![\"\"](\"http:\/\/circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/Rusya-Kafkasya-ve-Turkiyenin-Yeni-Jeopolitigi-b.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Ergin Y\u0131ld\u0131zo\u011flu Do\u011fu Blo\u011fu\u2019nun, ard\u0131ndan Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birli\u011fi\u2019nin \u00e7\u00f6kmesi, b\u00f6ylece So\u011fuk Sava\u015f\u2019\u0131n sona ermesi, T\u00fcrkiye\u2019ye yeni olanaklar sunmu\u015f ancak, yeni bir d\u0131\u015f politika paradigmas\u0131 sorunuyla da kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131. Rusya\u2019n\u0131n bir b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7 olarak y\u00fckselmesi de \u015fimdi T\u00fcrkiye\u2019yi tehlikeli d\u0131\u015f politika se\u00e7enekleriyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya b\u0131rak\u0131yor, yine \u00e7ok \u00f6nemli d\u0131\u015f politika sorunlar\u0131n\u0131 beraberinde getiriyor.<\/p>\n \u0130yimser belirsizlikten k\u00f6t\u00fcmser belirsizli\u011fe So\u011fuk Sava\u015f bitti\u011fine g\u00f6re, T\u00fcrkiye\u2019nin NATO\u2019nun G\u00fcney Kanad\u0131 olma konumu anlam\u0131n\u0131 yitirmi\u015fti. \u00d6yleyse T\u00fcrkiye\u2019nin yeni d\u0131\u015f politika ilkeleri neler olmal\u0131yd\u0131? \u0130kincisi SSCB kar\u015f\u0131s\u0131nda ki stratejik konumu T\u00fcrkiye\u2019ye iki kutuplu d\u00fcnyada, mali ekonomik olanaklar, askeri kaynaklar, sa\u011fl\u0131yordu. \u015eimdi T\u00fcrkiye\u2019nin ABD ve Avrupa a\u00e7\u0131s\u0131ndan stratejik \u00f6nemi azal\u0131rsa bu ekonomik kaynaklar kuruyabilir miydi?<\/p>\n Di\u011fer taraftan, SSCB\u2019nin da\u011f\u0131lmas\u0131yla Kafkasya, T\u00fcrki Cumhuriyetler Rusya\u2019n\u0131n etki alan\u0131ndan \u00e7\u0131karak d\u00fcnyaya a\u00e7\u0131lmaya ba\u015fl\u0131yordu. B\u00f6ylece T\u00fcrkiye se\u00e7kinlerinin b\u00fcy\u00fck bir iyimserlikle, tarihsel k\u00fclt\u00fcrel ba\u011flar\u0131ndan dolay\u0131 kolayl\u0131kla n\u00fcfuz edebileceklerini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckleri bir siyasi ekonomik co\u011frafya \u015fekilleniyordu. T\u00fcrkiye\u2019yi y\u00f6netenler bu yeni ko\u015fullara uyum sa\u011flayabilecek, bir blo\u011fun par\u00e7as\u0131 olman\u0131n koydu\u011fu k\u0131s\u0131tlamalardan ar\u0131nm\u0131\u015f, etkin bir d\u0131\u015f politika olu\u015fturabilecekler miydi?<\/p>\n \u015eimdi, Putin y\u00f6netimi alt\u0131nda toparlanan ve SSCB\u2019nin eski n\u00fcfuz alanlar\u0131 \u00fczerinde etkisini yeniden kurmaya ba\u015flayan Rusya\u2019n\u0131n bu y\u00fckseli\u015fi T\u00fcrkiye a\u00e7\u0131s\u0131ndan yeni ve tehlikeli bir d\u0131\u015f politika paradigmas\u0131 sorununu g\u00fcndeme getiriyor.<\/p>\n Rusya\u2019n\u0131n y\u00fckseli\u015f s\u00fcreci, ABD\u2019nin hegemonyas\u0131n\u0131 restore etme \u00e7abalar\u0131yla \u00e7ak\u0131\u015farak, G\u00fcrcistan \u201colay\u0131nda\u201d oldu\u011fu, T\u00fcrkiye\u2019nin s\u0131n\u0131rlar\u0131nda \u201cs\u0131cak noktalar\u201d olu\u015fturmaya ba\u015flad\u0131. Bu yeni durum T\u00fcrkiye\u2019yi bu kez, k\u00f6kl\u00fc d\u0131\u015f politika ilkelerini, \u00f6rne\u011fin Montreux (Bo\u011fazlar) anla\u015fmas\u0131n\u0131 dahi de\u011fi\u015ftirmeye zorlayacak se\u00e7eneklerle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya b\u0131rak\u0131yor. Olu\u015fmaya ba\u015flayan tehlikeli belirsizli\u011fi, ABD d\u0131\u015f politika uzmanlar\u0131n\u0131n, T\u00fcrkiye\u2019nin bir NATO \u00fcyesi oldu\u011funu bile bile, \u201cT\u00fcrkiye NATO ile Rusya aras\u0131nda se\u00e7im yapmal\u0131d\u0131r\u201d uyar\u0131lar\u0131ndan da g\u00f6rmek olanakl\u0131. \u00d6rne\u011fin, Hudson Institute\u2019den, Zeyno Baran, Wall Street Journal\u2019daki yorumunda, T\u00fcrkiye\u2019nin So\u011fuk Sava\u015f boyunca bile korudu\u011fu Montreux anla\u015fmas\u0131n\u0131, Kara Denizi NATO sava\u015f gemilerine a\u00e7acak bi\u00e7imde yorumlamas\u0131, NATO\u2019un yan\u0131nda ve Rusya\u2019n\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda yer almas\u0131n\u0131 \u00f6neriyor. B\u00f6ylece T\u00fcrkiye\u2019nin \u00f6n\u00fcne riskli bir d\u0131\u015f politika se\u00e7ene\u011fi gelirken So\u011fuk Sava\u015f sonras\u0131nda olu\u015fan d\u0131\u015f politika geli\u015ftirme \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, belki de o zaman bu \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc do\u011fru d\u00fcr\u00fcst kullanamam\u0131\u015f oldu\u011fu i\u00e7in, \u015fimdi h\u0131zla k\u0131s\u0131tlanmaya ba\u015fl\u0131yor.<\/p>\n SSCB\u2019den Yeni Rusya\u2019ya Yeltsin 31 Aral\u0131k 2000\u2019de istifa etti\u011finde, Soljenitzin, \u201cYeltsin d\u00f6neminin bir sonucu olarak, devletimizin b\u00fct\u00fcn temel sekt\u00f6rleri, ekonomik, k\u00fclt\u00fcrel ve ahlaki ya\u015fam\u0131m\u0131z talan edildi\u201d diyecekti (The Nation, 25 Aral\u0131k 2000).<\/span> Rusya\u2019n\u0131n d\u00fcnya ekonomisi i\u00e7indeki konumu da de\u011fi\u015fmi\u015fti. Rusya d\u00fcn sanayi mallar\u0131 ihra\u00e7 eden bir \u00fclkeyken Yeltsin d\u00f6neminin sonunda, do\u011fal kaynaklardan elde etti\u011fi \u00fcr\u00fcnleri ihra\u00e7 eden, \u00e7evre \u00fclkelerine benzemi\u015f, Rusya Bilimler Akademisinden Dr. Dmitri Glinski-Vassiliev\u2019in i\u015faret etti\u011fi gibi, Saudile\u015fmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131 (Ponars Conference, 25 Ocak, 2002). Sanayi \u00fcr\u00fcnleri ihracat\u0131n\u0131n %85\u2019 iniyse silah sistemleri olu\u015fturuyordu. \u0130kincisi, Bat\u0131, Almanya\u2019n\u0131n birle\u015fmesi s\u0131ras\u0131nda Gorba\u00e7ev\u2019e NATO\u2019nun SSCB n\u00fcfuz alan\u0131na do\u011fru geni\u015flemeyece\u011fine ili\u015fkin verdi\u011fi s\u00f6z\u00fc de tutmam\u0131\u015ft\u0131. Bat\u0131, eski SSCB \u00fclkelerini NATO\u2019ya almaya, \u201cRenkli devrimlerle\u201d Rusya\u2019y\u0131 ku\u015fatmaya, sivil toplum \u00f6rg\u00fctleri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla Rusya\u2019n\u0131n i\u00e7 siyasi ya\u015fam\u0131n\u0131 y\u00f6nlendirmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n Bu iki geli\u015fme Rusya elitini, ekonominin restorasyonu, devleti merkezile\u015ftirme ve g\u00fc\u00e7lendirme, do\u011fal kaynaklar\u0131n \u00fczerinde denetimi artt\u0131rma, \u201cSSCB\u2019nin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc 2. Y\u00fczy\u0131l\u0131n en b\u00fcy\u00fck felaketi\u201d olarak niteleyen Putin\u2019in y\u00f6netimi alt\u0131nda SSCB\u2019nin n\u00fcfuz alan\u0131n\u0131 restore etme \u00e7abalar\u0131na h\u0131zland\u0131rd\u0131.<\/p>\n Rusya Federasyonu net n\u00fcfus kaybederken, \u201cyak\u0131n \u00e7evrede\u201d 20 milyondan fazla Rus\u2019un ya\u015f\u0131yor olmas\u0131 da ayr\u0131ca bu restorasyon \u00e7abalar\u0131n\u0131n \u00f6nemli nedenlerinden biriydi (Spengler, The Asia Times, 19 A\u011fustos 2008) B\u00f6ylece Rusya y\u00f6netiminde ulusalc\u0131, merkeziyet\u00e7i ve emperyalist bir refleks g\u00fc\u00e7lenmeye ba\u015flad\u0131. Bu g\u00fcn Kafkaslarda patlak veren krizle a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kan bu refleks, Putin d\u00f6nemine damgas\u0131n\u0131 vurdu.<\/p>\n Putin d\u00f6nemine yak\u0131ndan bak\u0131nca, \u0130ki a\u015fama g\u00f6rebiliyoruz: Birincisi, Bat\u0131\u2019yla \u00e7at\u0131\u015fmamaya \u00e7al\u0131\u015farak y\u00fcr\u00fcme, bu arada, medyay\u0131 ve siyasi partilerin Bat\u0131\u2019n\u0131n etkisinden yal\u0131tmaya, yerel y\u00f6netimlerin y\u00f6neticilerinin se\u00e7ilmesine ili\u015fkin reformlarla devlet ayg\u0131t\u0131n\u0131 ve denetimini merkezile\u015ftirme, \u00fclkedeki sivil toplum \u00f6rg\u00fctlerini denetim alt\u0131na alma \u00e7abalar\u0131. Bu a\u015famada, Yeltsin d\u00f6neminde \u00f6zelle\u015ftirmelerde devlet i\u015fletmelerini ele ge\u00e7irerek b\u00fcy\u00fck servetler olu\u015fturan, sonra \u00f6zellikle petrol ve gaz alan\u0131nda do\u011fal kaynaklar\u0131 Bat\u0131\u2019ya satmaya ba\u015flayan kapitalist elit, \u201coligarklar\u201d b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde tasfiye edildiler, enerji kaynaklar\u0131, tekrar ad\u0131m ad\u0131m devlet denetimi alt\u0131na al\u0131nd\u0131. Rusya ile Avrupa aras\u0131ndaki enerji tedariki ve ticaret alanlar\u0131nda ekonomik ba\u011flar bu a\u015famada h\u0131zla g\u00fc\u00e7lendi.<\/p>\n \u0130kinci a\u015famada, Irak\u2019\u0131n i\u015fgalinden sonra, petrol\u00fcn varil fiyat\u0131n\u0131n 20 dolar civar\u0131ndan s\u00fcrekli y\u00fckselerek 110-140 dolar koridoruna ula\u015fmas\u0131, d\u00fcnyan\u0131n en \u00f6nemli petrol ve gaz ihracat\u00e7\u0131lar\u0131ndan bir olan Rusya\u2019ya yeni avantajlar getirdi. Rusya bu yolla, \u00e7ok b\u00fcy\u00fck kaynaklara ula\u015farak ekonomisinin, askeri yap\u0131s\u0131n\u0131n restorasyonunu finanse etmeye, hatta Ukrayna olay\u0131nda oldu\u011fu gibi, uluslararas\u0131 alanda da etkisini artt\u0131rmaya ba\u015flad\u0131. Bu d\u00f6nemde, Putin\u2019in giderek Rusya\u2019n\u0131n uluslararas\u0131 konumunu g\u00fc\u00e7lendirmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131, uluslararas\u0131 planda, BM G\u00fcvenlik Konseyinde, ABD ile \u00e7eli\u015fen tutumlar\u0131 almaktan \u00e7ekinmedi\u011fini, \u015eanghay \u0130\u015fbirli\u011fi \u00d6rg\u00fct\u00fcn\u00fcn g\u00fc\u00e7lenmesi i\u00e7in \u00e7abalad\u0131\u011f\u0131n\u0131, giderek Rusya\u2019da faaliyet g\u00f6steren yabanc\u0131 enerji \u015firketlerinin s\u0131n\u0131rlamaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. Dahas\u0131 Putin\u2019in Rusya\u2019n\u0131n Kafkasya ve Hazar Denizi petrollerinin Bat\u0131\u2019ya ta\u015f\u0131nmas\u0131 \u00fczerinde tekel olu\u015fturmas\u0131 i\u00e7in de \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. T\u00fcrkiye\u2019nin Yeni d\u0131\u015f politika ortam\u0131 \u00d6zetle, T\u00fcrkiye, So\u011fuk Sava\u015f sona erdikten sonra, NATO \u00fcyesi bir \u00fclke olmakla birlikte kendi co\u011frafi konumuna uygun, \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc ve derinli\u011fi olan bir d\u0131\u015f politika \u201cparadigmas\u0131\u201d kurmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. Bu politikan\u0131n bir gere\u011fi olarak, Karadeniz\u2019de Rusya ile ekonomik i\u015fbirli\u011fine dayal\u0131, siyasi olarak sorunsuz ili\u015fkiler s\u00fcrd\u00fcrmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. T\u00fcrkiye ABD\u2019nin \u0130ran\u2019la girdi\u011fi bilek g\u00fcre\u015fine kat\u0131lm\u0131yor kom\u015fular\u0131yla kurdu\u011fu karma\u015f\u0131k ve \u00e7ok boyutlu ili\u015fkilere dayanarak gerekti\u011finde Rusya\u2019y\u0131 dengeleyen bir \u00e7izgi izliyordu. Bu arada, Kafkaslara yaratmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 dengeler i\u00e7inde, ABD\u2019nin petrol ve gaz boru hatlar\u0131n\u0131 Rusya\u2019n\u0131n tekelinden \u00e7\u0131karma giri\u015fimlerine destek veriyor, Baki Tiflis Ceyhan boru hatt\u0131 projesiyle Hazar denizi petrollerini ve gaz\u0131n\u0131 Bat\u0131ya ta\u015f\u0131yan bir enerji platformu i\u015flevini \u00fcstlenerek jeopolitik a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 artt\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. AKP h\u00fck\u00fcmeti d\u00f6neminde bu \u00e7izgi izlenmeye devam edilse de, ABD\u2019ye daha fazla dayanma, bu yolla b\u00f6lgede g\u00fc\u00e7 yans\u0131tma e\u011filiminin (umudunun)\u00a0<\/span>d\u0131\u015f politika doktrinine daha fazla n\u00fcfuz etmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da s\u00f6ylemek olanakl\u0131.<\/p>\n T\u00fcrkiye\u2019nin se\u00e7kinlerinin bu \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc d\u0131\u015f politikay\u0131 izlemeye olanak veren ortamdan yararlanmay\u0131 ne kadar ba\u015fard\u0131\u011f\u0131 ayr\u0131ca tart\u0131\u015fmaya de\u011fer bir konu, ama \u015furas\u0131 kesin ki G\u00fcrcistan krizinden, ABD ve NATO gemileri bo\u011fazlardan ge\u00e7erek Karadeniz\u2019e girmesinden sonra, bu ortam h\u0131zla kayboluyor.<\/p>\n \u015eimdi, b\u00f6lgedeki \u00fclkeler aras\u0131nda ge\u00e7erli dengelerin hepsi birden sars\u0131lmaya ba\u015flarken T\u00fcrkiye\u2019nin ABD ve \u0130ngiliz d\u0131\u015f politika uzmanlar\u0131 taraf\u0131ndan \u201cya bizdensin ya da bize d\u00fc\u015fman\u201d anlam\u0131na gelen dar bir ikileme sokulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilir: \u201cT\u00fcrkiye Bo\u011fazlar\u0131 ABD ve NATO gemilerine a\u00e7arak NATO\u2019nun yan\u0131nda m\u0131 yer alacak? Yoksa Montreux ko\u015fullar\u0131nda \u0131srar ederek fiilen Rusya\u2019n\u0131n yan\u0131nda m\u0131?\u201d Bu t\u00fcr bir ikilemin T\u00fcrkiye a\u00e7\u0131s\u0131ndan ne kadar s\u0131n\u0131rlay\u0131c\u0131 olabilece\u011fini g\u00f6rebilmek i\u00e7in, kendi g\u00fcvenli\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan y\u00f6netmek zorunda oldu\u011fu dengelere k\u0131saca bakmak yeterli.<\/p>\n Karma\u015f\u0131k dengeler d\u00fcnyas\u0131 \u0130kincisi, T\u00fcrkiye 2008 y\u0131l\u0131nda vermesi beklenen a\u00e7\u0131\u011f\u0131n yar\u0131s\u0131 Rusya ile ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi ticaretten kaynaklanacak gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. T\u00fcrkiye, mali yap\u0131s\u0131n\u0131n giderek k\u0131r\u0131lganla\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir ortamda, bu d\u0131\u015f a\u00e7\u0131\u011f\u0131 biraz olsun kapatacaksa, Rusya ile ticaretinin aksamamas\u0131 hatta daha da armas\u0131 gerekiyor. Dahas\u0131 Rusya ile ekonomik ili\u015fkiler T\u00fcrkiye\u2019de, Turizm, in\u015faat tekstil, nakliyat gibi sekt\u00f6rler a\u00e7\u0131s\u0131ndan b\u00fcy\u00fck \u00f6neme sahip. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k Rusya\u2019n\u0131n T\u00fcrkiye ile ticareti, toplam ticareti i\u00e7inde \u00f6nemsiz bir yer tutuyor. Rusya e\u011fere bir ekonomik bask\u0131 uygulamak isterse, bu ticaretin bir k\u0131sm\u0131ndan, hata t\u00fcm\u00fcnden kolayl\u0131kla vazge\u00e7ebilir. K\u0131sacas\u0131 burada T\u00fcrkiye aleyhine bir durum s\u00f6z konusu…<\/p>\n Di\u011fer taraftan Rusya\u2019ya kar\u015f\u0131 tutum alma konusunda ABD ile AB\u2019nin lider \u00fclkeleri aras\u0131nda g\u00f6r\u00fc\u015f ayr\u0131l\u0131klar\u0131 oldu\u011fu, bu g\u00f6r\u00fc\u015f ayr\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131n \u201ctransatlantik\u201d ili\u015fkilerine yeni gerginlikler ekledi\u011fi de bir ger\u00e7ek. \u00d6rne\u011fin Almanya ve Fransa\u2019n\u0131n, salt enerji, d\u0131\u015f ticaret ve mali ili\u015fkiler alanlar\u0131nda de\u011fil, genelde uluslararas\u0131 jeopolitik kayg\u0131larla da ABD\u2019nin talepleriyle, Rusya\u2019n\u0131nkiler aras\u0131nda, a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 ABD\u2019den yana olsa da, bir denge olu\u015fturmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. T\u00fcrkiye\u2019nin bu dengenin \u015fekillenmesini beklemeden kendine dayat\u0131lan ikilemlerden birine ba\u011flanmaktan ka\u00e7\u0131nmas\u0131 ger\u00e7ek\u00e7i ve temkinli bir tutum olacakt\u0131r.<\/p>\n Bir \u00f6rnek vermek gerekirse, T\u00fcrkiye\u2019nin Kafkasya \u0130stikrar ve \u0130\u015fbirli\u011fi Platformu, \u00f6nerisinin, Avrupa \u00e7evrelerinde \u015fiddetli bir itirazla kar\u015f\u0131la\u015fmazken, ABD d\u0131\u015f politika \u00e7evrelerinde, G\u00fcrcistan ve Rusya\u2019y\u0131 ayn\u0131 masaya oturtmay\u0131, bu arada ABD ile NATO\u2019yu d\u0131\u015far\u0131da tutmay\u0131 ama\u00e7lad\u0131\u011f\u0131 varsay\u0131m\u0131ndan hareketle, ciddi \u00f6l\u00e7\u00fcde \u015fim\u015fekleri \u00fczerine \u00e7ekti\u011fi anla\u015f\u0131l\u0131yor. ABD, AB dengeleri ba\u011flam\u0131nda bir di\u011fer belirsizlik de T\u00fcrkiye\u2019nin AB \u00fcyeli\u011finin gelece\u011fine ili\u015fkin. \u00d6rne\u011fin, Reuters\u2019in aktard\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re Prof William Hale gibi ABD-\u0130ngiltere \u00e7izgisine yak\u0131n kimi yorumcular, \u201cT\u00fcrkiye, \u00e7ad\u0131r\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda b\u0131rak\u0131l\u0131rsa, \u00e7ok daha fazla sorun yaratacakt\u0131r\u201d sav\u0131ndan hareketle, AB \u00fcyeli\u011fi olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u015fimdi daha da g\u00fc\u00e7lendi\u011fini ileri s\u00fcr\u00fcyorlar. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, Eursia Group adl\u0131 dan\u0131\u015fmanl\u0131k kurumundan Wolfongo Piccoli adl\u0131 bir analiste g\u00f6re, G\u00fcrcistan krizi T\u00fcrkiye\u2019nin AB \u00fcyeli\u011fi olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 daha zay\u0131flatt\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc b\u00f6yle bir \u00fcyelik \u201cAvrupa\u2019n\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 G\u00fcrcistan\u2019a ve Kafkaslar\u0131n geri kalan\u0131na kadar getirir\u201d (12\/08\/08). Di\u011fer bir de\u011fi\u015fle Avrupa T\u00fcrkiye\u2019yi sorunlu alanlarla aras\u0131nda bir tampon b\u00f6lge olarak tutmak istemektedir ve bu kriz bu tutumu daha da g\u00fc\u00e7lendirmi\u015f olabilir.<\/p>\n ABD\u2019yle Rusya aras\u0131ndaki ili\u015fkilerin sertle\u015fmesi, \u0130ran\u2019\u0131n n\u00fckleer silah \u00fcretme \u00e7abalar\u0131n\u0131, Rusya\u2019n\u0131n da katk\u0131lar\u0131yla h\u0131zland\u0131rabilir. B\u00f6ylece T\u00fcrkiye, yak\u0131n bir gelecekte n\u00fckleer silahlara sahip bir \u0130ran\u2019la ya\u015famak durumunda kalabilir. B\u00f6yle bir durumun ger\u00e7ekle\u015fmesi halinde, \u0130ran\u2019a sald\u0131rma planlar\u0131 yapan bir ittifaktan yana a\u00e7\u0131k\u00e7a tutum alman\u0131n riskleri, bu risklerin kar\u015f\u0131lanmas\u0131 i\u00e7in gerekecek savunma tedbirlerinin maliyeti, \u00fclke ekonomisi ac\u0131s\u0131ndan kald\u0131r\u0131lamayacak kadar y\u00fcksek olabilir. Karadeniz\u2019in NATO ve Rusya aras\u0131nda bir \u00e7at\u0131\u015fma alan\u0131 haline gelmesi halinde olu\u015facak savunma gereksinimleri de benzer bir sonu\u00e7 yaratacakt\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019nin Kafkasya b\u00f6lgesinde, bir etnik \u00e7eli\u015fkiler yuma\u011f\u0131na ra\u011fmen y\u00f6netmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131, Ermenistan, Azerbaycan G\u00fcrcistan dengeleri, NATO ittifak\u0131n\u0131n Ermenistan\u2019\u0131 Rusya\u2019n\u0131n ve \u0130ran\u2019\u0131n etkisinden h\u0131zla yal\u0131tmak amac\u0131yla, T\u00fcrkiye\u2019ye, Azerbaycan\u2019la ili\u015fkilerini risk alt\u0131na sokacak talepler dayatmas\u0131yla bozulabilir. T\u00fcrkiye\u2019nin Ermenistan\u2019la ili\u015fkilerini normalle\u015ftirmesi, tarihsel sorunlar\u0131n\u0131 bir an evvel \u00e7\u00f6zmesi \u00f6nemlidir.<\/p>\n Ancak, bu \u00e7\u00f6z\u00fcm s\u00fcreci, T\u00fcrkiye\u2019nin sorunu y\u00f6netmeyi beceremeyece\u011fi, denetimi elinden ka\u00e7\u0131rabilece\u011fi bir h\u0131za ula\u015f\u0131rsa, hem \u00fclke i\u00e7inde hem de, uluslararas\u0131 alanda umulandan farkl\u0131 sonu\u00e7lara yol a\u00e7abilir.<\/p>\n Nihayet g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nmas\u0131, dikkatle y\u00f6netilmesi gereken bir di\u011fer hassas denge de Suriye ile ilgilidir. Rusya\u2019n\u0131n Suriye\u2019nin Tarsus liman\u0131nda bir \u00fcs a\u00e7arak Do\u011fu Akdeniz\u2019de donanma bulundurmaya ba\u015flamas\u0131, buradaki dengeleri de\u011fi\u015ftirecektir. E\u011fer T\u00fcrkiye, Karadeniz\u2019de Rusya ile, Monreux anla\u015fmas\u0131 \u00fczerinden kafa kafaya gelirse, G\u00fcneyinde de Rus donanmas\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 da hesaba katmak zorunda kalacakt\u0131r.<\/p>\n Enerji jeopoliti\u011finde de korunmas\u0131 gereken hassas dengeler mevcuttur. Rusya\u2019n\u0131n G\u00fcrcistan\u2019a girmesiyle birlikte, BTC boru hatt\u0131n\u0131n g\u00fcvenli\u011fi de tehlike alt\u0131na, hatta kimi yorumculara g\u00f6re \u00f6nemi kaybolma s\u00fcrecine girmi\u015ftir. Bu \u015fimdilik, abart\u0131l\u0131 bir tespit olmakla birlikte, T\u00fcrkiye\u2019nin Azerbaycan\u2019la ili\u015fkilerinin bozulmas\u0131 halinde ger\u00e7ekle\u015fme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 artabilecektir.<\/p>\n Ne ki ABD ve \u0130ngiliz yorumcular\u0131n\u0131n, yeni bir \u201cso\u011fuk sava\u015f\u201d projesi pe\u015finde, t\u00fcm bu karma\u015f\u0131k dengelerin T\u00fcrkiye a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemini yads\u0131d\u0131klar\u0131, dikkatlerinin Monreux Anla\u015fmas\u0131\u2019n\u0131n k\u0131s\u0131tlamalar\u0131n\u0131n kald\u0131r\u0131larak Karadeniz\u2019in bir NATO g\u00f6l\u00fcne \u00e7evrilmesi hedefi \u00fczerinde yo\u011funla\u015ft\u0131rd\u0131klar\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Besbelli ki, T\u00fcrkiye d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131 y\u00f6netmeye \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 ger\u00e7ekten \u00e7ok zor g\u00fcnler bekliyor.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Ergin Yıldızoğlu Tempo Dergisi, 04 Eylül 2008 Doğu Bloğu’nun, ardından Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği’nin çökmesi, böylece Soğuk Savaş’ın sona ermesi, Türkiye’ye yeni olanaklar sunmuş ancak, yeni bir dış politika paradigması sorunuyla da karşı karşıya bırakmıştı. Rusya’nın bir büyük güç olarak yükselmesi de şimdi Türkiye’yi tehlikeli dış politika seçenekleriyle karşı karşıya bırakıyor, yine çok önemli dış politika […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-14114","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-arastirma-ana-sayfa","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14114","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14114"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14114\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14117,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14114\/revisions\/14117"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14114"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14114"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14114"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n<\/span><\/b>Tempo\u00a0Dergisi<\/span>, 04 Eyl\u00fcl 2008<\/span><\/p>\n
\n<\/b>
\nSo\u011fuk Sava\u015f\u2019\u0131n sona ermesi, T\u00fcrkiye \u00fczerinden bir b\u00fcy\u00fck jeopolitik bas\u0131nc\u0131 kald\u0131r\u0131rken, ayn\u0131 anda \u00e7eli\u015fkili bir duruma yol a\u00e7t\u0131.<\/p>\n
\n<\/b>
\nSSCB, 1980\u2019lerde, Gorba\u00e7ev\u2019in liderli\u011finde ekonomik, toplumsal (Prestorika ve Glaznost) reformlar s\u00fcrecine girdi, Bat\u0131\u2019yla ili\u015fkilerini yumu\u015fatmaya ba\u015flad\u0131. Gorba\u00e7ev\u2019i, 12 Haziran1991 se\u00e7imlerini, ekonomik reform ve demokratikle\u015fme program\u0131yla oylar\u0131n %57\u2019sini ve Bat\u0131\u2019n\u0131n b\u00fcy\u00fck deste\u011fini alan Boris Yeltsin izledi. Yeltsin\u2019in A\u011fustos 1991\u2019de kendisine y\u00f6nelik bir darbe giri\u015fimini bast\u0131rd\u0131ktan sonra, Aral\u0131k 1991\u2019de SSCB\u2019yi fiilen da\u011f\u0131tt\u0131 ve serbest piyasa ekonomisine ge\u00e7mek amac\u0131yla IMF patentli bir program\u0131 Ba\u015fbakan Chubais y\u00f6netiminde uygulamaya koydu.<\/p>\n
\nGer\u00e7ekten\u2019de Yeltsin\u2019in ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 ”reform s\u00fcreci” d\u00f6neminde, D\u00fcnya Bankas\u0131 Ba\u015f (eski) Ekonomisti Stiglizt ‘in de i\u015faret etti\u011fi gibi, Rusya’da yoksullar\u0131n say\u0131s\u0131 10 kat artarak 14 milyon 147 milyona \u00e7\u0131kt\u0131; 1989-99 aras\u0131nda GSMH y\u00fczde 50 geriledi. Bu geli\u015fmelere paralel olarak ekonomi mafyala\u015ft\u0131, ”oligarklar” denen, bir avu\u00e7 ola\u011fan\u00fcst\u00fc zengin, g\u00fc\u00e7l\u00fc insan \u00fclke ekonomisini, \u00f6zellikle de petrol ve gaz sanayilerini (Foreign Affaires Mart\/ Nisan 2000) ele ge\u00e7irdi. Moshe Levin ‘in Le Monde Diplomatique ‘te (12\/99) vurgulad\u0131\u011f\u0131 gibi, 1998’e gelindi\u011finde Rusya’da art\u0131k ne devlet ne de ekonomi kalm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n
\nRusya y\u00f6netici se\u00e7kinleri ve halk\u0131 bu ”reform s\u00fcrecine” girerken Bat\u0131’n\u0131n kendilerine yard\u0131m edece\u011fini varsay\u0131yordu. Ancak yard\u0131m gelmek bir yana, tam bir talan, \u00fclkeden d\u0131\u015far\u0131ya y\u0131lda ortalama 150 milyar dolar sermaye ka\u00e7\u0131\u015f\u0131 ya\u015fand\u0131. B\u00f6ylece Alman Koeber Vakf\u0131’n\u0131n CIS Barometer dergisinde vurguland\u0131\u011f\u0131 gibi ”Moskova, ge\u00e7mi\u015fteki ABD (reformlar-E.Y.) saplant\u0131s\u0131n\u0131 stratejik bir hata olarak g\u00f6rmeye’ ba\u015flad\u0131. Art\u0131k Rus y\u00f6neticisi s\u0131n\u0131f\u0131na g\u00f6re ”Rusya \u00f6nce kendi i\u00e7 sorunlar\u0131n\u0131 halletmeli, ekonomisini toparlamal\u0131, siyasi olarak g\u00fc\u00e7lenmeliydi” (Le Monde 17\/12\/02); liberallerin sayg\u0131nl\u0131klar\u0131n\u0131 t\u00fcm\u00fcyle yitirmi\u015f olmalar\u0131, halk\u0131n talebinin de bu y\u00f6nde oldu\u011funu g\u00f6steriyordu. Putin’e g\u00f6re ”ge\u00e7en on y\u0131l boyunca d\u00fcnya ekonomisine entegre olma \u00e7abas\u0131 ulusal ekonomik kompleksi tahrip etmi\u015fti”.<\/p>\n
\nEnerji piyasalar\u0131ndan elde edilen yeni gelirler Putin\u2019e, Bat\u0131\u2019n\u0131n Rusya\u2019y\u0131 ku\u015fatma stratejine kar\u015f\u0131 koymaya ba\u015flamas\u0131 i\u00e7in gerekli \u00f6zg\u00fcveni de beraberinde getirdi. Bu yeni \u00f6zg\u00fcvenin, G\u00fcrcistan\u2019\u0131n G\u00fcney Osetya\u2019ya sald\u0131rmas\u0131yla olu\u015fan ortamda kendini etkin bir bi\u00e7imde g\u00f6sterdi\u011fini s\u00f6yleyebiliriz.<\/p>\n
\n<\/b>
\nYukarda de\u011findi\u011fim gibi, SSCB y\u0131k\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda a\u00e7\u0131lan jeopolitik alan, T\u00fcrkiye\u2019ye yeni olanaklar sunuyordu. Rusya\u2019n\u0131n y\u00fckselmeye ba\u015flamas\u0131 ve G\u00fcrcistan\u2019a girdikten sonra G\u00fcney Osetya ve Abhazya\u2019n\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 tan\u0131mas\u0131 T\u00fcrkiye\u2019yi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok \u00f6nemli bir d\u0131\u015f politika paradigmas\u0131 sorunu yaratt\u0131.<\/p>\n
\n<\/b>
\nT\u00fcrkiye\u2019nin \u00f6ncelikle Rusya ile ABD aras\u0131ndaki dengeyi kendisine, gerek uluslararas\u0131 alanda gerekse \u00fclke i\u00e7inde, hatta G\u00fcney Do\u011fuda ek sorunlar yaratmayacak bir noktada tutmas\u0131 gerekiyor. Ger\u00e7ekten de, T\u00fcrkiye\u2019nin, Rusya\u2019y\u0131 t\u00fcm\u00fcyle kar\u015f\u0131s\u0131na almas\u0131 en az\u0131ndan ekonomik nedenlerden dolay\u0131 akla uygun de\u011fil. T\u00fcrkiye kendisi i\u00e7in ya\u015famsal \u00f6nem sahip do\u011fal gaz t\u00fcketiminin %65\u2019ini Rusya\u2019dan ithal ediyor; bu ithalat\u0131n durmas\u0131 halinde, bu g\u00fcn i\u00e7in hemen hi\u00e7bir alternatife sahip de\u011fil.<\/p>\n
\nDi\u011fer taraftan \u0130ran\u2019a kar\u015f\u0131 ABD\/NATO ittifak\u0131n\u0131n yan\u0131nda a\u00e7\u0131k\u00e7a tav\u0131r almak, beraberinde S\u00fcnni-Arap \u00fclkeleriyle, T\u00fcrkiye\u2019nin sosyal k\u00fclt\u00fcrel yap\u0131s\u0131n\u0131 da etkileyebilecek d\u00fczeyde yak\u0131n ili\u015fkiler kurmay\u0131 getirebilir.<\/p>\n