{"id":13155,"date":"2024-06-05T01:20:49","date_gmt":"2024-06-05T06:20:49","guid":{"rendered":"http:\/\/circassiancenter.com\/tr\/?p=13155"},"modified":"2024-06-05T16:29:40","modified_gmt":"2024-06-05T21:29:40","slug":"socentstuk-aliy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/socentstuk-aliy\/","title":{"rendered":"\u015eOCENTSTUK\u2019 AL\u0130Y"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"font-family: Arial;\"><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-39966\" src=\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/SOCENTSTUK-ALIY-b.png\" alt=\"\" width=\"571\" height=\"300\" srcset=\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/SOCENTSTUK-ALIY-b.png 571w, https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/SOCENTSTUK-ALIY-b-300x158.png 300w\" sizes=\"(max-width: 571px) 100vw, 571px\" \/><\/span><\/p>\n<p align=\"left\"><strong>\u00c7eviri: P. Ferudun Kurnaz<\/strong><span style=\"font-family: Arial;\"><br \/>\nYam\u00e7\u0131 Dergisi, May\u0131s 1977-\u015eubat 1978, s.131<\/span><\/p>\n<p>B\u00fcy\u00fck Ekim Devrimi\u2019yle birlikte do\u011fan Kabardey Edebiyat\u0131&#8217;n\u0131n temelini atm\u0131\u015f, y\u00fczy\u0131llard\u0131r karanl\u0131\u011f\u0131n, bilimsizli\u011fin, e\u011fitimsizli\u011fin bask\u0131s\u0131 alt\u0131nda ezilegelen halk\u0131 i\u00e7in canla-ba\u015fla \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f, onun ulusal k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn geli\u015fmesine b\u00fcy\u00fck katk\u0131larda bulunmu\u015f e\u015fsiz bir ozand\u0131r. \u015eocentstuk Aliy. O&#8217;nu tan\u0131yan, sevap sayan yaln\u0131zca kendi halk\u0131 de\u011fildir. Onun \u00f6l\u00fcms\u00fcz \u00fcr\u00fcnlerini bug\u00fcn pek \u00e7ok Sovyet halk\u0131 da bilip tan\u0131makta, zevkle okumaktad\u0131r.<\/p>\n<table width=\"100%\">\n<tbody>\n<tr>\n<td width=\"83%\">Adige ulusunun onur ve gurur duydu\u011fu bu b\u00fcy\u00fck ozan\u0131n \u00fcr\u00fcnlerinde insan\u0131n kalbini \u00e7eken as\u0131l t\u0131ls\u0131ml\u0131 \u00e7ekicilik bu \u00fcr\u00fcnlerde yans\u0131yan derin d\u00fc\u015f\u00fcncelerin yan\u0131 s\u0131ra anlat\u0131mdaki b\u00fcy\u00fck sanat ustal\u0131\u011f\u0131 ve t\u00fcm ezilenlerin dilek ve isteklerini derli toplu dile getirmeye y\u00f6nelik olmas\u0131d\u0131r. Ger\u00e7ekten de ozan\u0131n her bir s\u00f6z\u00fc engin bir anlat\u0131m g\u00fcc\u00fcyle, geni\u015f kalbinin s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131yla, tezcanl\u0131l\u0131kla, canayak\u0131nl\u0131l\u0131kla doludur ve i\u00e7tenliklidir.<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p>\u00d6mr\u00fc uzun de\u011fildi \u015eocentstuk&#8217;un ama onu do\u011furan ulusu ve sosyalist \u00fclkesi, \u00fcr\u00fcnlerini \u00f6l\u00fcms\u00fczle\u015ftirdi, her zaman taze bir zevkle okunabilmesi i\u00e7in \u00e7abalar\u0131n\u0131 esirgemedi. Zira halk\u0131 bu sanat kavray\u0131\u015f\u0131na y\u00f6nelten de, ulusal k\u00fclt\u00fcr\u00fc sa\u011fl\u0131kl\u0131 geli\u015fmenin do\u011fru yoluna ileten de, onun \u00e7e\u015fitli janrlar\u0131n\u0131 ilk kez derleyip saptayan da ku\u015fkusuz odur. Kabardey-Balkar Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti y\u00f6netiminin b\u00fcy\u00fck sayg\u0131s\u0131 ve takdiri de ozan\u0131n \u00fclkesi ve ulusu i\u00e7in yapt\u0131\u011f\u0131 e\u015fsiz \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 y\u00fcz\u00fcndendir. Kabardey Sovyet Edebiyat\u0131&#8217;n\u0131n temel ta\u015f\u0131 ve klasi\u011fi olan \u015eocentstuk\u2019un: \u00c7ok iyi tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 Kabardey halk\u0131n\u0131n ya\u015fam\u0131na ve tarihine ili\u015fkin olarak verdi\u011fi yap\u0131tlar\u0131n gerek i\u00e7eri\u011fi gerek sanatl\u0131 yap\u0131s\u0131 bak\u0131m\u0131ndan \u00e7ok b\u00fcy\u00fck de\u011feri ve \u00f6nemi oldu\u011funu\u00a0 vurgulamas\u0131 da, onun eserlerini \u2018\u2019Kabardey sanat ve edebiyat\u0131n\u0131n de\u011ferli \u00f6l\u00e7ekleri\u2019\u2019 olarak kabul etmesi de bundand\u0131r.<\/p>\n<p>Ulus sevgisini kazanmak kolay de\u011fildir elbet ama ulus kalbini bir kez a\u00e7t\u0131 m\u0131 sana, bir kez buyur etti mi kalbine, art\u0131k her zaman konu\u011fu olursun onun, y\u00fczy\u0131llarca misafir eder, a\u011f\u0131rlar seni. B\u00f6ylesi sevgi, sayg\u0131 her yazara nasip olmaz ku\u015fkusuz, ama \u015eocentstuk i\u015fte b\u00f6yle bir k\u0131smete kavu\u015fmu\u015f say\u0131l\u0131 ozanlardan biri olarak bug\u00fcn her Adige&#8217;nin kalbinde mutlu mutlu ya\u015f\u0131yor, ya\u015fayacak da&#8230; Bu, her halk\u0131n yetkin ozanlar\u0131na da lay\u0131k olan bir \u00f6d\u00fcl, bir k\u0131smettir.<\/p>\n<p>Ashad o\u011flu \u015eocentstuk Aliy, 1900 y\u0131l\u0131nda Kabardey-Balkar b\u00f6lgesinde Ku\u015fm\u0131z\u0131khuey k\u00f6y\u00fcnde do\u011fdu. Kalabal\u0131k bir \u00e7ift\u00e7i ailesine t\u00fcketici yeni bir bo\u011faz olarak kat\u0131lan \u00e7ocu\u011fun izleyebilece\u011fi yol belliydi: Babas\u0131n\u0131n, a\u011fabeylerinin mesle\u011fini \u00f6\u011frenmekti, g\u00fc\u00e7 bela sahip olduklar\u0131 birka\u00e7 koyunu, mallar\u0131m otlatabilmek, \u00e7iftten-\u00e7ubuktan bir \u015feyler anlar hale gelebilmekti. Keskin bir zekas\u0131 ve yap\u0131labilecek ba\u015fka i\u015flerin de olabilece\u011fini, ba\u015fka i\u015flere y\u00f6nelmenin de m\u00fcmk\u00fcn olabilece\u011fini kendisine bildiren birileri olmasayd\u0131 bu \u00e7ocu\u011fun da ak\u0131beti ku\u015fkusuz ayn\u0131yd\u0131.<\/p>\n<p>\u00c7ok g\u00f6rm\u00fc\u015f ge\u00e7irmi\u015f, ya\u015fam\u0131 kavram\u0131\u015f olan dedesi, torunlar\u0131n\u0131n i\u00e7inde daha bir dikkat \u00e7eken \u015eocentstuk&#8217;e \u00f6zel bir \u00f6zen g\u00f6sterirdi: Ona Kafkas tarihini anlat\u0131r, d\u00fc\u015f\u00fcncenin, bilimin \u00f6nemini kavrat\u0131r, halk \u015fark\u0131lar\u0131 s\u00f6yler, \u00f6yk\u00fcler anlat\u0131rd\u0131. \u00c7ocuk da kendisi gibi k\u00fc\u00e7\u00fcc\u00fck \u00e7ocuklar\u0131n ellerinde kitap gibi bir \u015feylerle okula gittiklerini g\u00f6r\u00fcrd\u00fc ve uzak olmas\u0131na ra\u011fmen okula gider, kap\u0131dan i\u00e7eri al\u0131nmasa da pencereden olup-biteni izler, g\u00f6rd\u00fcklerini \u00e7ok ilgin\u00e7 ve zevkli bulurdu.<\/p>\n<p>Azimle, inan\u00e7la okumaya y\u00f6nelmese, bunun i\u00e7in yalvar\u0131p yakarmasa ve de dedesi ona destek olmasa kim bilir \u015eocentstuk belki de hi\u00e7 okul y\u00fcz\u00fc g\u00f6remezdi. K\u00fc\u00e7\u00fcc\u00fck \u00e7ocu\u011fun daha ilk ad\u0131m\u0131n\u0131 att\u0131\u011f\u0131 bu okul d\u00fczenli, yetkin bir okul de\u011fildi; yaln\u0131zca okuma-yazma \u00f6\u011fretebilen bir okuldu ama zeki, ak\u0131ll\u0131 ve azimli bir \u00e7ocuk i\u00e7in bu da az de\u011fildi.<\/p>\n<p>Biraz riskli ve korkulu olsa da \u00e7ocuk bu okula gider. Bu okul yaln\u0131zca soylu ve varl\u0131kl\u0131 ailelerin \u00e7ocuklar\u0131 i\u00e7in a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f bir okuldur. Vars\u0131llar bu okulu, y\u0131rt\u0131k p\u0131rt\u0131k elbiseli, yoksul \u00e7ift\u00e7i \u00e7ocuklar\u0131yla kirletmek istemezler.<\/p>\n<p>\u015eocentstuk, bu h\u0131rsl\u0131 iste\u011fine eri\u015femeyince \u2018\u2019t\u00fcmden yoksun kalmaktansa, bir ayak parma\u011f\u0131n\u0131n kaplad\u0131\u011f\u0131 yer kadar\u2019\u2019 dedikleri gibi, \u0130slam din adamlar\u0131n\u0131n Bakhsan&#8217;da a\u00e7t\u0131klar\u0131 okula gider. Burada din i\u015fleri i\u00e7in yeti\u015ftirilen mollalar zamanlar\u0131n\u0131 bilimden, okumaktan \u00e7ok yemek haz\u0131rlama, sofra kurma, bula\u015f\u0131k y\u0131kama i\u015fleri i\u00e7in harcarlard\u0131. Okumaya daha \u00e7ok a\u011f\u0131rl\u0131k vermek isteyen birka\u00e7 \u00f6\u011frencinin de okulun kat\u0131 kurallar\u0131, i\u015flenen konular\u0131n hayattan ko\u00adpuk olmas\u0131, anlamad\u0131klar\u0131 bir dilden ha bire bir \u015feyler okuyup tekrarlamak gibi nedenlerle moralleri bozuluyordu.<\/p>\n<p>Ancak \u00e7ocuklar\u0131n tek umut ve moral kaynaklar\u0131 Tsa\u011fo Nuriy idi. \u00d6\u011frenciler t\u00fcm sorunlar\u0131n\u0131, dertlerini ve isteklerini yaln\u0131zca ona anlat\u0131rlard\u0131. Bilimin, e\u011fitimin, anadilin anlam ve \u00f6nemini yaln\u0131zca onun dersinde kavrayabiliyorlar, bu y\u00fczden de hem \u00f6\u011fretmene, hem de derslere daha bir sevgi ile ba\u011flan\u0131yorlard\u0131.<\/p>\n<p>\u015eocentstuk bu yetkin \u00f6\u011fretmene daha da yakla\u015f\u0131r. Nuriy sayesinde dilini, ulusal tarihini, efsane ve destanlar\u0131 daha derinlemesine incelemeye, kavramaya ba\u015flar.<\/p>\n<p>Molla adaylar\u0131n\u0131n b\u00f6ylesine bir sevgi ve g\u00fcvenle ba\u011fland\u0131klar\u0131 \u00f6\u011fretmen Nuriy, \u00f6teki \u00f6\u011fretmenlerce ve okul kurucular\u0131nca istenmez, \u00e7ekilmez olur. Art\u0131k k\u0131skanman\u0131n da \u00f6tesinde \u00f6\u011fretmen olarak Nuriy&#8217;i davet ettiklerine de, okulda anadil e\u011fitimini kabul ettiklerine de pi\u015fman olurlar. Bu sorunlar\u0131n hepsinin tek kestirme \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc vard\u0131r: Nuriy&#8217;e, \u2018\u2019\u00f6\u011frencileri \u015f\u0131martan, k\u0131\u015fk\u0131rtan, islam dininden \u00e7\u0131karan \u00f6\u011fretmen\u2019\u2019 derler ve i\u015fine son verirler.<\/p>\n<p>\u00d6\u011frenciler yap\u0131lan bu haks\u0131z i\u015fleme, en sevdikleri, en be\u011fendikleri, en yararl\u0131 hocalar\u0131n\u0131n i\u015fine son verilmesine raz\u0131 olmazlar. \u2018\u2019Sab\u0131rs\u0131z, kaynarken i\u00e7er\u2019\u2019 dedikleri gibi, bu olaydan \u00e7ok etkilenen \u015eocentstuk, arkada\u015flar\u0131n\u0131 toplar ve birlikte okul y\u00f6neticisine giderler. Daha yalvarmaya, ricada bulunmaya s\u0131ra gelmeden yap\u0131lan i\u015flemin yanl\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131, haks\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunmaya ba\u015flayan gurubun temsilcisi, t\u0131pk\u0131 hocas\u0131 gibi, okuldan kovulur.<\/p>\n<p>\u0130\u015fsiz kalan \u00f6\u011fretmen de, okulsuz kalan \u00f6\u011frenci de uzun uzad\u0131ya \u00fcz\u00fclmezler bunun i\u00e7in. Giderler, k\u00f6ydeki arkada\u015flar\u0131n\u0131n da yard\u0131m\u0131yla Nuriy&#8217;in evine bir oda daha eklerler ve ileride \u2018\u2019Tsa\u011fo&#8217;nun \u00dcniversitesi\u2019\u2019 ad\u0131yla an\u0131lacak olan tek odal\u0131 bir okul a\u00e7arlar.<\/p>\n<p>\u015eocentstuk, burada bir y\u0131l \u00f6\u011frenim g\u00f6r\u00fcr. \u00c7ok sevdi\u011fi \u00f6\u011fretmeni de ger\u00e7ekten ona \u00e7ok \u015fey verir. Nuriy&#8217;in bu b\u00fcy\u00fck katk\u0131s\u0131n\u0131, yaln\u0131zca Adigece\u2019yi derinlemesine \u00f6\u011fretmi\u015f olmas\u0131nda, T\u00fcrk\u00e7e meram\u0131n\u0131 anlatabilir hale getirmesinde de\u011fil, ulusal tarihin, bilimin, okuma- yazman\u0131n b\u00fcy\u00fck anlam ve \u00f6nemini kavratm\u0131\u015f olmas\u0131nda, karanl\u0131kta y\u00fczen bir insan\u0131 ayd\u0131nl\u0131\u011fa \u00e7\u0131karman\u0131n ne denli b\u00fcy\u00fck bir g\u00f6rev oldu\u011funu takdir edebilmesinde aramak ve g\u00f6rmek gerekir.<\/p>\n<p>\u00d6\u011fretmenine ve \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na sevgiyle ba\u011flanan \u015eocentstuk, yine bu ger\u00e7ek dostunun, arkada\u015f\u0131n\u0131n yard\u0131m\u0131 ve \u00f6nderli\u011fiyle (Da\u011f\u0131stan S.S. Cumhuriyetinde) Temirhan-\u015eura&#8217;da a\u00e7\u0131lan \u00f6\u011fretmenlik kursuna 1915 y\u0131l\u0131nda kat\u0131l\u0131r. Bu kursu \u00fcst\u00fcn ba\u015far\u0131yla bitirdi\u011finden \u015eocentstuk, 1916 y\u0131l\u0131nda K\u0131r\u0131m\u2019daki \u00f6\u011fretmen okuluna g\u00f6nderilir. Daha ilk g\u00fcnlerinden itibaren kendini t\u00fcmden bilime, \u00e7al\u0131\u015fmaya veren \u015eocentstuk, dilleri, uluslar\u0131n tarihlerini, edebiyatlar\u0131n\u0131 daha derinlemesine \u00f6\u011frenir.<\/p>\n<p>Tam bu y\u0131llarda Rusya&#8217;da \u015eubat 1917 Burjuva Devrimi ger\u00e7ekle\u015fir. Bu devrime umut ba\u011flayan emek\u00e7i y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131na devrim hi\u00e7bir \u015fey vermez. Herkesin b\u0131kt\u0131\u011f\u0131, g\u0131na getirdi\u011fi emperyalist\u00e7e sava\u015flar yine durmaz, emek\u00e7i y\u0131\u011f\u0131nlar yine \u00f6zg\u00fcr olamazlar. Birtak\u0131m olumlu de\u011fi\u015fikliklerin ger\u00e7ekle\u015fmesi bir yana; \u015eocentstuk, ya\u015fam\u0131n gittik\u00e7e daha \u00e7ok a\u011f\u0131rla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131, dalavereyle ba\u015far\u0131ya ula\u015f\u0131p iktidar\u0131 ele ge\u00e7iren burjuvazinin ger\u00e7ek devrimcileri, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck sava\u015f\u00e7\u0131lar\u0131m teker teker hapsetmeye, idam etmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr. Ter\u00f6r ve a\u00e7l\u0131\u011f\u0131n al\u0131p y\u00fcr\u00fcd\u00fc\u011f\u00fc b\u00f6lge gittik\u00e7e daha k\u00f6t\u00fcye gider ama buradan \u00e7\u0131k\u0131p gitme olana\u011f\u0131 da yoktur. Anayurt yolu hi\u00e7 de emin de\u011fildir, as\u0131l kanl\u0131 \u00e7arp\u0131\u015fmalar o yollarda s\u00fcrmektedir.<\/p>\n<table width=\"100%\">\n<tbody>\n<tr>\n<td width=\"14%\"><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/yamci\/02-edebiyat\/socentstuk_aliy.gif\" width=\"110\" height=\"126\" border=\"0\" \/><\/td>\n<td width=\"86%\">\u0130\u015fte bu s\u0131rada K\u0131r\u0131m&#8217;da yapayaln\u0131z kalan \u015eocentstuk, bir kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131kla T\u00fcrkiye&#8217;ye gider. Bir yaban \u00fclkede kimsesiz kalan \u015eocentstuk orada daha b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7l\u00fcklerle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131r. B\u00fct\u00fcn g\u00fc\u00e7l\u00fcklere ra\u011fmen okumaktan bir t\u00fcrl\u00fc vazge\u00e7mez ve bir okula kaydolur ama kendisine yard\u0131m edecek kimsesi yoktur, bir burs veya kredi de verilmedi\u011finden geceleri \u00e7al\u0131\u015f\u0131p g\u00fcnd\u00fczleri okumak zorunda kal\u0131r.<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p>Orada kendini azimle T\u00fcrk\u00e7e\u2019ye ve edebiyata verir, Frans\u0131zca\u2019y\u0131 iyice \u00f6\u011frenir. \u00c7ok ge\u00e7meden T\u00fcrkiye&#8217;deki Adige bilim adamlar\u0131yla ili\u015fki kurar, \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m izler ve elinden geldi\u011fince onlara bu i\u015flerinde yard\u0131mc\u0131 olmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.<\/p>\n<p>\u015eocentstuk\u2019in yazarl\u0131\u011fa, ozanl\u0131\u011fa ba\u015flamas\u0131 T\u00fcrkiye&#8217;de bulundu\u011fu zamanlara rastlar. Onun T\u00fcrkiye&#8217;de ozanl\u0131\u011fa ba\u015flamas\u0131 ku\u015fkusuz oradaki ya\u015fam\u0131n\u0131n, g\u00f6r\u00fcp \u00f6\u011frendikleri\u00adnin ve tan\u0131k oldu\u011fu olaylar\u0131n bir sonucudur.<\/p>\n<p>Anayurtlar\u0131ndan uzak olsalar da, anadillerinin, k\u00fclt\u00fcr ve edebiyatlar\u0131n\u0131n geli\u015fmesi i\u00e7in u\u011fra\u015f vermek isteyen bir grup Adige o g\u00fcnlerde \u0130stanbul&#8217;da Adigece i\u00e7in bir alfabe haz\u0131rlayarak efsanelerini, destanlar\u0131n\u0131, tarihlerini okuyup yazmaya ba\u015flarlar. \u00c7e\u015fitli yay\u0131nlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra Adigece olarak &#8221;GUAZE&#8221; adl\u0131 bir gazete yay\u0131nlarlar. \u00c7ok \u015fey yapmam\u0131\u015f, sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir yol izleyememi\u015f olsalar da bu giri\u015fimleri oradaki Adigelerin ili\u015fkilerini art\u00adt\u0131r\u0131yor, onlar\u0131, uluslar\u0131n\u0131, anadillerini sevmeye, daha \u00e7ok \u00f6nem vermeye \u00e7a\u011f\u0131r\u0131yor, e\u011fitmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlard\u0131. Herkes bu bilim adamlar\u0131na yard\u0131mc\u0131 olmaya u\u011fra\u015f\u0131yor, ama\u00e7lar\u0131n\u0131 i\u00e7tenlikle payla\u015f\u0131yordu. Bu grupla ili\u015fki kuran \u015eocentstuk, onlar\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndan sevin\u00e7 duyuyor, mutlu oluyordu. Hepsini benimsemese de, yanl\u0131\u015fl\u0131klar\u0131n\u0131, eksiklerini g\u00f6rse de anadillerine, ulusal tarihlerine \u00f6nem vermeleri, s\u00fcrd\u00fcrd\u00fckleri bu amat\u00f6rce \u00e7al\u0131\u015fmalar onu y\u00fcreklendiriyordu. Onlar\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 her \u00e7al\u0131\u015fmaya g\u00f6re bir yakla\u015f\u0131m, bir g\u00f6r\u00fc\u015f kazan\u0131yordu. Ozan\u0131n o zamanlarda yazd\u0131\u011f\u0131 t\u00fcm \u015fiirler bunu kan\u0131tlamaktad\u0131r.<\/p>\n<p>T\u00fcrkiye&#8217;de ya\u015fayan Adigelerin (bug\u00fcn orada olanlar\u0131n da) en b\u00fcy\u00fck sorunlar\u0131 ulusun yok olmas\u0131, anadillerini, t\u00f6relerini, k\u00fclt\u00fcrlerini, ulusal karakterlerini yava\u015f yava\u015f yitirmekte, unutmakta olu\u015flar\u0131yd\u0131. Bu konudaki en b\u00fcy\u00fck zarar T\u00fcrk Devlet Ba\u015fkan\u0131&#8217;ndan geliyordu: Onun emriyle, Adigeler belirli bir yere bir arada yerle\u015ftirilmiyor, kendi anadilleriyle okuyup yazacaklar\u0131 okullar a\u00e7mala\u00adr\u0131nda yard\u0131mc\u0131 olunmuyor, onlara \u00f6zg\u00fcrl\u00fck verilmiyordu.<\/p>\n<p>T\u00fcrkiye&#8217;deki adaletsiz uygulamadan, anayurtlar\u0131m terkeden Adigelerin yok olmakla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalmalar\u0131ndan habersiz kalmad\u0131 \u015eocentstuk Aliy, bu k\u00f6t\u00fc ak\u0131beti o zaman g\u00f6r\u00fcp, bundan b\u00fcy\u00fck \u00fcz\u00fcnt\u00fc duydu. Bu adaletsiz uygulaman\u0131n ozana verdi\u011fi b\u00fcy\u00fck \u00fcz\u00fcnt\u00fc ve derin d\u00fc\u015f\u00fcnceler o s\u0131ralarda yazd\u0131\u011f\u0131 \u2018\u2019T\u00fcrk Bah\u00e7esinde\u2019\u2019 adl\u0131 \u015fiirinde de g\u00f6r\u00fclmektedir:<\/p>\n<p>Bir yaz ak\u015fam\u0131yd\u0131,<br \/>\nGarip ba\u015f\u0131m kuca\u011f\u0131mda<br \/>\nUlusumu d\u00fc\u015f\u00fcnerek<br \/>\nT\u00fcrk bah\u00e7esinde geziniyordum.<\/p>\n<p>\u00d6n\u00fcmde g\u00fczelim g\u00fczellere<br \/>\nKaray\u0131lan \u00f6rne\u011fi, rastlad\u0131\u011f\u0131mda<br \/>\nTan\u0131\u015fmak istedim, sordu\u011fumda<br \/>\nJanpago ve Setenay idi g\u00fczeller.<\/p>\n<p>G\u00f6z\u00fcm\u00fcn nuru Janpago&#8217;ya<br \/>\nDerdimi anlatt\u0131\u011f\u0131mda<br \/>\n\u0130lk arma\u011fan\u0131m selam\u0131m\u0131 bile almad\u0131,<br \/>\nAdigece anlamad\u0131.<\/p>\n<p>Tek bu olay bile ozana \u00e7ok \u015fey anlatm\u0131\u015ft\u0131 ama bunun nedenleri yaln\u0131zca T\u00fcrk yasalar\u0131n\u0131n kat\u0131l\u0131\u011f\u0131, bozuk burjuva d\u00fczeninin haks\u0131z ve adaletsiz uygulamalar\u0131 de\u011fildi. Ozana g\u00f6re muhaceretteki Adigeler de anadillerini, k\u00fclt\u00fcr ve edebiyatlar\u0131n\u0131, karakterlerini koruyup geli\u015ftirme yolunda her birinin kendi g\u00fc\u00e7leri oran\u0131nda katk\u0131da bulunmalar\u0131, g\u00fc\u00e7lerini birle\u015ftirerek etkin bir dayan\u0131\u015fma ve m\u00fccadele i\u00e7inde olmalar\u0131 gerekiyordu.<\/p>\n<p>Janpago ve Setenay gibi g\u00fczellerin yan\u0131 s\u0131ra ozan, ulusunun i\u00e7inde g\u00fc\u00e7l\u00fc ulus severlerin de bulundu\u011funa, onlar\u0131n \u00e7abalar\u0131 sonucu halk\u0131n\u0131n daha k\u00f6t\u00fc durumlara d\u00fc\u015fmeden korunabildi\u011fine ve ileride varolma, geli\u015fme yolunda \u00f6nemli ba\u015far\u0131lar kazanabileceklerine de inanmaktayd\u0131. Ozan\u0131n umutsuzlu\u011fa kap\u0131lmas\u0131, Adige\u2019nin, Adigeli\u011fin onurunu d\u00fc\u015f\u00fcren, boyun b\u00fckt\u00fcren bu g\u00fczel k\u0131zlar\u0131n verdi\u011fi \u00fcz\u00fcnt\u00fcye kar\u015f\u0131n onlar\u0131 ele\u015ftirebilmesi ve k\u0131nayabilmesi de bundand\u0131r.<\/p>\n<p>Peri gibi dilberim bu bac\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131n<br \/>\nYabanc\u0131la\u015f\u0131rken birden kendilerine,<br \/>\nEn geri bu barbar Turanlara<br \/>\nAdigelere boyun e\u011fdirtmelerini,<\/p>\n<p>Atalar\u0131 haks\u0131zl\u0131\u011fa tahamm\u00fcl edemeyen<br \/>\nKafkas delikanl\u0131lar\u0131n\u0131n,<br \/>\nKabullenemeyeceklerini umuyor kalbim<br \/>\nVe k\u0131z\u0131yor, i\u00e7erliyorum g\u00fczel Janpago&#8217;ya.<\/p>\n<p>Adige ulusunun tarihi Adige ayd\u0131nlar\u0131 aras\u0131nda kimi anla\u015fmazl\u0131klar\u0131n, s\u00fcrt\u00fc\u015fmelerin, do\u011fmas\u0131na neden oluyordu. Adige ulusunun tarihi geli\u015fimi nas\u0131ld\u0131, ileride kimlerle, ne \u00f6l\u00e7\u00fcde, ni\u00e7in birlikte olunabilirdi gibi sorunlara de\u011fi\u015fik yakla\u015f\u0131mlar vard\u0131. Kimileri haks\u0131zl\u0131klar yapsa da, kimileri do\u011fru te\u015fhisler koyabilmi\u015f olsa da, kimilerini bilgisizlik yanl\u0131\u015f yollara y\u00f6neltmi\u015f olsa da pek \u00e7o\u011fu bir yaban \u00fclkede b\u00f6ylesi tart\u0131\u015fmalar\u0131n, s\u00fcrt\u00fc\u015fmelerin sen-ben kavgalar\u0131n\u0131n ulusu koruyamayaca\u011f\u0131n\u0131, b\u00f6ylesine hareketlerle bir ulusal b\u00fct\u00fcnl\u00fck sa\u011flaman\u0131n olanaks\u0131zl\u0131\u011f\u0131\u00adn\u0131 g\u00f6remiyor veya g\u00f6zard\u0131 ediyordu.<\/p>\n<p>\u015eocentstuk&#8217;un bu tart\u0131\u015fmalara kat\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011fu ve onun yakla\u015f\u0131m\u0131nda ger\u00e7eklik pay\u0131 bulundu\u011fu \u2018\u2019Cengizlerin Kara Bayra\u011f\u0131\u2019\u2019 adl\u0131 \u015fiirinde a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fclmektedir. Asl\u0131 olduk\u00e7a uzun olan \u015fiirin b\u00fcy\u00fck bir \u00e7o\u011funlu\u011fu kay\u00adbolmu\u015ftur. Yinede ondan kalan bir d\u00f6rtl\u00fck bile, uzun y\u00fczy\u0131llar boyu sayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc koruyabilmi\u015f olan ulusundan ozan\u0131n gurur duydu\u011funu, y\u00fcreklendi\u011fini g\u00f6stermektedir:<\/p>\n<p>Ne Cengizlerin kara bayra\u011f\u0131 g\u00f6lge olur Adigelere,<br \/>\nNe de Aksak Timur&#8217;un g\u00fcne\u015fi eritebilir O\u015fhamafe\u2019nin kar\u0131n\u0131.<\/p>\n<p>Her \u015feyden \u00e7ok ozan\u0131 kahreden, ulusuna ihanet etmi\u015f tek-t\u00fck kimseler sayesinde T\u00fcrk ulusunu \u2018\u2019karde\u015f\u2019\u2019 etme \u00e7abas\u0131ndaki Adigelerdi. Kimileri \u00f6rtbas etmeye \u00e7al\u0131\u015fsalar da Cengizlerin Adige \u00fclkesinde d\u00f6kt\u00fckleri kanlar\u0131, yapt\u0131klar\u0131 zul\u00fcmleri, b\u00f6yle bir toplumla arkada\u015f olman\u0131n a\u00e7\u0131k\u00e7a kand\u0131r\u0131lmak oldu\u011funu, onur k\u0131r\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131m \u00e7ok iyi biliyorlard\u0131.<\/p>\n<p>T\u00fcrkiye&#8217;deki Adigelerin kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131 en b\u00fcy\u00fck sorun, i\u00e7inde bulunduklar\u0131 bask\u0131, yoksulluk ve terk ettikleri anayurtlar\u0131na olan b\u00fcy\u00fck sevgi ve ba\u011fl\u0131l\u0131kt\u0131.<\/p>\n<p>Bir\u00e7ok kimse \u015eocentstuk&#8217;un kendi durumu ve ya\u015fam\u0131 olarak yorumlasa bile, muhacerette anlat\u0131lamayacak \u00f6l\u00e7\u00fcde azap \u00e7eken, zul\u00fcm g\u00f6ren karde\u015flerinin uzak kald\u0131klar\u0131 anayurtlar\u0131na duyduklar\u0131 \u00f6zlem ve ba\u011fl\u0131l\u0131kt\u0131r \u015eocentstuk&#8217;un \u2018\u2019Nane\u2019\u2019 (Anne) \u015fiirinde i\u015fledi\u011fi tema. (Bu \u015fiirin asl\u0131 ve tam \u00e7evirisi. Anayurt \u015fiirleri b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde verilmi\u015ftir.)<\/p>\n<p>Bilir misin ki bu k\u00fc\u00e7\u00fcc\u00fck o\u011flun<br \/>\nDeniz k\u0131y\u0131lar\u0131nda \u00fcrkek ve titrek<br \/>\nYaban topraklarda \u00f6ks\u00fcz ve yetim<br \/>\nAt\u0131l\u0131p durur kayalar\u0131na \u00f6zlemle?<\/p>\n<p>Bir tek g\u00fcn bile yok burada<br \/>\nBana O\u015fhamafe&#8217;yi aratmayan<br \/>\nBir anne de yok burada<br \/>\nAnne, sen gibi beni ok\u015fayan.<\/p>\n<table width=\"100%\">\n<tbody>\n<tr>\n<td width=\"13%\"><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/yamci\/02-edebiyat\/socentstuk_aliy.gif\" width=\"110\" height=\"126\" border=\"0\" \/><\/td>\n<td width=\"87%\">Ya\u015famda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc zul\u00fcmler, haks\u0131zl\u0131klar, yoksunluklar ozan\u0131 \u00fcrk\u00fctm\u00fc\u015f, korkutmu\u015f olacak ki; do\u011fmam\u0131\u015f olmay\u0131 ya da do\u011far do\u011fmaz \u00f6lm\u00fc\u015f olmay\u0131 ye\u011flemektedir. Fakat ilgin\u00e7tir ki, ya\u015famda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc bu b\u00fcy\u00fck zul\u00fcmlerin, yoksulluk ve yoksunluklar\u0131n kayna\u011f\u0131n\u0131 gen\u00e7 ozan hen\u00fcz, mevcut sosyal adaletsizlikte, bozuk d\u00fczende ve insanlar aras\u0131ndaki f\u0131rsat ve olanak e\u015fitsizli\u011finde de\u011fil de, ba\u015fka yerlerde aramaktad\u0131r:<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p>Tanr\u0131m ne yapt\u0131m da sana b\u00f6yle<br \/>\n\u00c7\u0131r\u0131l\u00e7\u0131plak at\u0131verdin beni yery\u00fcz\u00fcne<br \/>\nZavall\u0131 g\u00fcnahs\u0131z garip anam\u0131<br \/>\nG\u00f6z\u00fc ya\u015fl\u0131 b\u0131rakt\u0131n, yapayaln\u0131z.<\/p>\n<p>Bu mu senin adaletin,<br \/>\nFeryat ederken bebek ald\u0131rmazs\u0131n.<br \/>\nUyuyakald\u0131\u011f\u0131nda \u00e7\u00f6pl\u00fckte o,<br \/>\nKarn\u0131 toklar\u0131 ona g\u00fcld\u00fcr\u00fcrs\u00fcn.<\/p>\n<p>Ya\u015famdaki bunca zulm\u00fc ve adaletsizli\u011fi g\u00f6rebilmi\u015fti ku\u015fkusuz ama ger\u00e7ek nedenleri hen\u00fcz tam te\u015fhis edememi\u015f, tanr\u0131ya ba\u011flam\u0131\u015ft\u0131. Oysa kendilerine kar\u015f\u0131 sava\u015fmas\u0131 gereken, o ac\u0131kl\u0131 olaylar\u0131 yaratan \u2018\u2019karn\u0131 toklar\u0131\u2019\u2019 \u015fiirin\u00adde gere\u011fi gibi de\u011ferlendirememi\u015fti.<\/p>\n<p>\u015eiir, ne denli \u00fcz\u00fcc\u00fc ve ac\u0131kl\u0131 olsa da yine vatan sevgi\u00adsi ile doludur. Gen\u00e7 ozan\u0131n t\u00fckenmek bilmeyen zorluklara kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kabilmesinin nedeni de, iyimserli\u011fi, vatan sev\u00adgisi ve tutkusudur ku\u015fkusuz.<\/p>\n<p>\u015eocentstuk&#8217;un T\u00fcrkiye&#8217;de yazd\u0131\u011f\u0131 ku\u015fkusuz sadece bu \u00fc\u00e7 \u015fiir de\u011fildir. Ne var ki di\u011fer \u015fiirlerini bulamad\u0131k. Yinede bu \u015fiirleri ozan\u0131n, yazmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 ilk g\u00fcn\u00adlerdeki ya\u015fama ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131, ulusuna tutkusunu dile getirme\u011fe yetiyor. Yazd\u0131klar\u0131 genellikle kendi duygu ve d\u00fc\u00ad\u015f\u00fcnceleri ve kendisini ku\u015fkuland\u0131ran olaylard\u0131r. Yine de \u015fiirlerinde duygusal olmaktan \u00e7ok ger\u00e7ek\u00e7idir. Ona de\u011fer kazand\u0131ran da budur. 1917 y\u0131l\u0131 Kabardey halk\u0131na mutlu\u00adluk getirdi. B\u00fcy\u00fck Ekim Devrimi beraberinde \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc getirdi. Bu \u00f6zg\u00fcrl\u00fck i\u00e7inde Kabardey&#8217;in ger\u00e7ek\u00e7i o\u011flu \u015eocentstuk Aliy kutsal g\u00f6revinin ba\u015far\u0131lmas\u0131 u\u011fra\u015f\u0131s\u0131na kat\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>G\u00fc\u00e7 ko\u015fullar alt\u0131nda ya\u015fam\u0131m s\u00fcrd\u00fcren \u015eocentstuk Aliy, 1919 y\u0131l\u0131nda anavatan\u0131na d\u00f6nerek \u00f6zlemine kavu\u015ftu.<\/p>\n<p>Anavatan\u0131na d\u00f6nen ozan, hemen hemen B\u00fcy\u00fck Ekim Devrimi\u2019ne ula\u015fmak i\u00e7in yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalara canla-ba\u015fla kat\u0131ld\u0131, ilk ajitasyon \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 k\u00f6ylerde s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc. Daha sonra Bak\u00fc&#8217;de a\u00e7\u0131lan politik kurslara kat\u0131ld\u0131. Kursu bitirince Sovyet iktidar\u0131 d\u00fc\u015fmanlar\u0131na kar\u015f\u0131 Da\u011f\u0131stan&#8217;da u\u011fra\u015flar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc. Burada hastalan\u0131nca Kabardey&#8217;e d\u00f6nmek zorunda kald\u0131, iyile\u015ftikten sonra 1923 y\u0131l\u0131nda zaman\u0131n\u0131n \u00f6\u011fretmen okulunu Nal\u00e7ik&#8217;te bitirerek kendi k\u00f6y\u00fcn\u00fcn okuluna \u00f6\u011fretmen olarak d\u00f6nd\u00fc.<\/p>\n<p>\u00d6zlemini \u00e7ekti\u011fi, kendini adad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6revi -ulusal gen\u00e7li\u011fin e\u011fitimi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na- B\u00fcy\u00fck Ekim Devrimi ile kavu\u015fmu\u015ftu. Bu devrimden sonra karanl\u0131kta bo\u011fulmaya tutsak olmu\u015f k\u00f6yler, okullar\u0131na ve \u00f6\u011fretmen kadrolar\u0131na kavu\u015ftu. En \u00f6nemlisi, sayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131 olmayan Adige dilinin alfabesi haz\u0131rland\u0131, onunla yap\u0131tlar yay\u0131nland\u0131 ve okullarda okutulmaya ba\u015fland\u0131. O s\u0131ralarda \u00f6\u011fretmen olarak \u00e7al\u0131\u015fmak \u00e7ok g\u00fc\u00e7t\u00fc. Yine de bu g\u00fc\u00e7 ko\u015fullar \u00f6\u011fretmeni y\u0131ld\u0131rmad\u0131, \u00e7ok sevdi\u011fi g\u00f6revini uzun y\u0131llar ba\u015far\u0131yla y\u00fcr\u00fctt\u00fc, ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 kan\u0131tlad\u0131.<\/p>\n<p>Kabardey Sovyet Edebiyat\u0131 1920. y\u0131llarda g\u00fc\u00e7 bulmaya ve ilk ad\u0131mlar\u0131m atmaya ba\u015flad\u0131. Yeni edebiyat\u0131n kurulmas\u0131 i\u00e7in o zaman u\u011fra\u015fanlar, Adige folkloru ile yak\u0131ndan ilgilenerek yeti\u015fen \u00fcnl\u00fc ozanlardan Pa\u015f&#8217;e B. Ber\u0131kuey, T. \u015eec\u0131ha\u015f&#8217;e, R. Hakhupa\u015f&#8217;e, A. K\u0131\u015fokue P. gibi ozanlard\u0131r. Bunlar ge\u00e7en ac\u0131 ya\u015fama ilk kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kanlard\u0131r ve bunlar \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, emek\u00e7ilerin kavu\u015ftu\u011fu g\u00fczel ya\u015fam\u0131 \u00f6vg\u00fcyle kar\u015f\u0131layanlard\u0131r ama izledikleri yol \u00e7apra\u015f\u0131k ve dard\u0131. Yeni ya\u015fam\u0131 tam anlam\u0131yla belirtemiyorlar, g\u00fc\u00e7lenmesi gereken Kabardey Sovyet Edebiyat\u0131&#8217;na da bu yol, yol olam\u0131yordu. Ba\u015far\u0131n\u0131n, ilerlemenin ger\u00e7ek\u00e7i yoluna Kabardey Edebiyat\u0131&#8217;n\u0131 ula\u015ft\u0131ran ozanlarla birlikte \u015eocentstuk Aliy de kendine \u00f6zg\u00fc ustal\u0131\u011f\u0131 ile \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 y\u00fc\u00adr\u00fctmeyi sa\u011flad\u0131.<\/p>\n<p>\u015eocentstuk&#8217;un 1920. y\u0131llardaki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n ve sanat \u00fcr\u00fcnlerinin t\u00fcm\u00fcn\u00fc tan\u0131mak bug\u00fcn bizim i\u00e7in olanaks\u0131zd\u0131r. Bunun nedeni el yazmalar\u0131n\u0131n kaybolmas\u0131d\u0131r. Yaz\u00add\u0131klar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funun da yay\u0131nlanmad\u0131\u011f\u0131na ku\u015fku yoktur ama eksik y\u00f6nleriyle yay\u0131nlanan eserleri bile ozan\u0131n u\u011fra\u015f\u0131lar\u0131ndaki ba\u015far\u0131y\u0131, ilerlemeyi kan\u0131tlamaktad\u0131r.<\/p>\n<p>Toplum ya\u015fam\u0131ndaki de\u011fi\u015fmeleri sevin\u00e7le kutlayan ozan\u0131n en sayg\u0131 duydu\u011fu \u015fey B\u00fcy\u00fck Ekim Devrimi ve onun emek\u00e7ilere sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 haklard\u0131r. Fakat ozana g\u00f6re bu yeni ya\u015fam, yenilikler kendili\u011finden olu\u015fmayacakt\u0131r. Bu yeni ya\u015fam\u0131 kuracak ve geli\u015ftirecek olanlar emek\u00e7iler gen\u00e7 ku\u015faklard\u0131r. \u0130\u015fte ozan gen\u00e7li\u011fi \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc yola bunun i\u00e7in \u00e7a\u011f\u0131r\u0131yor ve \u2018\u2019\u00f6l\u00fcms\u00fcz \u00f6d\u00fcllerini\u2019\u2019 sunuyordu.<\/p>\n<p>Kalk Adige\u2019m, \u00e7abuk uyan!<br \/>\nSar\u0131l \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011fe, kucakla.<br \/>\n\u00d6l\u00fcms\u00fcz arma\u011fanlarla<br \/>\n\u00d6d\u00fcllendirsin bizi Vatan<br \/>\n&#8221;\u00d6zg\u00fcrl\u00fck&#8221;<\/p>\n<p>Ozan\u0131n en b\u00fcy\u00fck \u00f6zlemi, halk\u0131n\u0131 bilime y\u00f6neltebilmekti. \u0130\u00e7inde bulunduklar\u0131 karanl\u0131ktan ancak bu yolla ayd\u0131nl\u0131\u011fa kavu\u015fabilirlerdi. Bu d\u00fc\u015f\u00fcncelerini ger\u00e7ekle\u015ftirmek, bilimin \u00f6nemini i\u015f\u00e7i kitlesine kavratabilmek i\u00e7in ya\u015famda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc her \u015feyden yararlanmay\u0131 ve de\u011ferlendirmeyi iyi biliyordu. Ozan\u0131n o zamanlar yazm\u0131\u015f oldu\u011fu \u2018\u2019Arkada\u015f Haj\u0131kare Ula\u015ft\u0131 Amac\u0131na\u2019\u2019, \u2018\u2019\u00d6\u011frenci Kabardey \u00d6\u011fretmen\u2019\u2019,\u00a0 \u2018\u2019Karahalk\u2019\u2019, \u2018\u2019Gazetenin Yak\u0131nmalar\u0131\u2019\u2019, \u2018\u2019Ono\u2019\u2019, \u2018\u2019Selam \u00d6nc\u00fc \u00c7ocuk\u2019\u2019 \u015fiirleri bunu \u00e7ok iyi kan\u0131tl\u0131yor.<\/p>\n<p>Bu \u015fiirlerin her birinin temas\u0131 ayr\u0131 bile olsa, bunlar \u015eocentstuk&#8217;un ya\u015fam\u0131n\u0131 \u00e7ok iyi a\u00e7\u0131kl\u0131yorlar. O \u015fiirlerinde ulusun ilerlemesindeki bug\u00fcn\u00fcn gereksinmelerini soyutlayabiliyordu. \u2018\u2019\u00d6\u011frenci Kabardey \u00d6\u011fretmen\u2019\u2019 \u015fiiri bunun bir \u00f6rne\u011fidir. Burada anlat\u0131lmak istenen Oblo\u2019nun o zamanlar \u00f6\u011fretmenler i\u00e7in her y\u0131l d\u00fczenledi\u011fi kurslarla ilgili \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131d\u0131r. \u015eiiri bir bildiri niteli\u011finde ele\u015ftirenleyiz. Ozan, burada \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n \u00f6nemli bir olay\u0131na de\u011finiyor: \u00d6\u011fretmenin ya\u015fam anlay\u0131\u015f\u0131na ilgin\u00e7 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n ba\u015far\u0131s\u0131na, yurduna gelecek mutlulu\u011fun eme\u011fe ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131na&#8230; Bunu belirtmesinde ama\u00e7, emek\u00e7ilerin bilin\u00e7lenmesinde Kom\u00fcnist Partisi\u2019nin ve Sovyet iktidar\u0131n\u0131n y\u00f6netimine zarar getirecek, hatta ba\u015farabilirlerse s\u0131n\u0131f d\u00fc\u015fmanlar\u0131n\u0131n \u00f6\u011fretmeni k\u00f6yl\u00fclerin g\u00f6z\u00fcnden d\u00fc\u015f\u00fcrmeye y\u00f6nelik i\u011fren\u00e7 \u00e7abalar\u0131n\u0131 dile getirmektir. \u00d6zg\u00fcrl\u00fc\u011fe d\u00fc\u015fman kirli ellerin ama\u00e7lar\u0131na ula\u015fmamas\u0131 i\u00e7in k\u00f6yl\u00fclere, \u00f6\u011fretmenin kendileri i\u00e7in canla ba\u015fla \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlatmak ve \u2018\u2019ad\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck ba\u015far\u0131s\u0131 b\u00fcy\u00fck\u2019\u2019 olan \u00f6\u011fretmenin emek\u00e7ilerin \u00f6nc\u00fcs\u00fc oldu\u011funu g\u00f6stermek gerekiyordu:<\/p>\n<p>\u00c7ok ya\u015fa-Gen\u00e7 Adige\u2019nin<br \/>\nBilgilerini y\u00fccelten,<br \/>\nG\u00f6z kama\u015ft\u0131ran \u00f6d\u00fclleri eme\u011fiyle<br \/>\nBiz emek\u00e7ilere kazand\u0131ran.<\/p>\n<p>K\u00fc\u00e7\u00fck yaz\u0131 dili-b\u00fcy\u00fck y\u0131ld\u0131z\u0131m\u0131z,<br \/>\nVurun karanl\u0131\u011fa \u00e7ekilsin ba\u015f\u0131m\u0131zdan,<br \/>\nBilgisizli\u011fin kara bulutu<br \/>\nA\u00e7s\u0131n y\u00fcz\u00fcn\u00fc g\u00fcne\u015fin.<\/p>\n<p>Korkmadan, \u00e7ekinmeden<br \/>\nGer\u00e7e\u011fi silah se\u00e7in,<br \/>\nE\u011fitelim k\u00fc\u00e7\u00fck Hasan\u015flar\u0131,<br \/>\nVatan i\u00e7in emek\u00e7i yeti\u015fsin<\/p>\n<p>Ulusun bilime vermesi gereken \u00f6nemi \u015eocentstuk, A,B&#8217;yi \u00f6\u011frenmekle ba\u011fda\u015ft\u0131rm\u0131yordu. Emek\u00e7inin d\u00fc\u015f\u00fcn a\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131, ya\u015fam g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc de\u011fi\u015ftirebilecek etken, her g\u00fcn eline ge\u00e7ecek bilimsel yaz\u0131lard\u0131r. Bu anlamda \u015eocentstuk&#8217;un \u2018\u2019Karahalk Gazetesi\u2019nin Yak\u0131nmalar\u0131\u2019\u2019 \u015fiiri olduk\u00e7a ilgin\u00e7tir. Ozan bu \u015fiirinde, toplumun politik e\u011fitim ve bilgi kazanmas\u0131 amac\u0131yla \u2018\u2019Kolektif Ajitat\u00f6r-Propaganda\u2019\u2019 gazetesinin g\u00fcc\u00fcn\u00fc, ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131 anlatmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor.<\/p>\n<p>Anadilinle \u00fc\u00e7 hafta oku<br \/>\nBeni \u00e7a\u011f\u0131r gelirim.<br \/>\nYabanc\u0131la\u015fmadan biz<br \/>\nKarde\u015f olup \u00e7\u0131kar\u0131z.<\/p>\n<p>Beni \u00e7a\u011f\u0131ran iyi arkada\u015flar\u0131n<br \/>\n\u00c7oklu\u011fuyla ta\u015far\u0131m.<br \/>\nA\u00e7arak kanatlar\u0131m\u0131<br \/>\nBulutlara daha tez ula\u015f\u0131r\u0131m.<\/p>\n<p>Ozan, gazetelere d\u00fc\u015fen g\u00f6revin sadece e\u011fitmekle bitmedi\u011fini \u00e7ok iyi anl\u0131yordu. Gazetenin g\u00f6revinin, emek\u00e7ilerin koruyuculu\u011funu, yard\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131, dan\u0131\u015fmanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapmak oldu\u011funu bilerek, bu gibi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 belirterek yaz\u0131yordu:<\/p>\n<p>Zora d\u00fc\u015fen insanlar\u0131n \u00f6fkesini<br \/>\nA\u00e7\u0131klamakta kararl\u0131y\u0131m,<br \/>\nK\u00f6yl\u00fcn\u00fcn \u00e7ift\u00e7inin koruyuculu\u011funu<br \/>\nYapaca\u011f\u0131ma s\u00f6z verdim.<\/p>\n<p>\u00c7ift\u00e7i-k\u00f6yl\u00fc, varsa tasan<br \/>\nVer de sergileyeyim,<br \/>\nK\u0131skanmadan, korkmadan<br \/>\nTop gibi da\u011f\u0131tay\u0131m!<\/p>\n<p>Geri kalm\u0131\u015f uluslar\u0131n bilime \u00f6nem vermelerini sa\u011flay\u0131c\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda Sovyet iktidar\u0131 k\u0131sa zamanda ba\u015far\u0131ya ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Bu ba\u015far\u0131da katk\u0131s\u0131 olan ozan, di\u011fer halklar gibi Kabardey halk\u0131n\u0131n ba\u015far\u0131lar\u0131m g\u00f6rd\u00fck\u00e7e gurur duyuyordu ve bilin\u00e7lenmenin bu ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131 birka\u00e7 \u015fiirle kutlad\u0131.<\/p>\n<p>Yinede \u00e7ok \u015fey isteyen, y\u00fckseli\u015fe, e\u011fitime doymayan ozan\u0131n be\u011fenisini kazanmak \u00e7ok zordu. E\u011fitim alan\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fclen yan\u0131lg\u0131lar\u0131 ba\u011f\u0131\u015flamayan ozan, ele\u015ftirilerinde \u00f6d\u00fcn vermiyor, y\u0131lmadan u\u011fra\u015f\u0131s\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyordu. \u2018\u2019Ono\u2019\u2019 \u015fiirini b\u00f6yle bir yan\u0131lg\u0131 i\u00e7in yazm\u0131\u015ft\u0131. Ozan\u0131 en \u00e7ok \u00f6fkelendiren : \u2018\u2019Oblonom&#8217;un\u2019\u2019 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda, pratik\u00adten \u00e7ok teoriye \u00f6nem vermesi ve \u2018\u2019olabilir\u2019\u2019 s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc ile her \u015feyi \u00e7\u00f6z\u00fcmlemeye kalk\u0131\u015fmas\u0131d\u0131r:<\/p>\n<p>G\u00f6r\u00fclmedi tatl\u0131 s\u00f6z\u00fcn<br \/>\n\u00dcr\u00fcn\u00fc, tutmay\u0131nca el,<br \/>\nG\u00f6r\u00fclmedi ka\u011f\u0131t \u00fczerinde kalan savlar\u0131n<br \/>\nBir yurda iyilik getirdi\u011fi.<\/p>\n<p>Az konu\u015fup \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fan<br \/>\nGer\u00e7ek\u00e7ilikte buldu ba\u015far\u0131y\u0131,<br \/>\nD\u00fcnya mal\u0131n\u0131n d\u00fc\u015fman ettiklerini<br \/>\nKendine, avlad\u0131 iyi olanaklarla.<\/p>\n<p>Y\u00fcce Ono, yeti\u015fmedi mi<br \/>\nG\u00f6k olup ta tepemizde g\u00fcrleyen<br \/>\n\u00c7ift\u00e7inin sevmedi\u011fi ya\u011fmursuz<br \/>\nG\u00f6k g\u00fcrlemeleri de\u011fil mi?<\/p>\n<p>O zamanlar Ono&#8217;nun da yanl\u0131\u015f tutumlar\u0131 vard\u0131, \u00f6\u011frenciler yeterince kitap bulam\u0131yorlard\u0131. Emperyalist sava\u015f y\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131 y\u00fcz\u00fcnden yeni Sovyet Cumhuriyeti gereksinimlerini yeterince kar\u015f\u0131layam\u0131yordu. Burada ozan\u0131n \u015fiirlerine \u00f6nem kazand\u0131ran, eksiklikleri sert bir dille ele\u015ftirmesidir. Ozan, bunlar\u0131n bir a\u00e7\u0131kl\u0131k kazanmas\u0131n\u0131, herkesin anlamas\u0131n\u0131, tez elden d\u00fczeltilmesini \u00f6neriyordu.<\/p>\n<p>Yurt \u00e7ap\u0131nda ba\u015far\u0131lan b\u00fcy\u00fck i\u015flerin ulusunun \u00e7\u0131karlar\u0131 do\u011frultusunda olmas\u0131 \u00f6v\u00fcn\u00e7 kayna\u011f\u0131 oluyordu ozana. Yap\u0131lmas\u0131 gereken i\u015fleri 1920. y\u0131llarda yazd\u0131\u011f\u0131 \u015fiirlerinde de anlatm\u0131\u015f ve olaylara g\u00fcncellik kazand\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. O, her zaman \u00f6nc\u00fc ve ger\u00e7ek\u00e7i olmu\u015ftur. G\u00f6revi, sanat ustal\u0131\u011f\u0131n\u0131 kullanarak emek\u00e7i topluma yararl\u0131 olmak, onlar\u0131 y\u00f6nlendirmek ve onlara g\u00fcven kazand\u0131rmak olmu\u015ftur.<\/p>\n<p>1920. y\u0131llarda \u015eocentstuk, \u015fiirlerinin yan\u0131 s\u0131ra bir ka\u00e7 tane makale de yazm\u0131\u015ft\u0131r. Ozan, bu makalelerinde de, \u015fiirlerinde oldu\u011fu gibi, ulusunun y\u00fckselmesi ve kalk\u0131nmas\u0131 i\u00e7in yap\u0131lmas\u0131 gereken i\u015flere de\u011finmi\u015ftir. Yine ayn\u0131 makalelerinde ulusal edebiyat dilinin ve \u00f6\u011fretmenin \u00f6nemini i\u015flemi\u015ftir. Daha \u00f6ncede belirtti\u011fimiz gibi Sovyet iktidar\u0131na ve toplumun bilin\u00e7lenmesine kar\u015f\u0131 olanlar\u0131n ilk hedefleri \u00f6\u011fretmenler olmu\u015ftur. Bunun i\u00e7in \u00f6\u011fretmenin \u00f6nemini k\u00f6yl\u00fcye anlatmak, \u00f6\u011fretmene sayg\u0131 duymalar\u0131n\u0131 sa\u011flamak, ona g\u00fcvenmelerini, sevin\u00e7lerini ve ac\u0131lar\u0131n\u0131 onunla payla\u015fmalar\u0131n\u0131 \u00f6\u011fretmek gerekiyordu.<\/p>\n<p>\u2018\u2019Emek\u00e7iyi Bilime \u00d6zendiren\u2019\u2019 ba\u015fl\u0131kl\u0131 makalesinde bilin\u00e7sizli\u011fin toplum \u00fczerindeki olumsuz etkilerini anlatm\u0131\u015ft\u0131r. Ya\u015famda kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan i\u011fren\u00e7 olaylar\u0131, insanlar\u0131n toplum i\u00e7indeki olumsuz davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 ancak bilgi yok edebilecektir. Bilin\u00e7lenmenin \u00f6nc\u00fcs\u00fc de \u2018\u2019karanl\u0131\u011f\u0131 ayd\u0131nlatacak, vatan\u0131 y\u00fcceltecek\u2019\u2019 dedi\u011fi \u00f6\u011fretmenlerdir.<\/p>\n<table width=\"100%\">\n<tbody>\n<tr>\n<td width=\"11%\"><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/yamci\/02-edebiyat\/socentstuk_aliy.gif\" width=\"110\" height=\"126\" border=\"0\" \/><\/td>\n<td width=\"89%\">Onun i\u00e7in en b\u00fcy\u00fck ama\u00e7, yeni ya\u015fam\u0131n koruyuculu\u011funu \u00fcstlenecek gen\u00e7li\u011fi okutmak ve e\u011fitmek olmu\u015ftur. B\u00fct\u00fcn d\u00fc\u015fmanlar ancak bu y\u00f6ntemle yenilgiye u\u011frat\u0131lacakt\u0131r.<\/p>\n<p>Ozan, \u00f6\u011fretmenin \u00d6nemini en iyi \u015fekilde \u2018\u2019Halka En Yak\u0131n Ki\u015fi Kimdir?&#8221;\u00a0 ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131s\u0131nda belirtmi\u015ftir.<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p>\u2019\u2019Saf Alt\u0131n\u2019\u2019 olarak ozan\u0131n niteledi\u011fi ki\u015fi g\u00f6revinin \u00f6nemini kavram\u0131\u015f bilin\u00e7li \u00f6\u011fretmendir. Ozana g\u00f6re \u00f6\u011fretmen, \u00e7a\u011flar boyunca halk\u0131 ezen karanl\u0131\u011f\u0131 yok etmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f ve her zaman ezilenlerin yan\u0131nda yer alm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6\u011fretmenlik, \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011fe kavu\u015fan toplumlarda gereken sayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131 kazan\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc o, \u00e7ocuklara ve gen\u00e7lere d\u00fcnyadaki ya\u015fam ko\u015fullar\u0131n\u0131n kolayl\u0131klar\u0131m \u00d6\u011fretir, onlara ger\u00e7ek\u00e7ili\u011fi tan\u0131t\u0131r ve babal\u0131k g\u00f6revini yaparak \u00f6\u011frencileriyle b\u00fct\u00fcnle\u015fir, Ozan\u0131n, \u00f6\u011fretmeni halka daha yak\u0131n g\u00f6rmesinin nedeni de budur.<\/p>\n<p>Adige dilinin g\u00fc\u00e7lenmesi, kolay bir edebiyat dilinin olu\u015fturulmas\u0131 ile ilgili sorunlar\u0131 i\u00e7eren makaleleri 1925-1926 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda \u2018\u2019Karahalk\u2019\u2019 gazetesinde yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r. Dil i\u00e7in ayr\u0131 makaleler yazmas\u0131n\u0131n nedeni, o y\u0131llarda Kabardey b\u00f6lgesinde s\u00fcren s\u0131n\u0131f kavgalar\u0131d\u0131r. K\u0131sa zamanda Adige gen\u00e7lerinin bilin\u00e7lenmesine k\u0131zan, \u00f6fkelenen kulaklar ile \u0130slamiyet\u00e7i ge\u00e7inenler Adige diline ve okullar\u0131na, bilin\u00e7lenen k\u00f6yl\u00fclere ger\u00e7ek\u00e7i yoldan sapt\u0131rarak kendi ama\u00e7lar\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirebilecekleri \u00fcmidiyle, kar\u015f\u0131 cephe al\u0131yorlard\u0131. \u2018\u2019Adige dili Kale\u00e7\u0131h&#8217;den sonra i\u015fe yaramaz\u2019\u2019, \u2018\u2019Bu dille Balk bile ge\u00e7ilmez\u2019\u2019 diyerek anadilin anlams\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunuyor, ona kar\u015f\u0131 cephe olu\u015fturmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlard\u0131.<\/p>\n<p>Bir y\u00f6nden \u015eocentstuk&#8217;un amac\u0131, yalanc\u0131lar\u0131n, revizyonistlerin emek\u00e7ilere kar\u015f\u0131 d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 sergilemek, bir y\u00f6nden de dilin \u00f6neminin anla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak, g\u00fc\u00e7lenmesi i\u00e7in kitlelerin \u00e7al\u0131\u015fmaya y\u00f6nelmesini sa\u011flayarak edebiyat dilinin kurulu\u015f ilkelerini saptamaya \u00e7al\u0131\u015fmakt\u0131.<\/p>\n<p>Ozan\u0131n yap\u0131tlar\u0131ndaki savlara g\u00f6re, e\u011fer dili \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fmalar yap\u0131l\u0131rsa; \u2018\u2019Dili-dil olmayacak hi\u00e7 bir halk yoktur yery\u00fcz\u00fcnde\u2019\u2019. Yani, halk\u0131n ya da ulusun kendine \u00f6zg\u00fc s\u00f6zc\u00fcklerinden yararlan\u0131l\u0131rsa, konu\u015fulan dil, edebiyat dilinin k\u00f6kenini olu\u015fturur. Dilin g\u00fc\u00e7s\u00fczl\u00fc\u011f\u00fcne, yetimli\u011fine etki eden, yaz\u0131l\u0131 olarak kullan\u0131lmamas\u0131 ve o dili konu\u015fanlar aras\u0131nda ekonomik, k\u00fclt\u00fcrel ba\u011flar\u0131n g\u00fc\u00e7l\u00fc olmamas\u0131d\u0131r. Ozan, bir ulusta de\u011fi\u015fik leh\u00e7elerin konu\u015fulu\u015funu, bu ba\u011flar\u0131n g\u00fc\u00e7l\u00fc olmamas\u0131 ile kan\u0131tlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor, \u015eocentstuk bunu Rus\u00e7a ile \u00f6rneklemi\u015ftir: Ruslar k\u00fc\u00e7\u00fck feodal prenslikler halinde ya\u015farlarken Rus\u00e7a\u2019n\u0131n da de\u011fi\u015fik leh\u00e7eleri vard\u0131. Dillerinin bug\u00fcnk\u00fc durumu ba\u015far\u0131l\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Halk taraf\u0131ndan konu\u015fulan dil de kendili\u011finden edebiyat dili olamaz. Bu, haz\u0131r bir edebiyat dilinin olanaks\u0131zl\u0131\u011f\u0131na benzer. Ozana g\u00f6re dilin g\u00fc\u00e7lenmesi, ge\u00e7erlilik kazanmas\u0131 g\u00fczel, g\u00fc\u00e7l\u00fc, etkili s\u00f6zc\u00fcklerin \u00f6\u011fretmenler ve bilim adamlar\u0131 taraf\u0131ndan yaz\u0131larda kullan\u0131lmas\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bu durumda, edebiyat dilinin kurucular\u0131 \u00f6\u011fretmenlerdir. Bir yazar\u0131n g\u00fcc\u00fc ile istenilen amaca ula\u015f\u0131lmaz, bunun yan\u0131 s\u0131ra kitle \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n da yap\u0131lmas\u0131 gereklidir. Herkes kendi g\u00f6revine i\u00e7tenlikle ba\u011flan\u0131rsa ve gerekeni yaparsa ulusal dil istenilen d\u00fczeyi bulur, ge\u00e7erlilik kazan\u0131r.<\/p>\n<p>Maksim Gorki, yetkili dil kurumlar\u0131 taraf\u0131ndan kabul edilen ve sanat de\u011feri olan dil \u00fcr\u00fcnlerini edebiyat dili olarak kabul eder. Bu durumda, Maksim Gorki ile \u015eocentstuk Aliy&#8217;in edebiyat dili anlay\u0131\u015flar\u0131ndaki benzerlik \u00e7ok ilgin\u00e7tir.<\/p>\n<p>Bir ulusun edebiyat dilinin kurulmas\u0131nda, ge\u00e7en \u00e7a\u011flara ait dilin g\u00fczel, etken, g\u00fc\u00e7l\u00fc s\u00f6zc\u00fcklerini i\u00e7eren, onlarla yo\u011frulmu\u015f efsanelerin \u00f6nemi b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. Adige ozanlar\u0131n\u0131n \u00fczerlerinde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 ve derledikleri efsanelerde kullan\u0131lan dilin d\u0131\u015f\u0131nda bir dille edebiyat dilini olu\u015fturman\u0131n olanaks\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00e7ok iyi anlam\u0131\u015ft\u0131 \u015eocentstuk Aliy.<\/p>\n<p>Efsanelerin korunmas\u0131n\u0131 ve gerekli de\u011ferin verilmesini belirten ozan, dilin zenginli\u011fi i\u00e7in: \u2018\u2019Dilimizin zenginle\u015fmesine katk\u0131da bulunacak \u00f6\u011fretmenler \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fmak zorundad\u0131rlar. Adigelere \u00f6zg\u00fc,\u00a0 ge\u00e7mi\u015f \u00e7a\u011flara ait \u00f6yk\u00fc, destan, t\u00fcrk\u00fc ve a\u011f\u0131t gibi k\u00fclt\u00fcr de\u011ferlerini derlemek onlar\u0131n g\u00f6revidir.\u2019\u2019 diye yaz\u0131yordu.<\/p>\n<p>\u015eocentstuk Aliy, edebiyat dilinin \u00f6nemi, kurulu\u015f ilkelerinin saptanmas\u0131 gibi temel kavramlar\u0131 anlayarak ilk ad\u0131m\u0131n\u0131 att\u0131ktan sonra ger\u00e7ek\u00e7i-\u00f6zg\u00fcr d\u00fc\u015f\u00fcncelerinden, sanat ustal\u0131\u011f\u0131ndan yararlanmaya ba\u015flay\u0131p Kabardey edebiyat diline \u00f6nemli katk\u0131larda bulunmu\u015ftur.<\/p>\n<p>Her ulusun yaz\u0131l\u0131 edebiyat\u0131na ba\u015flang\u0131\u00e7 naz\u0131m t\u00fcr\u00fcd\u00fcr. En \u00e7ok yararlan\u0131lan t\u00fcrde \u015fiirdir. Kabardey edebiyat\u0131nda da 1920. y\u0131llarda ayn\u0131 durum g\u00f6ze \u00e7arpar. Ya\u015fam anlay\u0131\u015f\u0131 \u015fiirle belirtiliyor, yeni d\u00fczeni kutlamalar \u015fiirle oluyordu. Ayn\u0131 y\u0131llarda Kabardey ozanlar\u0131 da ya\u015fam\u0131 daha anlaml\u0131, daha derin olarak a\u00e7\u0131klama u\u011fra\u015f\u0131s\u0131na kat\u0131l\u0131yorlar ve naz\u0131m t\u00fcr\u00fcn\u00fcn di\u011fer janrlar\u0131ndan (t\u00fcrerinden) da yararlanmaya ba\u015fl\u0131yorlard\u0131. Bu d\u00f6nemde (Ekim Devrimi\u2019nden \u00f6nce, Pa\u015f&#8217;e Be\u00e7m\u0131rze&#8217;nin \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 hari\u00e7) destan janr\u0131n\u0131n \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yapan \u015eocentstuk Aliy&#8217;dir.<\/p>\n<p>Yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalarda \u015eocentstuk Aliy&#8217;in 1927 y\u0131l\u0131nda \u2018\u2019Yaban Ellerde\u2019\u2019 ba\u015fl\u0131kl\u0131 bir destan yazd\u0131\u011f\u0131 saptanm\u0131\u015fsa da asl\u0131 bulunamam\u0131\u015ft\u0131r. Destan\u0131 duyan kimselerin a\u00e7\u0131klamalar\u0131na g\u00f6re konusu: Vatandan g\u00f6\u00e7 eden Adigelerin T\u00fcrkiye ve Arap devletlerindeki ac\u0131kl\u0131 durumlar\u0131, \u00e7ektikleri \u00e7ileler, vatana olan sevgileri ve \u00f6zlemleriymi\u015f. Yaban ellerde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc insanlar\u0131n ac\u0131kl\u0131 durumlar\u0131n\u0131 an\u0131msayan ozan\u0131n amac\u0131 b\u00fcy\u00fck bir olas\u0131l\u0131kla; onlar\u0131n ya\u015fam\u0131 ile anavatandaki Adigelerin ya\u015fam\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmakt\u0131. Baz\u0131 kimselere g\u00f6re onun ba\u015far\u0131l\u0131 ve eksik y\u00f6nlerini tart\u0131\u015fmak gereksizdir. Bu destanla ozan\u0131n ba\u015far\u0131l\u0131 oldu\u011funu veya sanat ustal\u0131\u011f\u0131n\u0131 kan\u0131tlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyemeyiz. Ozan\u0131n ikinci destan\u0131 &#8221;Madine&#8221; bunun do\u011frulu\u011funun kan\u0131t\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Ozan, Madine&#8217;yi 1928 y\u0131l\u0131nda yazm\u0131\u015ft\u0131r ve bu destan\u0131n da asl\u0131 kay\u0131pt\u0131r. 1933-1935 y\u0131llar\u0131nda yay\u0131nlanan destan\u0131n \u00f6rnekleri ozan\u0131n naz\u0131m janrlar\u0131nda ba\u015far\u0131l\u0131 olamad\u0131\u011f\u0131n\u0131, sanat ustal\u0131\u011f\u0131n\u0131 kan\u0131tlayamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 do\u011fruluyor. Naz\u0131m t\u00fcr\u00fcnde sanat ustal\u0131\u011f\u0131n\u0131 kan\u0131tlayamam\u0131\u015fsa da ozan\u0131n bir janrla yetinmeyerek -sadece \u015fiirle- ya\u015fam\u0131 tan\u0131tma u\u011fra\u015f\u0131s\u0131 ve ulus edebiyat\u0131nda kullan\u0131lmayan janrlar\u0131 sezinleyerek bunlar \u00fczerinde de \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 ilgin\u00e7tir.<\/p>\n<p>1920. y\u0131llarda \u015eocentstuk&#8217;un yay\u0131nlanan yap\u0131tlar\u0131, kurulan yeni d\u00fczen ve ya\u015famdan yana oldu\u011funu do\u011fruluyor.<\/p>\n<p>Ya\u015fam\u0131n anlam\u0131n\u0131 kavrayarak topluma anlatabilmesi, kendini hi\u00e7 d\u00fc\u015f\u00fcnmeden \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 bir ba\u015far\u0131s\u0131d\u0131r. Ya\u015famdan kopuk olmamas\u0131 onu derin d\u00fc\u015f\u00fcnme\u011fe zorlam\u0131\u015ft\u0131r. \u015eiirleri ile emek\u00e7inin o \u00e7a\u011flardaki ya\u015fant\u0131s\u0131n\u0131, gereksinmelerini ve d\u00fc\u015f\u00fcncelerini ger\u00e7ek\u00e7i bir anlat\u0131mla dile getirmesini bilmi\u015ftir. Onun i\u00e7in ozan\u0131n sanat \u00fcr\u00fcnleri bug\u00fcn de ge\u00e7erlidir, gelecekte de ge\u00e7erlili\u011fini koruyacakt\u0131r.<\/p>\n<p>O \u00e7a\u011flarda derinle\u015fen sadece \u015eocentstuk&#8217;un ya\u015fam g\u00fcc\u00fc de\u011fildir. Sanatta ilerlemenin yeni boyutlara ula\u015fmas\u0131 gibi, ya\u015fam\u0131n kavranmas\u0131 da yeni boyutlar kazan\u0131yordu. Daha do\u011frusu ozan\u0131n yap\u0131tlar\u0131 di\u011ferlerininkilerden ayr\u0131 \u00f6zellikler kazan\u0131yordu. Bu ayr\u0131cal\u0131klar\u0131, \u015fiirlerindeki ak\u0131c\u0131l\u0131k, anlat\u0131m g\u00fcc\u00fc, sanat ustal\u0131\u011f\u0131, ger\u00e7ek\u00e7ilik ve g\u00fcncellik \u00e7ok iyi kan\u0131tl\u0131yor. \u015eocentstuk Aliy ile Kabardey \u015fiiri g\u00fc\u00e7 bulmu\u015f ve ilk kez Rus \u015fiirindeki uyaklardan, \u00f6l\u00e7\u00fclerden, benze\u015fmeyen ko\u015fuklardan yararlan\u0131lmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Aliy&#8217;in \u015fiirlerinde rastlanan deyimler ve etkili s\u00f6zc\u00fckler, anlat\u0131m dilindeki sadeli\u011fin, g\u00fcc\u00fcn kan\u0131t\u0131d\u0131r. \u2018\u2019G\u00f6r\u00fclmedi tatl\u0131 s\u00f6z\u00fcn \u00fcr\u00fcn\u00fc tutmay\u0131nca el\u2018\u2019, \u2018\u2019Az konu\u015fup \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fan Ba\u015far\u0131y\u0131 ger\u00e7ek\u00e7ilikte buldu\u2018\u2019, \u2018\u2019Ad\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck Ba\u015far\u0131s\u0131 b\u00fcy\u00fck\u2018\u2019, \u2018\u2019K\u00f6r g\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fc\u2018\u2019&#8230;<\/p>\n<p>Ozan\u0131n bazen yan\u0131lg\u0131ya d\u00fc\u015fmedi\u011fini s\u00f6yleyemeyiz. O, hen\u00fcz \u015fiirlerindeki dizelere gerekli etkinli\u011fi kazand\u0131ram\u0131yordu. S\u00f6z, d\u00fc\u015f\u00fcnceden \u00fcst\u00fcn geliyor, anlat\u0131mlar\u0131nda doyurucu olam\u0131yor ve dilin zenginli\u011finden tam anlam\u0131yla yararlanam\u0131yordu.<\/p>\n<p>Emperyalist sava\u015flarda b\u00fcy\u00fck kay\u0131plara u\u011frayan Sovyet Cumhuriyetleri \u00e7ok k\u0131sa bir zaman i\u00e7erisinde halk\u00e7\u0131 iktisad\u0131 d\u00fczelttiler. Y\u00fcz binlerce \u00e7ift\u00e7i kolektif \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 ve sosyalist ekonomi ilkelerini benimsedi. Di\u011fer cumhuriyetlerde oldu\u011fu gibi Kabardey-Balkar Cumhuriyetinde de \u00e7ift\u00e7iler yeni d\u00fczen i\u00e7in canla-ba\u015fla \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131lar.<\/p>\n<p>Yeni d\u00fczenle Kabardey-Balkar Cumhuriyeti&#8217;nde de b\u00fcy\u00fck yat\u0131r\u0131mlar yap\u0131ld\u0131. Sanayile\u015fme ve fabrikala\u015fmaya \u00f6nem verildi. Kurak bir b\u00f6lge olan Clahsteney b\u00f6lgesinde K\u00fc\u00e7\u00fck Kabardiya Sulama Kanal\u0131&#8217;n\u0131n yap\u0131m\u0131 tamamland\u0131.<\/p>\n<p>Kabardey-Balkar&#8217;da ulusal k\u00fclt\u00fcrde de b\u00fcy\u00fck a\u015famalar oldu. Enstit\u00fcler, teknik okullar a\u00e7\u0131ld\u0131. Anadil ile yay\u0131nlanan gazetelerin, yap\u0131tlar\u0131n tirajlar\u0131 artt\u0131r\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>Bu ba\u015far\u0131lar ku\u015fkusuz Kabardey edebiyat\u0131n\u0131n g\u00fc\u00e7lenmesine ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bir ulusu, ulus yapan \u00f6\u011felerin ba\u015f\u0131nda dil gelmektedir. O y\u0131llar\u0131n ozanlar\u0131n\u0131n esinlendi\u011fi kaynaklar ise; toplumculuk, sanayile\u015fmenin ve makinele\u015fmenin ilerlemesi, Adige k\u00f6yl\u00fclerinin kavu\u015ftuklar\u0131 g\u00fczel ya\u015fam ve \u00fcretimin artmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Dilin ulusu y\u00fcceltece\u011fine inanan gen\u00e7 edebiyat\u00e7\u0131lar ve eski ozanlar \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m yo\u011funla\u015ft\u0131rm\u0131\u015flar, edebiyat\u0131n g\u00fc\u00e7lenmesi u\u011fruna kendilerini adam\u0131\u015flard\u0131. B\u00fct\u00fcn ozan ve yazarlar\u0131n el birli\u011fi ile \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 sa\u011flamak amac\u0131yla \u2018\u2019Yazarlar ve Ozanlar Birli\u011fi\u2018\u2019 derne\u011fini kurup \u00c7erkesce \u2018\u2019Yeni G\u00fc\u00e7\u2018\u2019 y\u0131ll\u0131\u011f\u0131n\u0131 yay\u0131nlamaya ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131.<\/p>\n<p>O y\u0131llarda \u015eocentstuk Aliy kendi k\u00f6y\u00fc Ku\u015fm\u0131z\u0131khuey k\u00f6y\u00fcnde \u00f6\u011fretmen olarak g\u00f6rev yapmaktayd\u0131. Daha sonra da Bakhsen Ziraat Okulu \u00f6\u011fretmenli\u011fine atand\u0131. Bu g\u00f6revinden b\u00f6lge \u2018\u2019ONO \u2018\u2019 kurulu\u015funa denetleyici-y\u00f6ntemci ve okul direkt\u00f6r\u00fc olarak atand\u0131. 1936 y\u0131l\u0131na dek bu yeni g\u00f6revini s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc. Ayn\u0131 y\u0131l g\u00f6revinden ayr\u0131larak Nal\u00e7ik&#8217;e yerle\u015fti.<\/p>\n<p>Ozan, ulusunun bilin\u00e7lenmesi i\u00e7in y\u0131lmadan \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Kendini sayg\u0131 ile anacak \u00f6\u011frencileri az de\u011fildir. \u00d6\u011frencilerinin e\u011fitim-\u00f6\u011fretiminin yan\u0131 s\u0131ra kendisi de \u00e7ok \u015fey \u00f6\u011frenmi\u015ftir; Ger\u00e7ek ya\u015fam\u0131n derinli\u011fi, \u00e7a\u011fda\u015f insanlar\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnce \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc anlay\u0131\u015f ve kavray\u0131\u015f\u0131n\u0131n geni\u015fli\u011fi, Adige efsanelerinin de\u011ferlili\u011fi gibi&#8230; Bu \u00f6\u011frendiklerinin yan\u0131nda, ku\u015fkusuz \u015fiirdeki sanat ustal\u0131\u011f\u0131 da g\u00f6r\u00fc\u015flerini a\u00e7\u0131klarken ozana yard\u0131mc\u0131 olmu\u015ftur.<\/p>\n<p>Toplumun ba\u015far\u0131s\u0131na ve yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015flere ba\u011flanan ozan, kalk\u0131nmay\u0131, ulusal geli\u015fmeyi ve yeni d\u00fczeni i\u00e7tenlikle kutluyordu. O, ulusal kalk\u0131nmay\u0131 her yerde g\u00f6r\u00fcyordu; kolhoz ovas\u0131nda ki\u015fneyen \u00e7elik atlar, ta\u015fk\u0131n Bakhsan&#8217;a vurulan eyer, da\u011flara a\u00e7\u0131lan d\u00fcmd\u00fcz yollar, \u00fclkenin \u2018\u2019sanayile\u015fmesi \u2018\u2019, her yandan y\u00fckselen sevin\u00e7 t\u00fcrk\u00fcleri&#8230;<\/p>\n<p>Y\u00fcrekten ta\u015fan tertemiz s\u00f6zc\u00fcklerle yazd\u0131 \u015fiirlerini, sosyalizm yolunda ilerleyen k\u00f6yl\u00fcye, i\u015f\u00e7iye, \u00fclkede gelecek mutlulu\u011fun ba\u011fland\u0131\u011f\u0131, Bakhsan k\u0131y\u0131lar\u0131ndaki tesislere, tar\u0131msal kurulu\u015flara&#8230;<\/p>\n<p>1930. y\u0131llarda, Ozan\u0131n ba\u015far\u0131lar\u0131n\u0131n bir sonucu; bilin\u00e7li insanlar\u0131n kendisine duydu\u011fu sayg\u0131, sevgi ve \u00f6nc\u00fc insan\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 tipik kahramand\u0131r. Bu tip kahraman\u0131n yarat\u0131lmas\u0131 ozana, kendili\u011finden k\u0131smet olmam\u0131\u015ft\u0131r. \u2018\u2019Kolhoz Kar\u0131\u011f\u0131\u2018\u2019 \u015fiirinde kahraman, zor ayakta duracak niteliktedir. Hen\u00fcz tam bir kahraman de\u011fildir, b\u00fct\u00fcn canl\u0131l\u0131\u011f\u0131, dirili\u011fiyle \u00f6ne \u00e7\u0131kamamaktad\u0131r. Sadece bir u\u011fra\u015f\u0131n\u0131n pe\u015findedir. Burada ozan, yal\u0131n s\u00f6zc\u00fcklerle yetinmektedir.<\/p>\n<p>Her an yenilik arayan, ilerlemeye kararl\u0131 olan ozan, bu tip kahraman insanlar\u0131 ger\u00e7ek ya\u015famda buluyor, bu tip insanlar\u0131n di\u011fer insanlara ve topluma \u00f6rnek olmas\u0131n\u0131 sa\u011flamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu.<\/p>\n<p>Bu a\u00e7\u0131dan de\u011ferli \u015fiirlerinden biri de \u2018\u2019Ne Olur U\u011fra\u015fay\u0131m \u00d6zg\u00fcrce\u2018\u2019 \u015fiiridir. \u015eiirin as\u0131l kahraman\u0131 \u00e7ocuk denebilecek \u00e7a\u011fda gen\u00e7 bir izcidir. Ozan, bu tipten -Hasan\u015f- 1920. y\u0131llarda da s\u00f6z etmi\u015ftir. Bu iki tipin (kahraman\u0131n) davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131rsak; izci gen\u00e7, Hasan\u015f&#8217;tan anlay\u0131\u015fl\u0131 h\u0131rsl\u0131 ve tutarl\u0131d\u0131r. Ozan&#8217;\u0131n Hasan\u015f i\u00e7in vurgulad\u0131\u011f\u0131 nitelikler ise daha \u00e7ok, sevecenli\u011fi, g\u00fczel huylu olu\u015fu vb.dir. Ozan\u0131n izci gence ayr\u0131 bir \u00f6zen g\u00f6stermesinin ve de\u011fer vermesinin nedeni izci gencin, yeni d\u00fczenden yana olmas\u0131, onu t\u00fcm g\u00fcc\u00fcyle korumaya \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, eski t\u00f6relerdeki olumsuz etkilerin y\u0131k\u0131lmas\u0131 i\u00e7in elinden geldi\u011fince \u00e7aba g\u00f6stermesidir.<\/p>\n<p>Ey, alt\u0131n sakall\u0131 babam<br \/>\nBeni kullan\u0131p kand\u0131rabilirler seni,<br \/>\nYalans\u0131z, ger\u00e7ek e\u011fitim i\u00e7in<br \/>\nNe olur! \u00f6zg\u00fcr b\u0131rak beni,<\/p>\n<p>\u0130nsan\u0131 ac\u0131mas\u0131zca k\u00f6stekleyen t\u00f6reler<br \/>\n\u0130yice kat\u0131la\u015ft\u0131 senin y\u00fcre\u011finde,<br \/>\nBen de duydum okuma \u00f6zlemini<br \/>\n\u00c7al\u0131\u015fkan gen\u00e7lerle birlikte.<\/p>\n<p>\u0130zci arkada\u015flar\u0131mla a\u00e7aca\u011f\u0131z<br \/>\n\u00d6zg\u00fcrl\u00fc\u011fe giden yolu,<br \/>\n\u00d6l\u00fcms\u00fcz g\u00fczel zaman\u0131<br \/>\nAvucumuza alaca\u011f\u0131z.<\/p>\n<p>Line&#8217;de tip olarak gen\u00e7 izcinin ayn\u0131s\u0131d\u0131r. \u015eocentstuk, b\u00fcy\u00fck bir ustal\u0131kla \u2018\u2019Line\u2018\u2019 tipi ile ezilen, ac\u0131 \u00e7eken \u00c7erkes kad\u0131n\u0131n\u0131n k\u0131sa zamanda ilerlemesini, ba\u015far\u0131l\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131, \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc belirtmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor:<\/p>\n<p>Uzakta, uzakta ta tarlada<br \/>\nKi\u015fniyor \u00f6fkeli \u00e7elik at,<br \/>\nG\u00f6z\u00fcn alabildi\u011fince, uzakta<br \/>\nDalgalan\u0131yor al yazma.<\/p>\n<p>Boya g\u00f6rmedi tarlan\u0131n iki yan\u0131 da<br \/>\nD\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor birden simsiyaha,<br \/>\nK\u00fc\u00e7\u00fck k\u0131rm\u0131z\u0131 ba\u015f\u0131n buyru\u011fundan<br \/>\nGe\u00e7miyor o, kendine ayak uyduruyor.<\/p>\n<p>Kad\u0131nlara \u00f6nc\u00fc oldu,<br \/>\nO a\u00e7t\u0131 izi bug\u00fcn<br \/>\nVe \u015fafa\u011f\u0131n g\u00fczelli\u011finde<br \/>\nOnunla uyand\u0131 sevin\u00e7le.<br \/>\n\u2018\u2019Trakt\u00f6rc\u00fc Line\u2019\u2019<\/p>\n<table width=\"100%\">\n<tbody>\n<tr>\n<td width=\"6%\"><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/yamci\/02-edebiyat\/socentstuk_aliy.gif\" width=\"110\" height=\"126\" border=\"0\" \/><\/td>\n<td width=\"94%\">\u015eocentstuk, Sovyet insan\u0131n\u0131n anlay\u0131\u015f\u0131ndaki de\u011fi\u015fimi, 1930. y\u0131llar\u0131n son a\u015famalar\u0131n\u0131 b\u00fcy\u00fck bir ustal\u0131kla a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r. \u2018\u2019Adige dili ile yap\u0131tlar\u0131n \u00e7o\u011falt\u0131lmas\u0131n\u0131 isterim\u2019\u2019 diyerek 1920. y\u0131llarda yakman Hajkare&#8217;ye ozan de\u011fer vermi\u015ftir. O zaman Adigelerin bilime y\u00f6nelik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 dileyen sadece Hajkare idi, \u015fimdi Hajkareler bilin\u00e7 sa\u00e7\u0131yorlar ve bilin\u00e7lenmeye kar\u015f\u0131 olanlarla sava\u015f\u0131yorlar. Bu yi\u011fitli\u011fe Adige kad\u0131n\u0131 birdenbire eri\u015fmemi\u015ftir.<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p>O, ba\u015far\u0131s\u0131 i\u00e7in her ac\u0131ya katlanmas\u0131n\u0131 bilmi\u015ftir. Onun h\u0131zla y\u00fckselemedi\u011fini ozan\u0131n \u2018\u2019Setenay\u2019\u2019, \u2018\u2019G\u00fczel Setenay\u2019\u2019 \u015fiirlerinden anl\u0131yoruz.<\/p>\n<p>Ozan\u0131n a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re Setenay mut dolu b\u00fcy\u00fck i\u015fler ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131r. Art\u0131k o, utanga\u00e7 de\u011fildir, kendini mal ile almaya kimse cesaret edememekte, d\u00fc\u015f\u00fcncelerini diledi\u011fi gibi a\u00e7\u0131klama olana\u011f\u0131 bulabilmektedir. Toplum i\u00e7inde s\u00f6z\u00fc dinlenmekte ve sayg\u0131nl\u0131k kazanmaktad\u0131r. Ozan, Setenay\u2019\u0131n kad\u0131nlara \u00f6rnek olmas\u0131n\u0131 dileyerek kutluyor Setenay\u2019\u0131 yine de \u2018\u2019G\u00fczel Setenay\u2019\u2019\u0131n ba\u015far\u0131s\u0131 daha b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. Ozan, bunu daha i\u00e7tenlikle kutluyor. Burada g\u00fczel Setenay art\u0131k bilin\u00e7lenmi\u015ftir, hakk\u0131n\u0131 aramas\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmi\u015f, yeni ya\u015fam i\u00e7in sava\u015fabilir olmu\u015ftur:<\/p>\n<p>Akboyunlu g\u00fcvercin ayakland\u0131,<br \/>\nUyuyan bac\u0131lar\u0131 uyand\u0131racak<br \/>\nBilgi \u0131\u015f\u0131klar\u0131n\u0131 yaymaya ba\u015flad\u0131,<br \/>\nKabardey yurdunun g\u00fcne\u015fi<\/p>\n<p>G\u00fczel Setenay uyand\u0131,<br \/>\nBoyand\u0131 zaman\u0131n alt\u0131n g\u00fcne\u015fiyle&#8230;<\/p>\n<p>G\u00fczelce yava\u015f\u00e7a konu\u015fuyor,<br \/>\nUstaca, yumu\u015fak\u00e7a sitemi,<br \/>\nO, imgecilerle sava\u015farak<br \/>\n\u00d6ld\u00fcr\u00fcyor bilgisizli\u011fi<\/p>\n<p>G\u00fczel Setenay parl\u0131yor,<br \/>\nS\u00fcsleniyor bilgi giysileriyle&#8230;<\/p>\n<p>Adige kad\u0131n\u0131n\u0131n ilerlemesine ve mutlulu\u011funa ozan\u0131n sevinmesinin nedeni \u00e7ok a\u00e7\u0131kt\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc onlar\u0131n ilerlemesini B\u00fcy\u00fck Sosyalist Ekim Devrimi\u2019nin ba\u015far\u0131s\u0131nda g\u00f6rmektedir.<\/p>\n<p>B\u00fct\u00fcn Sovyet insanlar\u0131n\u0131n elbirli\u011fi ile kurdu\u011fu yeni ya\u015fama i\u00e7ten ba\u011flanan ozan, kendini d\u00fc\u015f\u00fcnmeden \u00e7al\u0131\u015fan, onu her \u015feyden \u00fcst\u00fcn tutan \u00f6nc\u00fc emek\u00e7iye b\u00fcy\u00fck de\u011fer veriyordu. Say\u0131lar\u0131 az olsa da yine d\u00fc\u015f\u00fcncesiz, yalanc\u0131, ikiy\u00fczl\u00fc, ba\u015fkalar\u0131n\u0131n al\u0131n terine g\u00f6z diken, yeni ya\u015fama zarar\u0131 dokunacak insanlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 da biliyordu. Onun i\u00e7in ozan, bu tip insanlar\u0131n tan\u0131nmas\u0131n\u0131n, onlara gereken dersin verilmesinin \u00f6n plana al\u0131nmas\u0131n\u0131 istiyordu. 1930. y\u0131llarda yazd\u0131\u011f\u0131 \u2018\u2019\u00c7ekil \u2018\u2019, \u2018\u2019B\u00fcy\u00fck Tabanca\u2018\u2019, \u2018\u2019Karbe\u00e7&#8217;in Yar\u0131nlar\u0131\u2018\u2019 \u015fiirlerinde, do\u011fruluktan yana olmayan insanlar\u0131n \u00e7al\u0131\u015fma y\u00f6ntemlerini, zararlar\u0131n\u0131 anlatmak istemi\u015ftir. \u2018\u2019P\u015f\u0131 Konu\u011funu A\u011f\u0131rlama\u2018\u2019 t\u00f6relerini y\u00f6ntem se\u00e7en Karbe\u00e7, i\u015fi i\u00e7in gelenlere \u2018\u2019bug\u00fcn git-yar\u0131n gel\u2018\u2019 diye r\u00fc\u015fvet almadan i\u015f yapmak istemeyen, ter\u00f6r ile buyruklar\u0131n\u0131n yerine getirilece\u011fini sanarak aldanan bir Kolhoz y\u00f6neticisidir. Bu tip y\u00f6neticilerin ama\u00e7lar\u0131n\u0131 ozan, \u2018\u2019\u00c7ekil\u2018\u2019 \u015fiiri ile \u00e7ok iyi belirtmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Bug\u00fcnk\u00fc durumlar\u0131 ne olursa olsun bu tiplerin \u00f6m\u00fcrlerinin uzun olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, kanatlar\u0131n tez d\u00fc\u015fece\u011fini, gizli gizli \u00e7evirdikleri i\u015flerin bug\u00fcn de\u011filse de yar\u0131n mutlaka a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131n\u0131 anlatmak istiyor. Ger\u00e7ek\u00e7i ozan amac\u0131n\u0131, \u2018\u2019B\u00fcy\u00fck Tabanca\u2018\u2019 \u015fiirinin \u015fu ko\u015fu\u011fu \u00e7ok g\u00fczel a\u00e7\u0131klamaktad\u0131r:<\/p>\n<p>Engel olamayacaklar bug\u00fcnk\u00fc g\u00fcne\u015fin<br \/>\nYe\u015fil vadileri ayd\u0131nlatmas\u0131na,<br \/>\nBinlerce y\u0131ld\u0131z \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131n<br \/>\nO dar bo\u011fazdan yans\u0131mas\u0131na,<\/p>\n<p>\u015eocentstuk&#8217;un \u015fiirleri bug\u00fcn de anlam\u0131n\u0131 yitirmemi\u015f, de\u011ferini kaybetmemi\u015ftir. \u00c7a\u011f\u0131m\u0131zda da bir\u00e7ok insan bu \u015fiirleri okuduk\u00e7a kendini oldu\u011fu kadar, bir\u00e7ok insan\u0131 da daha iyi tan\u0131maktad\u0131r.<\/p>\n<p>\u015eocentstuk&#8217;un 1930. y\u0131llarda \u00f6nemsedi\u011fi, yap\u0131tlar\u0131nda belirtmek istedi\u011fi sadece \u00e7ok sevdi\u011fi Sosyalist \u00fclkesinin ilerlemesi, kalk\u0131nmas\u0131, insanlar\u0131n \u00e7al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 ve kavu\u015ftuklar\u0131 g\u00fczel ya\u015fam de\u011fildir. O, her \u015feyi ile ya\u015fam\u0131 daha geni\u015f anlaml\u0131, daha derinlemesine anlatmay\u0131 kendine ama\u00e7 edinmi\u015ftir. Kendi \u00fclkesinde kurulan g\u00fczel ya\u015fam\u0131n di\u011fer yerlerde de kurulmas\u0131n\u0131 ve bunlarla kendi \u00fclkesinin ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r. Kendi ulusu gibi d\u00fcnyadaki uluslar\u0131n t\u00fcm\u00fcn\u00fcn de \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011fe kavu\u015fmalar\u0131 gerekir. Onlar i\u00e7in elinden geldi\u011fi kadar \u00e7al\u0131\u015fma\u011fa haz\u0131rd\u0131r. Kabardey ozan\u0131n\u0131n Asya, Avrupa ve Afrika&#8217;da ezilen uluslar\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fck sava\u015f\u0131na sayg\u0131 duymas\u0131n\u0131n, onlardan yana \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131n nedeni enternasyonalist proleter devrimcili\u011fidir.<\/p>\n<p>\u2018\u2019Habe\u015fi \u2018\u2019, \u2018\u2019Pirenelerin G\u00fcl\u00fc\u2018\u2019, \u2018\u2019Korsanlar \u2018\u2019, \u2018\u20191 May\u0131s\u2018\u2019 \u015fiirlerinde \u015eocentstuk, bir yandan \u00f6zg\u00fcrl\u00fck sava\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131, bir yandan da \u2018\u2019insan soyunu k\u00f6stekli tutmak \u2018\u2019 onlar\u0131 kendi buyruklar\u0131 alt\u0131nda \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rmak isteyen fa\u015fistlerin tutumlar\u0131n\u0131 anlatmak istemi\u015ftir.<\/p>\n<p>\u015eocentstuk\u2019un de\u011fer verdi\u011fi, yurdunun koruyuculu\u011funu yapan \u2018\u2019Pirene G\u00fcl\u00fc\u2018\u2019d\u00fcr. U\u011fra\u015f\u0131lar\u0131nda yi\u011fitlik ve mertlik \u00f6rneklerini veren Habe\u015f ulusudur, kurtulu\u015fu i\u00e7in sava\u015fan \u00c7in ulusunun ba\u015far\u0131ya ula\u015fmas\u0131d\u0131r. Ozan, bunlar\u0131n da mutlulu\u011fa kavu\u015facaklar\u0131na inan\u0131yor:<\/p>\n<p>Korsanlar, \u00e7elikleriniz<br \/>\nEmek\u00e7iyi y\u0131kamaz,<br \/>\nToplar\u0131n\u0131z susturamaz<br \/>\nOnlar\u0131n seslerini.<\/p>\n<p>Ba\u015faramayacaks\u0131n\u0131z<br \/>\nEmek\u00e7ileri k\u00f6s teklemeyi,<br \/>\nTutamayacaks\u0131n\u0131z insanlar\u0131<br \/>\n\u00d6zg\u00fcrl\u00fcklerinden uzak.<\/p>\n<p>O \u00e7a\u011flarda ileriyi g\u00f6rebilen ozan, fa\u015fizm ne kadar \u2018\u2019g\u00fc\u00e7l\u00fc \u2018\u2019 gelse de, hangi y\u00f6ntemleri uygulasa da, insanl\u0131\u011f\u0131 yenmek i\u00e7in kiminle i\u015fbirli\u011fi yapsa da, ger\u00e7e\u011fi yenmek, birlik sa\u011flayan uluslar\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerini y\u0131kmak ba\u015far\u0131s\u0131na ula\u015famayaca\u011f\u0131n\u0131, ba\u015fkalar\u0131na kazd\u0131\u011f\u0131 kuyuya kendinin d\u00fc\u015fece\u011fini yaz\u0131yordu. Ozan\u0131n bu ger\u00e7ek g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc \u2018\u2019Korsanlar\u2018\u2019 \u015fiirinin \u015fu ko\u015fuklar\u0131 kan\u0131tl\u0131yor:<\/p>\n<p>\u015ei\u015fko kar\u0131nlar\u0131n\u0131za<br \/>\nDenizlerin suyu s\u0131\u011fmayacak,<br \/>\nDalgalar\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fc<br \/>\n\u00c7amurla kesemeyeceksiniz.<\/p>\n<p>\u00d6r\u00fcmcek a\u011fl\u0131 korsanlar,<br \/>\nD\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz \u00e7arelerle<br \/>\nKazd\u0131\u011f\u0131n\u0131z kuyular<br \/>\nKendi mezarlar\u0131n\u0131zd\u0131r.<\/p>\n<p>Ozan\u0131n yazd\u0131\u011f\u0131 yaz\u0131larda g\u00f6r\u00fcnen ger\u00e7eklik pay\u0131, g\u00fc\u00e7l\u00fc Sovyet Cumhuriyeti\u2019nin i\u00e7 sava\u015flarda kazand\u0131\u011f\u0131 tarihi ba\u015far\u0131n\u0131n kan\u0131t\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>O y\u0131llarda \u015eocentstuk d\u00fcnya ve do\u011fan\u0131n g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerinin anlat\u0131m\u0131na ayr\u0131 bir \u00f6zen g\u00f6sterme\u011fe ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Kabardey edebiyat\u0131nda olmayan ve ya\u015fl\u0131 ozanlar\u0131n da sezinleyemedi\u011fi peyzaj \u015fiir ak\u0131m\u0131n\u0131 ba\u015flatma, onu edebiyat\u0131n ge\u00e7erli bir kolu durumuna getirme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ile ozan yeni bir ba\u015far\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. \u00dclkesinin g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc, g\u00fczelli\u011fini \u015fiirde ustal\u0131kla anlatma ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015ftir. Ozan, do\u011fan\u0131n resmini \u00e7ekti ya da g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc oldu\u011fu gibi anlatt\u0131 diyemeyiz. Do\u011fan\u0131n tan\u0131t\u0131lmas\u0131 ile Sovyet insan\u0131n\u0131n sevincini, \u00fclkesindeki geli\u015fmeleri, k\u00f6ylerin ve kentlerin g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcndeki de\u011fi\u015fiklikleri bir araya getirerek kayna\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 unutmamal\u0131y\u0131z. \u2018\u2019K\u0131\u015f\u2018\u2019, \u2018\u2019Sonbahar\u2018\u2019, \u2018\u2019May\u0131s\u2019ta\u2018\u2019, \u2018\u2019Hafif R\u00fczgar Ok\u015fuyor\u2018\u2019, \u2018\u2019\u0130lkbahar\u2018\u2019, \u2018\u2019Kulkujun&#8217;un Bir G\u00fcn\u00fc\u2018\u2019, \u2018\u2019Nal\u00e7ik\u2018\u2019, \u2018\u2019Park\u2018\u2019 \u015fiirleri bunun \u00f6rnekleridir. Ozan\u0131n her \u015fiirinde ger\u00e7ek\u00e7ili\u011finin ve sanat ustal\u0131\u011f\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra olaylar\u0131 somutla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. Onun i\u00e7in \u015eocentstuk, peyzaj \u015fiirleri ile Kabardey edebiyat\u0131na yeni bir g\u00fc\u00e7 kazand\u0131rm\u0131\u015f, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz ozanlar\u0131na da \u00f6rnek olmu\u015ftur.<\/p>\n<p>\u015eiirlerinin yan\u0131 s\u0131ra \u015eocentstuk Aliy 1930. y\u0131llarda destanlar ve \u00f6yk\u00fcler de yazm\u0131\u015ft\u0131r. \u2018\u2019K\u0131\u015f Gecesi\u2018\u2019, \u2018\u2019Tembot&#8217;un Ge\u00e7en G\u00fcnleri\u2018\u2019 destanlar\u0131 ile \u2018\u2019Bir \u00d6l\u00e7ek Un\u2018\u2019 ve \u2018\u2019Armut A\u011fac\u0131n\u0131n Alt\u0131nda\u2018\u2019 \u00f6yk\u00fcleri ayn\u0131 y\u0131llarda yay\u0131nlam\u0131\u015ft\u0131r. Bu edebiyat \u00fcr\u00fcnlerinin konular\u0131 ge\u00e7mi\u015f zamanlarla ilgilidir. Ge\u00e7mi\u015f y\u0131llarda toplumun zavall\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fckleri i\u00e7in u\u011fra\u015f\u0131lar\u0131 anlat\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>\u2018\u2019K\u0131\u015f Gecesi\u2018\u2019 destan\u0131nda \u015eocentstuk&#8217;un anlatt\u0131\u011f\u0131, kendi halinde bir ailenin emperyalizme kar\u015f\u0131 katland\u0131\u011f\u0131 g\u00fc\u00e7 ko\u015fullar ve unutulmayan ac\u0131lard\u0131r. Destanda, ac\u0131mas\u0131z sava\u015f y\u00fcz\u00fcnden kocas\u0131n\u0131 ve tek g\u00fcvencesi, o\u011flunu yitiren dul kad\u0131n\u0131n ki\u015fili\u011fi ile emperyalist sava\u015f\u0131n t\u00fcm ac\u0131mas\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n kendi halinde bir emek\u00e7iyi y\u0131kt\u0131\u011f\u0131, sermayenin \u00e7\u0131kar\u0131 u\u011fruna i\u015flerin, emek\u00e7inin kan\u0131yla, can\u0131yla y\u00fcr\u00fct\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc anlat\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>Destanda bir sava\u015f u\u011fra\u015f\u0131s\u0131 yoktur. Anlat\u0131lan, sava\u015f\u0131n getirdi\u011fi ac\u0131 ve \u00e7iledir ve bu durum emperyalizme kar\u015f\u0131 bir nefret uyand\u0131rmaktad\u0131r. Ozan burada herkesin emperyalizme kar\u015f\u0131 olmas\u0131n\u0131 \u00f6neriyor.<\/p>\n<p>Emperyalist sava\u015f bu dul kad\u0131n\u0131 ezmi\u015f ve ya\u015farken \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. O zavall\u0131 ise emperyalizme kar\u015f\u0131 sava\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 bile d\u00fc\u015f\u00fcnememektedir. Y\u0131k\u0131laca\u011f\u0131ndan da haberi yoktur. Fakat onun gibi d\u00fc\u015f\u00fcnmeyip sava\u015f\u0131n bilincinde olanlar da vard\u0131r.<\/p>\n<p>Bu tip kahraman insan\u0131 \u015eocentstuk \u2018\u2019Tembot&#8217;un Ge\u00e7en G\u00fcnleri\u2018\u2019 destan\u0131nda kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131karmaktad\u0131r. Tembot da hen\u00fcz bilincinin fark\u0131nda de\u011fildir. Ya\u015famdan ho\u015fnut olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 eylemleriyle ortaya \u00e7\u0131karmaktad\u0131r. Yap\u0131lan haks\u0131zl\u0131klar i\u00e7in k\u0131zmakta ve bu haks\u0131zl\u0131klar\u0131 yapanlarla u\u011fra\u015ft\u0131\u011f\u0131 da olmaktad\u0131r. Yine de kendi s\u0131n\u0131f\u0131ndan olanlar i\u00e7in kulland\u0131\u011f\u0131 silah\u0131, kulland\u0131ranlara kar\u015f\u0131 nas\u0131l \u00e7evirece\u011fini, sosyalistlerin \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc olmaks\u0131z\u0131n bilememektedir. Destan, konusu bak\u0131m\u0131ndan de\u011fi\u015fik \u00e7a\u011flar\u0131n olaylar\u0131n\u0131 feodalizmi, k\u00f6leli\u011fin kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131, Dzel\u0131kue&#8217;deki ayaklanmay\u0131 i\u00e7ermektedir. As\u0131l konu ise bunlar de\u011fildir. Kendi haline olan bir k\u00f6yl\u00fcn\u00fcn devrimden yana olmas\u0131d\u0131r. Bu k\u00f6yl\u00fc sadece kendini de\u011fil, ezilen b\u00fct\u00fcn k\u00f6yl\u00fcleri d\u00fc\u015f\u00fcnmektedir. Ozan, bununla da sadece bir ki\u015finin \u00e7abas\u0131n\u0131 belirtmeyip b\u00fct\u00fcn Kabardey k\u00f6yl\u00fclerinin tutumunu, B\u00fcy\u00fck Ekim Devrimi\u2019nden yana olduklar\u0131n\u0131 ve kurtulu\u015flar\u0131 u\u011fruna \u00e7abalar\u0131n\u0131 anlatmak istemi\u015ftir.<\/p>\n<p>B\u00fcy\u00fck Ekim Devrimi\u2019nin emek\u00e7ilere verdi\u011fi haklara inanan ve kendini ona adayan sadece bir Tembot Dede de\u011fildir. \u0130\u00e7 sava\u015flarda halk\u0131n ba\u015far\u0131s\u0131; devrimci emek\u00e7ilerin \u00f6rg\u00fctlenmesine ve s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n \u00e7\u0131kar\u0131 u\u011fruna sava\u015fan kimselerin bilin\u00e7li olmas\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bu tip sava\u015f\u00e7\u0131lar i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra k\u00f6yl\u00fclerin i\u00e7inde de \u00e7oktur.<\/p>\n<p>\u015eocentstuk Aliy, i\u00e7 sava\u015flarda devrimin koruyuculu\u011funu, sava\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapan k\u00f6yl\u00fclerin oldu\u011funu da \u2018\u2019Partizan Jambot\u2018\u2019 destan\u0131nda a\u00e7\u0131klamaktad\u0131r. Konu, i\u00e7 sava\u015flarda bir k\u00f6yl\u00fcn\u00fcn yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015fler, ba\u015fard\u0131klar\u0131 ve ba\u015f\u0131na gelenlerdir. Ozan, onun ki\u015fili\u011finde, kendi halinde olan \u00e7ift\u00e7ilerin devrim i\u00e7in tutumlar\u0131n\u0131, onlar\u0131n k\u0131sa zamanda kazand\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnce yap\u0131s\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a yans\u0131tabilmektedir. Ozan, Jambot&#8217;a sadece devrimci oldu\u011fu i\u00e7in \u00f6nem vermemektedir. -B\u00fct\u00fcn emek\u00e7iler devrimcidir.- \u00d6nemsedi\u011fi, onun kazand\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnce \u015feklidir, toplumun \u00e7\u0131karlar\u0131na can\u0131n\u0131 adamas\u0131d\u0131r, gelece\u011fin mutlulu\u011fu, yeni ya\u015fam ve gen\u00e7lik i\u00e7in \u00f6lmesidir. Jambot yeni Sovyet insan\u0131n\u0131n bir \u00f6rne\u011fidir, ozan onun ki\u015fili\u011fi ile gelecek ku\u015fa\u011f\u0131n davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klama\u011fa \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>\u00c7o\u011fu tamamlanamam\u0131\u015fsa da \u015eocentstuk&#8217;un o y\u0131llarda yazd\u0131\u011f\u0131 destanlar\u0131n b\u00fcy\u00fck de\u011fer ve anlam\u0131 vard\u0131r. Bu destanlar\u0131 yazmam\u0131\u015f, destan janr\u0131n\u0131n inceliklerini bunlarla kavramam\u0131\u015f olsayd\u0131, sonradan yazd\u0131\u011f\u0131 ve \u00f6l\u00fcms\u00fczle\u015fen sanat \u00fcr\u00fcnlerinden \u2018\u2019Madine\u2018\u2019, \u2018\u2019Kambot ile Latse\u2018\u2019 destanlar\u0131nda ba\u015far\u0131l\u0131 olamayacakt\u0131.<\/p>\n<p>\u015eocentstuk&#8217;un o y\u0131llarda nesir edebiyat\u0131na da katk\u0131lar\u0131 olmu\u015ftur. Kabardey nesir edebiyat\u0131n\u0131n ilk \u00fcr\u00fcnlerinden olan \u2018\u2019Bir \u00d6l\u00e7ek Un\u2019\u2019, \u2018\u2019Armut A\u011fac\u0131n\u0131n Alt\u0131nda\u2019\u2019 \u00f6yk\u00fclerini ayn\u0131 y\u0131llarda yazm\u0131\u015ft\u0131r. \u015eiirlerinde oldu\u011fu gibi \u00f6yk\u00fclerinde de devrim \u00f6ncesi k\u00f6yl\u00fclerinin \u00e7ekti\u011fi ac\u0131lar\u0131, katland\u0131klar\u0131 \u00e7ileleri ve u\u011fra\u015f\u0131lar\u0131n\u0131 i\u015flemi\u015ftir. Ya\u015fam\u0131 anlat\u0131rken \u00f6yk\u00fclerinde ger\u00e7ek\u00e7i ve inand\u0131r\u0131c\u0131d\u0131r. \u00d6yk\u00fc kahramanlar\u0131ndan, katland\u0131\u011f\u0131 ac\u0131lar\u0131n \u00f6l\u00fcmc\u00fclle\u015ftirdi\u011fi Hamid&#8217;i, sayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 gururunu korumas\u0131n\u0131 ba\u015faran Bot&#8217;u, ya\u015famdaki ac\u0131kl\u0131 olaylar\u0131n \u00f6fkelendirdi\u011fi k\u00fc\u00e7\u00fck Haset&#8217;i b\u00fct\u00fcn canl\u0131l\u0131\u011f\u0131yla kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kar\u0131yor. Ellerinde tespihleri \u00e7eke \u00e7eke insan\u0131n derisini y\u00fczen a\u00e7g\u00f6zl\u00fc Hac\u0131 Yerendiler de.<\/p>\n<table width=\"100%\">\n<tbody>\n<tr>\n<td width=\"11%\"><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/yamci\/02-edebiyat\/socentstuk_aliy.gif\" width=\"110\" height=\"126\" border=\"0\" \/><\/td>\n<td width=\"89%\">Bu ger\u00e7ek\u00e7i \u00f6yk\u00fcler g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de anlam\u0131n\u0131 korumakta, \u00e7a\u011f\u0131m\u0131z Kabardey nesir edebiyat\u0131na \u00f6rnek olmakta ve herkes taraf\u0131ndan i\u00e7tenlikle okunmak 1930. y\u0131llarda \u015eocentstuk&#8217;un yarat\u0131m yetene\u011fi daha da g\u00fc\u00e7lenmi\u015f, ya\u015fam\u0131, daha anlaml\u0131 ve do\u011fru tan\u0131mlayarak, t\u00fcmcelerine etkinlik kazand\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Yine de ozan\u0131n bu ba\u015far\u0131ya kolay kolay eri\u015febildi\u011fini s\u00f6yleyemeyiz.<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p>Baz\u0131 ozanlar da \u015eocentstuk&#8217;un izledi\u011fi yolu o \u00e7a\u011flarda tam olarak anlayamam\u0131\u015flar, edebiyat\u0131n g\u00fc\u00e7lenmesi ve kurulmas\u0131 i\u00e7in yararland\u0131\u011f\u0131 temel ilkeleri de do\u011fru olarak kavrayamam\u0131\u015flard\u0131. Yine de \u015eocentstuk Aliy, efsanelerin d\u0131\u015f\u0131nda bir \u015feyin \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fmak yersiz, ba\u015fka uluslar\u0131n edebiyat\u0131n\u0131n yarar\u0131 olmaz diyenleri de (Bar\u0131kuey T.), efsanelerde yararlan\u0131lacak hi\u00e7 bir \u015fey yok, edebiyat\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131 sadece proletarya k\u00fclt\u00fcr\u00fc olur diyenleri de (Nalo Z.) dinlememi\u015ftir. B\u00fct\u00fcn g\u00fcc\u00fc ile ba\u011fland\u0131\u011f\u0131 ama\u00e7: Sanat ve bilimsel de\u011feri olan efsanelerden, di\u011fer uluslar\u0131n sanat \u00fcr\u00fcnlerinden ve proletarya k\u00fclt\u00fcr\u00fcnden yararlanarak ulusal edebiyat\u0131n kurulmas\u0131na \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>\u015eocentstuk Aliy 1936 y\u0131l\u0131nda Nal\u00e7ik&#8217;e yerle\u015ftikten sonra \u2018\u2019Kabardey-Balkar Ozanlar Birli\u011fi\u2019\u2019 ile \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Gece-g\u00fcnd\u00fcz demeden ya\u015fl\u0131 ozanlara yard\u0131m ediyor, yorulmadan gen\u00e7 ozanlar\u0131 yeti\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. Bu s\u0131ralar Pa\u015f&#8217;e Be\u00e7m\u0131rze&#8217;nin \u015fiirlerini derleyerek yayma haz\u0131rlam\u0131\u015f, Kajer Yindris ile Hakhupa\u015f&#8217;e Am\u0131rkhan&#8217;\u0131n \u015fiirlerini yay\u0131nlatm\u0131\u015ft\u0131r. Ozan, zaman\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funu gen\u00e7 ozanlar\u0131n yeti\u015ftirilmesine, e\u011fitilmesine ay\u0131r\u0131yordu. Ayn\u0131 y\u0131llarda Kabardey edebiyat\u0131na kat\u0131lan gen\u00e7 ozanlar Tav Boris, Beykul Barisbiy, K&#8217;ua\u015f Bet&#8217;al, \u015eocentstuk Adem gibi ozanlar Aliy&#8217;in \u00f6\u011frencileridir. Bunlara her an \u00f6nc\u00fcl\u00fck yap\u0131yor, yazacaklar\u0131 konular\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor ve \u00fcr\u00fcnlerini d\u00fczelterek bas\u0131ma haz\u0131rlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu.<\/p>\n<p>\u015eocentstuk bunlar\u0131 da az\u0131msayarak Ara\u015ft\u0131rma Enstit\u00fcs\u00fc Derne\u011fi&#8217;ne yard\u0131mc\u0131 olmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor, k\u00f6ylerde de bu derneklerin kurulmas\u0131na u\u011fra\u015f\u0131yor, gen\u00e7li\u011fi edebiyat \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na \u00f6zendirmeye \u00e7abal\u0131yordu. \u00d6\u011frencilerden derleyerek yay\u0131nlatt\u0131\u011f\u0131 yaz\u0131lar bunun kan\u0131t\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Yeni ya\u015fama imrenen, onun ba\u015far\u0131lar\u0131ndan g\u00fc\u00e7 bulan ozan, \u00e7ok \u015fey g\u00f6rmeyi, arkada\u015flar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011falmas\u0131n\u0131 arzuluyor birlikte \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 ozan ve yazarlarla daha s\u0131k g\u00f6r\u00fc\u015fmek istiyordu. Ozan, sadece Kabardey-Balkar de\u011fil, \u00e7ok yer gezmi\u015f, ku\u015fkusuz kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 ve tan\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 arkada\u015flar\u0131ndan da \u00e7ok \u015fey \u00f6\u011frenmi\u015fti.<\/p>\n<p>1930. y\u0131llar\u0131n sonlar\u0131na do\u011fru \u015eocentstuk&#8217;un anlat\u0131m yetene\u011fi daha da g\u00fc\u00e7lenmi\u015fti. Sosyalist Realizm Metodu\u2019ndan ger\u00e7ekten yararlanmaya ba\u015flayan ozan, yeni Sovyet ya\u015fam\u0131na, emek\u00e7ilerin bug\u00fcn eri\u015ftikleri \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011fe, kavu\u015ftuklar\u0131 g\u00fczel ya\u015fama ve bunlar\u0131n getirilmesine neden olan B\u00fcy\u00fck Ekim Devrimi\u2019ne \u00e7ok de\u011fer veriyordu.<\/p>\n<p>Ozan, k\u0131sa zamanda Sosyalist \u00fclkenin ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 ba\u015far\u0131y\u0131, emek\u00e7ileri demokratik haklar\u0131na kavu\u015fturan B\u00fcy\u00fck Ekim Devrimi\u2019ne ba\u011fl\u0131yor:<\/p>\n<p>Bak, ezilerek ya\u015fayan halklar<br \/>\nG\u00f6ky\u00fcz\u00fc merdivenine \u00e7\u0131kt\u0131lar,<br \/>\nBinlerce alt\u0131n-y\u0131ld\u0131z\u0131n \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131m yakarak<br \/>\nY\u0131ld\u0131r\u0131mlar\u0131 tutmaya ba\u015flad\u0131lar.<br \/>\nTepe &#8211; g\u00f6k sandalyelerinin \u00fcst\u00fcnde<br \/>\nUzaya damgalar\u0131n\u0131 vuruyorlar,<br \/>\nSevin\u00e7li ya\u015fam\u0131n \u00e7ocuklar\u0131<br \/>\nMars&#8217;ta konuklamay\u0131 arzuluyor.<\/p>\n<p>O y\u0131llarda Sosyalist y\u00f6netim, ancak yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn alt\u0131da biri olan Sovyetler Birli\u011fi\u2019nde uygulanmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Yine de ozan karl\u0131 Himalayalar\u0131n, Mont-Blanc&#8217;\u0131n \u2018\u2019Uahamahue&#8217;den yans\u0131yan \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131\u2019\u2019 \u00f6pmek i\u00e7in Ua\u015fhamahue&#8217;ye uzand\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve Ekim Devrimi\u2019nin yenilikleri ile d\u00fcnyan\u0131n dalgalanaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyordu.<\/p>\n<p>B\u00fcy\u00fck Ekim Devrimi.<br \/>\nG\u00fc\u00e7l\u00fc bayra\u011f\u0131n yery\u00fcz\u00fcnde<br \/>\nTek damga olacak,<br \/>\nHaz\u0131ra al\u0131\u015fm\u0131\u015f t\u0131rnaklardan emek\u00e7ileri<br \/>\nYar\u0131n g\u00fcn do\u011farken kurtaracak.<\/p>\n<p>Yeni ya\u015fam\u0131n sevincini ozan, \u2018\u2019Ekim\u2019\u2019 \u015fiirinden ba\u015fka, \u2018\u2019Y\u00fcksek \u015eura\u2019\u2019, \u2018\u2019G\u00fcveniyoruz\u2019\u2019, \u20182Yeni G\u00fcn Beni Sevindiriyor\u2019\u2019, \u2018\u2019Sergo-Orjonikidze\u2019\u2019 \u015fiirlerinde de belirtmi\u015ftir. \u015eiirlerin anlat\u0131m\u0131ndaki sanat ustal\u0131\u011f\u0131, ger\u00e7ek\u00e7ilik, Kabardey edebiyat\u0131 \u015fiir tekni\u011fine \u00f6rnek olmu\u015ftur.<\/p>\n<p>\u015eocentstuk, ya\u015famdan kopuk bir ozan de\u011fildir ve ya\u00ad\u015famda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc her \u015fey onun i\u00e7in ayn\u0131 anlam\u0131 ta\u015f\u0131maktad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc o, kendinindir, g\u00fczel ya\u015fam\u0131n kurucusu kendisidir. \u00d6zg\u00fcr oldu\u011fu s\u00fcrece, ger\u00e7ek bir koruyucu, sosyalizm ilkelerinin bir \u00f6\u011freticisi olacakt\u0131r. \u2018\u2019Lenin\u2019\u2019 \u015fiiri ile ozan\u0131n a\u00e7\u0131klamak istedi\u011fi budur:<\/p>\n<p>Ben gezegenlere \u00e7\u0131kabilseydim<br \/>\nAd\u0131n\u0131 aln\u0131mda g\u00f6sterirdim onlara,<br \/>\nVarsa orada da ezilen insanlar<br \/>\nO damgamla kurtar\u0131rd\u0131m.<\/p>\n<p>Bizi mutlu ya\u015fama kavu\u015fturan<br \/>\nB\u00fcy\u00fck insana s\u00f6yl\u00fcyorum,<br \/>\nYapt\u0131klar\u0131na el uzatacak d\u00fc\u015fmanlara<br \/>\nAc\u0131mayaca\u011f\u0131ma s\u00f6z veriyorum.<\/p>\n<p>\u015eocentstuk&#8217;un o y\u0131llarda sanatta ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 ba\u015far\u0131, di\u011fer halklar\u0131n edebiyatlar\u0131n\u0131 daha iyi anlamas\u0131na, di\u011fer uluslar\u0131n sanat ak\u0131mlar\u0131ndan da gerekti\u011fi gibi yararlanmas\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bunu kendisi de a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r. Ozana g\u00f6re, eserlerinde sanat ustal\u0131\u011f\u0131 ve ilerleme g\u00f6r\u00fcyorlarsa bunun nedeni, \u00f6nce Adige efsaneleri ve \u00f6yk\u00fcleridir, sonra da, Pu\u015fkin, Lermatov, Gorki gibi ozanlard\u0131r. Bunun i\u00e7in \u00fcnl\u00fc Rus ozanlar\u0131n\u0131 an\u0131ms\u0131yor ve onlar\u0131 \u015fiirlerinde i\u00e7tenlikle \u00f6v\u00fcyor, bu ozanlar\u0131n yap\u0131tlar\u0131m herkese tan\u0131tmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. \u00dcnl\u00fc proleter yazar Maksim Gorki i\u00e7in yazd\u0131\u011f\u0131 bir makalede ozan\u0131 \u00e7ok iyi tan\u0131tmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f, ayn\u0131 ozan\u0131n \u2018\u2019\u015eahin&#8217;e T\u00fcrk\u00fc\u2019\u2019, \u2018\u2019F\u0131rt\u0131naya Kar\u015f\u0131 \u00c7\u0131kanlar\u0131n T\u00fcrk\u00fcs\u00fc\u2019\u2019 ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131lar\u0131n\u0131 \u00c7erkesce\u2019ye \u00e7evirmi\u015ftir.<\/p>\n<p>\u015eocentstuk&#8217;un \u00e7ok sevdi\u011fi, sayg\u0131 duydu\u011fu bir ozan da, \u00fcnl\u00fc Ukrayna ozan\u0131 Tara\u015f \u015eev\u00e7enko&#8217;dur. Ozan\u0131n \u015eev\u00e7enko&#8217;yu \u00e7ok sevmesine neden: \u2018\u2019Ac\u0131mas\u0131z \u00c7arlar\u0131n Kafkas Halklar\u0131na yapt\u0131\u011f\u0131 bask\u0131y\u0131\u2019\u2019 korkmadan dile getirmesi ve buna kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmas\u0131d\u0131r. Bunun i\u00e7in de \u015eev\u00e7enko&#8217;nun \u2018\u2019Kafkas\u2019\u2019 destan\u0131n\u0131 \u00c7erkesce\u2019ye \u00e7evirmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Ulusu i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fan, ulusunun gereksinmeleri ve yarar\u0131na usunu kullanan her ozana ve her yazara sayg\u0131 duyuyordu \u015eocentstuk Aliy. \u00c7ok be\u011fendi\u011fi bir ozan da Kosta Hetagurov&#8217;dur. Bu b\u00fcy\u00fck Oset ozan\u0131 i\u00e7in de 1939 y\u0131l\u0131nda \u2018\u2019B\u00fcy\u00fck Ozan\u0131 Hi\u00e7 Unutmuyoruz\u2019\u2019 ba\u015fl\u0131kl\u0131 bir makale yazm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Sayg\u0131 duydu\u011fu, de\u011fer verdi\u011fi bir ozan da (\u015eocentstuk&#8217;un -Alt\u0131n Dede- ad\u0131n\u0131 takt\u0131\u011f\u0131) \u00fcnl\u00fc ozan Pa\u015f&#8217;e Be\u00e7m\u0131rze&#8217;dir. Ayn\u0131 y\u0131llarda Aliy, Alt\u0131n Dede&#8217;nin \u2018\u2019alt\u0131n sand\u0131\u011f\u0131n\u0131\u2019\u2019 a\u00e7m\u0131\u015f, ya\u015fam\u0131na ve \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na ili\u015fkin biyografisi ile derledi\u011fi \u015fiirlerini ilk kez yay\u0131nlatm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>\u015eocentstuk Aliy, ayn\u0131 y\u0131llarda \u00fclkesinde de\u011fer kazanan, \u2018\u2019Ela G\u00f6zl\u00fc\u2019\u2019, \u2018\u2019Hamid\u2019\u2019, \u2018\u2019Ninni\u2019\u2019, \u2018\u2019Trakt\u00f6rc\u00fc Line\u2019\u2019 t\u00fcrk\u00fclerini de yazm\u0131\u015ft\u0131r. Bunun yan\u0131 s\u0131ra, eski Adige t\u00fcrk\u00fclerinden birka\u00e7 tanesi \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fmalar yapm\u0131\u015f, Rus t\u00fcrk\u00fclerini ve aryalar\u0131n\u0131 \u00c7erkesce\u2019ye \u00e7evirmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Kabardey edebiyat\u0131n\u0131n ilerlemesinde ba\u015far\u0131 sa\u011flayan ozana, Kabardey-Balkar Muhtar S.S. Cumhuriyeti Y\u00fcksek \u015euras\u0131 1939 y\u0131l\u0131nda \u2018\u2019Kabardey-Balkar M. S. \u015e. Cumhuriyetinin Edebiyat Bilgini &#8211; Profes\u00f6r\u00fc\u2019\u2019 unvan\u0131n\u0131 verdi. Ayn\u0131 y\u0131llarda sanat ustal\u0131\u011f\u0131n\u0131 (\u015fiirlerin d\u0131\u015f\u0131nda) destanlar\u0131nda da kan\u0131tlam\u0131\u015ft\u0131r. \u2018\u2019Yi\u011fit Gen\u00e7\u2019\u2019, \u2018\u2019Madine\u2019\u2019, \u2018\u2019Kambot ile Latse\u2019\u2019 destanlar\u0131nda, d\u00fc\u015f\u00fcnce ve sanat ustal\u0131\u011f\u0131ndaki ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131 son a\u015famada g\u00f6r\u00fcyoruz. Sosyalist Realizm Y\u00f6ntemi&#8217;ne uygun yaz\u0131lm\u0131\u015f bu yap\u0131tlar Kabardey Sovyet Edebiyat\u0131\u2019n\u0131n temel ta\u015f\u0131n\u0131 olu\u015fturdu diyebiliriz.<\/p>\n<p>1938-1939 y\u0131llar\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131 \u2018\u2019Yi\u011fit Gen\u00e7\u2019\u2019 destan\u0131nda g\u00f6ze \u00e7arpan baz\u0131 eksikliklerden dolay\u0131 bu destan, ozan\u0131n yazd\u0131\u011f\u0131 ilk destand\u0131r diye ileri s\u00fcrenlerle ayn\u0131 kan\u0131da olmak,\u00a0 ku\u015fkusuz b\u00fcy\u00fck bir yan\u0131lg\u0131d\u0131r.\u00a0 Destandaki ana konu; kendi halinde olan bir \u00e7ift\u00e7i \u00e7ocu\u011funun ger\u00e7ek\u00e7i bir insan, devrimin bir sava\u015f\u00e7\u0131s\u0131 olmas\u0131d\u0131r. \u00c7etin i\u00e7 sava\u015flarda, d\u00fc\u015f\u00fcncesini, anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131, d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc, yi\u011fitli\u011fini peki\u015ftirebilmesidir. Daha on d\u00f6rt ya\u015f\u0131ndayken Mejid&#8217;jn bu olaylara kar\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n nedeni, Beyaz Ordu askerleri taraf\u0131ndan babas\u0131n\u0131n \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesi de\u011fil, \u00e7ocuk denecek ya\u015fta kendisinin de haks\u0131zl\u0131klara u\u011framas\u0131, zor ko\u015fullar alt\u0131nda yana\u015fmal\u0131k yapt\u0131\u011f\u0131 halde eme\u011finin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n verilmek istenmeyip g\u00f6z g\u00f6re g\u00f6re yenmesidir.<\/p>\n<p>Babas\u0131n\u0131 \u00f6ld\u00fcrenler ile Yehuef aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi, onlar\u0131n birbirlerini korumaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 ve emek\u00e7ilere, kar\u015f\u0131 duyduklar\u0131 kini \u00e7ok iyi anlayabiliyordu. K\u00fc\u00e7\u00fck Mejid onun i\u00e7in g\u00fcvenemiyordu bu insanlara. Tatl\u0131 s\u00f6zlerine kanmadan Karbe\u00e7, aslan gibi, insanlar\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 kirli i\u015fleri a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karabiliyordu.<\/p>\n<table width=\"100%\">\n<tbody>\n<tr>\n<td width=\"8%\"><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/yamci\/02-edebiyat\/socentstuk_aliy.gif\" width=\"110\" height=\"126\" border=\"0\" \/><\/td>\n<td width=\"92%\">\u015eocentstuk Aliy&#8217;in sanat \u00fcr\u00fcnlerinden biri de \u2018\u2019Madine\u2019\u2019 destan\u0131d\u0131r. Destan\u0131n ilk \u00f6rneklerini 1928 y\u0131l\u0131nda yazm\u0131\u015ft\u0131r. Fakat bunun \u00fczerinde uzun zaman \u00e7al\u0131\u015fmalar yaparak bug\u00fcnk\u00fc son \u015fekliyle 1941 y\u0131l\u0131nda yay\u0131nlat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Destan\u0131n konusu, B\u00fcy\u00fck Ekim Devrimi \u00f6ncesinde Adige kad\u0131n\u0131n ezilmesi, k\u00f6leci toplumda oldu\u011fu, gibi mal ile onun nas\u0131l al\u0131n\u0131p sat\u0131ld\u0131\u011f\u0131, zor ya\u015fam\u0131n, bitmeyen ac\u0131lar\u0131n Adige kad\u0131n\u0131n\u0131 zaman\u0131ndan \u00f6nce \u00f6ld\u00fcrmesidir.<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p>Ozan, zevki ile Madine&#8217;nin g\u00fczelli\u011fini a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor:<\/p>\n<p>An\u0131ms\u0131yorum\u2026 Madine\u2019nin ka\u015f\u0131<br \/>\nHilal gibi, ay gibi.<br \/>\nHaleli kara sa\u00e7lar\u0131<br \/>\nAk y\u00fcz\u00fcne d\u00fc\u015fen g\u00f6lge idi&#8230;<br \/>\nS\u0131rmal\u0131 gibi sanki<br \/>\niri kara g\u00f6zleri p\u0131r\u0131l p\u0131r\u0131ld\u0131.<br \/>\nK\u0131rm\u0131z\u0131 dudaklar\u0131n\u0131n aras\u0131nda<br \/>\n\u0130nci gibi di\u015fleri g\u00f6r\u00fcn\u00fcrd\u00fc.<br \/>\nGezerken g\u00f6rsen o g\u00fczeli<br \/>\nSuda y\u00fczen ku\u011fu gibiydi,<br \/>\nKonu\u015furken sesi<br \/>\nCennet ku\u015fu \u015fiiri gibi dinlenirdi&#8230;<\/p>\n<p>G\u00fczelli\u011fini \u00f6nemseyen Madine, sonsuz bir mutlulu\u011fu \u00f6zl\u00fcyor. Sevgisinin ger\u00e7ekle\u015fece\u011fini umuyor, \u2018\u2019\u00d6zg\u00fcr\u2019\u2019 oldu\u011fu i\u00e7in ya\u015famda her istedi\u011fini yapabilece\u011fini san\u0131yordu. Yine de Madine&#8217;nin \u2018\u2019\u00d6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn\u2019\u2019 bir anlam\u0131 yoktur. O, bug\u00fcn p\u015f\u0131n\u0131n buyru\u011funda de\u011filse de, babas\u0131n\u0131n, karde\u015finin, akrabalar\u0131n\u0131n, mal\u0131 \u00e7ok olanlar\u0131n, eski t\u00f6relerin elindedir. Bunlar bir \u015fey yapmayacak olsalar da kendisi, yapaca\u011f\u0131 i\u015flerde \u00f6zg\u00fcr de\u011fildir.<\/p>\n<p>Kendini \u2018\u2019\u00d6zg\u00fcr\u2019\u2019 sansa da, tutup ya\u015fl\u0131 adama satarlar. Sevmedi\u011fi adamla ya\u015famaktansa \u00f6l\u00fcm\u00fc ye\u011fleyen Madine, yakaland\u0131\u011f\u0131 hastal\u0131ktan kurtulamayarak \u00f6l\u00fcr.<\/p>\n<p>Madine&#8217;nin \u00f6l\u00fcm\u00fcne neden olan, baz\u0131 kimselere g\u00f6re babas\u0131 Wumar&#8217;\u0131n fazla mala imrenmesidir. Asl\u0131nda do\u011fru olan bu de\u011fildir, her baba gibi Wumar da k\u0131z\u0131n\u0131n mutlu olmas\u0131n\u0131 istemi\u015f, fakat bunu ba\u015faramam\u0131\u015ft\u0131r. Eski t\u00f6relerin k\u0131skac\u0131na s\u0131k\u0131\u015fm\u0131\u015f, kendi halinde ya\u015fam\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcren bir k\u00f6yl\u00fc, istedi\u011fini yapam\u0131yordu. Madine gibi olan kimselerin sevgisine engel olan, onlar\u0131n ya\u015famas\u0131n\u0131 istemeyen, bozuk sosyal d\u00fczenin insanlar aras\u0131nda yaratt\u0131\u011f\u0131 \u00e7eli\u015fkilerdir.<\/p>\n<p>Madine, bozuk d\u00fczenin etkilerini anlar, b\u00fct\u00fcn g\u00fcc\u00fc ile o bozuk d\u00fczenle sava\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Madine\u2019nin bunu istemesinin nedeni, y\u00fcre\u011findeki s\u0131k\u0131nt\u0131 ve d\u00fc\u015f\u00fcnceli durumudur. Temiz sevgisini koruyam\u0131yorsa da, ya\u015fama doymadan \u00f6lm\u00fc\u015fse de, Madine, d\u00fczenin bask\u0131lar\u0131na boyun e\u011fmemi\u015f, onun istediklerini yapmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Destanda \u00e7ok konu\u015fam\u0131yorsa da, Wumar tipini ger\u00e7ek\u00e7i olarak canland\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. O, bir yandan da k\u0131z\u0131n\u0131 \u00e7ok seven birisidir. Hatta k\u0131z\u0131na s\u00f6z vermi\u015ftir istemedi\u011fi biri ile evlendirmeyecek, mal ile satmaya kalk\u0131\u015fmayacakt\u0131r. Di\u011fer yandan da anlam\u0131n\u0131 yitirmi\u015f t\u00f6relerin k\u0131skanc\u0131nda oldu\u011fu i\u00e7in s\u00f6z\u00fcn\u00fc yerine getirememektedir. Zavall\u0131 babay\u0131 yasa bo\u011fan, \u00e7ok sevdi\u011fi k\u0131z\u0131m elinden alan da odur.<\/p>\n<p>Destanda ana; do\u011frudan yana olan ger\u00e7ek\u00e7i bir tiptir. Kendine ne olursa olsun, k\u0131z\u0131n\u0131n mutlulu\u011fu, temiz sevgisinin korunmas\u0131 i\u00e7in \u00e7abalamaktad\u0131r. Yine de yaln\u0131z kad\u0131n ne yapabilecektir. Madine gibi o da, bir \u015fey ba\u015faramaz, elinden bir \u015fey gelmez, ne yapsa da tek k\u0131z\u0131n\u0131 mutsuzluktan kurtaramaz.<\/p>\n<p>Ya\u015fama hakim olan, istediklerini yapabilen, d\u00fc\u015fk\u00fcnleri ezen tipleri de ozan, destan\u0131nda \u00e7ok iyi canland\u0131rmaktad\u0131r. P\u0131hj Ceriy, Kas\u0131m gibi kimseler ne p\u015f\u0131 ne de wuerkd\u0131r. Onlar wune-utlikten kurtulal\u0131 \u00e7ok olmam\u0131\u015ft\u0131r, fakat bu g\u00fcn ya\u015famda hakim durumuna geldiklerinden ne yapsalar olmaktad\u0131r. Bu g\u00fcc\u00fc onlara veren; yalan dolanla edindikleri mal-m\u00fclk ve onun yitirtti\u011fi insanl\u0131klar\u0131d\u0131r. Alt\u0131n\u0131n \u015f\u0131martt\u0131\u011f\u0131 P\u0131hj Ceriy gibi ya\u015fl\u0131 bir adam\u0131n, k\u0131z\u0131n sevgisini sat\u0131n almaya kalk\u0131\u015fmas\u0131 ve bir at i\u00e7in Kas\u0131m&#8217;\u0131n ye\u011feni Madine&#8217;yi \u00f6l\u00fcme itmesine neden olan da budur.<\/p>\n<p>P\u0131l\u0131j Ceriy ve Kas\u0131m&#8217;\u0131n ki\u015fili\u011finde, k\u00f6leli\u011fi y\u0131kt\u0131ktan sonra Kabardey&#8217;de, p\u015f\u0131-wuerk gibi kimselerle i\u015fbirli\u011fi yaparak olu\u015fan s\u00f6m\u00fcr\u00fcc\u00fc yeni bir hakim s\u0131n\u0131f canland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Hakim s\u0131n\u0131f\u0131n \u00e7evirdi\u011fi kirli i\u015fleri her zaman din-imanla saklayabilen, s\u00f6yledi\u011fi ile yapt\u0131\u011f\u0131 birbirine uymayan bir tip olarak destanda canland\u0131r\u0131lan bir kahraman da imamd\u0131r. Arkada\u015flar\u0131na uyan a\u00e7 g\u00f6zl\u00fc imam\u0131n da istedi\u011fi tek \u015fey, mal-m\u00fclk ve alt\u0131nd\u0131r. Onun i\u00e7in \u2018\u2019nikah k\u0131yma \u00fccretinin\u2019\u2019 verilmeyece\u011finden korkar, bir at vermezlerse bu i\u015fin yap\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131 belirtmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r:<\/p>\n<p>Nikah\u0131 k\u0131yman\u0131n \u00fccreti iyi bir at&#8217;t\u0131r.<br \/>\nDaha a\u015fa\u011f\u0131ya d\u00fc\u015ft\u00fc m\u00fc k\u0131yamam,<br \/>\nP\u0131l\u0131j Mudar&#8217;lar da, Madine gibi<br \/>\nBir gelini bulamazlar.<\/p>\n<p>Madine destan\u0131nda ozan unutulmayacak bir \u015fekilde B\u00fcy\u00fck Ekim Devrimi \u00f6ncesi d\u00fczenin, kendi halinde ya \u015fayan \u00e7ift\u00e7ileri, k\u00f6yl\u00fcleri nas\u0131l ezdi\u011fini, i\u00e7inde bulunduklar\u0131 zor ko\u015fullar\u0131 ye u\u011fra\u015flar\u0131n\u0131 dile getirmi\u015ftir. Destanda kan ve g\u00f6zya\u015f\u0131 doludur. Yine, ne kadar koruma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fsalar da insanlar aras\u0131na kin sokan bozuk sosyal d\u00fczenin \u00f6mr\u00fc \u00e7ok s\u00fcrmeyecektir. Emek\u00e7ilerin art\u0131k buna katlanacaklar\u0131m sanm\u0131yor ozan, bunun i\u00e7in Madine&#8217;nin o\u011fluna \u2018\u2019annesi i\u00e7in yaz\u0131lanlar\u0131 unutmama\u011fa, kad\u0131nlara koruyucu olma\u011fa\u2019\u2019 ona yap\u0131lan haksizli\u011fi ba\u011f\u0131\u015flamamaya \u00e7a\u011fr\u0131da bulunuyor.<\/p>\n<p>\u2018\u2019Madine\u2019\u2019, ozan\u0131n sanat de\u011feri olan bir yap\u0131t\u0131d\u0131r. Konusu da \u00e7ok a\u00e7\u0131k oldu\u011fundan anla\u015f\u0131lmayacak bir yan\u0131 yoktur. Ak\u0131c\u0131-sade bir dille yaz\u0131lan destanda kompozisyon, uyum, ger\u00e7eklik \u00e7ok ilgi \u00e7ekicidir. K\u00f6yl\u00fclerin ve \u00e7ift\u00e7ilerin destan\u0131 besteleyerek s\u00f6ylemelerinin nedeni, destan\u0131n \u00e7ekici ve etkileyici bir yap\u0131ya sahip olmas\u0131d\u0131r. Ancak emek\u00e7inin be\u011fenisini kazanan bir sanat \u00fcr\u00fcn\u00fc, bu de\u011fin sayg\u0131nl\u0131k kazanabilir.<\/p>\n<p>\u015eocentstuk Aliy, d\u00fc\u015f\u00fcncesinin derinli\u011fini, \u00fcst\u00fcn yetene\u011fini, ba\u015far\u0131l\u0131 sanat ustal\u0131\u011f\u0131n\u0131 en g\u00fczel ve en anlaml\u0131 \u015fekilde \u2018\u2019Kambot ile Latse\u2019\u2019 yap\u0131t\u0131nda kan\u0131tlam\u0131\u015ft\u0131r. Ozan \u2018\u2019Kambot ile Latse\u2019\u2019 yap\u0131t\u0131 \u00fczerinde uzun y\u0131llar \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r (1934-1941 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda). Destan konusunun k\u00f6kenini, Adige efsanelerinde anlat\u0131lan \u00f6yk\u00fcler ve ge\u00e7en \u00e7a\u011flarda k\u00f6yl\u00fclerin-\u00e7ift\u00e7ilerin ya\u015fam kavgalar\u0131 olu\u015fturmaktad\u0131r. Ozan, konunun t\u00fcm\u00fcn\u00fc efsanelerden ald\u0131 diyemeyiz. Onun \u00fcst\u00fcn niteliklerini biraz da ozanda aramak gerekir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bilimsellik kazand\u0131ran odur.<\/p>\n<p>\u2018\u2019Kambot ile Latse\u2019&#8217;, tarihi yans\u0131tan bir yap\u0131tt\u0131r. Burada ya\u015fanan olaylar\u0131n t\u00fcm\u00fcn\u00fcn ger\u00e7ek oldu\u011funu savunmak olanaks\u0131zd\u0131r. Anlat\u0131lan efsanevi \u00f6yk\u00fclere, ozan, kendi d\u00fc\u015f\u00fcncelerini ve o \u00e7a\u011flarda olmas\u0131 gereken baz\u0131 olaylar\u0131n konular\u0131n\u0131 katarak ya\u015fam\u0131n daha anlaml\u0131, daha ger\u00e7ek\u00e7i tan\u0131mlanmas\u0131na \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Destan\u0131n as\u0131l konusu; k\u00f6lelik devrinde k\u00f6yl\u00fclerin \u00f6zg\u00fcrl\u00fckleri u\u011fruna sava\u015flar\u0131, wune-utlar\u0131n g\u00f6sterdikleri yi\u011fitlik, insanl\u0131k ve onlar\u0131n bu i\u015fe giri\u015fmelerine neden olan olaylard\u0131r. Ozan, ezeri ve ezilenler aras\u0131ndaki sava\u015f\u0131 konu olarak feodalizmin gerektirdi\u011fi sava\u015flar\u0131 a\u00e7\u0131klamak istiyordu. Ozan\u0131n yap\u0131t\u0131nda; feodalizm \u00e7a\u011f\u0131ndaki can ve mal g\u00fcvensizli\u011fini git gide fakirle\u015fen halk\u0131 etkileyen olaylar\u0131 g\u00f6rebiliyoruz; Bu d\u00fczende p\u015f\u0131lar fakir halk\u0131 hor g\u00f6r\u00fcyor, onlar\u0131n gururu ile oynamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlard\u0131. G\u00fcn ge\u00e7tik\u00e7e artan bask\u0131 wune-utlar\u0131n ayaklanmas\u0131na neden oldu.<\/p>\n<p>Bu sava\u015fa kat\u0131lan k\u00f6yl\u00fcler ise do\u011fru yolu se\u00e7emiyorlard\u0131. \u0130\u00e7inde bulunduklar\u0131 bozuk d\u00fczenin nedenini kavrayam\u0131yorlard\u0131. \u2018\u2019Kambot ile Latse\u2019\u2019deki wune-utlar\u0131n amac\u0131: Kendilerini k\u00f6lele\u015ftiren d\u00fczeni y\u0131k\u0131p p\u015f\u0131lar\u0131 t\u00fcmden yok etmek de\u011fildi. Kendilerini hor g\u00f6ren, ezen Makhe\u015fokue&#8217;yi b\u0131rak\u0131p kendilerine daha iyi davranan ba\u015fka bir p\u015f\u0131 aramakt\u0131. Ayaklanan k\u00f6yl\u00fclere \u00f6nc\u00fcl\u00fck eden ya\u015fl\u0131 ozan, bunu tam olarak a\u00e7\u0131klayam\u0131yorsa da herkese yapaca\u011f\u0131 i\u015fi anlatma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu:<\/p>\n<p>Zarar\u0131 yok, d\u00fcnya \u00f6yle k\u00fc\u00e7\u00fck de\u011fil.<br \/>\nElbette iyiliksever bir p\u015f\u0131 bulunur!<br \/>\nMakhe\u015fokue&#8217;yi istemiyorum ben,<br \/>\nBana p\u015f\u0131 olabilecek birini aramal\u0131y\u0131m;<br \/>\nBen de halk\u0131na de\u011fer veren birinin<br \/>\nKonu\u011fu olmak isterim.<\/p>\n<p>Kabardey wuerk ve p\u015f\u0131lar\u0131n\u0131n birbirlerinden farkl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlayan k\u00f6yl\u00fcler onlarla u\u011fra\u015fmaya ba\u015flay\u0131nca d\u00fc\u015f\u00fcnce yap\u0131lar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirdiler. \u00c7\u00fcnk\u00fc onlar kendi \u00e7\u0131karlar\u0131 i\u00e7in halk\u0131 bile satabilirlerdi. K\u00f6yl\u00fclerin sava\u015f\u0131, d\u00fc\u015f\u00fcnce yap\u0131s\u0131, de\u011fi\u015fen anlay\u0131\u015flar\u0131 onlara \u00f6zg\u00fcrl\u00fck getirmedi. Bunlara ayr\u0131 ayr\u0131 de\u011finmeyen ozan, k\u00f6yl\u00fc ayaklanmalar\u0131n\u0131n feodalizm \u00e7a\u011f\u0131nda ba\u015far\u0131 sa\u011flayamad\u0131\u011f\u0131m, ba\u015far\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131 i\u00e7in belirli bir a\u015faman\u0131n gerekti\u011fini a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Bu \u00e7a\u011fda k\u00f6yl\u00fcler aras\u0131nda hen\u00fcz bir yard\u0131mla\u015fma yoktu. Bilin\u00e7li bir i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 ve emek\u00e7iye \u00f6nc\u00fcl\u00fck edebilecek bir parti de yoktu.<\/p>\n<p>\u015eocentstuk Aliy, y\u00fcz y\u0131llard\u0131r Adige k\u00f6yl\u00fclerini, ba\u011fland\u0131\u011f\u0131 umudu, \u00f6zlemleri, insanl\u0131klar\u0131n\u0131, ger\u00e7ek\u00e7iliklerini \u2018\u2019Kambot ile Latse\u2019\u2019 yap\u0131t\u0131ndaki kahramanlar\u0131n ki\u015filikleri ile kayna\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Sayg\u0131nl\u0131k, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve ger\u00e7ek sevgisi i\u00e7in can\u0131n\u0131 veren yi\u011fit Kambot, korku bilmeyen, arkada\u015f\u0131n\u0131n ac\u0131s\u0131n\u0131, mutlulu\u011funu payla\u015fabilen Hasan\u015f, ger\u00e7ek\u00e7i bir insan, arkada\u015f\u0131 i\u00e7in kendi can\u0131ndan olabilen Asleni\u015fxue, ya\u015fam\u0131m sonuna dek halk\u0131n\u0131n ba\u015far\u0131s\u0131 i\u00e7in u\u011fra\u015f\u0131larla s\u00fcrd\u00fcren ilgin\u00e7 ya\u015fl\u0131 ozan bunun \u00f6rnekleridir. Bunlar\u0131n her biri insan belle\u011finde unutulmaz bir an\u0131 b\u0131rak\u0131r. Bu ise ozan\u0131n yetene\u011fine, toplumcu d\u00fc\u015f\u00fcncesine, sanat\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131na, anlat\u0131m ustal\u0131\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. Onlar\u0131n her birinin ac\u0131s\u0131na, sevincine, mutlulu\u011funa ozan y\u00fcrekten kat\u0131lmakta ve onlar\u0131 elinden geldi\u011fince y\u00fcceltmeye, okuyucular\u0131 \u00fczerinde daha \u00e7ok etki b\u0131rakmaya \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>\u2018\u2019Latse\u2019\u2019 ki\u015fili\u011finde ozan, ba\u015far\u0131l\u0131 bir kahraman yaratm\u0131\u015ft\u0131r. Adige destanlar\u0131nda, tarihi t\u00fcrk\u00fclerinde kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z kad\u0131n\u0131n ezilmi\u015f, her zaman g\u00f6zya\u015f\u0131 d\u00f6km\u00fc\u015f, haks\u0131zl\u0131\u011fa u\u011fram\u0131\u015f olmas\u0131n\u0131n nedenim \u015f\u00f6yle a\u00e7\u0131klamaktad\u0131r. Feodalizmin her iste\u011fini Adige kad\u0131n\u0131 yerine getirmemi\u015f, onun k\u0131y\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile sava\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Sayg\u0131s\u0131n\u0131, sevgisini korumas\u0131n\u0131 bilmi\u015ftir. Ba\u015faramam\u0131\u015fsa da, ger\u00e7ek sevgisini koruyacak, \u00e7i\u011fnetmeyecek g\u00fcc\u00fc her an kendinde bulmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Latse ki\u015fili\u011finin anlat\u0131m\u0131, Kabardey edebiyat\u0131n\u0131n en ba\u015far\u0131l\u0131 \u00fcr\u00fcnlerinden biridir. Bunda Adige kad\u0131n\u0131n do\u011frulu\u011funu, temizli\u011fini, g\u00fczel davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 her an kendini korumaya yi\u011fit\u00e7e \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz.<\/p>\n<p>Yap\u0131tta, p\u015f\u0131lar\u0131n ki\u015filiklerini \u00e7ok iyi belirtmektedir. Be\u011fenilecek, insanc\u0131l denecek davran\u0131\u015flar\u0131 olmayan Makhe\u015fokue, A\u015fejokue, Aslenokue gibi. Bunlar kibirli olduklar\u0131 gibi korkakt\u0131r da. Vatanlar\u0131n\u0131 ve ba\u015fkalar\u0131n\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcnmezler, D\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckleri tek \u015fey i\u00e7ki, h\u0131rs\u0131zl\u0131k, ba\u015fkalar\u0131n\u0131 k\u00f6le gibi kendi hakimiyetleri alt\u0131nda tutmakt\u0131r. Kar\u0131lar\u0131n\u0131n da kendilerinden farklar\u0131 yoktur.<\/p>\n<p>Sosyalist realizmin ba\u015far\u0131l\u0131 yap\u0131t\u0131 &#8221;Kambot ile Latse&#8217;de&#8221; \u015eocentstuk, b\u00fct\u00fcn sanat ustal\u0131\u011f\u0131n\u0131 ba\u015far\u0131l\u0131 bir \u015fekilde kan\u0131tlam\u0131\u015ft\u0131r. Bunu yap\u0131t\u0131n d\u00fczeninde, kahramanlar\u0131n ki\u015fili\u011finde, deyi\u015fin i\u00e7tenli\u011finde, kolay ritminde, yararlan\u0131lan sanat tarzlar\u0131nda, dilin g\u00fczelli\u011finde, g\u00fc\u00e7l\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde ve \u015fiirsel d\u00fczenin ba\u015far\u0131s\u0131nda g\u00f6rebiliyoruz.<\/p>\n<p>1940-1941 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda ozan &#8221;K\u0131zbrun&#8221; dram\u0131 \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fmalar yapm\u0131\u015ft\u0131r. Bu dramda ozan\u0131n i\u015fledi\u011fi konu; Adige kad\u0131n\u0131n\u0131n \u00e7ekti\u011fi \u00e7iledir, ezilmi\u015fli\u011fidir. Bu dram\u0131n el yazmalar\u0131 \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019nda kaybolmu\u015ftur.<\/p>\n<p>Kabardey-Balkar Cumhuriyeti&#8217;nin 20. kurulu\u015f y\u0131ld\u00f6n\u00fcm\u00fc i\u00e7in \u2018\u2019Ersin S\u00f6zlerim Sana Dek\u2019\u2019 dram\u0131m yazm\u0131\u015ft\u0131r. Bu dramda ozan, ulusunun y\u00fczy\u0131llarca tarihi ezilmi\u015fli\u011fini ve karanl\u0131k \u00e7a\u011flar\u0131 geride b\u0131rakarak sosyalizme kavu\u015fmas\u0131n\u0131 i\u015flemi\u015ftir. Baz\u0131 yerlerinde de \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 ile ilgili olaylara de\u011finmi\u015ftir. Ozan, Sovyetlerdeki b\u00fct\u00fcn insanlar\u0131 bu dram\u0131nda Sosyalist \u00fclkenin koruyuculu\u011funa \u00e7a\u011f\u0131rm\u0131\u015f ve inanarak Sovyetlerin, Alman fa\u015fizmini yenece\u011fini yazm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<table width=\"100%\">\n<tbody>\n<tr>\n<td width=\"14%\"><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/yamci\/02-edebiyat\/socentstuk_aliy.gif\" width=\"110\" height=\"126\" border=\"0\" \/><\/td>\n<td width=\"86%\">Sava\u015f y\u0131llar\u0131nda bu dram\u0131n yan\u0131 s\u0131ra \u015fiirler de yazm\u0131\u015f ve yazd\u0131\u011f\u0131 \u015fiirleri radyoda okuyarak cepheye giden sava\u015f\u00e7\u0131lara cesaret vermeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Ayn\u0131 \u015fiirlerde sava\u015f\u0131n geli\u015fimini halka iletmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Ozan, bununla yetinmek istemeden 15 Eyl\u00fcl 1941 y\u0131l\u0131nda \u00fclkesinin \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc korumak i\u00e7in cepheye gitti. \u00c7ok ge\u00e7meden Almanlara tutsak d\u00fc\u015ft\u00fc. 1941 y\u0131l\u0131n\u0131n sonlar\u0131na do\u011fru Bobruysk kenti yak\u0131nlar\u0131ndaki bir kampta de\u011ferli Kabardey ozan\u0131, fa\u015fistler taraf\u0131ndan ac\u0131mas\u0131zca \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc.<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p>Ozan\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcne \u00fcz\u00fclen, a\u011flayan, yas\u0131n\u0131 tutan Kabardey halk\u0131n\u0131n de\u011ferli ozana kar\u015f\u0131 sevgisini K&#8217;\u0131\u015fokue Alim \u015fu \u015fiirle dile getirmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131:<\/p>\n<p>Babas\u0131 \u00f6lm\u00fc\u015f bir gen\u00e7 gibi, elimde olmadan<br \/>\nSenin \u00f6l\u00fcm\u00fcne a\u011flar\u0131m.<br \/>\nAc\u0131 g\u00f6zya\u015flar\u0131n\u0131 ak\u0131tan<br \/>\nKarde\u015flerimiz yasl\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Sava\u015f alan\u0131nda kan i\u00e7inde bulsayd\u0131m seni<br \/>\n\u00dcst\u00fcne siyah yam\u00e7\u0131m\u0131 \u00f6rterdim.<br \/>\nS\u0131rt\u0131mda kalan\u0131m bir g\u00f6mlek olsa da<br \/>\nYaran\u0131 sarmak i\u00e7i y\u0131rtard\u0131m.<\/p>\n<p>Darald\u0131\u011f\u0131n yeri bilseydim<br \/>\nH\u0131zl\u0131 ko\u015fan kara Alp&#8217;i sana getirirdim<br \/>\nSen binerken o at, azg\u0131nla\u015fsa<br \/>\n\u00d6zengiye ayaklar\u0131n\u0131 ben takard\u0131m.<\/p>\n<table width=\"100%\">\n<tbody>\n<tr>\n<td width=\"9%\"><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/yamci\/02-edebiyat\/socentstuk_aliy.gif\" width=\"110\" height=\"126\" border=\"0\" \/><\/td>\n<td width=\"91%\">Kabardey Edebiyat\u0131 \u015eocentstuk Aliy&#8217;i yitireli 36 y\u0131l oluyor. Ancak onun ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 b\u00fcy\u00fck i\u015f (Kabardey edebiyat\u0131n\u0131n g\u00fc\u00e7lenmesi) yerinde saymad\u0131, her g\u00fcn ilerliyor, g\u00fc\u00e7leniyor. \u0130lk bak\u0131\u015fta sezinlenmese de, Kabardey edebiyat\u0131n\u0131n bug\u00fcnk\u00fc ba\u015far\u0131s\u0131nda de\u011ferli ozan\u0131n pay\u0131 \u00e7oktur. O, K&#8217;\u0131\u015fokue Alim, K&#8217;ua\u015f Bet&#8217;al, \u015eocentstuk Adem gibi de\u011ferli ozan ve yazarlar\u0131n ulusal \u015fiire kazand\u0131rd\u0131klar\u0131 g\u00fcc\u00fcn i\u00e7indedir. Kabardey nesir edebiyat\u0131n\u0131n da kopar\u0131lmaz bir par\u00e7as\u0131d\u0131r. Dram janr\u0131n\u0131n buldu\u011fu g\u00fc\u00e7te de onun izine rastlan\u0131r.<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p>Kabardey edebiyat\u0131 ile u\u011fra\u015fan b\u00fct\u00fcn gen\u00e7 ozanlara arkada\u015f ve yard\u0131mc\u0131 olmu\u015ftur. Bu gen\u00e7 ozanlar\u0131n her ba\u015far\u0131s\u0131nda Aliy&#8217;nin bir katk\u0131s\u0131 ile kar\u015f\u0131la\u015f\u0131r\u0131z.<\/p>\n<p>\u015eocentstuk \u00e7ok ya\u015famam\u0131\u015fsa da, ulusuna kendini unutturmayacak b\u00fcy\u00fck i\u015fler ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131r. Kabardey edebiyat\u0131n\u0131n \u00fcnl\u00fc klasi\u011fi \u015eocentstuk&#8217;un \u015fiirleri ve di\u011fer yap\u0131tlar\u0131 bu ba\u015far\u0131s\u0131 y\u00fcz\u00fcnden \u00f6l\u00fcms\u00fczle\u015fmi\u015ftir. K&#8217;u\u00e2\u015f \u00d6et&#8217;al bu yarg\u0131y\u0131 -\u015eocentstuk&#8217;un bug\u00fcnde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131, ger\u00e7ek dost olarak yan\u0131m\u0131zda oldu\u011funu- \u2018\u2019\u015eocentstuk Aliy\u2019\u2019 ba\u015fl\u0131kl\u0131 \u015fiirinde anlaml\u0131ca kan\u0131tlad\u0131.<\/p>\n<p>De\u011ferli \u015fiirlerinin makam\u0131yla<br \/>\nSen Adige o\u011fullar\u0131na \u00f6nc\u00fcs\u00fcn.<br \/>\nKendin ya\u015fam\u0131yorsan da, ikili<br \/>\nSen aram\u0131zdas\u0131n, Aliy<\/p>\n<p>Bilmiyoruz, kara kur\u015funla vurup, sesini<br \/>\nNeden kestirdi d\u00fc\u015fman\u0131m\u0131z?<br \/>\nYinede sel gibi g\u00fc\u00e7l\u00fc da\u011farc\u0131\u011f\u0131n<br \/>\n\u00d6l\u00fcms\u00fcz makamlard\u0131r, Aliy.<br \/>\n\u0130\u00e7ten \u015fiirlerin, yorulmayan asker gibi<br \/>\n\u00d6c\u00fcn\u00fc al\u0131yor bug\u00fcn de<br \/>\nSanki ak\u0131na gitmi\u015fsinde<br \/>\nBug\u00fcn d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc bekliyoruz, Aliy.<\/p>\n<p>Sen s\u00fcng\u00fcyle topra\u011fa yazarak,<br \/>\nD\u00fc\u015fmana kavrat\u0131yordun ac\u0131 ger\u00e7e\u011fi.<br \/>\nG\u00fc\u00e7l\u00fc s\u00f6zlerinle ta\u015flayarak d\u00fc\u015fman\u0131<br \/>\nSava\u015ft\u0131n cephede, Aliy.<\/p>\n<p>T\u00fcm heba de\u011filse de de\u011ferli \u00f6mr\u00fcm\u00fcz,<br \/>\nYedi \u00f6mr\u00fcn olsa ne \u00e7\u0131kar,<br \/>\nYar\u0131m \u00f6mr\u00fcnde bile senin yapt\u0131klar\u0131n nicedir<br \/>\nHi\u00e7 unutmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z, Aliy&#8230;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&Ccedil;eviri: P. Ferudun Kurnaz Yam&ccedil;&#305; Dergisi, May&#305;s 1977-&#350;ubat 1978, s.131 B&uuml;y&uuml;k Ekim Devrimi&rsquo;yle birlikte do&#287;an Kabardey Edebiyat&#305;&rsquo;n&#305;n temelini atm&#305;&#351;, y&uuml;zy&#305;llard&#305;r karanl&#305;&#287;&#305;n, bilimsizli&#287;in, e&#287;itimsizli&#287;in bask&#305;s&#305; alt&#305;nda ezilegelen halk&#305; i&ccedil;in canla-ba&#351;la &ccedil;al&#305;&#351;m&#305;&#351;, onun ulusal k&uuml;lt&uuml;r&uuml;n&uuml;n geli&#351;mesine b&uuml;y&uuml;k katk&#305;larda bulunmu&#351; e&#351;siz bir ozand&#305;r. &#350;ocentstuk Aliy. O&rsquo;nu tan&#305;yan, sevap sayan yaln&#305;zca kendi halk&#305; de&#287;ildir. Onun &ouml;l&uuml;ms&uuml;z &uuml;r&uuml;nlerini bug&uuml;n pek [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[122],"tags":[],"class_list":["post-13155","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ed-sairlerimiz-yazarlarimiz","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13155","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13155"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13155\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":39967,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13155\/revisions\/39967"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13155"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13155"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13155"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}