e7erisinde yarat\u0131lacak ezici bir \u00e7o\u011funlu\u011fu tekelci sermayenin hedeflerine ko\u015fma amac\u0131na hizmet eden b\u00fct\u00fcnle\u015ftirici s\u00f6ylemden ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir.<\/p>\n Bu s\u00f6ylem, \u00e7o\u011funluk tahakk\u00fcm\u00fc yaratmak amac\u0131yla o toplumun \u00f6zg\u00fcl durumuna g\u00f6re bazen derinin rengi, dinsel-mezhepsel farkl\u0131l\u0131klar, g\u00f6z, sa\u00e7 rengi gibi di\u011fer fiziksel farkl\u0131l\u0131klar, bazen de \u00e7arp\u0131t\u0131lm\u0131\u015f etnolojik, tarihsel veriler kullanmak yoluyla \u00fcretilmi\u015f s\u00f6z\u00fcm ona bilimsel ayr\u0131mlar\u0131 referans alabilmektedir. Bu y\u00f6nelimin as\u0131l amac\u0131, ekonomik temelli e\u015fitsizlik ve adaletsizlikler \u00fczerinde olu\u015fan s\u0131n\u0131fsal konumlanma ve m\u00fccadeleyi manip\u00fcle edip etkisiz hale getirmektir.<\/p>\n Ba\u015fka bir ifade ile emperyalist ve tekelci sermaye, tahakk\u00fcm\u00fc alt\u0131nda tuttu\u011fu s\u0131n\u0131flar\u0131 bir taraftan s\u00f6m\u00fcr\u00fcrken, bu s\u00f6m\u00fcr\u00fcn\u00fcn yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 tahribat\u0131n sonucu olarak do\u011fabilecek sosyal patlamay\u0131 \u00f6nlemek ve kitleleri kontrol etmek i\u00e7in gerekti\u011finde fa\u015fizmi ve \u0131rk\u00e7\u0131-milliyet\u00e7i ideolojiyi \u00e7e\u015fitli bile\u015fim ve dozlarda kullanabilmektedir. Sosyal adaletsizli\u011fin temeli olan ekonomik e\u015fitsizli\u011fi ve s\u0131n\u0131fsal farkl\u0131l\u0131klar\u0131 \u00f6rtebilmek i\u00e7in biyolojik, etnolojik, tarihsel \u00e7arp\u0131tmalara dayanan yeni ayr\u0131mlar yaratabilmektedir. T\u00fcm d\u00fcnya toplumlar\u0131n\u0131 t\u00fcrde\u015f bir k\u00fcresel piyasa etraf\u0131nda toplayarak tektiple\u015ftirmeyi kendi \u00e7\u0131karlar\u0131na uygun g\u00f6ren emperyalist sermayenin bir taraftan da k\u00fclt\u00fcrel, etnik, b\u00f6lgesel farkl\u0131l\u0131klara \u00f6zg\u00fcrl\u00fck sloganlar\u0131 atmas\u0131n\u0131 bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla de\u011ferlendirmek gerekmektedir.<\/p>\n \u00d6zellikle 1980\u2019lerden sonra, refah devleti d\u00f6neminin t\u00fcm sosyal kazan\u0131mlar\u0131n\u0131, k\u00fcreselle\u015fme, uluslararas\u0131 serbest finansal dola\u015f\u0131m, \u00f6zelle\u015ftirme ve serbest rekabet ad\u0131 alt\u0131nda geri almaya ve toplumsal d\u00fczenin mutlak egemeni olmaya \u00e7al\u0131\u015fan liberal kapitalizm, neoliberal maske alt\u0131nda teknolojik geli\u015fmelerden de yararlanarak bu amac\u0131na ula\u015f\u0131r ise yarataca\u011f\u0131 sosyal-ekonomik adaletsizlik, i\u015fsizlik, enflasyon ve sefalet ortam\u0131 bizi 21.y\u00fczy\u0131l\u0131n yeni fa\u015fizmlerine s\u00fcr\u00fckleyebilir.<\/p>\n <\/span>D\u0130PNOTLAR: Ahmet Civanoğlu 1) Neden Konu Faşizm? Yaşadığımız dönemde, çeşitli bölgelerde ve çeşitli toplumlarda gözlemlediğimiz siyasal, ekonomik, yargısal, eğitsel ya da diğer alanlara ilişkin olaylar aklımıza sürekli aynı soruyu getirmektedir: Dünya nereye gidiyor? Dünyanın nereye gittiğini anlayabilmek için de bazı tanımlamalara ve kavramsallaştırmalara ihtiyaç duyuyoruz. Avrupa’da yükselen işsizlik, enflasyon ve sosyal huzursuzluklar, sağ siyaset, ırkçılık, göçmen […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-12982","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-arastirma-ana-sayfa","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12982","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12982"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12982\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12984,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12982\/revisions\/12984"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12982"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=12982"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12982"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n<\/b>
\nYa\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z d\u00f6nemde, \u00e7e\u015fitli b\u00f6lgelerde ve \u00e7e\u015fitli toplumlarda g\u00f6zlemledi\u011fimiz siyasal, ekonomik, yarg\u0131sal, e\u011fitsel ya da di\u011fer alanlara ili\u015fkin olaylar akl\u0131m\u0131za s\u00fcrekli ayn\u0131 soruyu getirmektedir: D\u00fcnya nereye gidiyor? D\u00fcnyan\u0131n nereye gitti\u011fini anlayabilmek i\u00e7in de baz\u0131 tan\u0131mlamalara ve kavramsalla\u015ft\u0131rmalara ihtiya\u00e7 duyuyoruz. Avrupa\u2019da y\u00fckselen i\u015fsizlik, enflasyon ve sosyal huzursuzluklar, sa\u011f siyaset, \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131k, g\u00f6\u00e7men politikalar\u0131n\u0131n sertle\u015fmesi, Asya\u2019da ve Afrika\u2019da y\u00fckselen dinci-\u0131rk\u00e7\u0131 siyaset ve dinsel bask\u0131lar, mezhep \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 k\u00fcreselle\u015fmenin idealleriyle pek ba\u011fda\u015fmamaktad\u0131r. Bu \u00e7eli\u015fkiler de bizi fa\u015fizm hakk\u0131nda yeniden d\u00fc\u015f\u00fcnmeye itmi\u015ftir.<\/p>\n
\n<\/b>
\nPek \u00e7ok konuda oldu\u011fu gibi, bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 ve \u00f6nemsenen noktalar de\u011fi\u015ftik\u00e7e fa\u015fizmin tan\u0131m\u0131 da de\u011fi\u015fmektedir. Yani tan\u0131m\u0131 yapan paradigmaya g\u00f6re fa\u015fizm alg\u0131lamas\u0131 ve ortaya \u00e7\u0131kan fa\u015fizm tan\u0131m\u0131 \u00f6nemli farkl\u0131l\u0131klar g\u00f6sterebilmektedir. Biz, y\u00f6ntemimize uygun olarak, fa\u015fizmi do\u011furan ko\u015fullar\u0131 ortaya koymakla ba\u015flayacak ve fa\u015fizmi, \u00fczerinde \u015fekillendi\u011fi sosyolojik temel do\u011frultusunda anla\u015f\u0131l\u0131r k\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131z.<\/p>\n
\n<\/b>
\n20. asr\u0131n ilk \u00e7eyre\u011finde Liberal d\u00fc\u015f\u00fcncenin ve kapitalist \u00fcretim d\u00fczeninin belirleyicili\u011fi alt\u0131nda a\u015f\u0131r\u0131 \u00fcretim krizi olarak adland\u0131r\u0131lan bunal\u0131m d\u00f6nemine girilmi\u015ftir. \u00dccretlerin a\u015f\u0131r\u0131 d\u00fc\u015f\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc, gelir da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 adaletsizli\u011fi ve tekelle\u015fme nedeniyle i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131, orta s\u0131n\u0131f ve k\u00fc\u00e7\u00fck burjuvazi \u00e7ok yoksulla\u015fm\u0131\u015f, a\u015f\u0131r\u0131 \u00fcretimi emebilecek bir i\u00e7 pazar kalmam\u0131\u015ft\u0131. Bat\u0131 Avrupa \u00fclkeleri \u00fcretim fazlalar\u0131n\u0131 s\u00f6m\u00fcrge ve yar\u0131 s\u00f6m\u00fcrge pazarlarda eritmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor ama Almanya ve \u0130talya gibi ikinci ku\u015fak kapitalist \u00fclkeler yeterli s\u00f6m\u00fcrge pazar\u0131na sahip olmad\u0131klar\u0131 i\u00e7in bunu yapam\u0131yordu.<\/p>\n
\n<\/b>
\nFa\u015fizmin olu\u015ftu\u011fu ko\u015fullar\u0131 inceleyip d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcnce akla ister istemez \u015fu soru gelmektedir: I. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131n\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 tahribat ve e\u015fitsiz kapitalist geli\u015fme ko\u015fullar\u0131 alt\u0131nda Avrupa\u2019n\u0131n \u00f6zellikle ikinci ku\u015fak kapitalist rejimlerinde fa\u015fizm olgusu kristalize olurken neden II. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131ndan sonra o \u00fclkelerde veya benzer niteliklere sahip olan di\u011ferlerinde Fa\u015fizm kendini tekrar g\u00f6stermemi\u015ftir?<\/p>\n
\n<\/b>
\n\u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131nda, sava\u015f\u0131n galipleri aras\u0131nda yer alan Sovyetler\u2019den gelen sosyalizm r\u00fczg\u00e2rlar\u0131ndan b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7 alan Avrupa \u0130\u015f\u00e7i S\u0131n\u0131f\u0131\u2019n\u0131n taleplerine direnmek rasyonel bulunmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, Avrupa Egemen S\u0131n\u0131flar\u0131, iktidar\u0131 Sosyal Demokratlara b\u0131rakarak, refah devleti uygulamalar\u0131yla, sosyalizm bask\u0131s\u0131n\u0131 atlatmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flar, Keynezyen ekonomi politikalar\u0131 ve Fordist \u00fcretim teknolojilerinin de yard\u0131m\u0131yla ba\u015far\u0131l\u0131 olmu\u015flard\u0131r. (18) Ancak Refah Devleti: toplumsal art\u0131\u011f\u0131 emek\u00e7ilerle adilane \u015fekilde payla\u015fmaya hi\u00e7bir zaman g\u00f6n\u00fcll\u00fc olmayan egemen burjuva s\u0131n\u0131f\u0131 i\u00e7in, yakla\u015f\u0131k 30 y\u0131l boyunca, al\u0131\u015fk\u0131n olmad\u0131klar\u0131 vergiler, sosyal g\u00fcvenlik paylar\u0131 ve bask\u0131s\u0131n\u0131 giderek artt\u0131ran y\u00fcksek \u00fccret ve sosyal haklar gibi emek lehine etkenler nedeniyle k\u00e2rlar\u0131n azalmas\u0131 anlam\u0131na geliyordu. Belki t\u00fcm bunlardan daha da \u00f6nemli olarak, 60\u2019lar\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131yla 70\u2019li y\u0131llar boyunca \u00f6zellikle Avrupa\u2019da sosyalist hareketin h\u0131zla y\u00fckselmesi ve iktidar\u0131 zorlamas\u0131; \u00e7evre(az geli\u015fmi\u015f) \u00fclkelerin, s\u00fcrekli merkez kapitalist \u00fclkeler lehine kaynak aktar\u0131m\u0131 yaratan d\u00fcnya sistemini, birle\u015fmi\u015f milletler nezdinde, sorgulamalar\u0131 ve de\u011fi\u015fim talep etmeleri Amerika ve Avrupa egemen burjuvas\u0131 i\u00e7in, Refah Devleti treninden inme vaktinin geldi\u011fini g\u00f6stermekteydi. (19)<\/p>\n
\n<\/b>
\nBurjuva Demokratik D\u00fczenin fa\u015fistle\u015fmesiyle e\u015f zamanl\u0131 olarak \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n y\u00fckseldi\u011fi, g\u00f6zlenen bir ger\u00e7ektir. \u0130kisi aras\u0131ndaki ili\u015fki ekonmi- politik bir temele dayanmaktad\u0131r. Fa\u015fizmin, yukar\u0131da a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz temel \u00fczerinde y\u00fckselmesi gibi \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131k da bu temel etraf\u0131nda egemen burjuvan\u0131n tarihsel \u00e7\u0131karlar\u0131na hizmet eden bir ideolojidir. Yani fa\u015fizmin benimsetilip me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131nda kullan\u0131lan bir s\u00f6ylem bi\u00e7imidir.<\/p>\n
\n1)<\/b> \u201cAy\u015fe Bu\u011fra ve \u00c7a\u011flar Keyder ile Sosyal Politika Forumu\u2019ndan\u201d, Sunan: \u00d6. Marda, \u00d6zg\u00fcr Radyo 10-08-2005
\n2) <\/b>Halis \u00c7etin, \u201cLiberalizmin Tarihsel K\u00f6kenleri\u201d, s: 88-89, C.\u00dc. \u0130\u0130BF Dergisi, cilt3, say 1, 2002, s: 79-96; www.cumhuriyet.edu.tr\/edergi\/makale\/134.pdf
\n3)<\/b> John Gray \u201cSahte \u015eafak\u201d, \u00e7ev: G\u00fcl \u00c7a\u011fal\u0131 G\u00fcven, OM Ekonomi-Politik, \u0130stanbul 1999, s:18-21
\n4) <\/b>H\u0131fz\u0131 Veldet Velidedeo\u011flu, \u201cDevirden Devire\u201d, Bilgi Yay\u0131nlar\u0131 Ank 1975, cilt 2, s:87-91; Fikret Ba\u015fkaya \u201cParadigman\u0131n \u0130flas\u0131\u201d, Doz Yay. 1991,s:164; Esat \u00c7am \u201cSiyaset Bilimine Giri\u015f \u0130.\u00dc Yay\u0131n\u0131 1981, s:420,446,460
\n5)<\/b> Francesko Messineo, \u201cBat\u0131 Avrupa Memleketleri Hukukunda Akit Mefhumunun XX. As\u0131rdaki Tekam\u00fcl\u00fc\u201d 16- 11-1960 Ankara \u00dcniversitesi konferans\u0131, \u00e7ev: Haluk Tando\u011fan; http\/\/auhf.ankara.edu.tr\/dergiler\/auhfd-arsiv\/ AUHF-1960-17-01-04 AUHF-1960-17-01-04-Messinco.pd
\n6)<\/b> \u201cB\u00fcy\u00fck Larousse\u201d, Librairie Larousse 1986\u2019 dan Miliyet i\u00e7in \u0130nterpress Bas\u0131n ve Yay\u0131n A\u015e taraf\u0131ndan haz\u0131rlanm\u0131\u015f T\u00fcrk\u00e7e bas\u0131m cilt 8; \u201cAna Britannica\u201d Ana Yay\u0131nc\u0131l\u0131k ve Encyclopaed\u0131a Britannica i\u015fbirli\u011fi ile yay\u0131mlanm\u0131\u015f T\u00fcrk\u00e7e bas\u0131m, \u0130stanbul 1988, cilt 8
\n7) <\/b>Cengiz Uygur a.g.m
\n8)<\/b> Fikret Ba\u015fkaya a.g.e, s: 164
\n9)<\/b> H\u00fcseyin Saliho\u011flu, \u201cAlman K\u00fclt\u00fcr Tarihi\u201d \u0130mge yay 1993; s: 196-197
\n10)<\/b> H\u0131fz\u0131 Veldet, a.g.e s: 80-95
\n* Okunmas\u0131 \u015fiddetle tavsiye edilir.
\n11)<\/b> Cengiz Uygur \u201cFa\u015fizm ve Devlet \u00dczerine\u201d, \u201cFa\u015fizm ve Devlet\u201d i\u00e7inde, Gelenek 2. Cilt, 11. kitap, Ekim 87, s: 15-33
\n12) <\/b>Zafer Toprak, \u201cT\u00fcrkiye\u2019de \u2018Sol Fa\u015fizm\u2019 ya da Otoriter Modernizm\u201d 1923-1946, 27 may\u0131s 2006, s: 8; www.obarsiv.com\/cagdas_turkiye_seminerleri_0506.html
\n13)<\/b> H\u00fcseyin Saliho\u011flu, a.g.e; s: 165
\n14) <\/b>Meryem Koray, \u201cG\u00f6r\u00fclmek \u0130stenmeyen Ger\u00e7ek: Sosyal Refah Politikalar\u0131 ve Demokrasi \u0130li\u015fkisi\u201d, www.calismatoplum.org\/sayi5\/Makale5\/makale2, s:31; Birg\u00fcl Ayman G\u00fcler, \u201cSosyal Devlet ve Yerelle\u015fme\u201d, www.yayed.org\/resimler\/ekler\/4f23670e1833f3f_ek, s:2; John Gray, a.g.e, s:13
\n15) <\/b>Nihat U\u00e7uko\u011flu, \u201cNeo-Liberal Politikalar, \u00d6zelle\u015ftirme ve Sanayiye Etkileri\u201d, www.metalurji.org.tr\/dergi\/dergi136\/d136_5973, s:3
\n16)<\/b> Benzer bir de\u011ferlendirme i\u00e7in bkz. \u0130lhami Alkan \u201cRefah Devletine Artan Talep: Neoliberalizmin \u0130nisiyatif Kayb\u0131\u201d, s: 23, \u201cT\u00fcrkiye\u2019nin Sosyalist Se\u00e7ene\u011fi\u201d i\u00e7inde, Naz\u0131m Kitapl\u0131\u011f\u0131 2006, s: 23-37
\n17)<\/b> Cengiz Uygur, a.g.m, s:17-20
\n18)<\/b> Nihat U\u00e7uko\u011flu, a.g.m, s: 3
\n19)<\/b> Korkut Boratav, \u201cGe\u00e7mi\u015fe D\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc Savunarak \u0130leriye Gitmek\u201d, s:31-34, \u201cT\u00fcrkiye Sosyalist \u0130ktisat Kongresi 2005 Bildirileri\u201d i\u00e7inde, Naz\u0131m Kitapl\u0131\u011f\u0131 31, \u0130stanbul 2005, s: 31-40
\n20) <\/b>\u201cAy\u015fe Bu\u011fra ve \u00c7a\u011flar Keyder ile Sosyal Politika Forumu\u2019ndan\u201d, \u00d6zg\u00fcr Radyo 10-08-2005
\n21) <\/b>\u201cAvrupa Sol Partisi 2. Kongresi Sonu\u00e7 Bildirgesi\u201d, 25 Kas\u0131m 2007 Prag, www.european-left.org\/fileadmin\/download\/spressfinal-declaration-tr_1_.pdf
\n22) <\/b>Nihat U\u00e7uko\u011flu, a.g.m, s: 9
\n23)<\/b> \u00d6zlem Han\u00e7er \u201cAvrupa\u2019da A\u015f\u0131r\u0131 Sa\u011f\u0131n Y\u00fckseli\u015fi ve Nedenleri \u00dczerine Bir \u0130nceleme: Fransa ve Almanya \u00d6rnekleri\u201d Y\u00fck. Lis. Tez. Ank 2005, s:13-18, http:\/\/acikarsiv.ankara.edu.tr\/fulltext\/2640.pdf
\n24)<\/b> \u201cAvrupa\u2019n\u0131n De\u011fi\u015fen Siyasal \u00c7ehresi\u201d, http:\/\/ankarasgd.org\/site\/pdf\/Avrupanin_yenicehresi
\n25)<\/b> Ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bilgi i\u00e7in bkz: \u00d6zlem Han\u00e7er, a.g.t. s:33-43<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"