{"id":14132,"date":"2019-06-14T18:10:16","date_gmt":"2019-06-14T23:10:16","guid":{"rendered":"http:\/\/circassiancenter.com\/tr\/?p=14132"},"modified":"2019-06-14T18:10:16","modified_gmt":"2019-06-14T23:10:16","slug":"ikiz-kardesiniz-isik-hizina-yakin-uzaya-gidip-40-yil-sonra-donerse-ne-olur-ikizler-paradoksu-olur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/ikiz-kardesiniz-isik-hizina-yakin-uzaya-gidip-40-yil-sonra-donerse-ne-olur-ikizler-paradoksu-olur\/","title":{"rendered":"\u0130K\u0130Z KARDE\u015e\u0130N\u0130Z I\u015eIK HIZINA YAKIN UZAYA G\u0130D\u0130P 40 YIL SONRA D\u00d6NERSE NE OLUR? \u0130K\u0130ZLER PARADOKSU OLUR!"},"content":{"rendered":"

Konu k\u0131saca \u015f\u00f6yle: Karde\u015finiz d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcnde hala 20 ya\u015f\u0131ndayken siz 60 ya\u015f\u0131na girmi\u015f olacaks\u0131n\u0131z! Kula\u011fa \u00e7ok garip geliyor de\u011fil mi? Hi\u00e7 de \u00f6yle de\u011fil. Bu konuda Dr. Mahir E. Ocak’\u0131n harika bir makalesi var. Onu sizinle payla\u015fal\u0131m. <\/span><\/span><\/p>\n

\u00d6zel g\u00f6relilik kuram\u0131, zaman\u0131n mutlak olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, farkl\u0131 g\u00f6zlemciler i\u00e7in farkl\u0131 h\u0131zlarla akt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yler. \u0130kizler paradoksu, bu durum ile ili\u015fkilendirilen bir d\u00fc\u015f\u00fcnce deneyidir. Paradoks olarak an\u0131lmas\u0131na ra\u011fmen \u00f6zel g\u00f6relilik kuram\u0131nda herhangi bir eksiklik oldu\u011fu anlam\u0131na gelmez. \u0130kizler paradoksunu \u00f6zel g\u00f6relilik kuram\u0131 ile \u00e7\u00f6zmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/span><\/p>\n

\u0130kizler paradoksunu anlamak i\u00e7in \u00f6ncelikle Einstein\u2019\u0131n 1911 y\u0131l\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131 \u015fu sat\u0131rlara g\u00f6z atal\u0131m:<\/p>\n

\u201cBir kutunun i\u00e7ine canl\u0131 bir organizma yerle\u015ftirmi\u015fsek… \u00d6yle bir ayarlama yap\u0131labilir ki, keyfi derecede uzun bir yolculuktan sonra organizma neredeyse hi\u00e7 de\u011fi\u015fmemi\u015f bir \u015fekilde ba\u015flang\u0131\u00e7 yerine geri d\u00f6nebilir. Ancak bu s\u0131rada ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131nda duran organizmalardan yeni nesiller \u00fcremi\u015f olacakt\u0131r. E\u011fer yolculuk neredeyse \u0131\u015f\u0131k h\u0131z\u0131yla yap\u0131lm\u0131\u015fsa, hareket eden organizma i\u00e7in t\u00fcm yolculuk \u00e7ok k\u0131sa s\u00fcrecektir.\u201d<\/p>\n

Dolay\u0131s\u0131yla e\u011fer dura\u011fan organizma bir insan, yolculuk yapan organizmaysa onun ikiziyse, zaman, yolculuk yapan karde\u015f i\u00e7in daha yava\u015f akacak ve geri d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcnde karde\u015fini kendisinden \u00e7ok daha fazla ya\u015flanm\u0131\u015f bulacakt\u0131r. Einstein, bu durumu bir paradoks olarak de\u011fil \u00f6zel g\u00f6relilik kuram\u0131n\u0131n do\u011fal bir sonucu olarak g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fc. Bu d\u00fc\u015f\u00fcnce deneyinin ba\u015fkalar\u0131 taraf\u0131ndan paradoks olarak g\u00f6r\u00fclmesinin nedeniyse \u00f6zetle \u015fudur: Birinci karde\u015fin bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na g\u00f6re ikinci karde\u015f belirli bir anda kendisinden uzakla\u015fmaya ba\u015flam\u0131\u015f ve uzun bir yolculuk yapt\u0131ktan sonra geri gelmi\u015ftir. Ancak ayn\u0131 fiziksel olaya ikinci karde\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan bakarak da benzer s\u00f6zler s\u00f6yleyebilirdik. \u0130kinci karde\u015fin yolculu\u011fu s\u0131ras\u0131nda birinci karde\u015f \u00f6nce ikinci karde\u015ften uzakla\u015fmakta daha sonraysa yakla\u015fmaktad\u0131r, yani ikinci karde\u015fe g\u00f6re hareket etmektedir. Peki \u00f6yleyse, neden ikinci karde\u015f daha gen\u00e7 kal\u0131r?<\/p>\n

\u0130kizler paradoksu birka\u00e7 farkl\u0131 yolla \u00e7\u00f6z\u00fclebilir. Bu yollardan biri her karde\u015fin kendi zaman\u0131na odaklanmakt\u0131r. Uzayzamanda farkl\u0131 iki nokta olsun. Bu iki nokta aras\u0131nda birbirinden \u00e7ok farkl\u0131 rotalar takip ederek seyahat etmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Ancak farkl\u0131 rotalar takip eden g\u00f6zlemcilerin \u00f6l\u00e7t\u00fckleri zamanlar da tabii ki farkl\u0131 olacakt\u0131r. \u00d6rne\u011fin farkl\u0131 g\u00f6zlemcilerin farkl\u0131 rotalar takip ederek, bir d\u0131\u015f g\u00f6zlemciye g\u00f6re, (0 s, 0 m, 0 m, 0 m) noktas\u0131ndan (10 s, 20 m, 0 m, 0 m) noktas\u0131na gitti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnelim. Ba\u015fka bir deyi\u015fle t<\/em>=0 an\u0131nda orijinden hareket eden g\u00f6zlemciler 10 saniye sonra x<\/em> y\u00f6n\u00fcnde 20 metre yol alm\u0131\u015f olacaklard\u0131r. Bu yolculu\u011fu yapman\u0131n sonsuz farkl\u0131 yolu vard\u0131r (bkz<\/em>.a\u015fa\u011f\u0131daki \u00e7izim). \u00d6rne\u011fin g\u00f6zlemcilerden biri x<\/em> y\u00f6n\u00fcnde saniyede 2 metre sabit h\u0131zla yol alarak yolculu\u011funu tamamlayabilir. Ba\u015fka bir g\u00f6zlemci \u00f6nce y<\/em> y\u00f6n\u00fcnde hareket ettikten sonra do\u011frultusunu de\u011fi\u015ftirip t<\/em>=10 an\u0131nda istenilen noktaya varabilir. Daha ba\u015fka bir g\u00f6zlemciyse t\u00fcm yolculu\u011fu bir yay \u00e7izerek yapabilir. T\u00fcm g\u00f6zlemciler, bir d\u0131\u015f g\u00f6zlemciye g\u00f6re, ayn\u0131 uzayzaman noktas\u0131ndan harekete ba\u015flay\u0131p yine ayn\u0131 uzayzaman noktas\u0131nda yolculuklar\u0131n\u0131 sonland\u0131rsalar da farkl\u0131 rotalar\u0131 takip ettikleri i\u00e7in kendi referans sistemlerinde \u00f6l\u00e7t\u00fckleri zamanlar birbirlerinden farkl\u0131 olacakt\u0131r. \u00d6zel g\u00f6relilik kuram\u0131, en b\u00fcy\u00fck zaman fark\u0131n\u0131 \u00f6l\u00e7ecek g\u00f6zlemcinin iki uzayzaman noktas\u0131 aras\u0131nda eylemsiz hareket eden (sabit h\u0131zla hareket eden) cisim olaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yler. Dolay\u0131s\u0131yla bu \u00f6rnekte, en b\u00fcy\u00fck zaman fark\u0131n\u0131 x<\/em> y\u00f6n\u00fcnde saniyede 2 metre sabit h\u0131zla hareket eden g\u00f6zlemci \u00f6l\u00e7er. Di\u011fer t\u00fcm g\u00f6zlemcilerse, iki nokta aras\u0131nda eylemsiz hareket etmedikleri (hareketleri s\u0131ras\u0131nda ivmelendikleri) i\u00e7in, iki olay aras\u0131ndaki zaman fark\u0131n\u0131 daha k\u0131sa olarak \u00f6l\u00e7eceklerdir.<\/p>\n

\u0130kizler paradoksuna geri d\u00f6necek olursak, dura\u011fan olan karde\u015f daha \u00e7ok ya\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc iki uzayzaman noktas\u0131 aras\u0131nda eylemsiz hareket etmi\u015ftir. Uzaydaki bir noktadan harekete ba\u015flay\u0131p tekrar ayn\u0131 noktaya d\u00f6nen bir g\u00f6zlemcininse eylemsiz hareket etmesi imk\u00e2ns\u0131zd\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla yolculuk yapan karde\u015f iki olay aras\u0131ndaki zaman fark\u0131n\u0131 daha az \u00f6l\u00e7ecek yani daha az ya\u015flanacakt\u0131r.<\/p>\n

Dr. Mahir E. Ocak