![](\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/yz-image5\/0106-kafkas.GIF\")
<\/p>\n<\/p>\n
Ertan Keskinsoy<\/b><\/p>\n
T\u00fcrkiye neden n\u00fckleer santral sahibi olmak istiyor? Yakla\u015fmakta olan enerji krizine kar\u015f\u0131 \u015fimdiden \u00f6nlem almak i\u00e7in mi? T\u00fcrkiye’nin enerji talep tahminlerini yapan kurum olan TE\u0130A\u015e’\u0131n 2020 y\u0131l\u0131 talep \u00f6ng\u00f6r\u00fcs\u00fc, 570 milyar kilovatsaat (e\u015fittir 570 gigavatsaat). Yaln\u0131z, devlet yetkililerinin att\u0131klar\u0131 projeksiyonun tuttu\u011fu pek g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f de\u011fil. \u00d6rnek verirsek, Enerji Bakanl\u0131\u011f\u0131, 2000 y\u0131l\u0131nda 5 y\u0131l sonras\u0131n\u0131n enerji talebini 197, TEA\u015e 212, Elektrik M\u00fchendisleri Odas\u0131 (EMO) ise 171 milyar kilovatsaat olarak tahmin etmi\u015fti. Peki, 2005’te toplam talep ne kadar oldu? 145 milyar kilovatsaat. Milliyet gazetesinde n\u00fckleer kar\u015f\u0131t\u0131 duru\u015funu say\u0131lar\u0131 konu\u015fturarak devam ettiren Meral Tamer’in deyi\u015fiyle, “EMO bile T\u00fcrkiye’nin gelecek y\u0131lki elektrik ihtiyac\u0131n\u0131 5 y\u0131l \u00f6ncesinden tahmin etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken fevkalade bonk\u00f6r davranm\u0131\u015f!” Yani TE\u0130A\u015e’\u0131n 570 milyar kilovatsaatlik tahmininin iler tutar yan\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek i\u00e7in -2020 y\u0131l\u0131 EMO tahmini, 310 milyar kilovatsaat!- biliminsan\u0131 olmaya gerek yok; \u00fc\u00e7 basamakl\u0131 say\u0131larla temel aritmetik i\u015flemlerini yapabiliyor olmak yeter.<\/p>\n Acaba Bilgi Edinme Hakk\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde “Enerji talebi patlayacak, krize girece\u011fiz” s\u00f6ylemini ortaya atanlar\u0131n, \u00d6YS’de do\u011fru yan\u0131tlad\u0131klar\u0131 net matematik sorusunu \u00f6\u011frenme hakk\u0131na sahip miyiz? Sorunun yan\u0131t\u0131 ne olursa olsun, bu s\u00f6z\u00fcn tevat\u00fcrden \u00f6te bir ge\u00e7erlili\u011fi olmad\u0131\u011f\u0131 bizce ortada.<\/p>\n ENERJ\u0130 BA\u011eIMSIZLI\u011eI MAVALI N\u00fckleer santrallerde yak\u0131t olarak uranyum-238 kullan\u0131l\u0131r. Uluslararas\u0131 Atom Enerjisi Ajans\u0131’n\u0131n (UAEA) raporlar\u0131na g\u00f6re, T\u00fcrkiye’deki tahmini uranyum rezervi 9 bin ton civar\u0131nda. 1 kilogram yak\u0131t elde etmek i\u00e7in, uranyum madenlerinde 500 ila 5.000 kilogram radyoaktif kayan\u0131n yery\u00fcz\u00fcne \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 gerekiyor. 1300 megavatl\u0131k bir hafif sulu reakt\u00f6r i\u00e7in her y\u0131l 25 ton hafif zenginle\u015ftirilmi\u015f uranyum gerekir. Bu da 120 bin ayr\u0131\u015ft\u0131rma birimi (separative work unit \/ SWU) kullan\u0131larak 210 ton do\u011fal\/ zenginle\u015ftirilmemi\u015f uranyumun i\u015flenmesi demektir. Yani matematik olarak T\u00fcrkiye, kendi uranyumunu kullanabilir. G\u00fczel. Ama bir eksik var, o da bu konudaki irade beyan\u0131. N\u00fckleer santrali en \u00e7ok isteyenlerin bug\u00fcne kadar T\u00fcrkiye’deki uranyum ile ilgili durum tespitinden \u00f6te gitmemelerinin bir nedeni olsa gerek. Hatta TAEK yetkilileri, sa\u011fda soldaki deme\u00e7lerinde uranyumu ithal edeceklerini a\u00e7\u0131k\u00e7a s\u00f6yl\u00fcyorlar. Yani, insan sermayesini saymazsak, T\u00fcrkiye, kendi uranyumunu kullanabilecek durumda; ama bilin\u00e7li olarak kullanm\u0131yor. Bu da TAEK’in yan\u0131tlamas\u0131 gereken bir soru; ancak enerji ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131ndan \u00e7ok, muhta\u00e7 olunacak elleri \u00e7e\u015fitlendirme giri\u015fimi diyebiliriz, n\u00fckleer reakt\u00f6r \u00e7abalar\u0131na.<\/p>\n (Bir de toryum efsanesi var ki, Nasreddin Hoca’n\u0131n koyun f\u0131kras\u0131na benzedi\u011fi i\u00e7in onu burada ciddiye almay\u0131p es ge\u00e7meyi tercih ediyoruz.)<\/p>\n N\u00dcKLEER BOMBA ABD’nin Kuzey Kore’ye kar\u015f\u0131 y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc politikan\u0131n s\u00f6kmemesi ve Kuzey Kore’nin kendi n\u00fckleer bombas\u0131n\u0131 ya da bl\u00f6f\u00fcn\u00fc yapmas\u0131,<\/p>\n NATO’nun bir savunma \u00f6rg\u00fct\u00fc olarak giderek i\u015flevini kaybetmesi, Buna bir madde eklemek gerekirse, bizzat ABD ve Rusya da dahil, gitgide daha fazla \u00fclkenin NPT’yi (Non-Proliferation Treaty \/ N\u00fckleer Silahlar\u0131n Yay\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00d6nleme Anla\u015fmas\u0131) delme pahas\u0131na, yeni n\u00fckleer silah teknolojileri \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fmaktan geri durmamas\u0131 g\u00f6sterilebilir. Rusya ge\u00e7ti\u011fimiz y\u0131l yepyeni bir silah yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6\u011fs\u00fcn\u00fc gererek a\u00e7\u0131klad\u0131. Ayn\u0131 zamanlarda ABD de ‘bunker buster \/ s\u0131\u011f\u0131nak delici’ bombalar \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. Bu silahlar, d\u00fc\u015f\u00fc a\u00e7\u0131s\u0131 itibar\u0131yla, toprak alt\u0131ndaki s\u0131\u011f\u0131naklar\u0131 hedefleyen n\u00fckleer bombalar. SAN\u0130YEN\u0130N M\u0130LYONDA B\u0130R\u0130NDE H\u0130RO\u015e\u0130MA \u0130lgin\u00e7 olan, bir n\u00fckleer santralde de enerjiyi a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karan zincirleme reaksiyonun ayn\u0131 ilkelere dayal\u0131 olmas\u0131d\u0131r. Ancak reakt\u00f6rde, k\u00fctleler \u00e7ok daha k\u00fc\u00e7\u00fck, i\u015flem de kontroll\u00fcd\u00fcr. Yine de, Sinop’a kurulmas\u0131 beklenen hafif su reakt\u00f6r\u00fc (su, so\u011futma i\u00e7in kullan\u0131l\u0131yor) tipinde U-238’in yan\u0131s\u0131ra y\u00fczde 3,6 oran\u0131nda U-235 i\u00e7eren d\u00fc\u015f\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde zenginle\u015ftirilmi\u015f uranyum kullan\u0131l\u0131r. Ad\u0131ndan da anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 gibi, zenginle\u015ftirme de kendi i\u00e7inde \u00fc\u00e7e ayr\u0131l\u0131r:<\/p>\n * \u00c7ok hafif zenginle\u015ftirilmi\u015f uranyum (slightly enriched uranium \/ SEU), y\u00fczde 0,9 ile 2 aras\u0131nda U-235 i\u00e7erir. B\u00f6ylece uranyum zenginle\u015ftirme masraflar\u0131n azalt\u0131lm\u0131\u015f olur, ama bu tip uranyumu yak\u0131t olarak kullanan (bir zamanlar Akkuyu talibi olan CANDU, bu konuda d\u00fcnyada tek) ortaya n\u00fckleer reakt\u00f6rde kullan\u0131lacak suyun a\u011f\u0131r su olmas\u0131 gerekiyor (d\u00f6teryum oksit, D2O); bu da kurulum maliyetini art\u0131r\u0131yor.<\/p>\n * Hafif zenginle\u015ftirilmi\u015f uranyum (lightly enriched uranium \/ LEU), y\u00fczde 2-20 aras\u0131nda U-235 i\u00e7erir. Ancak d\u00fcnyadaki bir\u00e7ok hafif su reakt\u00f6r\u00fc, y\u00fczde 3-5 aras\u0131nda U-235 i\u00e7eren uranyumu kullanmay\u0131 tercih eder. Bu, yaln\u0131zca maliyet ile ilgili bir tercih de\u011fil; politik de bir tercihtir; \u00e7\u00fcnk\u00fc y\u00fczde 10’dan sonras\u0131 silah teknolojisine girmeye ba\u015flar.<\/p>\n * Y\u00fcksek \u00f6l\u00e7\u00fcde zenginle\u015ftirilmi\u015f uranyum (highly enriched uranium \/ HEU), ikiye ayr\u0131l\u0131r: y\u00fczde 85 ve \u00fczeri U-235 i\u00e7eren uranyum, silah uranyumu olarak an\u0131l\u0131r, halbuki y\u00fczde 20, hatta daha a\u015fa\u011f\u0131s\u0131nda U-235 oran\u0131n\u0131n -silah\u0131n k\u00fctlesi b\u00fcy\u00fcmek kayd\u0131yla- atom bombas\u0131 yapmaya yetti\u011fi s\u00f6ylenir.<\/p>\n Uranyum zenginle\u015ftirme i\u015flemini d\u00fcnyada iki elin parmaklar\u0131 kadar \u015firket yap\u0131yor; hepsi de kendi \u00fclkelerinin ordular\u0131yla yak\u0131n ili\u015fki i\u00e7inde \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. Bu y\u00fczden T\u00fcrkiye’nin, hele UAEA’n\u0131n s\u0131k\u0131 denetimi varken, do\u011frudan zenginle\u015ftirilmi\u015f uranyum al\u0131p bunu stoklayarak bomba yapmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Ancak at\u0131k olarak kulland\u0131\u011f\u0131 uranyumdan pl\u00fctonyum \u00fcretip, Hindistan’\u0131n y\u0131llar \u00f6nce yapt\u0131\u011f\u0131 gibi, e\u011fer UAEA’n\u0131n g\u00f6zlerinden ‘\u015fark kurnazl\u0131\u011f\u0131’ ile bu pl\u00fctonyumu ka\u00e7\u0131rmay\u0131 ba\u015far\u0131rsa, n\u00fckleer bomba sahibi olmas\u0131, teknik olarak m\u00fcmk\u00fcn.<\/p>\n \u00d6nce pl\u00fctonyumu, sonra Hindistan’\u0131 anlatal\u0131m: Pl\u00fctonyum, do\u011fada uranyumdan da seyrek bulanan bir element. T\u0131pk\u0131 uranyum gibi, \u00e7arp\u0131\u015fmay\u0131 seven, nerdeyse kaotik bir yap\u0131s\u0131 var. Yaln\u0131z, uranyumdan \u00e7ok daha g\u00fc\u00e7l\u00fc. Do\u011fada \u00e7ok seyrek bulunan bir madde oldu\u011fu i\u00e7in, kimyagerler, bu maddeyi kimyasal tepkimelerle \u00fcretmeyi deneyip 1941’de bunu ba\u015farm\u0131\u015flar. U-238, a\u011f\u0131r sudaki etkin maddelerden biri olan d\u00f6teryum bombard\u0131man\u0131na tutulunca pl\u00fctonyum 239 ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. Nagazaki’ye at\u0131lan bomba, bir pl\u00fctonyum bombas\u0131yd\u0131.<\/p>\n Hindistan, d\u00fcnyan\u0131n az say\u0131da n\u00fckleer bomba sahibi \u00fclkesinden biri olmay\u0131, k\u0131smen Kanada ve ABD sayesinde becermi\u015fti. Bu iki \u00fclke, Hindistan’a CIRUS adl\u0131 bir reakt\u00f6r yapm\u0131\u015flard\u0131 (Canadian – Indian – U.S. Reactor). Reakt\u00f6r asl\u0131nda Kanada yap\u0131m\u0131yken, reakt\u00f6r\u00fcn gereksindi\u011fi a\u011f\u0131r su, ABD’den geliyordu. Bu reakt\u00f6r sayesinde -reakt\u00f6r UAEA’n\u0131n denetimi alt\u0131nda de\u011fildi-, Hindistan, y\u0131lda 6,6-10,5 kg. aras\u0131nda pl\u00fctonyum biriktirerek, ilk n\u00fckleer denemesini 32 y\u0131l \u00f6nce, 18 May\u0131s 1974 tarihinde yapt\u0131. Mahatma Gandhi’nin k\u0131z\u0131 Indra Gandhi, “G\u00fcl\u00fcmseyen Buda” adl\u0131 bu operasyonun ger\u00e7ekle\u015fmesini sa\u011flayan herkesi ni\u015fanlara bo\u011fdu.<\/p>\n T\u00fcrkiye’de de birileri yak\u0131n gelecekte \u00e7\u0131k\u0131p da Turgut \u00d6zal’\u0131n vaktiyle Anayasa hakk\u0131nda dediklerini NPT hakk\u0131nda derse \u015fa\u015f\u0131rmamak gerek. Baz\u0131 k\u00f6\u015fe yazarlar\u0131 \u201cT\u00fcrkiye’nin n\u00fckleer g\u00fc\u00e7 olmas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r\u201d hamasetini d\u00f6kt\u00fcrmeye ba\u015flad\u0131 bile. Ancak \u015fark kurnazl\u0131\u011f\u0131 nereye kadar s\u00f6ker, bilinmez. Kibaro\u011flu, kibarca uyar\u0131yor: “Bug\u00fcne kadar \u00fcyesi olup da hakk\u0131n\u0131 verdi\u011fimizi bir Anla\u015fma’y\u0131 \u00e7\u00f6pe atmaya kalk\u0131\u015fman\u0131n yapt\u0131r\u0131mlar\u0131, T\u00fcrkiye’nin sand\u0131\u011f\u0131ndan \u00e7ok daha a\u011f\u0131r olacakt\u0131r.”<\/p>\n \u201cYurtta bar\u0131\u015f, d\u00fcnyada bar\u0131\u015f\u201d, Atat\u00fcrk’\u00fcn g\u00fczel s\u00f6zlerinden biridir, malum. Yurtta bar\u0131\u015f\u0131 sa\u011flamay\u0131 bir t\u00fcrl\u00fc beceremedik, bari bu g\u00fczel s\u00f6z\u00fcn ikinci yar\u0131s\u0131n\u0131n hakk\u0131n\u0131 verelim. N\u00fckleer bomba yaparak de\u011fil, Meclis’te tezkere savarak.<\/p>\n K\u0130RL\u0130 BOMBALAR Kirli bomban\u0131n yap\u0131lmas\u0131 i\u00e7in gerekli olan n\u00fckleer maddeleri elde etmenin bir zor, bir de kolay yolu var. Zor yolu, en ‘kaliteli’ n\u00fckleer bomba materyali olan silahlarda kullan\u0131ma haz\u0131r pl\u00fctonyum ya da uranyum ele ge\u00e7irmek. Eski Sovyet \u00fclkelerinde bu, pek de olanaks\u0131z de\u011fil. \u00d6rne\u011fin birka\u00e7 y\u0131l \u00f6nce G\u00fcrc\u00fc oduncular Lja ormanlar\u0131nda kazara bir termon\u00fckleer jenerat\u00f6r bulup aylarca yo\u011fun bak\u0131mda kalm\u0131\u015flard\u0131. 1990’lar\u0131n sonunda, bir n\u00fckleer at\u0131k deposu \u00c7e\u00e7en militanlar taraf\u0131ndan ya\u011fmalanm\u0131\u015ft\u0131. Ruslar, ne kadar malzemenin \u00e7al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirlemeye hi\u00e7bir zaman yana\u015fmad\u0131lar. Ama \u015f\u00f6yle bir ipucu verelim: Nagazaki’ye at\u0131lan bombada yaln\u0131zca 6.2 kg. pl\u00fctonyum vard\u0131.<\/p>\n E-bay’de bir a\u00e7\u0131k art\u0131rma metni: KORKUDAN S\u0130LAHA SARILMAK Bir \u00fclkenin n\u00fckleer silah sahibi olmak istemesinin temel nedeni, bir hasm\u0131ndan ciddi bi\u00e7imde korkuyor olmas\u0131. ABD’nin ilk n\u00fckleer bombas\u0131n\u0131n ard\u0131nda, Nazilerden h\u0131zl\u0131 davranma kayg\u0131s\u0131 vard\u0131. Pakistan-Hindistan \u00f6rne\u011fi, \u0130srail’in h\u00e2l\u00e2 ‘Evet, var’ diyemedi\u011fi y\u00fczlerce bombas\u0131, Kuzey Kore’nin ABD korkusu. Art\u0131k tarihe g\u00f6m\u00fclm\u00fc\u015f korkular da var. \u00d6rne\u011fin zaman\u0131nda G\u00fcney Afrika Cumhuriyeti’nin \u0131rk\u00e7\u0131 beyaz y\u00f6neticileri, kendilerini kara Afrika’n\u0131n kalan\u0131n\u0131n gazab\u0131ndan korumak i\u00e7in yedi uranyum bombas\u0131 yapm\u0131\u015f, y\u00f6netim \u0131rk\u00e7\u0131 az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n elinden kurtar\u0131l\u0131nca da bu bombalar imha edilmi\u015f.<\/p>\n ABD ve SSCB’nin birbirlerinden olan korkular\u0131, d\u00fcnyan\u0131n en korkun\u00e7 cephanesinin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na neden oldu. So\u011fuk Sava\u015f bitti\u011finde, Sovyetlerin 35 bin, ABD’nin 25 bin n\u00fckleer sava\u015f ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 vard\u0131. 2002 y\u0131l\u0131na gelindi\u011fine, bu say\u0131 yakla\u015f\u0131k 8 bin ile 10 bine d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc. Bu y\u0131l iki \u00fclkenin yapt\u0131\u011f\u0131 bir antla\u015fmaya g\u00f6re, bu say\u0131 2012 y\u0131l\u0131nda s\u0131ras\u0131yla 1700 ve 2200’e d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclecek.<\/p>\n Not: Bu yaz\u0131da n\u00fckleer santralin neden aptalca bir karar oldu\u011funu tart\u0131\u015fmad\u0131m, tart\u0131\u015fmak istemedim. Bir noktadan sonra, bu t\u00fcr yaz\u0131lar ya iman tazelemeye d\u00f6n\u00fcyor; ya da n\u00fckleer ba\u011fnazlara aritmetik \u00f6\u011fretme beyhude \u00e7abas\u0131na. Ama n\u00fckleer santralin neden anlams\u0131z oldu\u011fu \u00fczerine bir yaz\u0131 isterseniz, \u015fu yaz\u0131ya bir g\u00f6z atabilirsiniz:<\/p>\n
\n<\/b>
\nMadem \u00f6yle, T\u00fcrkiye neden n\u00fckleer enerji istiyor? Do\u011falgaz cenderesinden kurtulup enerji ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131na kavu\u015fmak i\u00e7in mi?<\/p>\n
\n<\/b>
\nGeriye AKP h\u00fck\u00fcmetinin ve ordunun n\u00fckleer bomba isteyip istemedi\u011fi tart\u0131\u015fmas\u0131 kal\u0131yor. Bilkent \u00dcniversitesi Uluslararas\u0131 \u0130li\u015fkiler B\u00f6l\u00fcm\u00fc’nden n\u00fckleer silahs\u0131zlanma uzman\u0131 Mustafa Kibaro\u011flu, T\u00fcrkiye’de yayg\u0131nla\u015fmakta olan, n\u00fckleer bomba sahibi olmay\u0131 destekleyen g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn dayanaklar\u0131n\u0131 \u015f\u00f6yle s\u0131ral\u0131yor:<\/p>\n
\nABD’nin K\u00fcrtlere kar\u015f\u0131 uygulad\u0131\u011f\u0131 siyasetin T\u00fcrkiye’deki ana ak\u0131m g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc, ABD ile ‘stratejik’ ili\u015fkileri sorgulatacak \u00f6l\u00e7\u00fcde mutsuz etmesi,
\nVe tabii ki me\u015fhur ‘\u00e7uval’ olay\u0131.<\/p>\n
\nT\u00fcm bunlar\u0131 alt alta yaz\u0131nca, uzun vadeli bir askeri stratejinin “Ortal\u0131k kar\u0131\u015f\u0131yor, biz de hafiften elimizi g\u00fc\u00e7lendirmeye \u00e7al\u0131\u015fal\u0131m” demesi olanak d\u0131\u015f\u0131 de\u011fil.<\/p>\n
\n<\/b>
\nPeki, ‘bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l ama\u00e7la’ \u00e7al\u0131\u015fan bir n\u00fckleer santralden n\u00fckleer silah \u00e7\u0131kar m\u0131? N\u00fckleer santrallerde yak\u0131t olarak uranyum-238 kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 (U-238) s\u00f6ylemi\u015ftik. 238 say\u0131s\u0131, 92 proton ve 146 n\u00f6trondan gelir. Uranyum-235’te ise, yaln\u0131zca 143 n\u00f6tron vard\u0131r. Bu izotop, ‘abisinden’ farkl\u0131 olarak, par\u00e7alanabilir ve bu par\u00e7alama i\u015flemi sonunda atom bombas\u0131n\u0131n yap\u0131lmas\u0131 sa\u011flanabilir. Bir atom bombas\u0131n\u0131n i\u00e7inde U-235 \u00e7ekirdek maddeyi olu\u015ftururken, U-238, onu \u00e7evreleyen koruyucu \/ n\u00f6tron yans\u0131t\u0131c\u0131 maddeyi olu\u015fturur. U-235, d\u00fcnyan\u0131n en h\u0131zl\u0131 ve \u00f6l\u00fcmc\u00fcl zincirleme reaksiyonuna neden olabilen bir kimyasal maddedir. Uygun bir a\u011f\u0131rl\u0131ktaki U-235 k\u00fctlesinin \u00fczerine bir-iki par\u00e7a n\u00f6tron g\u00f6nderdi\u011finizde, n\u00f6tron elemente \u00e7arpar ve onu par\u00e7alar, par\u00e7alanan b\u00f6l\u00fcm ba\u015fka bir par\u00e7ac\u0131\u011fa \u00e7arpar ve onu par\u00e7alar. Atom bombas\u0131 b\u00f6yle \u00e7al\u0131\u015f\u0131r: U-235 -ya da pl\u00fctonyum-239- ile par\u00e7ac\u0131klar\u0131 ile dolu bir \u00e7ekirde\u011fin \u00e7evresine kimyasal tepkimenin d\u0131\u015far\u0131 ta\u015fmas\u0131n\u0131 engelleyici U-238,onun da d\u0131\u015f\u0131na konvansiyonel patlay\u0131c\u0131 konur. Konvansiyonel patlay\u0131c\u0131 patlay\u0131nca, bir saniyenin milyonda biri s\u00fcrede zincirleme reaksiyon ger\u00e7ekle\u015fir.<\/p>\n
\n<\/b>
\nSovyet blo\u011funun y\u0131k\u0131lmas\u0131yla birlikte konvansiyonel bombalar yetmezmi\u015f gibi ya\u015fam\u0131m\u0131za bir de ‘kirli bombalar’ girdi. Kirli bomba, ‘klasik’ n\u00fckleer bombalardan hem boyutu, hem de malzemesinin elde edili\u015f ve \u00fcretili\u015f bi\u00e7imi ile ay\u0131rt ediliyor. N\u00fckleer bombalar\u0131n boyu, zaten art\u0131k \u015ei\u015fko ile S\u0131ska kadar de\u011fil (s\u0131ras\u0131yla 21 ve 15 kiloton).<\/p>\n
\n<\/b>
\n“Bu, uranyum-238. 22 gram \u00e7ekiyor. Yerinizde olsam solumam ve yemek sosu olarak kullanmam; ama onun d\u0131\u015f\u0131nda bir zarar\u0131 yok. Gelecek y\u0131l Filipinler’e ta\u015f\u0131n\u0131yorum ve bunu \u00fclkeye sokamayaca\u011f\u0131m muhtemelen. 73 ya\u015f\u0131nday\u0131m, 38’lik revolverimi de satt\u0131m; \u00e7\u00fcnk\u00fc Filipinler’de \u00f6l\u00fcmc\u00fcl silah ta\u015f\u0131mas\u0131na izin verilen tek grup, ter\u00f6ristler. Bu madeni Utah’taki Teksas \u00c7inko \u015eirketi’nden ayr\u0131l\u0131rken ho\u015f\u00e7akal arma\u011fan\u0131 olarak ald\u0131m.”<\/p>\n
\n<\/b>
\n1992’de, Clinton’un sonradan CIA Ba\u015fkan\u0131 yapaca\u011f\u0131 istihbarat\u00e7\u0131 John Deutsch, d\u00fcnyada yakla\u015f\u0131k 25 \u00fclkenin istese hemen n\u00fckleer bomba yapmaya ba\u015flayabilecek teknolojiye sahip oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015fti. N\u00fckleer enerji uzmanlar\u0131, bu 25 \u00fclkenin aras\u0131nda \u0130svi\u00e7re, \u0130sve\u00e7, Kanada, Brezilya, Avustralya, Arjantin, Japonya, G\u00fcney Kore, Endonezya, Almanya, Tayvan gibi d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131nda \u00fclkeleri say\u0131yor.<\/p>\n