![\"\"](\"http:\/\/circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/Amerikanin-Kafkasya-Politikasi-ve-Turkiye-b.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Arzu Turgut USAK Ba\u015fkan\u0131 Do\u00e7. Dr. Sedat La\u00e7iner ile Amerika’n\u0131n Kafkasya politikas\u0131 ve T\u00fcrkiye \u00fczerine m\u00fclakat Arzu Turgut:<\/b>\u00a0Kafkasya co\u011frafyas\u0131 hakk\u0131nda genel bir giri\u015f yapacak olursak, Kafkasya b\u00f6lgesi hangi sebeplerle Rusya ve di\u011fer devletler i\u00e7in \u00f6nemlidir?<\/p>\n Sedat La\u00e7iner:<\/b>\u00a0\u201cKafkasya\u2019daki geli\u015fmeler ve haberler, sanki sadece bir G\u00fcrcistan-Osetya veya Ermenistan-Azerbaycan veya T\u00fcrkiye-Ermenistan sorunuymu\u015f vs. gibi yans\u0131maktad\u0131r. Bunun tersine olaylara bakan bir grup ise her \u015feyin ard\u0131nda global bir Bat\u0131 komplosunu aramaktad\u0131r. Fakat i\u015fin asl\u0131na bakacak olursak, burada daha b\u00fcy\u00fck ve daha derin bir resimi g\u00f6rmek gerekmektedir. Kafkasya ba\u011f\u0131ms\u0131z bir b\u00f6lge de\u011fildir, \u00e7evresindeki daha b\u00fcy\u00fck b\u00f6lgelerin aras\u0131nda kalm\u0131\u015f bir alt sistemdir. Tarih boyunca da daha \u00e7ok \u00fc\u00e7 b\u00fcy\u00fck g\u00fcc\u00fcn (T\u00fcrkler, Ruslar ve Persler) aras\u0131na s\u0131k\u0131\u015fm\u0131\u015f bir b\u00f6lge olmu\u015ftur. Bu \u00fc\u00e7 b\u00fcy\u00fcklerden bir tanesi Rusya, di\u011feri eskiden Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu, bug\u00fcn ise T\u00fcrkiye, bir di\u011feri ise Pers \u0130mparatorlu\u011fu veya bug\u00fcnk\u00fc \u0130ran\u2019d\u0131r.<\/p>\n Bu \u00fc\u00e7\u00fcn\u00fcn g\u00fc\u00e7 durumu ve dengesine g\u00f6re zaman zaman Kafkasya i\u00e7lerine ilerledikleri, zaman zaman da geriledikleri g\u00f6r\u00fclmektedir. Sovyetler Birli\u011fi, Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019ndan hemen sonra \u00e7e\u015fitli siyasi ve askeri hamlelerle Kafkasya\u2019n\u0131n tamam\u0131na yak\u0131n\u0131n\u0131 ele ge\u00e7irmi\u015ftir. B\u00f6ylece zaten \u00e7ok gen\u00e7 olan Ermenistan, Azerbaycan ve G\u00fcrcistan dedi\u011fimiz \u00fclkeler Sovyetler Birli\u011fi denetimi alt\u0131na ge\u00e7mi\u015ftir. O d\u00f6nemde asl\u0131nda bunlar\u0131n her birinin ne derece \u00fclke olup olmad\u0131\u011f\u0131 da tart\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc Sovyetler Birli\u011fi buray\u0131 i\u015fgal etmeden \u00f6nce bu \u00fclkelerde n\u00fcfus da\u011f\u0131l\u0131m\u0131na bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda ciddi anlamda bir kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131k, bir i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015flik vard\u0131r.<\/p>\n \u00d6rne\u011fin, bug\u00fcn Ermenistan dedi\u011fimiz b\u00f6lgenin b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131nda Ermeniler \u00e7o\u011funlukta de\u011fillerdi veya bug\u00fcn G\u00fcrcistan\u2019\u0131n ba\u015fkenti olan Tiflis\u2019te normalin \u00f6tesinde \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir Ermeni n\u00fcfus vard\u0131. Ama \u00f6zellikle Rus-T\u00fcrk sava\u015flar\u0131n\u0131n bir sonucu olarak, M\u00fcsl\u00fcman n\u00fcfus Anadolu\u2019ya, gayrim\u00fcslim, daha da do\u011frusu Ermeni n\u00fcfus ise Kafkasya\u2019ya ve Rusya\u2019ya do\u011fru akm\u0131\u015ft\u0131r. Bu da n\u00fcfus dengesinde ciddi bir de\u011fi\u015fime yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Denebilir ki 1915 Tehciri\u2019ne gerek kalmasayd\u0131 ve Osmanl\u0131 Ermenileri bug\u00fcn hala Anadolu\u2019da ya\u015f\u0131yor olsalard\u0131 Kafkasya\u2019da Ermeni n\u00fcfusu daha zay\u0131f kal\u0131rd\u0131 ve bug\u00fcnk\u00fc Ermenistan devleti bile kurulamayabilirdi, ya da bug\u00fcn oldu\u011fundan daha k\u00fc\u00e7\u00fck ve daha zay\u0131f kalabilirdi.<\/p>\n Kafkasya\u2019da n\u00fcfus \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n ve kutupla\u015fmalar\u0131n\u0131n etkisi ile n\u00fcfus yo\u011funla\u015fmalar\u0131 bug\u00fcnk\u00fcne benzer bir \u015fekilde olu\u015fmu\u015f ve bug\u00fcn anlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z anlam\u0131 ile G\u00fcrcistan, Ermenistan ve Azerbaycan ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. G\u00fcrcistan hala bu kar\u0131\u015f\u0131k, yeterince homojen olmayan n\u00fcfusun sorunlar\u0131n\u0131 ya\u015famaktad\u0131r, yani Osetya, Abhazya, Acaristan veya Cevahiti b\u00f6lgelerine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda G\u00fcrcistan\u2019\u0131n \u00e7ok da homojen olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. Ama Rusya\u2019n\u0131n deste\u011fi, te\u015fviki veya k\u0131\u015fk\u0131rtmas\u0131 ile Abhazlar\u0131n, daha sonra da Osetlerin kendi \u00fclkelerini fiili olarak olu\u015fturmalar\u0131 sonucunda G\u00fcrcistan\u2019da da bir homojenle\u015fme s\u00fcreci ortaya \u00e7\u0131kt\u0131.<\/p>\n Yani G\u00fcrc\u00fc n\u00fcfus G\u00fcrcistan\u2019\u0131n belli bir b\u00f6lgesinde toplanmak zorunda kal\u0131rken, G\u00fcrc\u00fc olmayanlar \u00f6nemli oranda Abhazya ve G\u00fcney Osetya\u2019ya \u00e7ekildi. B\u00f6ylece hem milli hisler g\u00fc\u00e7lendi, hem de n\u00fcfus tek tiple\u015fti. Ayn\u0131 durumu Azerbaycan meselesinde de g\u00f6r\u00fcyoruz, Karaba\u011f sorunu nedeniyle Karaba\u011f topraklar\u0131n\u0131n ve \u00e7evresindeki baz\u0131 reyonlar\u0131n Ermeniler taraf\u0131ndan i\u015fgal edilmesinin bir sonucu olarak, bu \u00fclkedeki Azerilerin tamam\u0131 Azerbaycan\u2019a g\u00f6\u00e7 etmi\u015flerdir. Azerbaycan i\u00e7erisinde, Bak\u00fc ve \u00e7evresindeki yar\u0131m milyon kadar Ermeni\u2019nin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 da Ermenistan\u2019a g\u00f6\u00e7 etmi\u015ftir. Bug\u00fcn tabloya bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman olduk\u00e7a homojen bir Azerbaycan ve M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n ya\u015famas\u0131na imk\u00e2n b\u0131rakmayan homojen bir Ermenistan ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n E\u011fer Karaba\u011f Sava\u015f\u0131 ya\u015fanmasayd\u0131 her iki \u00fclkede de ciddi bir az\u0131nl\u0131k n\u00fcfusu olacakt\u0131. Bu hususta Azerbaycan\u2019daki Ermeni n\u00fcfusun ekonomik konumu dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda e\u011fer Ermeniler Azerbaycan\u2019daki n\u00fcfuslar\u0131n\u0131 koruyabilselerdi etkilerinin say\u0131lar\u0131n\u0131n \u00e7ok \u00f6tesinde olaca\u011f\u0131 da muhakkakt\u0131r. Dahas\u0131 Karaba\u011f Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n bir sonucu olarak her iki \u00fclkede milli bilin\u00e7 de y\u00fckselmi\u015ftir. Bu durum \u00f6zellikle Azerbaycan T\u00fcrkleri i\u00e7in ge\u00e7erlidir. Hen\u00fcz devlet kurmaya haz\u0131r olup olmad\u0131klar\u0131n\u0131n dahi \u015f\u00fcpheli oldu\u011fu bir d\u00f6nemde ya\u015fad\u0131klar\u0131 dram sonucunda Azerbaycanl\u0131lar bir millet olman\u0131n tad\u0131na daha fazla varabilmi\u015flerdir ve ulusal birlik ve b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn sa\u011flanmas\u0131nda Ermeni sald\u0131r\u0131lar\u0131n\u0131n ve i\u015fgalinin \u00f6nemli bir etkisi olmu\u015ftur. Bu noktadan bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda sava\u015flar\u0131n Kafkasya\u2019da milliyet\u00e7ili\u011fe \u015fekil verdi\u011fi ve ulus-devletin in\u015fas\u0131n\u0131 adeta kolayla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n Kafkasya dedi\u011fimiz zaman hala homojenle\u015fmeye ve milletle\u015fmeye devam eden bir b\u00f6lgeden bahsediyoruz.<\/p>\n Politik zemine, jeopolitik altyap\u0131ya bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman ise ortada yapay bir zemin oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. Kafkasya\u2019da y\u00fczlerce y\u0131l boyunca s\u0131n\u0131rlar\u0131 az \u00e7ok belli kalm\u0131\u015f, k\u00f6kl\u00fc devletlerden, hatta \u00fclkelerden bahsetmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Ermeniler b\u00f6lgenin hepsine Ermenistan derken, G\u00fcrc\u00fcler b\u00f6lgenin tamam\u0131na G\u00fcrcistan demi\u015flerdir. Bu da milliyet\u00e7ili\u011fi, birbirine kar\u015f\u0131 k\u0131\u015fk\u0131rtmalar\u0131 ve \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 kolayla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 bir zemin yaratm\u0131\u015ft\u0131r. Kafkasya\u2019da d\u0131\u015far\u0131dan bir ba\u015fkas\u0131n\u0131n deste\u011fini ald\u0131\u011f\u0131n\u0131z zaman, bir ba\u015fkas\u0131n\u0131n evinin \u00fczerine vatan in\u015fa etme hayalleri kurabiliyorsunuz.<\/p>\n Burada nispeten ufak halk ve devletlerden bahsediyoruz; onlar\u0131n ekonomik, askeri, siyasi g\u00fc\u00e7leri olduk\u00e7a zay\u0131ft\u0131r. Bu nedenle bu \u00fclkeler, d\u0131\u015far\u0131dan yard\u0131m ihtiyac\u0131 ve aray\u0131\u015f\u0131nda olan \u00fclkelerdir. \u00d6zellikle Ermenistan\u2019da ciddi bir do\u011fal kaynak dahi yoktur. Denizlere \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 kapal\u0131, da\u011flar aras\u0131na s\u0131k\u0131\u015fm\u0131\u015f, her \u015feyiyle d\u0131\u015fa ba\u011f\u0131ml\u0131 bir \u00fclkedir Ermenistan.<\/p>\n B\u00f6lge \u00fclkelerinin nispeten k\u00fc\u00e7\u00fck ve zay\u0131f olmalar\u0131, buna kar\u015f\u0131n b\u00f6lge halklar\u0131n\u0131n d\u0131\u015f ba\u011flar\u0131n\u0131n ayr\u0131 ayr\u0131 \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc olmas\u0131 sonucunda d\u0131\u015f m\u00fcdahalelere daha a\u00e7\u0131k bir ortam olu\u015fturmu\u015ftur. B\u00f6lgenin di\u011fer sistemler aras\u0131nda s\u0131k\u0131\u015f\u0131p kalm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n da etkisiyle b\u00f6lgede oyun hem 20., hem de 21. y\u00fczy\u0131lda daha \u00e7ok b\u00fcy\u00fck devletler aras\u0131nda oynanan bir oyun olarak cereyan etmi\u015ftir. Ne yaz\u0131k ki Kafkasya, kendi kaderini tayin edebilen insanlar\u0131n co\u011frafyas\u0131 de\u011fildir.<\/p>\n \u00d6zellikle Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin da\u011f\u0131lmas\u0131ndan sonra G\u00fcney Kafkasya\u2019da Ermenistan, Azerbaycan ve G\u00fcrcistan ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 ilan etmi\u015flerdir. Kafkasya\u2019n\u0131n geri kalan k\u0131sm\u0131nda, Da\u011f\u0131stan ve \u00c7e\u00e7enistan gibi yerlerde de huzursuzluklar meydana gelmi\u015f, \u00f6zerk cumhuriyetlerde ayr\u0131lma d\u00fc\u015f\u00fcncesinde olanlar olmu\u015ftur. \u00c7e\u00e7enistan\u2019daki mesele \u00e7ok kanl\u0131 bir \u015fekilde bast\u0131r\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r, hala da orada bir sorun devam etmektedir.<\/p>\n Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin \u00e7\u00f6kmesi, Rusya i\u00e7in b\u00f6lgede \u00e7ok b\u00fcy\u00fck ve tarihi bir geri ad\u0131m olmu\u015ftur. Kar\u015f\u0131m\u0131zda Kafkasya\u2019y\u0131 hayati g\u00f6ren, fakat elinden ka\u00e7\u0131rmak \u00fczere olan bir Rusya vard\u0131r. \u00c7arl\u0131k \u0130mparatorlu\u011fu\u2019ndan bu yana Kafkasya, Ruslar taraf\u0131ndan \u00e7ok \u00f6nemli bir hedef, kilit noktalardan biri olarak g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u00c7\u00fcnk\u00fc Kafkasya \u00fczerinden g\u00fcneye, \u0130ran\u2019a sarkmak ve s\u0131cak denizlere inmek pek\u00e2l\u00e2 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Moskova i\u00e7in Kafkasya da, t\u0131pk\u0131 T\u00fcrk Bo\u011fazlar\u0131 gibi kritik bir noktada yer almaktad\u0131r. Kafkasya\u2019n\u0131n Rusya i\u00e7in \u00f6neminin bir nedeni konumudur; g\u00fcneye inme anlam\u0131nda \u00e7ok k\u0131ymetlidir.<\/p>\n B\u00f6lgenin bir di\u011fer \u00f6nemi de enerji kaynaklar\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131ndan kaynaklanmaktad\u0131r. Kafkasya, petrol\u00fcn 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonunda d\u00fcnya tarihinde belki de bir ilk olarak ticari olarak \u00fcretilip sat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yerdir. Bu sebeple buras\u0131 \u00e7ok k\u0131ymetlidir. Hazar petrolleri \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019nda Almanlar\u0131n ele ge\u00e7irmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131, bu nedenle b\u00f6lgeye sefer d\u00fczenledi\u011fi kaynaklard\u0131r. Sovyetler Birli\u011fi y\u0131llar\u0131 boyunca da Azerbaycan petrolleri Sovyet ekonomisini ciddi bir \u015fekilde s\u00fcbvanse etmi\u015ftir. Bundan dolay\u0131d\u0131r ki yeni d\u00f6nemde de Rusya buray\u0131 ba\u015fkalar\u0131na b\u0131rakmak istemez. Moskova buray\u0131 ele ge\u00e7irmeyi ve elinden tutmay\u0131 en \u00f6nemli hedeflerinden biri olarak ortaya koymu\u015ftur ve bu hedef So\u011fuk Sava\u015f sonras\u0131nda da de\u011fi\u015fmemi\u015ftir.<\/p>\n Kafkasya\u2019y\u0131 Rusya i\u00e7in k\u0131ymetli k\u0131lan \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir neden ise Hazar Denizi\u2019dir, Hazar bir i\u00e7 g\u00f6l gibi durmakla beraber b\u00fcy\u00fckl\u00fck itibariyle olduk\u00e7a b\u00fcy\u00fck bir denizdir. \u00c7evresinde \u0130ran\u2019a ek olarak Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin \u00e7\u00f6kmesi ile birlikte ortaya \u00e7\u0131kan d\u00f6rt devlet daha bulunmaktad\u0131r: Azerbaycan, Kazakistan, T\u00fcrkmenistan ve Rusya. Kafkasya\u2019ya h\u00e2kim olunmazsa, Hazar Denizi\u2019ne h\u00e2kim olmakta da zorluklar \u00e7\u0131kacakt\u0131r. E\u011fer Kafkasya\u2019da h\u00e2kim de\u011filseniz Hazar\u2019\u0131n payla\u015f\u0131m\u0131nda da s\u0131radan be\u015f \u00fclkeden biri olacaks\u0131n\u0131z demektir. Ruslar i\u00e7in<\/p>\n Kafkasya\u2019y\u0131 \u00f6nemli k\u0131lan bir di\u011fer neden ise par\u00e7alanman\u0131n devam etmesi korkusudur. Yani Sovyetler Birli\u011fi nas\u0131l da\u011f\u0131ld\u0131ysa, Rusya da \u00e7ok etnisiteli ve \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir federasyondur. Rusya\u2019n\u0131n i\u00e7erisinde de Ruslar\u0131n zay\u0131flamas\u0131 halinde ayr\u0131 bir devlet kurma hayalleri kurabilecek milletler vard\u0131r. Bu milletlerin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 da Rusya Federasyonu\u2019nun Kuzey Kafkasya k\u0131sm\u0131nda yer almaktad\u0131r. G\u00fcney ve Kuzey Kafkasya\u2019daki etnik gruplar Moskova\u2019da da \u00e7ok etkilidir.<\/p>\n Ba\u015fka bir deyi\u015fle Rusya Federasyonu\u2019nun da\u011f\u0131lmas\u0131 anlam\u0131nda da Kafkasya \u00e7ok \u00f6nemlidir, \u00e7\u00fcnk\u00fc Kafkasya\u2019da etnik kimlik di\u011fer b\u00f6lgelere k\u0131yasla \u00e7ok daha g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr. Kafkasya, \u00c7arl\u0131k Rusya\u2019s\u0131 d\u00f6neminde de Rus ordusunun \u00e7ok ciddi bir diren\u00e7 ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir yerdir ve di\u011fer b\u00f6lgelere bu anlamda adeta k\u00f6t\u00fc \u00f6rnek olmaktad\u0131r. \u00c7e\u00e7enistan son d\u00f6nemde bu anlamda en \u00f6nemli \u00f6rnektir. E\u011fer burada bir ba\u015far\u0131 sa\u011flan\u0131r ve Rusya Federasyonu\u2019ndan bir par\u00e7a kopar ise di\u011fer etnik gruplar\u0131n ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 hareketleri \u00fczerinde bunun \u00e7ok olumsuz etkileri olacakt\u0131r.<\/p>\n Kafkasya\u2019y\u0131 Rusya i\u00e7in m\u00fchim k\u0131lan bir di\u011fer sebep ise, yine konumu ile alakal\u0131 bir durumdur, o da Karadeniz\u2019dir. Yani Kafkasya sadece Hazar\u2019la ili\u015fkili de\u011fil, Hazar ile Karadeniz\u2019in ortas\u0131nda bir k\u0131ska\u00e7 gibi, ikisini birle\u015ftiren dar bir koridor gibidir. Yani Kafkasya\u2019y\u0131 kaybetti\u011finiz zaman sadece Hazar\u2019\u0131 ve Kafkasya\u2019y\u0131 de\u011fil, Karadeniz\u2019i de bir \u00f6l\u00e7\u00fcde kaybetmeye ba\u015flars\u0131n\u0131z ki Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin da\u011f\u0131lmas\u0131ndan sonra Karadeniz k\u0131y\u0131lar\u0131n\u0131n m\u00fchim bir k\u0131sm\u0131 Ukrayna ile birlikte Rusya\u2019dan kopmu\u015ftur. G\u00fcrcistan, G\u00fcneydo\u011fu Karadeniz k\u0131y\u0131lar\u0131n\u0131n m\u00fchim bir k\u0131sm\u0131n\u0131 kapsamaktad\u0131r ve b\u00f6ylece Sovyetler\u2019den Rusya\u2019ya sadece dar bir \u015ferit kalm\u0131\u015ft\u0131r. Oysa Rusya 19. y\u00fczy\u0131ldan sonra Karadeniz\u2019e kendi g\u00f6l\u00fc gibi bakmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Rus \u00c7arl\u0131\u011f\u0131 Karadeniz\u2019i o d\u00f6nemde hen\u00fcz bir T\u00fcrk g\u00f6l\u00fc iken i\u015fgal etmeye ba\u015flam\u0131\u015f ve onu bir Rus g\u00f6l\u00fcne \u00e7evirmeyi stratejik bir hedef olarak g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. Daha da \u00f6tesi Bo\u011fazlar\u0131 da alarak Akdeniz\u2019e inmek Rus siyasetinin o g\u00fcnlerde at\u0131lm\u0131\u015f en \u00f6nemli d\u0131\u015f siyaset hedeflerinden biri olmu\u015ftur. Sovyetler Birli\u011fi \u00e7\u00f6k\u00fcnce Rusya ad\u0131na b\u00f6lgede \u00e7ok ciddi bir geri ad\u0131m at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu ba\u011flamda Rusya\u2019n\u0131n Kafkasya\u2019y\u0131 kaybetmemeye \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n \u00f6nemli bir nedeni de Karadeniz\u2019dir. Moskova\u2019n\u0131n Abhazya\u2019n\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131z olmas\u0131na ciddi bir destek vermesinden ve ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 hareketi g\u00fc\u00e7lendirmesinden de bunu anl\u0131yoruz. Rusya bunu sadece G\u00fcrc\u00fclerden ho\u015flanmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in yapmam\u0131\u015ft\u0131r: Abhazya\u2019n\u0131n ard\u0131ndaki Rus deste\u011finin en \u00f6nemli nedeni Abhazya\u2019n\u0131n Karadeniz sahilleridir.<\/p>\n Karadeniz\u2019de \u00e7ok uzun bir k\u0131y\u0131 \u015feridine sahip bir Abhazya Rusya\u2019n\u0131n Karadeniz h\u00e2kimiyetinde hayati bir \u00f6neme sahiptir. Bu \u015ferit Abhazya\u2019y\u0131 b\u00fcy\u00fck bir Karadeniz g\u00fcc\u00fc yapamayaca\u011f\u0131na g\u00f6re bu avantaj Rusya taraf\u0131ndan kullan\u0131lacakt\u0131r ve kullan\u0131lmaktad\u0131r da. Rusya, Abhazya\u2019y\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131z bir \u00fclke haline getirmi\u015ftir ve 2008 Osetya Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n ard\u0131ndan da hukuki olarak tan\u0131m\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6ylece Rusya ve Abhazya \u015feridine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman Do\u011fu Karadeniz\u2019in m\u00fchim bir k\u0131sm\u0131n\u0131n yeniden Rusya\u2019ya ge\u00e7mi\u015f oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. Rusya Osetya\u2019y\u0131 bahane ederek Abhazya k\u0131y\u0131lar\u0131n\u0131 garanti alt\u0131na alm\u0131\u015f ve oran\u0131n NATO\u2019ya girmesini engellemi\u015ftir. B\u00f6ylece T\u00fcrkiye\u2019den sonra Bulgaristan ve Romanya\u2019y\u0131 da \u00fcye yapan ve Ukrayna ile G\u00fcrcistan\u2019\u0131 s\u0131raya koyarak t\u00fcm Karadeniz\u2019\u00ee bir NATO g\u00f6l\u00fcne \u00e7evirmeye \u00e7al\u0131\u015fan ABD\u2019ye Abhazya\u2019da (ve Osetya\u2019da) dur denmi\u015ftir.<\/p>\n Kafkasya\u2019n\u0131n bir di\u011fer \u00f6nemli \u00f6zelli\u011fi de Azeriler ve Da\u011f\u0131stanl\u0131lar gibi M\u00fcsl\u00fcman halklara sahip olmas\u0131ndan kaynaklanmaktad\u0131r. Rusya, M\u00fcsl\u00fcman ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131l\u0131k ve dinci radikalizm konusunda da olduk\u00e7a hassast\u0131r. Bu ba\u011flamda Kafkasya\u2019da h\u00e2kimiyet tesis edilmeden Rusya\u2019n\u0131n \u0130slam halklar kar\u015f\u0131s\u0131nda zay\u0131f noktalar\u0131n\u0131n artaca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmekte, bunun sonucu olarak Kafkasya\u2019n\u0131n \u00f6nemi bir kat daha artmaktad\u0131r.<\/p>\n Moskova a\u00e7\u0131s\u0131ndan b\u00f6lgede hayati say\u0131labilecek bir di\u011fer mesele ise Kafkasya\u2019n\u0131n T\u00fcrkiye ile T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131 aras\u0131nda adeta bir bariyer olmas\u0131d\u0131r; burada e\u011fer Rusya etkili olamam\u0131\u015f olsayd\u0131, T\u00fcrkiye rahatl\u0131kla Azerbaycan ile kuraca\u011f\u0131 ittifak sonucunda T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131na k\u0131y\u0131da\u015f olmu\u015f olacakt\u0131. Bug\u00fcn pek \u00e7ok T\u00fcrkiye T\u00fcrk\u00fc i\u00e7in uzak gibi g\u00f6r\u00fcnen Orta Asya, asl\u0131nda Hazar\u2019\u0131n kar\u015f\u0131 k\u0131y\u0131s\u0131d\u0131r. Bu ba\u011flamda T\u00fcrk ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131n kurulmas\u0131n\u0131 engellemek de Rusya\u2019n\u0131n uzun d\u00f6nemli stratejik hedeflerinden biridir ve yak\u0131n bir d\u00f6nemde de bu hedefin de\u011fi\u015febilecek bir hedef oldu\u011funu s\u00f6yleyebilmek zordur.<\/p>\n Son olarak, Kafkasya Orta Asya ile birlikte Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin \u00e7evrelenmesi \u2018containment\u2019 politikas\u0131nda \u2018yumu\u015fak kar\u0131n\u2019 olarak g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u0130lgin\u00e7tir ki, Sovyetler Birli\u011fi \u00e7\u00f6kt\u00fckten sonra da AB ile birlikte ABD, Sovyetler\u2019den bo\u015falan yerleri h\u0131zla doldurma gayretine girmi\u015ftir. Adeta fiili olarak bu \u00e7evreleme politikas\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr, bu da Rusya\u2019y\u0131 ciddi \u015fekilde rahats\u0131z etmi\u015ftir. Moskova, kendi arka bah\u00e7esi olarak de\u011fil, kendisinden bir par\u00e7a olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc Karadeniz ve Kafkasya\u2019da bu tarz faaliyetlere girilmesinden \u00e7ok rahats\u0131z olmu\u015ftur.\u201d<\/p>\n Arzu Turgut:<\/b>\u00a0Rusya\u2019n\u0131n Kafkasya\u2019da h\u00e2kim olmak i\u00e7in kurdu\u011fu bir ittifaklar sistemi var m\u0131d\u0131r?<\/p>\n Sedat La\u00e7iner:<\/b>\u00a0\u201cBu genel giri\u015fin ard\u0131ndan \u015fu tespiti yapmam\u0131z gerekir: So\u011fuk Sava\u015f sonras\u0131 d\u00f6nemde Rusya\u2019n\u0131n Kafkasya\u2019da devlet olarak bir tane m\u00fcttefiki vard\u0131r; o da Ermenistan\u2019d\u0131r. Ermenistan Rusya\u2019ya her \u015feyi ile kendisini teslim etmi\u015f durumdad\u0131r. Bor\u00e7lar\u0131n\u0131n bir kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olarak ekonomisinin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 Ruslar\u0131n eline ge\u00e7mi\u015ftir, ticaretinin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 Ruslarlad\u0131r, enerji kaynaklar\u0131 Ruslara verilmi\u015ftir. Ermenistan s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 Rus askerleri korumaktad\u0131r. Di\u011fer \u00fclkeler Rus g\u00fc\u00e7lerini b\u00f6lgeden \u00e7\u0131karmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken Ermenistan Rus askerine daha fazla imk\u00e2nlar verip, \u00fcs olanaklar\u0131 tan\u0131m\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n T\u00fcrkiye-Ermenistan, \u0130ran-Ermenistan s\u0131n\u0131rlar\u0131na bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131z zaman s\u0131n\u0131rda Rus bayra\u011f\u0131 dalgalan\u0131r. Ermenistan\u2019da bir\u00e7ok ki\u015fi kendisini Ruslarla adeta \u00f6zde\u015fle\u015ftirir. Yani Ermenistan\u2019da Rusya\u2019ya ele\u015ftiride bulunursan\u0131z bir anda kendinizi vatan haini konumunda bulabilirsiniz. Ermenistan\u2019daki Rusya lobisi \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr ve iki \u00fclke \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 ayn\u0131 \u00e7izgide tutmak i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla Ermenistan, Rusya\u2019n\u0131n b\u00f6lgedeki tek devlet m\u00fcttefikidir ve aralar\u0131nda \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc bir ittifak vard\u0131r. Bunun kopma ihtimali de yak\u0131n bir zaman i\u00e7in zor g\u00f6r\u00fcnmektedir.<\/p>\n Ermenistan-Rusya ili\u015fkileri ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131ktan sonra bir ittifak olman\u0131n \u00f6tesine ge\u00e7mi\u015ftir. Ermenistan topraklar\u0131n\u0131n adeta tapusu Rusya\u2019n\u0131n eline ge\u00e7mi\u015ftir. Asl\u0131na bakarsan\u0131z bu Moskova\u2019da haz\u0131rlanm\u0131\u015f ve ad\u0131m ad\u0131m uygulamaya sokulmu\u015f bir projedir. Ba\u015fka bir deyi\u015fle Rusya Ermenistan\u2019\u0131n t\u00fcme ekonomisini ve hayati say\u0131labilecek t\u00fcm altyap\u0131s\u0131n\u0131 ele ge\u00e7irebilmek i\u00e7in Ermenistan\u2019\u0131n korkular\u0131n\u0131 ve bor\u00e7lar\u0131n\u0131 sonuna kadar s\u00f6m\u00fcrm\u00fc\u015f, istismar etmi\u015ftir. Bug\u00fcn gelinen noktada Ermenistan\u2019\u0131n sahibi Rusya\u2019d\u0131r demek abart\u0131 say\u0131lamaz.\u201d<\/p>\n Arzu Turgut:<\/b>\u00a0Peki, Rusya, b\u00f6lgedeki m\u00fcttefiklerini \u00e7e\u015fitlendirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor mu?<\/p>\n Sedat La\u00e7iner:<\/b>\u00a0\u201cRusya, asl\u0131na bakarsan\u0131z sadece Ermenistan\u2019\u0131 de\u011fil, hem G\u00fcrcistan\u2019\u0131 hem de Azerbaycan\u2019\u0131, hatta b\u00fct\u00fcn Kafkasya\u2019y\u0131 istemektedir. Bunun i\u00e7in Moskova, Azerbaycan\u2019da daha i\u015fin ba\u015f\u0131nda bir tak\u0131m insanlar\u0131 desteklemi\u015ftir, Azerbaycan\u2019da i\u00e7 sava\u015fa giden s\u00fcrecin en \u00f6nemli k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131c\u0131lar\u0131ndan olmu\u015ftur. Ama Azerbaycan\u2019da ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n ilk y\u0131llar\u0131nda Rusya iktidar oyununu kaybetmi\u015ftir. \u00d6zellikle Karaba\u011f Sava\u015f\u0131\u2019nda Rusya\u2019n\u0131n Ermeni yanl\u0131s\u0131 politikalar\u0131 Azerbaycan\u2019da Rus oyunlar\u0131n\u0131 alt \u00fcst etmi\u015ftir.<\/p>\n Moskova, Bak\u00fc\u2019de \u015fiddeti tercih etmi\u015f, Karaba\u011f\u2019da ise bizzat a\u011f\u0131r silahlar\u0131yla Ermeni g\u00fc\u00e7lerinin yan\u0131nda yer alm\u0131\u015ft\u0131r. Bu durum Azerbaycan\u2019da k\u0131sa vadede Rusya\u2019n\u0131n etkisini yeniden tesis etmesini adeta imk\u00e2ns\u0131z hale getirmi\u015ftir. Fakat g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere Rusya, Azerbaycan\u2019dan vazge\u00e7mi\u015f de\u011fildir, eninde sonunda bu \u00fclkeyi de etkisi alt\u0131na almay\u0131 hedeflemektedir.<\/p>\n G\u00fcrcistan\u2019da ise Rusya\u2019n\u0131n Tiflis\u2019te yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar sonu\u00e7 vermemi\u015ftir. Bu t\u00fcr ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131klar kar\u015f\u0131s\u0131nda Rusya\u2019n\u0131n klasik bir tarz\u0131 vard\u0131r: Rusya, \u00e7ok belirgin bir \u015fekilde e\u011fer bir devlet ile anla\u015famad\u0131ysa, o devletteki ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 hareketleri destekler. Gruplar aras\u0131ndaki rekabetten yararlanmak tipik bir Rus stratejisidir. Rusya\u2019n\u0131n So\u011fuk Sava\u015f sonras\u0131nda Kafkasya\u2019daki m\u00fcttefikleri ise mutsuz az\u0131nl\u0131klard\u0131r. Rusya bunlar\u0131 bahane ederek Kafkas \u00fclkelerine m\u00fcdahale etmektedir. \u00c7arl\u0131k d\u00f6neminden bu yana bildik bir Rus takti\u011fidir, Rusya hedef ald\u0131\u011f\u0131, i\u00e7i\u015flerine m\u00fcdahale etmek istedi\u011fi kom\u015fu \u00fclkelerde olabildi\u011fince \u00e7ok Rus pasaportu da\u011f\u0131t\u0131r, o \u00fclkelerde olabildi\u011fince \u00e7ok ki\u015fiyi Rus vatanda\u015f\u0131 yapmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r, \u00e7ifte vatanda\u015fl\u0131k vermeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.<\/p>\n Bu konuda yeterli say\u0131ya ula\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ise bu insanlar kendi vatanda\u015flar\u0131ym\u0131\u015f gibi veya oradaki az\u0131nl\u0131k kendisini \u00e7a\u011f\u0131r\u0131yormu\u015f gibi m\u00fcdahale hakk\u0131 do\u011fdu\u011funu iddia eder. Mesela G\u00fcney Osetya\u2019da bunu \u00e7ok net bir \u015fekilde g\u00f6rd\u00fck, Abhazya\u2019da da \u00e7ok fazla ki\u015fide Rusya pasaportu vard\u0131r. Ermenistan\u2019da ve Karaba\u011f\u2019da da \u00e7ifte pasaport al\u0131nmas\u0131 yayg\u0131n bir durumdur. Moldova gibi sorunlu yerlerde de Rusya bunu yapar. \u00d6rne\u011fin Moldova\u2019da n\u00fcfusu 550.000 civar\u0131nda olan ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 Dinyester b\u00f6lgesinde Rus pasaportu olanlar\u0131n say\u0131s\u0131 2009 sonu itibariyle 150.000\u2019i a\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Rusya a\u00e7\u0131k\u00e7a b\u00f6lgeye m\u00fcdahale edebilmek i\u00e7in Dinyester\u2019de m\u00fcdahale gerek\u00e7eleri yaratmaktad\u0131r.<\/p>\n Bu durumu fark eden Romanya ge\u00e7 de olsa Rus pasaportunun \u00e7ekicili\u011fini k\u0131rabilmek i\u00e7in kendisinin AB pasaportlar\u0131n\u0131 almay\u0131 kolayla\u015ft\u0131rarak Rusya\u2019ya dur demeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Balt\u0131k \u00fclkelerinde, hatta k\u0131smen Orta Asya\u2019da da \u00e7ifte pasaport Rusya\u2019n\u0131n giri\u015fine zemin haz\u0131rlayan hukuki bir ara\u00e7 gibi g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Ukrayna\u2019da ise Ruslar daha \u00e7ok donanmalar\u0131n\u0131n da bulundu\u011fu K\u0131r\u0131m b\u00f6lgesine odaklanm\u0131\u015f durumdalar. Yasalarca yasaklanm\u0131\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen K\u0131r\u0131m\u2019da, Rusya\u2019dan pasaport alanlar\u0131n say\u0131s\u0131n\u0131n 200.000 civar\u0131nda oldu\u011fu san\u0131lmaktad\u0131r ki bu da on ki\u015fiden biri gibi bir orana tekab\u00fcl eder. 2000 y\u0131l\u0131ndan 2009 sonuna kadar Rusya\u2019n\u0131n eski Sovyet co\u011frafyas\u0131nda da\u011f\u0131tt\u0131\u011f\u0131 pasaport say\u0131s\u0131 3 milyonu a\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Bilindi\u011fi Osmanl\u0131\u2019n\u0131n son y\u00fczy\u0131l\u0131nda da Rus \u00c7arl\u0131\u011f\u0131 Osmanl\u0131 Ermenilerine d\u00fczenli olarak \u00e7ifte pasaport da\u011f\u0131t\u0131yordu.<\/p>\n K\u0131sacas\u0131 Moskova, Kafkasya\u2019da mutsuz ve ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 az\u0131nl\u0131klar\u0131 m\u00fcttefiki olarak g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr ve onlar\u0131 kendi ba\u015fkentlerine kar\u015f\u0131 k\u0131\u015fk\u0131rtarak b\u00f6lgede hareket sahas\u0131n\u0131 geni\u015fletmi\u015ftir. Burada en kritik olanlar\u0131, G\u00fcney Osetya ve Abhazya sorunlar\u0131d\u0131r. 2008 A\u011fustos\u2019unda ya\u015fanan G\u00fcrcistan Sava\u015f\u0131\u2019ndan sonra G\u00fcrcistan, neredeyse kesin olarak \u00fc\u00e7e b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcr, \u00fc\u00e7 ayr\u0131 devlet olmu\u015ftur; bunlar Abhazya, G\u00fcney Osetya ve G\u00fcrcistan\u2019d\u0131r. B\u00f6ylece Rusya\u2019n\u0131n b\u00f6lgedeki m\u00fcttefik say\u0131s\u0131 \u00fc\u00e7e \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Uluslararas\u0131 topluma oldu-bitti yap\u0131larak ba\u011f\u0131ms\u0131z hale getirilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan bu iki devleti Rusya kendisi tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 gibi ba\u015fka baz\u0131 \u00fclkelere de tan\u0131tt\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Tan\u0131yan devlet say\u0131s\u0131 s\u0131n\u0131rl\u0131 olsa da tan\u0131tma \u00e7abalar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmektedir.<\/p>\n Baz\u0131 devletler Rusya\u2019ya verdikleri \u00f6nemden dolay\u0131, baz\u0131lar\u0131 ise ald\u0131klar\u0131 para kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda bu devletleri tan\u0131maktad\u0131rlar. \u015eu an i\u00e7in Rusya\u2019ya ek olarak Nikaragua, Venezuella ve Nauru da iki ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 devleti tan\u0131yorlar. \u00d6rne\u011fin 2009\u2019un sonunda d\u00fcnyan\u0131n en k\u00fc\u00e7\u00fck ada \u00fclkesi olan Nauru, Abhazya\u2019y\u0131 tan\u0131d\u0131. 1999 y\u0131l\u0131nda BM \u00fcyesi olan Nauru\u2019nun n\u00fcfusu sadece 15.000 ve Abhazya\u2019dan binlerce kilometre uzakta, denizin ortas\u0131nda bir yerlerde. Toplam b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc 10 km2 kadar ve deniz y\u00fckselmesi sorunu ile bo\u011fu\u015fuyorlar. Elbette Nauru Abhazlar\u0131 \u00e7ok sevdi\u011fi i\u00e7in tan\u0131ma karar\u0131n\u0131 almad\u0131. Tam 50 milyon dolarl\u0131k \u2018insani yard\u0131m\u2019 Naurulular\u0131 ikna etmeye yetti. Kimileri Nauru\u2019nun bu karar\u0131n\u0131 Ruslar\u0131n ba\u015far\u0131s\u0131 olarak g\u00f6rd\u00fcler, hatta KKTC\u2019nin tan\u0131nmas\u0131 i\u00e7in Nauru \u00f6rne\u011finin iyi bir model olabilece\u011fini s\u00f6yleyenler bile oldu.<\/p>\n Ancak Rusya\u2019n\u0131n Nauru gibi son derece k\u00fc\u00e7\u00fck ve \u00f6nemsiz bir devletin deste\u011fin alabilmek i\u00e7in 50 milyon dolar\u0131 g\u00f6zden \u00e7\u0131karmas\u0131 i\u00e7ine d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc \u00e7aresizli\u011fi veya tersten bakarsan\u0131z Kafkaslar\u2019da G\u00fcrcistan\u2019\u0131n b\u00f6l\u00fcnmesine ne kadar \u00e7ok ihtiya\u00e7 duydu\u011funu da g\u00f6stermektedir. Hat\u0131rlanaca\u011f\u0131 \u00fczere Nauru ada devleti ge\u00e7mi\u015fte de para kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda Tayvan ve Kosova\u2019y\u0131 tan\u0131m\u0131\u015ft\u0131. \u0130\u015fin komik taraf\u0131 Tayvan\u2019\u0131 tan\u0131ma karar\u0131n\u0131 2002 y\u0131l\u0131nda \u00c7inliler daha fazla para verince geri ald\u0131. 2005\u2019de ise belli ki Tayvanl\u0131lar daha fazla verdi ve Tayvan\u2019\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131z bir devlet olarak yeniden tan\u0131d\u0131lar. Yani G\u00fcrc\u00fcler bir yerlerden daha \u00e7ok para bulsalar Abhazya ve G\u00fcney Osetya\u2019y\u0131 tan\u0131ma kararlar\u0131 da de\u011fi\u015febilir. K\u0131sacas\u0131 Kafkasya\u2019da Rusya blo\u011fu Ermenistan, G\u00fcney Osetya, Abhazya ve Rusya\u2019dan olu\u015fmaktad\u0131r ve Rusya bu blo\u011fu da\u011f\u0131tmak veya zay\u0131flatmak \u015f\u00f6yle dursun her ge\u00e7en g\u00fcn nas\u0131l g\u00fc\u00e7lendirece\u011finin hesaplar\u0131n\u0131 yapmaktad\u0131r.<\/p>\n Bu \u00fclkeler kar\u015f\u0131s\u0131ndaki blokta ise G\u00fcrcistan, T\u00fcrkiye ve Azerbaycan vard\u0131. Burada T\u00fcrkiye grubun moral liderli\u011fini yapmaktayd\u0131. Bunlar\u0131n \u00fc\u00e7\u00fc de NATO\u2019ya, AB\u2019ye ve ABD\u2019ye yak\u0131n devletlerdir, Rusya\u2019n\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda alternatif bir yol se\u00e7mi\u015f devletlerdir, hatta G\u00fcrcistan NATO\u2019ya girmek istedi\u011fini net bir \u015fekilde belirtmi\u015ftir ve G\u00fcrcistan\u2019\u0131n NATO\u2019ya al\u0131naca\u011f\u0131 s\u00f6ylendikten sonra G\u00fcrcistan Sava\u015f\u0131 patlak vermi\u015ftir.\u201d<\/p>\n Arzu Turgut:<\/b>\u00a0Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f meselesini de g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurarak, Kafkasya b\u00f6lgesinde Bat\u0131 yanl\u0131s\u0131 \u00fclkelerin Bat\u0131 taraf\u0131ndan yeterince anla\u015f\u0131ld\u0131klar\u0131n\u0131 ve do\u011fru \u015fekilde y\u00f6nlendirildiklerini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor musunuz?<\/p>\n Sedat La\u00e7iner:<\/b>\u00a0\u201cBir \u00f6l\u00e7\u00fcye kadar \u2018Bat\u0131 yanl\u0131s\u0131\u2019 diyebilece\u011fimiz bu \u00fc\u00e7 devlet (T\u00fcrkiye, G\u00fcrcistan ve Azerbaycan), Ermenistan\u2019dan farkl\u0131 olarak Bat\u0131\u2019y\u0131 tercih etmesine ra\u011fmen, Bat\u0131 bu devletlere Kafkasya\u2019da yeterince sahip \u00e7\u0131kmam\u0131\u015ft\u0131r. Bat\u0131 (ABD ve AB), m\u00fcttefiklerini koruma hususunda Rusya\u2019n\u0131n tavr\u0131ndan farkl\u0131 bir tav\u0131r sergilemi\u015ftir. Bir kere Karaba\u011f Sava\u015f\u0131 Bat\u0131 taraf\u0131ndan do\u011fru okunamam\u0131\u015ft\u0131r. Bu sava\u015fta gerek AB, gerekse ABD, ger\u00e7ek\u00e7i ve pragmatik davranmaktan ziyade neredeyse dinci davranm\u0131\u015flard\u0131r. Bat\u0131, ne yaz\u0131k ki bu sava\u015f\u0131 bir M\u00fcsl\u00fcman-H\u0131ristiyan sava\u015f\u0131 olarak alg\u0131lam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Oysaki ortada Azerbaycan\u2019\u0131n toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn ihlal edilmesi vard\u0131r, Ermeni g\u00fc\u00e7leri Azerbaycan topraklar\u0131n\u0131n y\u00fczde 20\u2019ye kadarl\u0131k bir k\u0131sm\u0131n\u0131 t\u00fcm uluslararas\u0131 ilke ve kurallar\u0131 ihlal ederek i\u015fgal etmi\u015ftir. 1.000.000\u2019a yak\u0131n Azeri, m\u00fclteci konumuna d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u0130nsanlar 100.000 kadar Ermeni\u2019nin Karaba\u011f\u2019daki self-determinasyon hakk\u0131ndan bahsediyorlar, ama 1.000.000 Azeri\u2019nin o topraklardan s\u00f6k\u00fcl\u00fcp at\u0131lmas\u0131 ve sonras\u0131nda ya\u015fad\u0131klar\u0131 dram Bat\u0131\u2019da hi\u00e7 kimsenin o derece dert etti\u011fi bir konu de\u011fildir. Bu da \u00e7ok garip bir durumdur.\u201d<\/p>\n Arzu Turgut:<\/b>\u00a0Ermeni Diasporas\u0131\u2019n\u0131n \u00f6zellikle ABD siyaseti \u00fczerindeki etkisi hakk\u0131nda ne d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsunuz?<\/p>\n Sedat La\u00e7iner:<\/b>\u00a0\u201cErmeni i\u015fgali alt\u0131ndaki b\u00f6lgelerde a\u00e7\u0131k bir etnik temizlik yap\u0131ld\u0131. \u0130nsanlar topraklar\u0131ndan s\u00fcr\u00fcld\u00fcler ve m\u00fclteci konumuna getirildiler. Dahas\u0131 a\u00e7\u0131k bir k\u00fclt\u00fcrel soyk\u0131r\u0131m da devam ediyor. \u0130\u015fgalden bu yana Karaba\u011f\u2019daki t\u00fcm \u0130slam ve T\u00fcrk mimarisinin izleri siliniyor, T\u00fcrkl\u00fck adeta burada k\u00f6k\u00fcnden silinip at\u0131l\u0131yor. Zaten Ermenilerin y\u00f6netti\u011fi yerlerde Azerbaycanl\u0131lar\u0131n ya\u015famas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir, ama hala Azerbaycan\u2019da ya\u015fayan Ermeniler vard\u0131r. Bu da ilgin\u00e7 bir nokta. Ne var ki ya\u015fanan dram Bat\u0131\u2019da tek yanl\u0131 olarak yans\u0131d\u0131, tek yanl\u0131 olarak yans\u0131t\u0131ld\u0131. Bunda Ermeni diasporas\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck rol\u00fc olmu\u015ftur, ancak bu konudaki t\u00fcm hatalar\u0131 diaspora fakt\u00f6r\u00fcyle a\u00e7\u0131klamak da yeterli de\u011fildir.<\/p>\n Bu arada hat\u0131rlatmak gerekir, Ermeniler sadece Yukar\u0131 Karaba\u011f\u2019\u0131, sadece Ermenilerin yo\u011fun olarak ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 k\u0131s\u0131mlar\u0131 i\u015fgal etmediler. Neredeyse hi\u00e7bir Ermenin ya\u015famad\u0131\u011f\u0131 pek \u00e7ok yerle\u015fim yeri de \u201csava\u015fta pazarl\u0131k unsuru yapar\u0131z, 15 g\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne i\u015fgal edelim\u201d denilerek i\u015fgal edildi ve Ermeni g\u00fc\u00e7leri buralarda 15 y\u0131ldan fazla bir s\u00fcredir duruyorlar, \u00e7\u0131kmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorlar, buradan \u00e7\u0131kmay\u0131 bir t\u00fcr vatana ihanet say\u0131yorlar. \u00dc\u00e7 be\u015f tane Ermeni\u2019nin bile ya\u015famad\u0131\u011f\u0131 yerler bu sava\u015fta Ermenistan g\u00fc\u00e7leri taraf\u0131ndan i\u015fgal edilmi\u015ftir ve Ermenilerin i\u015fgal etti\u011fi Azeri topraklar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc, \u0130srail\u2019in i\u015fgal etti\u011fi Filistin topraklar\u0131ndan daha b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. B\u00f6ylesine vahim bir tablo varken, ABD Kongresi garip bir \u015fekilde Azerbaycanl\u0131lar\u0131n aleyhine, Azerbaycan\u2019\u0131 cezaland\u0131ran bir yasa \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n ABD Kongresi ayr\u0131ca Ermenistan\u2019\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kazand\u0131\u011f\u0131 ilk g\u00fcnden bu yana ABD\u2019nin bu \u00fclkeyi maddi olarak desteklemesi i\u00e7in olanca g\u00fcc\u00fcyle \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Ermenistan t\u00fcm d\u00fcnyada ki\u015fi ba\u015f\u0131na en \u00e7ok Amerikan yard\u0131m\u0131n\u0131 alan \u00fclkedir. Bunun da nedeni hi\u00e7 \u015f\u00fcphe yok ki Amerika\u2019n\u0131n bu b\u00f6lgedeki \u00e7\u0131karlar\u0131 de\u011fildir. Bunun en \u00f6nemli nedeni Amerikan Kongresi\u2019ndeki Ermeni lobisidir. ABD\u2019de \u00e7ok etkili bir Ermeni lobisi bulunmaktad\u0131r. Amerika\u2019da 500.000 ile 1 milyon aras\u0131nda Ermeni oldu\u011fu s\u00f6yleniyor. Bunlar e\u011fitimden ekonomiye kadar \u00e7ok etkili insanlard\u0131r ve Ermeni meselesinin oldu\u011fu yerlerde Amerikan \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 adeta rehin almaktad\u0131rlar. Ermenistan ile ili\u015fkiler dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda \u015furas\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r ki Ermeni lobisi Kafkasya\u2019da Amerikan ulusal \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n aleyhine hareket etmektedir, ABD\u2019yi adeta rehin almaktad\u0131r.<\/p>\n Ermenistan, ABD\u2019nin b\u00f6lgedeki m\u00fcttefiki de\u011fildir, aksine Ermenistan b\u00f6lgede bir Rusya m\u00fcttefiki olarak Amerikan politikalar\u0131na zarar vermi\u015f bir \u00fclkedir. Ba\u015fka bir deyi\u015fle ABD siyasi ve ekonomik olarak b\u00f6lgede bir Rusya m\u00fcttefikinin desteklemekte, kendi m\u00fcttefikleri olan T\u00fcrkiye, Azerbaycan ve G\u00fcrcistan\u2019\u0131 ise Ermenistan konusunda cezaland\u0131rmaktad\u0131r.<\/p>\n ABD\u2019nin ve genel olarak Bat\u0131\u2019n\u0131n Azerbaycan\u2019a kar\u015f\u0131 izledi\u011fi izah\u0131 g\u00fc\u00e7 siyasetin ba\u015fka bir versiyonunu G\u00fcrcistan politikas\u0131nda da g\u00f6r\u00fcyoruz. Bat\u0131 G\u00fcrcistan\u2019a sahip \u00e7\u0131k\u0131yor gibi davranm\u0131\u015f, ancak ona yeterince sahip \u00e7\u0131k\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. G\u00fcrcistan Bat\u0131\u2019n\u0131n Kafkasya\u2019daki samimiyeti i\u00e7in \u00f6zel bir test olmu\u015ftur. NATO\u2019ya girmeye haz\u0131r, Rusya\u2019ya kar\u015f\u0131 ise kat\u0131ks\u0131z bir ABD \u015fampiyonu denebilecek G\u00fcrcistan\u2019\u0131n Rusya kar\u015f\u0131s\u0131nda d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc hazin manzara ortadad\u0131r. G\u00fcrcistan Rus askerleriyle ba\u015f ba\u015fa b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r ve G\u00fcrc\u00fclerin ABD taraf\u0131ndan terk edildi\u011fi alg\u0131s\u0131 t\u00fcm b\u00f6lgeye g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u015fekilde yay\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Sava\u015f b\u00f6lgeyi adeta \u015fok etmi\u015ftir ve ABD\u2019nin yetersizli\u011fi, AB \u00fclkelerinin ise k\u0131sa s\u00fcrede Rusya\u2019y\u0131 fiili olarak desteklemeye ba\u015flamalar\u0131 Kafkasya milletlerine iyi bir ders olmu\u015ftur. Sava\u015f\u0131n neden oldu\u011fu travma \u00f6zellikle Azerbaycan \u00fczerinde etkili olmu\u015f ve Azeriler sadece BatI\u2019ya g\u00fcvenmenin ne kadar tehlikeli oldu\u011funu bu sava\u015fta anlam\u0131\u015flard\u0131r. Sava\u015f T\u00fcrkiye\u2019nin imaj\u0131na da a\u011f\u0131r bir darbe indirmi\u015f, sava\u015f an\u0131nda T\u00fcrkiye\u2019nin yeterince m\u00fcdahale g\u00fcc\u00fcn\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 alg\u0131s\u0131 olu\u015fmu\u015ftur.<\/p>\n Kafkasya\u2019da Bat\u0131 ittifak\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda en \u00f6nemli \u00fclke, hem NATO \u00fcyesi olmas\u0131, hem Amerikan askeri \u00fcss\u00fc bar\u0131nd\u0131rmas\u0131, hem b\u00fcy\u00fck bir ekonomi ve siyasi g\u00fc\u00e7 olmas\u0131, hem de Kafkasya\u2019da G\u00fcrcistan\u2019\u0131 ve Azerbaycan\u2019\u0131 bir arada tutabilecek bir \u00fclke olmas\u0131 nedeniyle T\u00fcrkiye\u2019dir. Ama Bat\u0131\u2019n\u0131n Kafkaslar\u2019da, t\u0131pk\u0131 Azerbaycan ve G\u00fcrcistan hususunda oldu\u011fu gibi T\u00fcrkiye konusunda da tutarl\u0131 davrand\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebilmek kolay de\u011fildir. 1915 y\u0131l\u0131nda, neredeyse bir as\u0131r \u00f6nce olmu\u015f olan olaylar bahane edilerek T\u00fcrkiye bask\u0131 alt\u0131nda tutulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Amerika\u2019daki ve Avrupa\u2019daki Ermeni diasporas\u0131n\u0131n propagandalar\u0131n\u0131n etkisi alt\u0131nda hem ABD hem de AB T\u00fcrkiye\u2019yi Ermeni diliyle ac\u0131mas\u0131z bir \u015fekilde su\u00e7lam\u0131\u015ft\u0131r. ABD, Kafkasya\u2019daki en \u00f6nemli m\u00fcttefiki olan T\u00fcrkiye\u2019yi b\u00f6lgenin en \u00f6nemli Rus m\u00fcttefiki olan Ermenistan\u2019\u0131n ger\u00e7ekli\u011fi son derece tart\u0131\u015fmal\u0131 iddialar\u0131 nedeniyle su\u00e7lamakta, karalamakta ve ili\u015fkileri zora sokmaktad\u0131r. Soyk\u0131r\u0131m tasar\u0131lar\u0131, Amerikan Kongresi\u2019nin Osmanl\u0131 d\u00f6neminde olan olaylar y\u00fcz\u00fcnden T\u00fcrkiye\u2019yi \u00e7ok sert bir dille ele\u015ftirmesi ve T\u00fcrkiye\u2019nin Kafkasya\u2019y\u0131 birle\u015ftirme \u00e7abalar\u0131na destek verilmemesi s\u00f6z konusudur:<\/p>\n Bak\u00fc-Tiflis-Ceyhan (BTC) boru hatt\u0131 biraz da Amerika\u2019n\u0131n ilk ba\u015flarda tam destek vermemesi nedeniyle gecikmi\u015ftir. ABD tam destek verdi\u011finde ise Bak\u00fc\u2019den Akdeniz k\u0131y\u0131lar\u0131na uzanan bu dev proje hayata ge\u00e7mi\u015f ve b\u00f6lgenin istikrar ve kalk\u0131nmas\u0131nda hayati bir rol oynamaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Bu proje ABD\u2019ye iyi bir \u00f6rnek olmal\u0131yd\u0131 ve benzeri projeleri hayata ge\u00e7irebilmek i\u00e7in ABD tam destek vermeliydi. Ne var ki BTC\u2019den sonra ABD\u2019nin yeterince istekli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, b\u00f6lgede yeterince rol almad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Aksine baz\u0131 durumlarda ABD Azerbaycan-G\u00fcrcistan-T\u00fcrkiye hatt\u0131n\u0131 destekleyici de\u011fil, engelleyici bir rol oynam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n T\u00fcrkiye, G\u00fcrcistan, Azerbaycan ve T\u00fcrkiye\u2019yi karayollar\u0131 ve demiryollar\u0131 ile entegre etmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f, ancak orada da Amerikan Kongresi T\u00fcrkiye kar\u015f\u0131t\u0131 bir karar alm\u0131\u015ft\u0131r, \u201cbiz b\u00f6yle bir demiryolu hatt\u0131na destek vermeyiz\u201d denmesi yetmezmi\u015f gibi b\u00fct\u00fcn Amerika \u015firket ve kurumlar\u0131n\u0131n s\u00f6z konusu entegrasyona destek vermesi yasaklanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Sadece ABD de\u011fil, AB de Ermenistan olmaks\u0131z\u0131n b\u00f6yle bir hatt\u0131n in\u015fas\u0131n\u0131n do\u011fru olmayaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Ortada Karaba\u011f ve etraf\u0131ndaki i\u015fgal s\u00fcrerken, Ermenistan ile Azerbaycan aras\u0131ndaki sorunlar bilinir iken T\u00fcrkiye-G\u00fcrcistan-Azerbaycan aras\u0131ndaki herhangi bir entegrasyon projesine Ermenistan\u2019\u0131n da kat\u0131lmas\u0131n\u0131 talep etmek bu entegrasyona kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmak demektir. Bu ba\u011flamda AB ve ABD\u2019nin demiryolu projesine Ermenistan\u2019\u0131n da kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 talep etmeleri fiiliyatta projeleri engellemeye \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 olarak de\u011ferlendirilebilir.<\/p>\n G\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte Ermenistan, Rusya\u2019n\u0131n m\u00fcttefiki; T\u00fcrkiye, G\u00fcrcistan, Azerbaycan ise Amerika\u2019n\u0131n m\u00fcttefikidir. Ancak Amerikan Kongresi\u2019ne bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131z zaman, ABD\u2019nin eylemlerini inceledi\u011finiz zaman bunu anlamak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Sanki tam tersi imi\u015f gibi bir davran\u0131\u015f s\u00f6z konusudur. Ermenistan, Azerbaycan topraklar\u0131n\u0131 i\u015fgal edince T\u00fcrkiye, Ermenistan\u2019a bir yan\u0131t olarak kara s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 kapatm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130nsani maksatlarla da hava sahas\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131k olmas\u0131na izin verilmi\u015ftir. Kara s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131n kapat\u0131lmas\u0131n\u0131n en \u00f6nemli nedenlerinden biri, Ermenistan\u2019\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015fgaldir. Yani i\u015fgal ile s\u0131n\u0131r kapatma aras\u0131nda neden-sonu\u00e7 ili\u015fkisi vard\u0131r.<\/p>\n Bir di\u011fer nedeni de Ermenistan\u2019\u0131n T\u00fcrkiye s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 tan\u0131mamas\u0131d\u0131r. Ermenistan, Azerbaycan\u2019\u0131n topraklar\u0131n\u0131 i\u015fgal etti\u011fi gibi T\u00fcrkiye\u2019nin toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne de sayg\u0131 duymamaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin bir \u00f6nceki Ermenistan Devlet Ba\u015fkan\u0131 Ko\u00e7aryan i\u015fba\u015f\u0131na gelmesinin hemen ard\u0131ndan \u201cT\u00fcrkiye ile sorunlar\u0131m\u0131z var, mesela s\u0131n\u0131r sorunlar\u0131\u201d demi\u015ftir. Ayr\u0131ca Anayasa\u2019n\u0131n da par\u00e7as\u0131 haline getirilen Ermenistan Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k Bildirgesi\u2019ne bakarsan\u0131z orada da T\u00fcrkiye\u2019nin do\u011fusundan Bat\u0131 Ermenistan diye bahsedilir ve bildiride buralar\u0131n eninde sonunda al\u0131naca\u011f\u0131 tarz\u0131nda bir dil kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Baz\u0131 Ermeni partilerin Azerbaycan\u2019a ek olarak T\u00fcrkiye ve G\u00fcrcistan ile ilgili irredentist hedeflerinin oldu\u011funu da biliyoruz.<\/p>\n Dahas\u0131 Ermenistan Anayasa Mahkemesi\u2019nin Ocak 2010\u2019da T\u00fcrkiye ile imza edilen protokoller konusundaki g\u00f6r\u00fc\u015flerini belirtirken T\u00fcrkiye\u2019nin do\u011fusunu Ermenistan saymas\u0131 ve s\u0131n\u0131rlar\u0131n tan\u0131nmas\u0131nda 1990 \u00f6ncesinin ayr\u0131 bir konu oldu\u011funu s\u00f6ylemesi de d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcc\u00fcd\u00fcr. K\u0131sacas\u0131 Ermenistan\u2019\u0131n yay\u0131lma hedefleri Azerbaycan\u2019la s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fildir. Ermenistan b\u00f6lgesinde etrafa sald\u0131rmaya haz\u0131r bir sava\u015f makinesiymi\u015f gibi davranm\u0131\u015ft\u0131r ve en az\u0131ndan s\u00f6ylemde bu hali devam da etmektedir. Cevahiti\u2019yi G\u00fcrcistan\u2019dan ay\u0131rmak, Ermenistan\u2019a katmak gibi hayallerin hala canl\u0131 oldu\u011funu biliyoruz. Ermenistan, Karaba\u011f Sava\u015f\u0131\u2019nda Nah\u00e7\u0131van\u2019a da sald\u0131rmaya kalkm\u0131\u015ft\u0131, bu i\u015fgali de T\u00fcrkiye engellemi\u015ftir.<\/p>\n \u015eimdi bu \u015fartlar alt\u0131nda T\u00fcrkiye\u2019nin kara s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 kapatmas\u0131 i\u015fgale ve irredentist zihniyete kar\u015f\u0131 alabilece\u011fi en basit \u00f6nlemdi. Ve bunu da en iyi ABD\u2019nin anlamas\u0131 gerekirdi. \u00c7\u00fcnk\u00fc i\u015fine gelmeyince uluslararas\u0131 hukuk ihlallerine en a\u011f\u0131r tepkiyi her zaman ABD vermi\u015ftir. \u00d6yle ki ABD bu m\u00fcdahalelerde bazen i\u00e7 meselelere dahi kar\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6rne\u011fin S\u0131rplar kendi devletlerine ait Kosova b\u00f6lgesinde insan haklar\u0131n\u0131 ihlal etti\u011fi zaman ABD (ve NATO) Belgrat\u2019\u0131 bombalayacak kadar ileri gitmi\u015ftir. Irak, Kuveyt\u2019i i\u015fgal etti\u011fi zaman Amerikal\u0131lar d\u00fcnyay\u0131 aya\u011fa kald\u0131rm\u0131\u015f ve Irak\u2019\u0131 defalarca bombalay\u0131p, en sonunda da i\u015fgal etmi\u015ftir.<\/p>\n Bosna\u2019daki meseleden dolay\u0131 da silah ambargosu ve abluka uygulanm\u0131\u015f ve bu b\u00f6lgeye giri\u015f-\u00e7\u0131k\u0131\u015flar yasaklanm\u0131\u015ft\u0131r. Amerika\u2019n\u0131n \u0130ran\u2019a kar\u015f\u0131 ald\u0131\u011f\u0131 yapt\u0131r\u0131m ve ticareti yasaklayan \u00f6nlemleri ve K\u00fcba\u2019ya kar\u015f\u0131 ald\u0131\u011f\u0131 \u00f6nlemleri an\u0131msad\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman, T\u00fcrkiye\u2019nin \u00e7ok a\u00e7\u0131k bir tecav\u00fczde bulunan bir \u00fclkeye, Ermenistan\u2019a kar\u015f\u0131 ald\u0131\u011f\u0131 \u00f6nlemler son derece basit ve masum kalmaktad\u0131r. Bunu da en iyi ABD\u2019nin anlamas\u0131 gerekir. \u00c7\u00fcnk\u00fc ABD Kafkasya\u2019da e\u011fer di\u011fer b\u00f6lgelerdeki gibi hareket etseydi Amerikan u\u00e7aklar\u0131n\u0131n Erivan\u2019\u0131 \u00e7oktan bombalamas\u0131, Ermenistan\u2019a abluka uygulanmas\u0131 vs. gerekebilirdi. Oysa ABD, AB ile birlikte b\u0131rak\u0131n\u0131z i\u015fgalci Ermenistan\u2019a bask\u0131da bulunmay\u0131, tam tersine ma\u011fdur olana kar\u015f\u0131 bask\u0131y\u0131 tercih etmi\u015ftir.<\/p>\n Bat\u0131, Ermenistan\u2019a bask\u0131 yap\u0131p i\u015fgali ve tehditleri sona erdirmek yerine T\u00fcrkiye ve Azerbaycan\u2019\u0131 sert bir dille ele\u015ftirerek Ermenistan ile s\u0131n\u0131r\u0131n hemen a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131 talep etmi\u015ftir. Hatta T\u00fcrkiye\u2019ye normal bir Avrupal\u0131 devletin kom\u015fular\u0131 ile s\u0131n\u0131r\u0131 kapatamayaca\u011f\u0131 da s\u00f6ylenmi\u015ftir. Peki, normal bir Avrupal\u0131 devlet kom\u015fular\u0131n\u0131 i\u015fgal mi eder? Ya da normal bir Avrupal\u0131 devlet kom\u015fular\u0131n\u0131n topraklar\u0131na sayg\u0131s\u0131zl\u0131k m\u0131 eder? Ne yaz\u0131k ki Ermenistan\u2019\u0131n hatalar\u0131n\u0131 g\u00f6rmeyen ABD ve AB Erivan\u2019\u0131n hatalar\u0131n\u0131n y\u00fck\u00fcn\u00fc dahi T\u00fcrkiye ve Azerbaycan\u2019\u0131n s\u0131rt\u0131na y\u00fcklemi\u015ftir.<\/p>\n Ayn\u0131 ABD ve AB\u2019nin K\u0131br\u0131s\u2019ta ise tam tersi davranmalar\u0131, onlarca y\u0131ld\u0131r K\u0131br\u0131s T\u00fcrklerini \u00e7ok a\u011f\u0131r bir tecrit alt\u0131nda tutmalar\u0131 da d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcc\u00fcd\u00fcr. Kafkasya\u2019da normal bir Avrupa devletinin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 kapal\u0131 tutamayaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcren bu \u00fclkeler s\u00f6z konusu olan KKTC olunca b\u0131rak\u0131n\u0131z s\u0131n\u0131rlar\u0131 a\u00e7\u0131k tutmay\u0131 en basit insani ili\u015fkilere dahi izin vermemektedirler. E\u011fer K\u0131br\u0131s T\u00fcrk\u00fcyseniz ba\u015fka \u00fclkelere seyahat edemezsiniz, mektup atamazs\u0131n\u0131z, spor m\u00fcsabakas\u0131 dahi d\u00fczenleyemezsiniz. B\u00f6ylesine yaman bir \u00e7eli\u015fkiyi g\u00f6rmemek i\u00e7in herhalde fikri k\u00f6r olmak gerekir.\u201d<\/p>\n Arzu Turgut:<\/b>\u00a0Neden ABD ve AB \u00fclkeleri asl\u0131nda kendilerinin m\u00fcttefiki olan T\u00fcrkiye ve Azerbaycan\u2019\u0131 de\u011fil de i\u015fgalci bir \u00fclkeyi, yani Ermenistan\u2019\u0131 destekliyor?<\/p>\n Sedat La\u00e7iner:<\/b>\u00a0\u201cBunun ilk nedeni dini dayan\u0131\u015fmad\u0131r. Ortak dini inan\u00e7lar hala siyasetin \u00f6nemli belirleyici unsurlar\u0131ndan biridir. Sonra Avrupa\u2019da ve Amerika\u2019da \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc bir Ermeni Diasporas\u0131 ve lobisi bulunmaktad\u0131r. Ve bunlar dini dayan\u0131\u015fmay\u0131, yani \u2018religious solidarity\u2019 dedi\u011fimiz \u015feyi \u00e7ok iyi kullan\u0131yorlar. Kiliseyi veya H\u0131ristiyan yard\u0131m kurulu\u015flar\u0131n\u0131 vs. yanlar\u0131na al\u0131yorlar, yerel ve genel se\u00e7imlerde i\u00e7 politikan\u0131n kurallar\u0131na oynuyorlar, yani s\u00f6z konusu devletlerin i\u00e7 d\u00fczenlerini ve siyasetlerini istismar ediyorlar. Se\u00e7ilmek i\u00e7in milletvekilleri, ta\u015fra politikac\u0131lar\u0131 kendi ulusal \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 de\u011fil, bu etnik grubun dar \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulunduruyorlar.<\/p>\n Kimilerince demokrasinin bir kural\u0131 ve gere\u011fi say\u0131lsa da d\u0131\u015f politika a\u00e7\u0131s\u0131ndan bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda k\u00fc\u00e7\u00fck bir grubun sistemi bu derece istismar etmesi o \u00fclkeler a\u00e7\u0131s\u0131ndan asl\u0131nda bir t\u00fcr intihard\u0131r. Diyebilirsiniz ki, \u2018bunu nas\u0131l Amerika g\u00f6remez?\u2019, mesele tam da \u00f6yle de\u011fil. \u00c7ok say\u0131da \u00fcniversiteniz olabilir, think tank\u2019lar\u0131n\u0131z olabilir, bilim adamlar\u0131n\u0131z vs. olabilir, ama bu \u00fclkelerin y\u00f6netimlerinde etnik gruplar ve etnik siyaset \u00e7ok \u00f6nemlidir. A\u00e7\u0131k toplumun \u00f6nemli zay\u0131f noktalar\u0131ndan biri de \u00e7\u0131kar gruplar\u0131n\u0131n sistemi kolayca istismar edebilmesidir. Bunu biz T\u00fcrk Amerikan ili\u015fkilerinde pek \u00e7ok kez ya\u015fad\u0131k. \u00d6rne\u011fin ambargo kararlar\u0131nda Yunan lobisinin Amerikan Y\u00f6netimi\u2019ne ra\u011fmen nas\u0131l silah ambargosu karar\u0131 ald\u0131rabildi\u011fine \u015fahit olduk.<\/p>\n ABD, etnik bir lobinin \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 sonucunda, Ba\u015fkan istememesine ra\u011fmen NATO\u2019daki askeri m\u00fcttefikine kar\u015f\u0131 silah ambargosu uygulam\u0131\u015ft\u0131r. Amerikan Ba\u015fkan\u0131\u2019n\u0131n iradesine ra\u011fmen bunu yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r, Kongre Amerikan \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 g\u00f6rmezden gelen bir karar alm\u0131\u015ft\u0131r. Hem Ford, hem de Carter ambargo karar\u0131na kar\u015f\u0131yd\u0131lar, bunu engellemeye de \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar, hatta Carter\u2019\u0131n en son \u00e7abalar\u0131 sonucunda T\u00fcrkiye\u2019ye silah ambargosu karar\u0131 kald\u0131r\u0131ld\u0131. T\u00fcm bunlar Kongre\u2019deki Rum lobisinin di\u011fer lobiler ile ittifak\u0131 sonucunda m\u00fcmk\u00fcn oldu. Kongre\u2019deki lobilerin ve diasporalar\u0131n Amerikan d\u0131\u015f politikas\u0131na verdi\u011fi zararlar \u00fczerine \u00e7e\u015fitli kitaplar vard\u0131r. Bunun en klasikle\u015fen \u00f6rneklerinden bir tanesi de Kafkasya olacakt\u0131r. Ermeni lobisi ve Diasporas\u0131 y\u00fcz\u00fcnden Amerika Kafkasya\u2019y\u0131 yeniden kazanma ihtimali olmayacak bir \u015fekilde kaybediyor.\u201d<\/p>\n Arzu Turgut:<\/b>\u00a0Rusya ve Ermenistan\u2019\u0131n kendi aralar\u0131nda m\u00fcttefiklik ili\u015fkileri var. Di\u011fer taraftan ABD ve Avrupa da ayn\u0131 \u015fekilde Ermenileri destekleyecek politikalar geli\u015ftiriyor. Burada bir \u00e7eli\u015fki yok mu?<\/p>\n Sedat La\u00e7iner:<\/b>\u00a0\u201cBu b\u00f6lgede Karadeniz\u2019de, Do\u011fu Avrupa\u2019da, Kafkasya\u2019da ve Orta Asya\u2019da Rusya ile Bat\u0131 aras\u0131nda, \u00f6zellikle ABD aras\u0131nda \u00e7ok ciddi bir bilek g\u00fcre\u015fi vard\u0131r. Amerikal\u0131lar \u00f6zellikle enerji hatlar\u0131n\u0131n Rusya\u2019ya ge\u00e7memesi i\u00e7in her \u015feyi yapmaktad\u0131rlar. \u0130ran ve Rusya\u2019ya kar\u015f\u0131 her t\u00fcrl\u00fc \u00f6nlemi almaktad\u0131rlar. Bunun tek istisnas\u0131 Ermenistan mevzusudur. \u00d6nemli boru hatlar\u0131ndan biri olan, Bak\u00fc-Tiflis-Ceyhan boru hatt\u0131, Azerbaycan petrol\u00fcn\u00fc, T\u00fcrkiye ve G\u00fcrcistan \u00fczerinden Akdeniz liman\u0131na, Ceyhan\u2019a \u00e7\u0131karan ve Rusya\u2019y\u0131 \u2018bypass\u2019 ederek enerji yolu i\u00e7in alternatif olu\u015fturan ve bu anlamda Azerbaycan i\u00e7in de \u00e7ok olumlu bir geli\u015fmedir.<\/p>\n Ayr\u0131ca s\u00f6z konusu hat T\u00fcrkiye, Azerbaycan ve G\u00fcrcistan\u2019\u0131n birlikte hareket etmesini de kolayla\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Bunu daha sonra T\u00fcrkiye\u2019nin \u00e7abalar\u0131 ile bir gaz boru hatt\u0131 takip etmi\u015ftir. Ama benim g\u00f6rebildi\u011fim kadar\u0131 ile Amerikal\u0131lar sadece bu boru hatt\u0131n\u0131 yapm\u0131\u015f olmakla Azerbaycan\u2019\u0131n kendilerine ba\u011fl\u0131 kalaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmektedirler. Asl\u0131nda hi\u00e7 de \u00f6yle de\u011fildir, Ruslar da boru hatlar\u0131n\u0131 AB\u2019ye do\u011fru in\u015fa etmi\u015flerdir ve AB\u2019ye gaz ve petrol satmaktad\u0131rlar. Bir \u00fclke ile gaz, petrol ticareti yap\u0131yor olmak, tamamen oraya ba\u011f\u0131ml\u0131 olmak anlam\u0131na gelmez. Orada kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 bir ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k s\u00f6z konusudur. Ama tek ba\u015f\u0131na bir ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k s\u00f6z konusu de\u011fildir. Kald\u0131 ki askeri ve siyasi g\u00fc\u00e7 yok ise ekonomik g\u00fcc\u00fc orada s\u00fcrekli tutabilmek kolay de\u011fildir. Daha \u00f6nce de belirtti\u011fimiz \u00fczere \u00f6zellikle G\u00fcrcistan Sava\u015f\u0131 b\u00f6lgeye \u00e7ok kuvvetli mesajlar vermi\u015ftir. G\u00fcrcistan Sava\u015f\u0131\u2019nda en \u00f6nemli mesaj \u015fudur:<\/p>\n – Bir, bu b\u00f6lgenin patronu Rusya\u2019d\u0131r. Sava\u015fla birlikte bu mesajlar verilmi\u015ftir. Ve burada en \u00e7ok korkan, en \u00e7ok stratejisini, b\u00f6lgeye bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftiren \u00fclke Azerbaycan olmu\u015ftur. Azerbaycan sava\u015ftan \u00f6nce T\u00fcrkiye-Amerika \u00e7izgisini muhafaza edip, daha sonra NATO\u2019ya ve AB\u2019ye girme \u00fcmitleri ta\u015f\u0131yan bir \u00fclke iken Azerbaycan i\u00e7erisindeki Rusyac\u0131 grubun ve Moskova\u2019n\u0131n da te\u015fviki ile Azerbaycan \u015fu noktaya gelmi\u015ftir: \u2018Biz Rusyas\u0131z bu b\u00f6lgede ya\u015fayamay\u0131z. Amerika \u00e7ok uzaktad\u0131r ve hi\u00e7bir \u015fekilde katk\u0131 sa\u011flamamaktad\u0131r. Ne bizim Karaba\u011f sorunumuzu \u00e7\u00f6zmeye \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r ne de bizi korumaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131 ile Amerika kar de\u011fil, zarar vermektedir, riskleri art\u0131rmaktad\u0131r.\u2019 demi\u015flerdir.<\/p>\n O tarihten sonra Azerbaycan\u2019\u0131n hem Rusya, hem de T\u00fcrkiye politikas\u0131 de\u011fi\u015fmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r ve denge, T\u00fcrkiye\u2019den Rusya\u2019ya do\u011fru kaymaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.\u201d<\/p>\n Arzu Turgut:<\/b>\u00a0Rusya\u2019n\u0131n Ermenistan-T\u00fcrkiye yak\u0131nla\u015fmas\u0131na ve ili\u015fkilerin normalle\u015ftirilmesine bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 nas\u0131ld\u0131r?<\/p>\n Sedat La\u00e7iner:<\/b>\u00a0\u201cRusya Ermenistan-T\u00fcrkiye yak\u0131nla\u015fmas\u0131nda da, Azerbaycan\u2019\u0131n yeniden kazan\u0131lmas\u0131nda da \u00e7ok net ve \u00e7ok planl\u0131 bir politika izlemektedir. Moskova\u2019n\u0131n T\u00fcrkiye ile Azerbaycan aras\u0131ndaki so\u011fumay\u0131 derinle\u015ftirebilmek i\u00e7in T\u00fcrkiye ile Ermenistan aras\u0131ndaki yak\u0131nla\u015fma \u00e7abalar\u0131n\u0131 te\u015fvik etti\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz. Daha \u00f6nce de s\u00f6yledi\u011fimiz gibi, Ermenistan\u2019\u0131n T\u00fcrkiye\u2019ye s\u0131n\u0131r\u0131 a\u00e7\u0131ld\u0131 diye Bat\u0131\u2019ya yakla\u015fmas\u0131 gibi bir \u015fey s\u00f6z konusu de\u011fildir. Ermenistan hep Rusya\u2019n\u0131n m\u00fcttefiki ve uydusu olarak kalmaya mahk\u00fbm bir \u00fclkedir, \u00e7\u00fcnk\u00fc hem n\u00fcfus, hem ekonomi, hem siyasi ve askeri g\u00fc\u00e7 olarak k\u00fc\u00e7\u00fck bir \u00fclkedir.<\/p>\n Ermenilerin i\u00e7inde hep bir T\u00fcrk korkusu da olacakt\u0131r. Bu \u00e7ok net g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor, \u00e7\u00fcnk\u00fc Ermeniler, T\u00fcrkiye\u2019deki, Azerbaycan\u2019daki ve \u0130ran Azerbaycan\u2019\u0131ndaki T\u00fcrkleri de d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrsek 100 milyondan fazla T\u00fcrk ile \u00e7evrili durumdad\u0131r. Ermenilerin g\u00fcvenlik korkular\u0131n\u0131 Rusya olmadan a\u015fabilmesi yak\u0131n bir zamanda kolay g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor, dolay\u0131s\u0131yla s\u0131n\u0131r\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131 ile Rusya Ermenistan\u2019\u0131 kaybetme korkusu ya\u015famamaktad\u0131r. Kald\u0131 ki i\u015fler tehlikeli bir noktaya gelirse hemen m\u00fcdahale edebilece\u011fini de d\u00fc\u015f\u00fcnmektedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc Rusya, Ermenistan\u2019\u0131 avucunun i\u00e7inde saymaktad\u0131r. O nedenle T\u00fcrkiye\u2019nin yak\u0131nla\u015fma giri\u015fimini te\u015fvik etmi\u015ftir, desteklemi\u015ftir, Ermenistan\u2019\u0131 da g\u00f6r\u00fc\u015fmeler yapma konusunda te\u015fvik etmi\u015ftir.<\/p>\n Hatta g\u00f6r\u00fc\u015fmeler esnas\u0131nda T\u00fcrkiye\u2019den gelen her t\u00fcrl\u00fc yard\u0131m talebini de kabul etmi\u015ftir. Yani \u2018Karaba\u011f meselesinin \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcne katk\u0131da bulunur musunuz\u2019 dendi\u011fi zaman son derece s\u0131cak mesajlar vermi\u015f, Ermenistan ile yak\u0131nla\u015fmaya paralel olarak Karaba\u011f sorununun da ilerleyece\u011fi mesaj\u0131n\u0131 vermi\u015ftir. Ruslar \u00e7ok \u00fcmit verici c\u00fcmleler kullanm\u0131\u015flard\u0131r ve b\u00f6ylece T\u00fcrkiye-Ermenistan g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri ba\u015flarken buna paralel bir Minsk Grubu diplomasisinin de h\u0131zlanaca\u011f\u0131, bir yandan Karaba\u011f sorununu \u00e7\u00f6zerken bir yandan da protokollerin imzalan\u0131p s\u0131n\u0131r kap\u0131s\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131laca\u011f\u0131 \u00fcmit edilmi\u015ftir.<\/p>\n Fakat Rusya bunu yaparken T\u00fcrk-Ermeni g\u00f6r\u00fc\u015fmelerinin b\u00fct\u00fcn detaylar\u0131n\u0131, Azerbaycan\u2019\u0131 k\u0131\u015fk\u0131rtacak ve rahats\u0131z edecek bir \u015fekilde hemen Bak\u00fc\u2019ye servis etmi\u015ftir. T\u00fcrkler ve Ermeniler Ruslar\u0131n da te\u015fviki ile kapal\u0131 kap\u0131lar ard\u0131nda g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcrken t\u00fcm s\u0131rlar k\u0131sa s\u00fcrede Azeri gazetelerine s\u0131zd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ve Azerbaycan\u2019da Ruslar eliyle \u2018T\u00fcrkiye size ihanet ediyor, Ermeniler ile yak\u0131nla\u015f\u0131yor\u2019 korkusu yarat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu oyun, Rusya a\u00e7\u0131s\u0131ndan olduk\u00e7a karl\u0131 bir oyundur: Ermenistan ve T\u00fcrkiye aras\u0131nda \u00e7ok ciddi bir geli\u015fme olmayacak, ama T\u00fcrkiye ile Azerbaycan\u2019\u0131n aras\u0131 a\u00e7\u0131lacakt\u0131r. B\u00f6ylece, kademe kademe Ermenistan, G\u00fcney Osetya ve Abhazya\u2019ya, yani b\u00f6lgedeki Rus\u00e7u bloka Azerbaycan da eklenecektir. G\u00fcn\u00fcn sonunda G\u00fcrcistan yaln\u0131z kalaca\u011f\u0131 i\u00e7in o da Ruslar\u0131n saf\u0131na d\u00fc\u015fecektir. T\u00fcrkiye ile Ermenistan aras\u0131ndaki s\u0131n\u0131r kap\u0131s\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131n ise Rusya\u2019ya herhangi bir zarar\u0131 olmayacak, hatta bu hatt\u0131 daha \u00e7ok Rus \u015firketleri kullanaca\u011f\u0131ndan s\u0131n\u0131r kap\u0131s\u0131 Ermenistan\u2019dan \u00e7ok Rusya\u2019ya hizmet edecektir.<\/p>\n Ne yaz\u0131k ki Ermenistan s\u0131n\u0131r kap\u0131s\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131 ile ilgili olarak T\u00fcrkiye\u2019de de gereksiz beklentiler olu\u015fturuluyor. Ermenistan\u2019\u0131n T\u00fcrk mallar\u0131 ile dolaca\u011f\u0131, bunun da Ermenistan\u2019\u0131 T\u00fcrkiye lehine de\u011fi\u015ftirece\u011fi iddia ediliyor. Asl\u0131na bakarsan\u0131z burada ciddi bir ak\u0131l kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 var: G\u00fcmr\u00fcklerin s\u0131f\u0131rlanmas\u0131 ile s\u0131n\u0131r kap\u0131s\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131 ayn\u0131 \u015fey de\u011fildir. S\u0131n\u0131rlar a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman T\u00fcrkler ve Ermeniler ellerini kollar\u0131n\u0131 sallayarak birbirlerinin \u00fclkelerine seyahat edebilecek de de\u011filler.<\/p>\n G\u00fcmr\u00fckler ve vizeler yine olacak. \u015eu anda d\u00fcnyada neredeyse t\u00fcm devletler aras\u0131nda s\u0131n\u0131r kap\u0131lar\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r, ancak s\u0131n\u0131r kap\u0131lar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131yla entegre olmaya ba\u015flayan \u00fclke say\u0131s\u0131 olduk\u00e7a s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. Ne yaz\u0131k ki s\u0131n\u0131r kap\u0131s\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131na d\u00f6n\u00fck beklentileri de yine ABD de AB y\u00fckseltiyor. Hem T\u00fcrkiye de, hem de Ermenistan\u2019da s\u0131n\u0131r\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131na d\u00f6n\u00fck ger\u00e7ek\u00e7i olmayan beklentiler olu\u015fturuluyor.<\/p>\n Arzu Turgut:<\/b>\u00a0Karaba\u011f Sorunu\u2019nun Minsk yoluyla \u00e7\u00f6z\u00fclmesi ihtimali var m\u0131d\u0131r?<\/p>\n Sedat La\u00e7iner:<\/b>\u00a0\u201cBence burada her \u015feyi ba\u011flayan yine diasporad\u0131r. Diasporan\u0131n radikal talepleri Kafkasya\u2019da \u00e7o\u011fu kez Amerikan politikas\u0131 haline d\u00f6n\u00fc\u015fmektedir.<\/p>\n T\u00fcrkiye meseleye iyi niyetle yakla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r, Ermenistan ile yak\u0131nla\u015fmay\u0131 Azerbaycan\u2019\u0131n da lehine g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. Karaba\u011f meselesinin \u00e7\u00f6z\u00fclece\u011fini umut etmi\u015ftir. Fakat Minsk Grubu h\u0131zlan\u0131r gibi olmakla birlikte, \u00f6zellikle Rusya ve Fransa meselenin halledilmesi y\u00f6n\u00fcnde neredeyse hi\u00e7 bir \u015fey yapmam\u0131\u015flard\u0131r. Burada ciddi bir samimiyet sorunu bulunmaktad\u0131r. Kabul edilmesi gerekir ki ABD\u2019nin de Karaba\u011f meselesini \u00e7\u00f6zmede ara\u00e7lar\u0131 olduk\u00e7a s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r.<\/p>\n Diasporadan dolay\u0131 ABD\u2019nin eli kolu ba\u011flanmaktad\u0131r. Ba\u015fka bir deyi\u015fle Minsk Grubu\u2019nda Karaba\u011f sorununu \u00e7\u00f6zecek irade g\u00f6r\u00fclmemektedir. B\u00f6ylece iki yollu, iki hatl\u0131 diplomasiden biri \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r; \u0130svi\u00e7re\u2019de T\u00fcrkiye ile Ermenistan aras\u0131nda protokoller imzalanm\u0131\u015ft\u0131r, ama di\u011fer hat \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131\u015ft\u0131r. Minsk Grubu Karaba\u011f konusunda ilerleme kaydedememi\u015ftir. B\u00f6ylece ortaya dengesiz bir tablo \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.\u201d<\/p>\n Arzu Turgut:<\/b>\u00a0Azerbaycan\u2019\u0131n son zamanlarda Bat\u0131\u2019dan y\u00fcz\u00fcn\u00fc \u00e7evirip Do\u011fu\u2019ya d\u00f6nmesini nas\u0131l de\u011ferlendiriyorsunuz?<\/p>\n Sedat La\u00e7iner:<\/b>\u00a0\u201cKaraba\u011f meselesinde bir ilerleme olmay\u0131nca T\u00fcrkiye ile Ermenistan aras\u0131ndaki yak\u0131nla\u015fma Azerbaycan\u2019\u0131 T\u00fcrkiye\u2019den ve Bat\u0131\u2019dan daha da uzakla\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Ge\u00e7enlerde Azerbaycan Rusya\u2019ya ilk gaz naklini ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015ftir. Azerbaycan ad\u0131m ad\u0131m Rusya\u2019ya kayaca\u011f\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131k i\u015faretlerini vermi\u015ftir ve vermeye de devam etmektedir.<\/p>\n Sonu\u00e7 olarak, T\u00fcrkiye, Kafkasya\u2019da en az\u0131ndan k\u0131sa ve orta vadede tek ba\u015f\u0131na belirleyici bir \u00fclke olamaz. Kafkasya\u2019daki oyun Rusya ve Amerika aras\u0131ndaki bir oyun olabilir. Burada AB, ABD ile ortak hareket ederek oyunda \u00f6nemli bir akt\u00f6r haline gelebilir. Ne yaz\u0131k ki bu b\u00f6lgede hem NATO \u00fcyeli\u011fi, hem de AB\u2019nde tam \u00fcyelik m\u00fczakereleri y\u00fcr\u00fcten bir \u00fclke olarak T\u00fcrkiye, hem ABD\u2019nin hem de AB\u2019nin partneri olmas\u0131 gerekirken, Avrupa Birli\u011fi\u2019ndeki baz\u0131 \u00fclkeler T\u00fcrkiye\u2019yi partner olarak g\u00f6rmemi\u015flerdir, Amerika da ger\u00e7ek bir partner gibi burada T\u00fcrkiye ile birlikte hareket etmemektedir. T\u00fcrkiye\u2019nin b\u00f6lgeyi entegre etme \u00e7abalar\u0131 hep baltalanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Bunun da en \u00f6nemli nedeni Ermeni diasporas\u0131 ve 11 Eyl\u00fcl\u2019den sonra \u00f6zellikle Avrupa\u2019da y\u00fckselen \u2018H\u0131ristiyan fundemantalizmi\u2019dir. \u2018H\u0131ristiyan fundamentalizmi\u2019 \u00e7ok fazla dillendirilmemesine ra\u011fmen 2001\u2019den bu yana Avrupa siyasetinde \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc bir damar haline gelmi\u015ftir. S\u0131rf k\u00fclt\u00fcrel ve dini farklar\u0131ndan dolay\u0131 T\u00fcrkiye\u2019ye kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131lmaktad\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019nin AB \u00fcyesi olamayaca\u011f\u0131 s\u00f6ylenmektedir. AB Ba\u015fkan\u0131 Van Rompuy, T\u00fcrkiye\u2019nin Avrupa medeniyetinin bir par\u00e7as\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve asla da AB \u00fcyesi olmayaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemi\u015ftir. Sarkozy de ayn\u0131 s\u00f6zleri sarf etmi\u015ftir. Bu c\u00fcmlelerin Bin Ladin\u2019in c\u00fcmlelerinden bir fark\u0131 yoktur. Bu \u2018H\u0131ristiyan fundemantalizmi\u2019nin siyasete giri\u015f \u015feklidir.<\/p>\n Bunun en kristalize olmu\u015f halini Kafkasya\u2019da g\u00f6r\u00fcyoruz: ABD ve AB\u2019nin m\u00fcttefiki olan T\u00fcrkiye\u2019yi ve Azerbaycan\u2019\u0131 desteklememesinde dinci \u00f6nyarg\u0131lar\u0131n neden oldu\u011fu reflekslerin izlerini \u00e7ok net bir \u015fekilde g\u00f6rebiliyoruz. B\u00f6ylece Diaspora ve 11 Eyl\u00fcl sonras\u0131 ortaya \u00e7\u0131kan din merkezli kutupla\u015fma Kafkasya\u2019da Bat\u0131\u2019n\u0131n kaybetmesine ve Kafkasya\u2019n\u0131n yeniden ve ciddi oranda Rus etkisi alt\u0131na girmesine yol a\u00e7maktad\u0131r. Bundan sonraki s\u00fcre\u00e7 i\u00e7erisinde e\u011fer tav\u0131r b\u00f6yle devam eder ise, T\u00fcrkiye\u2019nin tek ba\u015f\u0131na Kafkasya\u2019y\u0131 \u2018kurtarabilmesi\u2019 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir, \u00f6yle bir g\u00fcc\u00fc yoktur. Bu b\u00f6lgede realist davranan Rusya\u2019d\u0131r. Meseleyi ba\u015f\u0131ndan itibaren do\u011fru okuyamazsan\u0131z, sonras\u0131nda art\u0131k \u00e7ok ge\u00e7 olabilir.<\/p>\n T\u00fcrkiye daha ba\u015f\u0131ndan itibaren, G\u00fcrcistan ve Azerbaycan\u2019\u0131 kendisi ile birlikte entegre edip Bat\u0131\u2019ya ta\u015f\u0131mak d\u00fc\u015f\u00fcncesinde olmu\u015ftur. Azerbaycan, G\u00fcrcistan \u00fczerinden Bat\u0131\u2019ya ula\u015facak buradan da AB\u2019ye ve ABD\u2019ye ula\u015facakt\u0131r. Bu \u00fclkelerin NATO \u00fcyesi olmalar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle T\u00fcrkiye, ABD ile beraber G\u00fcrc\u00fc ve Azeri askerlerini e\u011fitmeye, buraya yard\u0131mlarda bulunmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n E\u011fer Bat\u0131 T\u00fcrkiye\u2019nin hedeflerini do\u011fru okuyabilmi\u015f olsayd\u0131, burada \u00e7ok b\u00fcy\u00fck paralara de\u011fil, te\u015fvik etmeye ihtiya\u00e7 vard\u0131. \u00d6rne\u011fin T\u00fcrkiye\u2019den ba\u015flay\u0131p G\u00fcrcistan \u00fczerinden Bak\u00fc\u2019ye gidecek bir otoban veya yine T\u00fcrkiye\u2019den ba\u015flay\u0131p Azerbaycan\u2019a gidecek bir demiryolu hatt\u0131, bir gaz boru hatt\u0131n\u0131n daha evvel in\u015fa edilmesi, bu \u00fclkelere d\u00f6n\u00fck k\u00fclt\u00fcrel, sosyal, siyasal programlar\u0131n h\u0131zland\u0131r\u0131lmas\u0131 ve Amerika\u2019n\u0131n Ermenistan\u2019a yard\u0131m yapmas\u0131 yerine G\u00fcrcistan ve Azerbaycan\u2019a ekonomik yard\u0131m ve te\u015fviklerde bulunmas\u0131 gibi baz\u0131 ad\u0131mlar\u0131 Bat\u0131 atm\u0131\u015f olsayd\u0131, belki de G\u00fcrcistan Sava\u015f\u0131 ya\u015fanmazd\u0131.<\/p>\n E\u011fer kar\u015f\u0131n\u0131zda g\u00fc\u00e7l\u00fc bir ekonomisi ve sosyal yap\u0131s\u0131 olan bir G\u00fcrcistan ve Azerbaycan ittifak\u0131 olsayd\u0131, Rusya oraya sald\u0131rmakta zorlan\u0131rd\u0131, sald\u0131rd\u0131\u011f\u0131 zaman da \u00e7ok ciddi bir diren\u00e7 ile kar\u015f\u0131la\u015f\u0131r, maliyetini g\u00f6r\u00fcr, belki yenilerek geri \u00e7ekilirdi. E\u011fer Rusya yenilerek geri \u00e7ekilmi\u015f olsayd\u0131, Kafkasya\u2019da \u00e7ok \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 de\u011fi\u015fiklikler olabilirdi. Rusya\u2019n\u0131n belki de o anlamda b\u00f6lgede sonu gelmi\u015f olurdu. \u0130\u015fte o zaman Ermenistan\u2019\u0131n Bat\u0131\u2019ya yakla\u015fmas\u0131 ba\u015flayabilirdi. O zaman pani\u011fe kap\u0131lacak olan Ermenistan olurdu, ama bug\u00fcn pani\u011fe kap\u0131lan T\u00fcrkiye, G\u00fcrcistan ve Azerbaycan\u2019d\u0131r, Ermenistan veya Rusya de\u011fil. Hi\u00e7bir \u015fey yapma, \u00e7at\u0131\u015fma ba\u015flad\u0131ktan sonra Rusya gibi b\u00fcy\u00fck bir devlet ile \u2018\u00e7at\u0131\u015fay\u0131m m\u0131, \u00e7at\u0131\u015fmayay\u0131m m\u0131\u2019 ikileminde kal. Tabi ki orada zorluk \u00e7ekilir. Yerel g\u00fc\u00e7leri g\u00fc\u00e7lendirmeden oraya gidecek bin donanma bile yetmez.<\/p>\n Sava\u015f \u00e7\u0131kt\u0131ktan sonra ABD\u2019nin bir di\u011fer hatas\u0131 da uluslararas\u0131 hukuku g\u00f6rmezden gelmek olmu\u015ftur. Hi\u00e7 kimse uluslararas\u0131 hukuka ra\u011fmen T\u00fcrkiye bo\u011fazlar\u0131ndan can\u0131n\u0131n istedi\u011fi gemiyi ge\u00e7irebilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnemez. O bo\u011fazlar uluslararas\u0131 anla\u015fmalar ile d\u00fczenlenmi\u015f bir rejime sahiptir. B\u00f6ylesine bir hoyratl\u0131k, b\u00f6ylesine bir pervas\u0131zl\u0131k, b\u00f6ylesine hesap kitaps\u0131zl\u0131k sonu\u00e7ta bir felaket getirir. G\u00fcrcistan Sava\u015f\u0131 bunun en tipik \u00f6rne\u011fidir. Burada yanl\u0131\u015flarda \u0131srar edilmesi halinde de kay\u0131plar derinle\u015fecek ve kal\u0131c\u0131 hale gelecektir. Rusya, G\u00fcrcistan Sava\u015f\u0131\u2019ndaki zaferinin rant\u0131n\u0131 \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki y\u0131llarda kullanacak, Azerbaycan\u2019\u0131 da kendi cephesine \u00e7ekme \u00e7abalar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrecek, korkar\u0131m ki bunda ba\u015far\u0131l\u0131 da olacakt\u0131r.<\/p>\n Tablo b\u00f6ylesine alarm verici olmas\u0131na ra\u011fmen bug\u00fcn Washington\u2019dakilerin en \u00f6nemli derdi protokollerin ge\u00e7mesi ve 24 Nisan\u2019da rahat etmektir. Obama Kafkasya\u2019n\u0131n genelinden ziyade hala Ermeni se\u00e7menlerine verdi\u011fi s\u00f6z\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcnmektedir. Ba\u015fka b\u00f6lgeleri bilemeyiz, ancak bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc s\u00fcrece ABD\u2019ye Kafkasya\u2019da \u201cno, you can\u2019t\u201d demekten ba\u015fka s\u00f6z kalm\u0131yor.<\/p>\n Arzu Turgut:<\/b>\u00a0Protokoller ba\u015far\u0131s\u0131z m\u0131 oldu?<\/p>\n Sedat La\u00e7iner:<\/b>\u00a0\u201cT\u00fcrkiye ile Ermenistan aras\u0131ndaki protokoller de Kafkasya\u2019da dengeleri etkileyebilecek \u00f6nemli bir geli\u015fmeydi. Protokollerin imzalanmas\u0131ndan \u00f6nce ve sonras\u0131nda T\u00fcrkiye bariz baz\u0131 hatalar yapt\u0131. \u00d6rne\u011fin Azerbaycan\u2019daki riskleri ba\u015ftan hesaplamak gerekirdi. Unutmamak gerekir ki Azerbaycan\u2019\u0131 verip Ermenistan\u2019\u0131 almak d\u00fcnyan\u0131n en k\u00f6t\u00fc ticaretidir. Kald\u0131 ki Ermenistan\u2019\u0131 alma ihtimali de olduk\u00e7a zay\u0131ft\u0131r. T\u00fcrkiye ilk ba\u015fta bu oyuna d\u00fc\u015ft\u00fc ve Bak\u00fc\u2019de Rusyac\u0131lar\u0131n eline ciddi kozlar verdi. Burada Azerbaycan taraf\u0131n\u0131n da hatalar\u0131 var elbette. Aliyev Rusya ile T\u00fcrkiye aras\u0131nda denge oyunlar\u0131 oynarken T\u00fcrk kamuoyunu fazlas\u0131yla k\u0131rd\u0131. T\u00fcrkiye\u2019nin verdi\u011fi g\u00fcvenceler yok say\u0131larak T\u00fcrk liderler adeta yalanc\u0131 durumuna sokuldu, ki bu tav\u0131rlar\u0131n iki \u00fclke ili\u015fkilerinde bedeli a\u011f\u0131r olabilir.<\/p>\n Bunun d\u0131\u015f\u0131nda protokollere metin olarak bakarsan\u0131z T\u00fcrkiye a\u00e7\u0131s\u0131ndan son derece ba\u015far\u0131l\u0131 oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz. Sanki protokolleri T\u00fcrk taraf\u0131 yazm\u0131\u015f, Ermeniler de sadece imzalam\u0131\u015f gibi duruyor. Ayr\u0131ca protokoller diaspora ile Erivan aras\u0131ndaki farklar\u0131n da alt\u0131n\u0131 \u00e7izdi. Ermenistan taraf\u0131 T\u00fcrkiye\u2019nin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 tan\u0131ma konusunda \u00f6nemli a\u00e7\u0131klamalarda da bulundu. \u00d6rne\u011fin Ermenistan ba\u015fbakan\u0131 s\u0131n\u0131rlar\u0131 tan\u0131d\u0131klar\u0131n\u0131 teyit etti. \u0130\u015fler nispeten yolunda giderken Karaba\u011f sorununun hallinde yeterli ilerleme sa\u011flanamamas\u0131 Ermenistan y\u00f6netimi \u00fczerindeki gerilimi artt\u0131rd\u0131 ve zaten zor ikna olmu\u015f olan ermeni siyasiler yan \u00e7izmeye ba\u015flad\u0131lar. Hatta protokoller \u00fczerinde imzas\u0131 bulunan D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Nalbantyan dahi kapal\u0131 kap\u0131lar ard\u0131nda protokoller aleyhine konu\u015fmaya ba\u015flad\u0131. Ermenistan Anayasa Mahkemesi\u2019nin son karar\u0131 ve Sarkisyan\u2019\u0131n protokollerdeki imzalar\u0131 geri \u00e7ekmek i\u00e7in yasa haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131nda olu\u015fu Ermenistan a\u00e7\u0131l\u0131m\u0131nda ciddi bir hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131n yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor.\u201d<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Arzu Turgut USAK Avrasya Araştırmaları Merkezi USAK Başkanı Doç. Dr. Sedat Laçiner ile Amerika’nın Kafkasya politikası ve Türkiye üzerine mülakat Arzu Turgut: Kafkasya coğrafyası hakkında genel bir giriş yapacak olursak, Kafkasya bölgesi hangi sebeplerle Rusya ve diğer devletler için önemlidir? Sedat Laçiner: “Kafkasya’daki gelişmeler ve haberler, sanki sadece bir Gürcistan-Osetya veya Ermenistan-Azerbaycan veya Türkiye-Ermenistan sorunuymuş vs. gibi […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-13990","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-arastirma-ana-sayfa","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13990","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13990"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13990\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13993,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13990\/revisions\/13993"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13990"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13990"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13990"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n<\/span><\/b>USAK Avrasya Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Merkezi<\/span><\/p>\n
\n<\/b><\/i><\/p>\n
\n– \u0130ki, Amerika burada hi\u00e7 kimseyi koruyamaz.
\n– \u00dc\u00e7, Amerika destek vermeyince T\u00fcrkiye de burada kimseyi koruyamaz.
\n– D\u00f6rt, dolay\u0131s\u0131yla Rusya\u2019n\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda olanlar\u0131n aya\u011f\u0131n\u0131 denk almas\u0131 gerekir.<\/p>\n