{"id":14160,"date":"2019-06-18T18:21:15","date_gmt":"2019-06-18T23:21:15","guid":{"rendered":"http:\/\/circassiancenter.com\/tr\/?p=14160"},"modified":"2019-06-18T18:21:15","modified_gmt":"2019-06-18T23:21:15","slug":"kuzey-kafkasya-ozerk-cumhuriyetler-baglaminda-rus-dis-politikasi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/kuzey-kafkasya-ozerk-cumhuriyetler-baglaminda-rus-dis-politikasi\/","title":{"rendered":"KUZEY KAFKASYA \u00d6ZERK CUMHUR\u0130YETLER BA\u011eLAMINDA RUS DI\u015e POL\u0130T\u0130KASI"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/p>\n

Ahmet Ark\u0131n B\u00f6l\u00fckba\u015f\u0131
\n<\/b><\/span>Gazi \u00dcniversitesi Sosyal Bilimler Enstit\u00fcs\u00fc Uluslar aras\u0131 \u0130li\u015fkiler Anabilim Dal\u0131<\/span><\/p>\n

II. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 d\u00fcnyay\u0131 iki kutba b\u00f6lerek So\u011fuk Sava\u015f ortam\u0131n\u0131 do\u011furdu. Bat\u0131 Bloku\u2019nun lideri ABD ve Do\u011fu Bloku\u2019nun lideri SSCB aras\u0131ndaki bu sava\u015f Do\u011fu Bloku\u2019nun \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc ve Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin da\u011f\u0131lmas\u0131 ile sona erdi. D\u00fcnya art\u0131k ABD\u2019nin tek ba\u015f\u0131na hakim oldu\u011fu tek kutuplu bir d\u00f6nemi ya\u015famaktayd\u0131.<\/p>\n

1991 y\u0131l\u0131nda Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc, bu topraklarda on be\u015f ba\u011f\u0131ms\u0131z devlet ortaya \u00e7\u0131kard\u0131. B\u00f6ylesine b\u00fcy\u00fck bir par\u00e7alanma b\u00f6lgesel etkileri biryana uluslararas\u0131 sistemi de derinden etkileyerek d\u00fcnyadaki g\u00fc\u00e7 dengelerini de\u011fi\u015ftirdi. Eski Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin miras\u0131n\u0131 devralarak ortaya \u00e7\u0131kan Rusya Federasyonu\u2019nun izleyece\u011fi politikalar, belirsizli\u011fin hakim oldu\u011fu uluslararas\u0131 ortamda gelece\u011fi \u015fekillendirmedeki etkisi bak\u0131m\u0131ndan olduk\u00e7a \u00f6nemli ve dikkate de\u011ferdi. Ortaya \u00e7\u0131kan yeni jeopolitik durumun uluslararas\u0131 ili\u015fkilerdeki yans\u0131malar\u0131na dair tahminler yap\u0131lmaya ba\u015fland\u0131.<\/p>\n

Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin y\u0131k\u0131lmas\u0131, miras\u00e7\u0131s\u0131 olan Rusya Federasyonu\u2019nu kimlik aray\u0131\u015f\u0131na y\u00f6neltti. Rusya\u2019n\u0131n Do\u011fu\u2019ya ve yak\u0131n \u00e7evresine mi yoksa Bat\u0131\u2019ya m\u0131 y\u00f6nelece\u011fi sorunsal\u0131 farkl\u0131 d\u00f6nemlerde farkl\u0131 politikalar\u0131n izlenmesine yol a\u00e7t\u0131. Bu tart\u0131\u015fma \u00fclke i\u00e7inde bulunan iki temel grup aras\u0131nda cereyan ediyordu: Bat\u0131l\u0131 de\u011ferlerin kabul edilmesi ve Bat\u0131\u2019yla b\u00fct\u00fcnle\u015fmeyi savunan Atlantik\u00e7iler ile Rusya\u2019n\u0131n Bat\u0131\u2019dan uzak kendine \u00f6zg\u00fc bir medeniyeti ve jeopolitik konumu oldu\u011funu, buradan hareketle yak\u0131n \u00e7evresinde etkin olmas\u0131 gerekti\u011fini savunan Avrasyac\u0131lar. Bu ortam i\u00e7erisinde Rusya Federasyonu yeni siyasi arenada farkl\u0131 bir d\u0131\u015f politika aray\u0131\u015f\u0131 i\u00e7ine girdi. Ge\u00e7i\u015f d\u00f6neminin getirdi\u011fi zorluklarla birlikte, i\u00e7 ve d\u0131\u015f politikada yeni y\u00f6ntemler uygulamaya ba\u015flad\u0131. Zira, Rusya BDT\u2019yi kurarken, yan\u0131 ba\u015f\u0131nda geli\u015fmi\u015f bir Avrupa, So\u011fuk Sava\u015f\u2019tan galip \u00e7\u0131kan g\u00fc\u00e7l\u00fc bir ABD ve \u00fczerlerindeki Rus bask\u0131s\u0131ndan kurtulmak isteyen ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131na yeni kavu\u015fmu\u015f Avrasya cumhuriyetleri vard\u0131. S\u0131n\u0131rlar\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fclmesiyle ya\u015fanan bu siyasi-ekonomik-askeri de\u011fi\u015fim kimlik sorunu \u015feklinde ortaya \u00e7\u0131kt\u0131 ve Rusya yeni d\u00fcnya sisteminde hesaba al\u0131nan bir akt\u00f6r olman\u0131n yollar\u0131n\u0131 aramaya ba\u015flad\u0131.<\/p>\n

Rusya\u2019da i\u00e7 ve d\u0131\u015f politikada izlenen tutumlar d\u00f6nemlere ve karar vericilerin de\u011fi\u015fimine g\u00f6re geli\u015ferek \u015fekillendi. Avrasyac\u0131l\u0131k ve Bat\u0131c\u0131l\u0131k aras\u0131nda ya\u015fanan kimlik aray\u0131\u015f\u0131, devletin kurulu\u015funun ilk y\u0131llar\u0131nda Bat\u0131\u2019dan yana tav\u0131r al\u0131nmas\u0131 ile bir rotaya girdi. Orta Asya ve Kafkasya\u2019da bulunan eski Sovyet cumhuriyetleri ile ili\u015fkilerin ihmal edildi\u011fi bu d\u00f6nem 1993\u2019te yak\u0131n \u00e7evre stratejisinin benimsenmesiyle sona erdi. Eski Sovyet sahas\u0131 art\u0131k birincil \u00f6nemdeydi. Rusya bu b\u00f6lgede eski hakimiyetini yeniden tesis etmek istiyordu. Putin\u2019le birlikte Avrasyac\u0131 e\u011filim belirgin hale geldi ancak 11 Eyl\u00fcl ter\u00f6r sald\u0131r\u0131lar\u0131 Rusya\u2019y\u0131 \u00f6zellikle uluslararas\u0131 g\u00fcvenlikle ilgili konularda Bat\u0131 ile i\u015fbirli\u011fine y\u00f6neltti.<\/p>\n

Rus d\u0131\u015f politikas\u0131 yak\u0131n \u00e7evreyi ihmal etmeden Bat\u0131 ile ili\u015fkileri dengeleyen ve \u00e7\u0131karlar\u0131 dikkate alan pragmatik bir niteli\u011fe kavu\u015ftu. Rus d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131n \u015fekillenmesinde Kafkasya b\u00f6lgesinin \u00f6nemli bir rol\u00fc vard\u0131r. B\u00f6lgenin jeopolitik konumundan kaynaklanan stratejik \u00f6nemi d\u0131\u015f politikaya yans\u0131maktad\u0131r. Rusya\u2019n\u0131n Kafkasya politikalar\u0131 ba\u015fta b\u00f6lge devletleri (T\u00fcrkiye, \u0130ran, Azerbaycan, Ermenistan, G\u00fcrcistan) olmak \u00fczere, AB ve ABD ile ili\u015fkileri de etkilemektedir. \u00d6yle ki, Kafkasya, zengin enerji kaynaklar\u0131 ve mevcut konumuyla \u00fczerinde n\u00fcfuz m\u00fccadelesinin sahnelendi\u011fi bir co\u011frafyad\u0131r. Bu konumu itibariyle b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7leri kendisine \u00e7ekmesi ve Rusya ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya getirmesi ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. B\u00f6lgeyi hayat sahas\u0131 olarak g\u00f6ren Rusya askeri ve siyasi anlamda kontrol\u00fc elinde tutma gayreti i\u00e7indedir.Bu de\u011ferlendirmeler do\u011frultusunda; Rusya\u2019n\u0131n Kafkasya politikas\u0131, (a1)
\n\u2022 Kafkaslar, buna ba\u011fl\u0131 olarak Avrasya\u2019y\u0131 \u00e7\u0131karlar\u0131 do\u011frultusunda kontrol etmek ve ABD aleyhinde kullanmak,
\n\u2022 ABD\u2019nin kendine stratejik ortak olarak se\u00e7ebilece\u011fi \u00fclkeler ile i\u015fbirli\u011fi yapmas\u0131n\u0131 engellemek,
\n\u2022 Kaybetti\u011fi de\u011ferleri belirli bir zaman sonra, tekrar kazanmak ve eskisine nazaran daha b\u00fcy\u00fck bir siyasi, ekonomik ve askeri g\u00fcce sahip olarak ABD\u2019nin kar\u015f\u0131s\u0131nda yerini almak \u015feklinde ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.<\/p>\n

B\u00f6lgesel d\u00fczeyde ise; Ermenistan ile stratejik ortakl\u0131\u011f\u0131 peki\u015ftirmek,G\u00fcrcistan\u2019daki etnik problemleri koz olarak kullanarak G\u00fcrcistan\u2019\u0131n toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc tehdit etmek ve Azerbaycan\u2019\u0131n Hazar havzas\u0131ndaki enerji kaynaklar\u0131 ve terminallerini kontrol alt\u0131na almak maksad\u0131yla,Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f sorununun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc i\u00e7in Azerbaycan\u2019a kar\u015f\u0131 Ermenistan\u2019\u0131 koz olarak kullanmakt\u0131r. (b2) Kuzey Kafkasya\u2019daki problemlerin Rusya\u2019n\u0131n bu \u00fclkelerle ili\u015fkilerinde etkili bir ara\u00e7 oldu\u011funu s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bask\u0131 ve m\u00fcdahale amac\u0131yla, yak\u0131n \u00e7evresindeki etnik sorunlar\u0131 bu \u00fclkeler aleyhine kullanan Rusya, Kafkasya b\u00f6lgesindeki kontrol\u00fc elinde tutmak istemekte ve Sovyetler Birli\u011fi d\u00f6neminden gelen etkinli\u011fini kaybetmek istememektedir.<\/p>\n

Rus d\u0131\u015f politikas\u0131na yans\u0131malar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan, Kuzey Kafkasya ve Transkafkasya\u2019da (G\u00fcney Kafkasya) ya\u015fanan geli\u015fmeler birbirleriyle ba\u011flant\u0131l\u0131 olsa da bu \u00e7al\u0131\u015fmada \u00f6zellikle Rusya Federasyonu\u2019na ba\u011fl\u0131 yedi cumhuriyetten (Adigey, Kabardey-Balkar, Kara\u00e7ay-\u00c7erkes, Kuzey Osetya, \u00c7e\u00e7enistan, \u0130ngu\u015fya, Da\u011f\u0131stan) olu\u015fan Kuzey Kafkasya \u00fczerinde durularak mevcut etnik ve siyasi sorunlar incelenmi\u015f, gereken yerlerde Transkafkasya ile ilgili sorunlara da de\u011finilmi\u015f ve bu \u00e7er\u00e7evede temel olarak Rus d\u0131\u015f politikas\u0131 izah edilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Bu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n amac\u0131 \u015fu \u015fekilde \u00f6zetlenebilir: Uzun tarihi ve zengin k\u00fclt\u00fcr\u00fcyle Rusya d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck \u00fclkelerinden biridir. Kendi i\u00e7indeki sorunlara ra\u011fmen, hat\u0131r\u0131 say\u0131l\u0131r bir ekonomiye ve askeri g\u00fcce sahip olmas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra Avrasya k\u0131tas\u0131ndaki mevcut konumu onun, uluslararas\u0131 alanda \u00f6nemli rol oynamaya devam edecek bir akt\u00f6r oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. Bu \u00f6zellikleri dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda Rusya gibi bir akt\u00f6r\u00fcn uluslararas\u0131 ili\u015fkilerinin, d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131n ve d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131 etkileyen fakt\u00f6rlerin incelenmesi \u00f6nem kazanmaktad\u0131r. B\u00f6ylece bu devletin de\u011fi\u015fen uluslararas\u0131 sistem i\u00e7indeki konumu ve bunun gere\u011fi olarak izledi\u011fi k\u00fcresel politikalar daha iyi anla\u015f\u0131lacakt\u0131r.<\/p>\n

\u00c7al\u0131\u015fma \u00fc\u00e7 b\u00f6l\u00fcmden olu\u015fmaktad\u0131r. \u201cRusya Federasyonu\u2019nun Siyasal ve \u0130dari Sistemi\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 birinci b\u00f6l\u00fcmde Rusya\u2019daki siyasi sistemin nas\u0131l i\u015fledi\u011fi Rus Anayasas\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde anlat\u0131lm\u0131\u015f, yasama ve y\u00fcr\u00fctme organlar\u0131 hakk\u0131nda bilgi verilmi\u015ftir. Siyasi geli\u015fmeler Yeltsin d\u00f6nemi ve Putin d\u00f6nemi \u015feklinde \u00f6zetlendikten sonra, Putin\u2019in iktidara gelmesiyle birlikte siyasi ve ekonomik istikrar\u0131n sa\u011flanmas\u0131 amac\u0131yla yap\u0131lan reformlar k\u0131saca anlat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Rusya\u2019daki federal yap\u0131 ve federal unsurlarla ilgili bilgiler verilmi\u015ftir. Bu b\u00f6l\u00fcm, Rus d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131n daha iyi anla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in haz\u0131rlanan, Rusya\u2019n\u0131n i\u00e7 siyasi geli\u015fmelerinin ve idari sisteminin k\u0131saca anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir b\u00f6l\u00fcmd\u00fcr.<\/p>\n

\u0130kinci b\u00f6l\u00fcm \u201cRusya Federasyonu D\u0131\u015f Politikas\u0131\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Bu b\u00f6l\u00fcmde \u00f6ncelikle Rus d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131n resmi \u00e7er\u00e7evesi Rus Anayasas\u0131 dikkate al\u0131narak \u00e7izilmi\u015ftir. D\u0131\u015f politikan\u0131n olu\u015fumunu etkileyen Rus d\u00fc\u015f\u00fcncesi anla\u015f\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f ve d\u00f6nemler itibariyle Rus d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131n incelenmesine ge\u00e7ilmi\u015ftir. D\u00f6nemlere g\u00f6re d\u0131\u015f politikan\u0131n izledi\u011fi seyir ve genel d\u0131\u015f politika e\u011filimleri sebep ve sonu\u00e7lar\u0131yla birlikte ele al\u0131nm\u0131\u015f ve bu alandaki resmi belge niteli\u011findeki doktrinler incelenmi\u015ftir. 11 Eyl\u00fcl sonras\u0131 de\u011fi\u015fen uluslararas\u0131 sistemin etkisiyle yeni boyutlar kazanan Rus d\u0131\u015f politikas\u0131 farkl\u0131 y\u00f6nleriyle irdelenmi\u015f, d\u0131\u015f politikaya y\u00f6n veren ak\u0131mlar anlat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

\u201cRus D\u0131\u015f Politikas\u0131nda Kuzey Kafkasya\u201d adl\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc b\u00f6l\u00fcm\u00fcn ba\u015f\u0131nda Kafkasya b\u00f6lgesi kavram\u0131 a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015f, bu b\u00f6lgede ya\u015fayan etnik unsurlardan s\u00f6z edilmi\u015ftir. Genel olarak Kafkasya\u2019n\u0131n jeopoliti\u011finden hareketle b\u00f6lgedeki durum anlat\u0131larak Rusya\u2019n\u0131n Kuzey Kafkasya\u2019ya y\u00f6nelik politikalar\u0131 ele al\u0131nm\u0131\u015f, b\u00f6lgede Rusya\u2019ya ba\u011fl\u0131 cumhuriyetlerdeki sorunlardan bahsedilerek bunlar\u0131n d\u0131\u015f politikaya yans\u0131malar\u0131 tespit edilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu \u00e7er\u00e7evede; Rusya\u2019n\u0131n G\u00fcney Kafkasya Cumhuriyetleri (Ermenistan, Azerbaycan, G\u00fcrcistan), T\u00fcrkiye ve Bat\u0131 (ABD ve Avrupa) ile ili\u015fkilerinde, genelde Kuzey Kafkasya \u00f6zelde ise uluslararas\u0131 bir y\u00f6n\u00fc bulunmas\u0131 nedeniyle \u00c7e\u00e7en sorununun etkileri ve Rus d\u0131\u015f politikas\u0131ndaki yans\u0131malar\u0131 ele al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

I. B\u00d6L\u00dcM
\n<\/b>
\nRUSYA FEDERASYONU\u2019NUN S\u0130YASAL VE \u0130DAR\u0130\u00a0<\/span>S\u0130STEM\u0130
\n<\/b>
\nI. Rusya Federasyonu\u2019nda \u0130dari Yap\u0131
\n<\/b>
\nRusya Federasyonu ba\u015fkanl\u0131k sistemi ile idare edilmektedir. 1993\u2019tekabul edilen Anayasa, \u00fclkenin g\u00fc\u00e7l\u00fc bir ba\u015fkanl\u0131k alt\u0131nda Federal Cumhuriyet d\u00fczeninde idare edilmesini \u00f6ng\u00f6rmektedir. Rusya Federasyonu\u2019nun lideri ve y\u00f6neticisi konumunda olan devlet ba\u015fkan\u0131 d\u00f6rt y\u0131ll\u0131k bir s\u00fcre i\u00e7in halk taraf\u0131ndan se\u00e7ilir. Ayn\u0131 ki\u015fi \u00fcst \u00fcste yaln\u0131zca iki kez se\u00e7ilebilir. Devlet ba\u015fkan\u0131 \u00fclkenin i\u00e7 ve d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131 y\u00fcr\u00fcterek, izlenecek politikalar\u0131 belirler.<\/p>\n

Dokunulmazl\u0131\u011fa sahip olan Rusya Federasyonu Devlet Ba\u015fkan\u0131n\u0131n; ba\u015fbakan\u0131 atamak, h\u00fck\u00fcmet toplant\u0131lar\u0131na ba\u015fkanl\u0131k etmek, h\u00fck\u00fcmeti g\u00f6revden almak, \u00fcst d\u00fczey yarg\u0131 ve denetim kurumlar\u0131n\u0131n y\u00f6neticilerini g\u00f6reve getirmek ve g\u00f6revden almak, Duma\u2019y\u0131 feshetmek, af ilan etmek gibi \u00e7ok \u00f6nemli yetkileri vard\u0131r. Rusya Devlet Ba\u015fkan\u0131 ayn\u0131 zamanda Rusya Silahl\u0131 Kuvvetleri\u2019nin Ba\u015fkomutan\u0131d\u0131r. (1) Rusya Federasyonu\u2019nun temsil ve yasama organ\u0131 Federal Meclis\u2019tir. Federal Meclis, Federasyon Konseyi ve Devlet Dumas\u0131\u2019ndan olu\u015fur. \u00dcst meclis konumundaki Federasyon Konseyi\u2019nde federal unsurlar temsil edilir. Konseye Rusya Federasyonu\u2019na dahil olan birimlerin her birinden, bir ki\u015fi temsil bir ki\u015fi de y\u00fcr\u00fctme organ\u0131ndan olmak \u00fczere iki\u015fer temsilci girer. Devlet Dumas\u0131 d\u00f6rt y\u0131lda bir yap\u0131lan genel se\u00e7imlerle belirlenen 450 milletvekilinden olu\u015fur. Milletvekilleri belirli bir partiden veya ba\u011f\u0131ms\u0131z olabilir. Ayn\u0131 ki\u015fi ayn\u0131 zamanda hem Federasyon Konseyi\u2019nin hem de Devlet Dumas\u0131\u2019n\u0131n \u00fcyesi olamaz. Devlet Dumas\u0131 milletvekili, devlet iktidar\u0131n\u0131n di\u011fer temsil organlar\u0131nda ve yerel \u00f6zy\u00f6netim organlar\u0131nda milletvekili olamaz. Federal Meclis daimi olarak \u00e7al\u0131\u015fan bir organd\u0131r. Federasyon Konseyi ve Devlet Dumas\u0131 birbirlerinden ayr\u0131 toplan\u0131r. \u0130\u015flev ve yetkileri a\u00e7\u0131s\u0131ndan Devlet Dumas\u0131 yasama \u00f6zelli\u011fi a\u011f\u0131r basan bir meclis, Federasyon Konseyi ise dan\u0131\u015fma ve temsil \u00f6zelli\u011fi a\u011f\u0131r basan bir senato g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcndedir. (2)<\/p>\n

Ancak son y\u0131llarda \u00f6neminin azald\u0131\u011f\u0131 bir ger\u00e7ektir. Federasyon Konseyi\u2019nde Rusya Federasyonu\u2019na dahil olan 89 idari birimden iki\u015fer ki\u015fi olmak \u00fczere toplam 178 \u00fcye bulunur. Son y\u0131llarda Federasyon Konseyi\u2019nin yetkileri azalt\u0131l\u0131rken Duma, etkinli\u011fini art\u0131rmaktad\u0131r. Rusya\u2019da y\u00fcr\u00fctme g\u00fcc\u00fc h\u00fck\u00fcmettedir. Rusya h\u00fck\u00fcmeti, ba\u015fbakan, ba\u015fbakan yard\u0131mc\u0131lar\u0131 ve federal bakanlardan olu\u015fur. Ba\u015fbakan, g\u00f6revine Devlet Ba\u015fkan\u0131 taraf\u0131ndan Devlet Dumas\u0131\u2019n\u0131n onay\u0131yla atan\u0131r. Ba\u015fbakan atand\u0131ktan sonra en ge\u00e7 bir hafta i\u00e7inde federal y\u00fcr\u00fctme organlar\u0131n\u0131n yap\u0131s\u0131 hakk\u0131ndaki \u00f6nerilerini, ba\u015fbakan yard\u0131mc\u0131lar\u0131 ve federal bakanlar\u0131n isimlerini Devlet Ba\u015fkan\u0131na sunar. H\u00fck\u00fcmetin, federal b\u00fct\u00e7enin belirlenmesi, finans, kredi ve para politikas\u0131n\u0131n uygulanmas\u0131, sosyal yard\u0131m, sa\u011fl\u0131k, k\u00fclt\u00fcr, bilim gibi alanlarda tek bir devlet politikas\u0131n\u0131n y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi, \u00fclke savunmas\u0131n\u0131n, devlet g\u00fcvenli\u011finin sa\u011flanmas\u0131 i\u00e7in \u00f6nlemler almas\u0131 gibi g\u00f6revleri vard\u0131r. Rusya\u2019da h\u00fck\u00fcmetin, a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak ekonomik y\u00f6netim organ\u0131 oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. Rusya\u2019da Anayasa Mahkemesi, Yarg\u0131tay, Dan\u0131\u015ftay, Say\u0131\u015ftay gibi yarg\u0131 ve y\u00fcr\u00fctme alan\u0131nda kurulmu\u015f anayasal y\u00fcksek devlet kurumlar\u0131 vard\u0131r. (3) Bu idari yap\u0131lanma 12 Aral\u0131k 1993 tarihli Rusya Federasyonu Anayasas\u0131 ile olu\u015fturulmu\u015ftur. Ulusal g\u00fcvenlik politikalar\u0131n\u0131n saptanmas\u0131nda \u00f6nemli bir kurum olan G\u00fcvenlik Konseyi, 1992’de Yeltsin taraf\u0131ndan \u00e7\u0131kar\u0131lan G\u00fcvenlik Yasas\u0131yla kurulmu\u015ftur. G\u00fcvenlik Konseyinin iki t\u00fcr \u00fcyesi vard\u0131r. Devlet Ba\u015fkan\u0131, Ba\u015fbakan, Konsey Sekreteri, D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131, Savunma Bakan\u0131, FSB (Federal G\u00fcvenlik Servisi) Ba\u015fkan\u0131, Konsey’in s\u00fcrekli \u00fcyeleridirler.<\/p>\n

Federasyon Konseyi Ba\u015fkan\u0131, Duma Ba\u015fkan\u0131, Devlet Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 Ofis Ba\u015fkan\u0131, \u0130\u00e7i\u015fleri Bakan\u0131, Adalet Bakan\u0131, sivil savunmadan ve ola\u011fan\u00fcst\u00fc durumlardan sorumlu Bakan, Genelkurmay Ba\u015fkan\u0131, Ba\u015fsavc\u0131, S\u0131n\u0131r Koruma Hizmeti Ba\u015fkan\u0131, SVR (D\u0131\u015f \u0130stihbarat Servisi) Ba\u015fkan\u0131, Bilimler Akademisi Ba\u015fkan\u0131 ile Devlet Ba\u015fkan\u0131n\u0131n yedi idari b\u00f6lge temsilcileri ve di\u011fer \u00fcyeler gerekti\u011finde Konsey toplant\u0131lar\u0131na kat\u0131l\u0131rlar. Devlet Ba\u015fkan\u0131 G\u00fcvenlik Konseyine ba\u015fkanl\u0131k eder ve toplant\u0131ya \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r. G\u00fcvenlik Konseyi, milli g\u00fcvenlik ve d\u0131\u015f politika konular\u0131nda \u00f6nerilerde bulunur, milli g\u00fcvenli\u011fi sa\u011flayan kuvvetlerin ve unsurlar\u0131n faaliyetlerini koordine eder, al\u0131nan kararlar\u0131n uygulanmas\u0131n\u0131 kontrol eder. (4) Rusya 17 milyon km\u00b2 lik bir alan \u00fczerinde yetmi\u015fi a\u015fan farkl\u0131 etnik grubun ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ve anayasa ile belirlenen 89 idari birimden olu\u015fan federal bir devlettir. Bu birimler merkeze ba\u011fl\u0131 olmakla birlikte kendi yasalar\u0131, yasama, y\u00fcr\u00fctme ve yarg\u0131 organlar\u0131 vard\u0131r. Bunlar\u0131n 21\u2019i cumhuriyet, 2\u2019si \u00f6zel stat\u00fc \u015fehir (Moskova ve St. Petersburg) , 49\u2019u eyalet, 6\u2019s\u0131 mega b\u00f6lge, 1\u2019i \u00f6zerk b\u00f6lge ve 10\u2019u \u00f6zerk y\u00f6redir. Ayr\u0131ca Putin d\u00f6neminde getirilen bir uygulama ile \u00fclke 7 ayr\u0131 federal b\u00f6lgeye ayr\u0131lm\u0131\u015f ve ba\u015flar\u0131na do\u011frudan devlet ba\u015fkan\u0131na ba\u011fl\u0131 birer vali atanm\u0131\u015ft\u0131r. G\u00fc\u00e7 odaklar\u0131n\u0131 merkeze \u00e7ekmeye y\u00f6nelik belirlenen bu b\u00f6lgeler Merkez (Moskova ve \u00e7evresi), Kuzeybat\u0131 (St. Petersburg ve \u00e7evresi), G\u00fcney (Kuzey Kafkaslar ile Don\/Rostov b\u00f6lgesi), Volga, Urallar, Sibirya ve Uzak Do\u011fu olarak adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. (5)<\/p>\n

II. Rusya Federasyonu\u2019nda Siyasi Hayat
\n<\/b>
\nA. Yeltsin D\u00f6nemi
\n<\/b>
\nSovyetler Birli\u011fi\u2019nin da\u011f\u0131lmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan Rusya Federasyonu\u2019nun ilk devlet ba\u015fkan\u0131 olan Boris Yeltsin 1991-1999 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda iki d\u00f6nem s\u00fcreyle g\u00f6rev yapm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Bu d\u00f6nemde Rusya\u2019da meydana gelen siyasi ve iktisadi geli\u015fmelere y\u00f6nelik yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rma ve raporlar\u0131n \u00e7o\u011funda, so\u011fuk sava\u015f d\u00f6neminin izleri g\u00f6r\u00fclmektedir. Ge\u00e7mi\u015ften miras kalan \u00f6nyarg\u0131l\u0131 yakla\u015f\u0131m sonucu, Ruslar\u0131n her yapt\u0131\u011f\u0131 giri\u015fim, eski Rus \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun yeniden canland\u0131r\u0131lmas\u0131na y\u00f6nelik giri\u015fimler olarak kabul g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. Oysa bu giri\u015fimlerin tek bir amac\u0131 vard\u0131. \u2018\u2019K\u00f6t\u00fc gidi\u015fe son vermek ve uluslararas\u0131 alanda Rusya\u2019ya sayg\u0131n bir yer kazand\u0131rmak.\u2019\u2019 Bu d\u00f6neme damgas\u0131n\u0131 vuran hareket Demokratik Rusya Hareketi\u2019ydi. Kurulu\u015fu 1988 y\u0131l\u0131na kadar uzanan ve liderli\u011fini Boris Yeltsin\u2019in yapt\u0131\u011f\u0131 Demokratik Rusya Hareketi\u2019nin ba\u015flang\u0131\u00e7taki amac\u0131, Kom\u00fcnist Partisi\u2019nin ve KGB\u2019nin halk aras\u0131ndaki itibar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcrmek ve siyasi hayatta etkinli\u011fi azaltmakt\u0131. Bu y\u0131llarda Demokratik Rusya Hareketi\u2019nin hedeflerinden biri Rus toplumunu \u2018\u2019Bat\u0131 Modeli\u2019\u2019 \u00e7er\u00e7evesinde siyasi ve k\u00fclt\u00fcrel y\u00f6nlerde geli\u015ftirmek, bunun i\u00e7in ise Bat\u0131\u2019n\u0131n deste\u011fini kazanmakt\u0131. (6)<\/p>\n

So\u011fuk sava\u015f\u0131n ard\u0131ndan kurulan yenid\u00fcnya d\u00fczeninde kazananlarla kaybedenler aras\u0131ndaki fark gittik\u00e7e a\u00e7\u0131l\u0131yordu. Ya yeni d\u00fczene ayak uydurulacak ya da \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f belirtilerine maruz kal\u0131nacakt\u0131. Kaybedenler aras\u0131nda yer alan Rusya\u2019n\u0131n lideri Yeltsin bu durumla ba\u015f etmek i\u00e7in bir strateji benimsedi: Rusya\u2019n\u0131n Bat\u0131 ile h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde b\u00fct\u00fcnle\u015fmesi. Bu, kendilerinin, babalar\u0131n\u0131n ve b\u00fcy\u00fck babalar\u0131n\u0131n i\u00e7inde ya\u015fad\u0131klar\u0131 kurumlar\u0131n y\u0131k\u0131l\u0131p da\u011f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 1991 y\u0131l\u0131n\u0131n o karga\u015fas\u0131 i\u00e7indeki son haftalar\u0131nda hemen hemen tesad\u00fcfi olarak benimsenen bir strateji idi. Yeltsin i\u00e7erde serbest piyasaya ve demokratikle\u015fmeye, d\u0131\u015far\u0131da ise ABD ile stratejik ortakl\u0131\u011fa sar\u0131ld\u0131. Yeltsin, oyunun yeni k\u00fcresel kurallar\u0131n\u0131 esasta kabullendi ve Rusya\u2019y\u0131 bu sistemin i\u00e7ine m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar \u00e7abuk sokman\u0131n pe\u015fine d\u00fc\u015ft\u00fc. Ancak, Bat\u0131l\u0131 politik ve ekonomik dan\u0131\u015fmanlar\u0131n h\u0131zl\u0131 tedbirlerine acele i\u00e7inde sar\u0131l\u0131rken Yeltsin ve etraf\u0131ndakiler, Bat\u0131l\u0131 modellerin Rusya\u2019n\u0131n \u015fartlar\u0131na uydurulmas\u0131 ihtiyac\u0131na yeterli dikkati g\u00f6stermede ba\u015far\u0131l\u0131 olamad\u0131lar. (7)<\/p>\n

Yeltsin\u2019in bu stratejisi 1990\u2019lar boyunca inatla uyguland\u0131; ulusal ve b\u00f6lgesel seviyede se\u00e7imler d\u00fczenli bir \u015fekilde yap\u0131ld\u0131; end\u00fcstrinin %70\u2019idevletten \u00f6zel te\u015febb\u00fcse devredildi ve Rusya en d\u00fc\u015f\u00fck g\u00fcmr\u00fck vergileriyle \u00f6l\u00e7\u00fclen d\u00fcnyan\u0131n en a\u00e7\u0131k ekonomilerinden biri oldu. Bununla beraber bu stratejinin ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ortaya \u00e7\u0131kmaya ba\u015flad\u0131: Milli gelir n\u00fcfusun \u00fc\u00e7te birini yoksullu\u011fun i\u00e7ine atarak sekiz senede iyice azald\u0131. Liberaller bile gerekli reformlar\u0131n sadece yar\u0131s\u0131n\u0131n yap\u0131lmas\u0131n\u0131n gerekti\u011fine inand\u0131. Bu gerilemeye ra\u011fmen, Yeltsin d\u00fcmende oldu\u011fundan politikada bir de\u011fi\u015fiklik yap\u0131lmad\u0131. (8)<\/p>\n

1993 y\u0131l\u0131na gelindi\u011finde halk Devlet Ba\u015fkan\u0131 Yeltsin\u2019e verdikleri deste\u011fi bir miktar \u00e7ekti. 12 Aral\u0131k 1993 tarihinde yeni parlamento (Devlet Dumas\u0131) se\u00e7imlerinde kom\u00fcnistler iyi oy alm\u0131\u015ft\u0131. Reformcular\u0131n durumu ise parlak de\u011fildi. Di\u011fer taraftan Jirinovski ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131ndaki a\u015f\u0131r\u0131 sa\u011fc\u0131 Liberal Demokrat Parti %25 oy alm\u0131\u015ft\u0131. Halk gidi\u015ften memnun olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 se\u00e7im sonu\u00e7lar\u0131 ile ifade etmi\u015fti. Se\u00e7im, Rusya\u2019n\u0131n d\u0131\u015f politikas\u0131 \u00fczerinde etkisini hemen g\u00f6sterdi.Hemen hemen b\u00fct\u00fcn politikac\u0131lar milliyet\u00e7ili\u011fe ve Bat\u0131y\u0131 ele\u015ftirmeye ba\u015flad\u0131lar. Rusya\u2019n\u0131n d\u0131\u015f politikas\u0131 \u00f6zellikle kom\u015fu \u00fclkeler s\u00f6z konusu oldu\u011funda daha sald\u0131rgan hale geliyordu. Ancak se\u00e7im sonu\u00e7lar\u0131na ra\u011fmen Yeltsin reformlara devam etmekte kararl\u0131yd\u0131. (9) Bu se\u00e7imlerde 12 Aral\u0131k 1993tarihli anayasa da kabul edilmi\u015ftir. Yeni anayasa ba\u015fkana; h\u00fck\u00fcmete iki kez g\u00fcvenoyu verilmemesi halinde Devlet Dumas\u0131\u2019n\u0131 feshetme, Devlet Dumas\u0131\u2019ndan ge\u00e7en kanunlar\u0131 kabul etmeme, Parlamentoya ba\u015fvurmadan resmi kararlar alabilme gibi yetkiler vererek ba\u015fkan\u0131n konumunu g\u00fc\u00e7lendiriyordu.<\/p>\n

Yeltsin ve ekibi reformlar konusunda kararl\u0131 bir \u015fekilde hareket etmelerine ra\u011fmen halk\u0131n ya\u015fam ko\u015fullar\u0131nda g\u00f6zle g\u00f6r\u00fcl\u00fcr bir d\u00fczelmenin ger\u00e7ekle\u015ftirilememesi, hatta ko\u015fullar\u0131n giderek a\u011f\u0131rla\u015fmas\u0131, \u00f6rg\u00fctl\u00fc su\u00e7 odaklar\u0131n\u0131n (Mafya) giderek Rus halk\u0131n\u0131n ya\u015fam\u0131na damgas\u0131n\u0131 vurmas\u0131 reform kar\u015f\u0131t\u0131 gruplar\u0131n i\u015fini kolayla\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. \u0130ktisadi reformlara verilen \u00f6ncelik ve izlenen siyasetler ile halk\u0131n tercihleri ayr\u0131 \u00e7izgilerde geli\u015fmeye ba\u015flam\u0131\u015f ve kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcnde ortaya \u00e7\u0131kan g\u00f6r\u00fc\u015f ayr\u0131l\u0131klar\u0131 \u00fclkeyi i\u00e7 sava\u015f\u0131n e\u015fi\u011fine kadar getirmi\u015fti. (10) Reformlara kar\u015f\u0131 olan Devlet Ba\u015fkan\u0131 Yard\u0131mc\u0131s\u0131 Rutskoy ile Parlamento ba\u015fkan\u0131 Hasbulatov \u00fclkedeki kutupla\u015fmay\u0131 tahrik etmi\u015f, bunun \u00fczerine Parlamento Yeltsin\u2019i g\u00f6revden alarak yerine Rutskoy\u2019u atam\u0131\u015ft\u0131. Bunun \u00fczerine Yeltsin parlamento binas\u0131n\u0131 topa tutarak Rutskoy ve Hasbulatov\u2019u tutuklatm\u0131\u015ft\u0131. Bu siyasi krizde, beklenenin aksine ordu Yeltsin\u2019i desteklemi\u015fti. 12 Aral\u0131k Parlamento se\u00e7imlerinde reform yanl\u0131lar\u0131n\u0131n a\u011f\u0131r bir yenilgiye u\u011framas\u0131ndan sonra Yeltsin, tamamen Bat\u0131 yanl\u0131s\u0131 bir politika izlemenin ba\u015far\u0131 getirmedi\u011fini anlam\u0131\u015f ve bu tarihten sonra do\u011fu ile bat\u0131 aras\u0131nda orta yolu benimseyen bir anlay\u0131\u015fa y\u00f6nelmi\u015ftir. Bat\u0131 yanl\u0131s\u0131 Atlantik\u00e7i grubun temsilcileri tasfiye edilmi\u015f ve Avrasyac\u0131 s\u00f6ylemde bulunanlar \u00f6nemli g\u00f6revlere getirilmi\u015ftir.<\/p>\n

16 Haziran 1996 Ba\u015fkanl\u0131k se\u00e7imlerine \u00e7ok az bir zaman kala, Rus halk\u0131 gelece\u011fe endi\u015feyle bakmaktayd\u0131. Ya\u015fam standartlar\u0131 Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin da\u011f\u0131lmas\u0131ndan sonra giderek k\u00f6t\u00fcle\u015fmi\u015fti. Halk b\u00fcy\u00fck umutlar ba\u011flad\u0131\u011f\u0131 reformlar\u0131n bekledikleri refah\u0131 getiremedi\u011finden \u015fikayet\u00e7iydi. \u00d6rg\u00fctl\u00fc su\u00e7(Mafya) olduk\u00e7a yayg\u0131nd\u0131. Eski g\u00fcnlere duyulan \u00f6zlem giderek art\u0131yordu. Bu geli\u015fmeler ba\u015fkanl\u0131k se\u00e7imlerini daha da \u00f6nemli bir hale getiriyordu. B\u00f6yle bir ortamda ger\u00e7ekle\u015ftirilen se\u00e7imlerin ilk turundan, hi\u00e7bir aday\u0131n %51 oyalamamas\u0131 nedeniyle sonu\u00e7 al\u0131namad\u0131. Yeltsin %35, Zuganov %31.5, Lebed%14.9, Yavlinski %7.6, Jirinovski %6 oy alm\u0131\u015ft\u0131. Temmuz ay\u0131nda yap\u0131lan ikinci tur oylamada Yeltsin bir kez daha ba\u015fkan se\u00e7ildi. Ancak ba\u015fkanl\u0131k Yeltsin\u2019e pek yaramad\u0131 ve k\u0131sa s\u00fcre sonra ciddi sa\u011fl\u0131k sorunlar\u0131yla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya geldi. (11)<\/p>\n

1996 se\u00e7imleri, kazanmas\u0131na ra\u011fmen, Yeltsin\u2019in taraftarlar\u0131n\u0131n azald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermekteydi. Yeltsin eski \u00e7evresini uzakla\u015ft\u0131rarak, yeni olu\u015fan oligar\u015fi grubunu etraf\u0131nda toplad\u0131. Baz\u0131 b\u00f6lge valileri ile ad hoc anla\u015fmalar yaparak ba\u015fkanl\u0131k se\u00e7imlerini kazanm\u0131\u015ft\u0131. Yeltsin\u2019in 1996 se\u00e7im kampanyas\u0131n\u0131 parasal ve medya g\u00fc\u00e7lerle destekleyerek kazanmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan, b\u00f6ylece Yeltsin ve ailesine yak\u0131nl\u0131k kuran ve bu suretle Rus y\u00f6netimini en tepede etkileme imkan\u0131na kavu\u015fan Oligarklar yedi grup alt\u0131nda toplanabilir. Bunlar Alfa, \u0130nkombank, Logovaz, Menatep, Most, Oneximbank ve Sbs-Agro gruplar\u0131d\u0131r. (12)<\/p>\n

1991-1994 iktidar\u0131n\u0131n birinci d\u00f6neminde: Yeltsin\u2019e g\u00fcvenen Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131 parlamento se\u00e7imleri \u00f6ncesinde daha sa\u011f \u00e7izgi izleyen Yeltsin kar\u015f\u0131tlar\u0131n\u0131n parlamento i\u00e7inde bombalanmalar\u0131n\u0131 alk\u0131\u015flam\u0131\u015f ve bu yoldan demokrasinin kurulaca\u011f\u0131n\u0131 sanm\u0131\u015ft\u0131r. (13) Yeltsin idaresinin son d\u00f6nemlerinde, Rusya\u2019n\u0131n Bat\u0131 ile ili\u015fkilerindeki dengeler olduk\u00e7a ilgin\u00e7 bir yap\u0131 arz etmekteydi. S\u0131k s\u0131k de\u011fi\u015fen Rus h\u00fck\u00fcmetleri \u00f6nemli uluslararas\u0131 kararlarda geleneksel Rus tavr\u0131ndan farkl\u0131 olarak etkin olmayan bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcm sergilemi\u015f, buna kar\u015f\u0131l\u0131k Bat\u0131, Yeltsin rejimine maddi, manevi destekte bulunarak \u00fclke y\u00f6neticilerinin anti-demokratik faaliyetlerine g\u00f6z yummu\u015ftur. (14)<\/p>\n

Yeltsin y\u00f6netiminin ikinci d\u00f6neminde de ekonomik ve siyasi istikrars\u0131zl\u0131k devam etmi\u015ftir. Yeltsin\u2019in ikinci kez se\u00e7ilmesinde \u00f6nemli rol oynayan oligarklar siyasete girmi\u015f, mafyan\u0131n ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131yla devlet d\u00fczeni bozulmu\u015f, ard arda gelen ekonomik krizler ya\u015fam standartlar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Vaat edilen ya\u015fam ko\u015fullar\u0131na ula\u015f\u0131lamamas\u0131 hatta bu ko\u015fullar\u0131n daha da k\u00f6t\u00fcle\u015fmesi sistem kar\u015f\u0131tlar\u0131n\u0131n say\u0131s\u0131n\u0131 art\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. 1998\u2019deki b\u00fcy\u00fck ekonomik krizle halk tam bir yoksulluk ve sefalet i\u00e7ine d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f, IMF ile y\u00fcr\u00fct\u00fclen \u00e7al\u0131\u015fmalar nedeniyle d\u0131\u015f yard\u0131ma olan ba\u011fl\u0131l\u0131k artm\u0131\u015ft\u0131r. G\u00fcnden g\u00fcne d\u0131\u015f bor\u00e7 y\u00fck\u00fcn\u00fcn artmas\u0131,ancak bunun devlet kasas\u0131 yerine \u00f6zel ki\u015filere aktar\u0131lmas\u0131, devlet d\u0131\u015f\u0131nda farkl\u0131 yap\u0131lar oldu\u011funu g\u00f6steriyordu. (15)<\/p>\n

Yeltsin, iktidar\u0131 d\u00f6neminde ba\u015fbakanl\u0131k g\u00f6revinde s\u0131k s\u0131k de\u011fi\u015fikli\u011fe gitmi\u015f, 1998-1999 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda d\u00f6rt ba\u015fbakan (\u00c7ernomirdin, Kiriyenko, Primakov, Stepa\u015fin) atam\u0131\u015f ve sonunda Putin\u2019i bu g\u00f6reve getirmi\u015ftir. Buradan yola \u00e7\u0131karak Yeltsin\u2019in ba\u015fbakanl\u0131k koltu\u011funu, kendisine bir halef bulmak i\u00e7in kullanm\u0131\u015f oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz. Yerine ge\u00e7ecek ki\u015fi \u00f6nemliydi \u00e7\u00fcnk\u00fc Yeltsin elindeki imkanlar\u0131 ve ayr\u0131cal\u0131klar\u0131 kaybetmek istemiyor, kendisine ba\u011fl\u0131 bir halef istiyordu.<\/p>\n

Yeltsin d\u00f6nemi, yeni kurulmu\u015f ve demokratik yap\u0131ya ge\u00e7meye karar vermi\u015f bir devlet olarak Rusya\u2019n\u0131n kendini arad\u0131\u011f\u0131, \u00fclke i\u00e7i ayr\u0131l\u0131klarla u\u011fra\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131, ekonomik ve siyasi istikrars\u0131zl\u0131klar\u0131n ya\u015fand\u0131\u011f\u0131, uluslararas\u0131 alanda da prestij kaybedilen bir d\u00f6nem olmu\u015ftur. Siyasi ve iktisadi alandaki ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131klar nedeniyle halk\u0131n deste\u011fini ve g\u00fcvenini yitiren Yeltsin 31 Aral\u0131k1999\u2019da devlet ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6revinden istifa ederek yetkilerini V. Putin\u2019e devretmi\u015ftir.<\/p>\n

B. Putin D\u00f6nemi
\n<\/b>
\nYeltsin, g\u00f6revinden ayr\u0131l\u0131rken y\u00f6netimi, halef olarak se\u00e7ti\u011fi Putin\u2019e b\u0131rakm\u0131\u015f, Putin\u2019in vekaleten s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc devlet ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 26 Mart 2000se\u00e7imleriyle halk taraf\u0131ndan onaylanm\u0131\u015ft\u0131r. Se\u00e7imlerin ilk turundan zaferle \u00e7\u0131kan Putin (%52.6 oy ile) Rus devletini toparlamaya y\u00f6nelik uygulamalar\u0131na ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

1952\u2019de Leningrad \/ St. Petersburg Kenti’nde do\u011fan, Leningrad Devlet \u00dcniversitesi Hukuk B\u00f6l\u00fcm\u00fc mezunu olan Putin, 1975’ten itibaren KGB’de \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Leningrad \u015eehir Konseyi’nde dan\u0131\u015fmanl\u0131k, belediye ba\u015fkan yard\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131 gibi g\u00f6revler yapan Putin, 1996’da Kremlin Saray\u0131 M\u00fclkiyet \u0130daresi Ba\u015fkan Yard\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131’na atanm\u0131\u015f ve bu g\u00f6revini, 1997 y\u0131l\u0131na kadar s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. 1997 ve 1998’de Devlet Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 \u0130daresi Ba\u015fkan\u0131 ile Devlet Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 Denetim \u0130daresi Ba\u015fkan\u0131 olarak yapm\u0131\u015ft\u0131r. 1998-1999y\u0131llar\u0131nda, Rusya \u0130\u00e7 \u0130stihbarat Servisi FSB’nin ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yaparken, ayn\u0131 zamanda, yeni Rusya’n\u0131n “politb\u00fcrosu” olarak da adland\u0131r\u0131lan Rusya G\u00fcvenlik Konseyi\u2019nin sekreterli\u011fi g\u00f6revini y\u00fcr\u00fctm\u00fc\u015ft\u00fcr. 9-16 A\u011fustos 1999 tarihleri aras\u0131nda ba\u015fbakan yard\u0131mc\u0131s\u0131 ve ba\u015fbakan vekilli\u011fi, 16 A\u011fustos’tan itibaren de ba\u015fbakan olarak g\u00f6rev yapmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Devlet Ba\u015fkan\u0131 Boris Yeltsin’in 31 Aral\u0131k 1999’da istifa etmesinin ard\u0131ndan 26 Mart se\u00e7imleriyle devlet ba\u015fkan\u0131 se\u00e7ilmi\u015ftir. (16)<\/p>\n

Putin\u2019i bu kadar k\u0131sa s\u00fcre i\u00e7inde ba\u015far\u0131ya g\u00f6t\u00fcren nedenlerden en \u00f6nemlisi \u00c7e\u00e7en sava\u015f\u0131nda izledi\u011fi sert politikayd\u0131. \u00c7e\u00e7enya\u2019da s\u00fcrd\u00fcr\u00fclen sava\u015f Putin\u2019in Rusya\u2019daki prestijini art\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. \u00c7e\u00e7en halk\u0131na kar\u015f\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fclen sava\u015f Putin i\u00e7in bir i\u00e7 politika konusu olmu\u015f, hatta sava\u015f bu ama\u00e7la k\u00f6r\u00fcklenmi\u015fti. B\u00f6ylece Rus milliyet\u00e7ili\u011fi g\u00fc\u00e7lenmi\u015fti. Putin zaten se\u00e7imlerden \u00f6nce Rusya\u2019n\u0131n kurtulu\u015fu i\u00e7in Yeltsin\u2019den farkl\u0131 olarak milliyet\u00e7ili\u011fe ve devlet\u00e7ili\u011fe vurgu yap\u0131yordu. Bu s\u00f6ylem Rus halk\u0131n\u0131n \u00f6nemli bir kesimi i\u00e7in bir s\u00fcreli\u011fine de olsa umut olabilmi\u015fti, zira uzun zamand\u0131r yoksulluk ve sefalete s\u00fcr\u00fcklenmi\u015f olan Rus halk\u0131 \u00fclkeye istikrar getirebilecek g\u00fc\u00e7l\u00fc bir lider imaj\u0131na bel ba\u011flam\u0131\u015ft\u0131. (17) \u0130kinci \u00c7e\u00e7en Sava\u015f\u0131 (1999) sayesinde pop\u00fclaritesi artan Putin, \u00c7e\u00e7en sava\u015f\u00e7\u0131lar\u0131na kar\u015f\u0131 m\u00fccadelede sert tav\u0131r i\u00e7erisinde olmu\u015f ve Ruslar\u0131n \u00e7o\u011funun d\u00fc\u015f\u00fcncesine paralel faaliyetlerde bulunmu\u015ftur. Bu amaca ula\u015fmak i\u00e7in de gerekli \u0131srar\u0131 sergilemi\u015ftir. Bu y\u00fczden baz\u0131 yorumcular, halk\u0131n se\u00e7imindeki esas fakt\u00f6r\u00fcn Putin\u2019in ki\u015fili\u011fi oldu\u011funu iddia etmektedir. Putin\u2019in Yeltsin taraf\u0131ndan se\u00e7ilmesine ra\u011fmen karakter ve siyasi g\u00f6r\u00fc\u015f y\u00f6n\u00fcnden Yeltsin\u2019e z\u0131t bir ki\u015fili\u011fe sahipti. D\u00fcr\u00fcst, amirlerine sad\u0131k, \u00e7ok konu\u015fmayan, sakin, kesin kararlar alan, sert \u015fahsiyetli birisi olarak tan\u0131mlanan Putin, bu d\u00f6nemde Rusya toplumunun i\u00e7g\u00fcd\u00fcsel olarak arad\u0131\u011f\u0131 ba\u015fkan yap\u0131s\u0131na uymaktayd\u0131. (18) Her hal\u00fckarda, Putin\u2019in b\u00fct\u00fcn\u00fcyle anayasal kurallar \u00e7er\u00e7evesinde se\u00e7ildi\u011fini, \u015fah\u0131s olarak halk\u0131n geni\u015f onay\u0131n\u0131 ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve se\u00e7ilmesinin de politik a\u00e7\u0131dan hi\u00e7bir iktidar de\u011fi\u015fimini ifade etmedi\u011fini itiraf etmek gerekiyor. O daha \u00e7ok Yeltsin\u2019in, kazan\u0131lan\u0131 koruyacak ve Rusya\u2019y\u0131 eski b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcne ula\u015ft\u0131racak olan, se\u00e7ilmi\u015f bir miras\u00e7\u0131s\u0131 ve vasisidir. (19)<\/p>\n

Putin\u2019in Yeltsin\u2019in halefi oldu\u011fu ilk kez s\u00f6ylendi\u011finde, Bat\u0131da onun da ayn\u0131 yoldan y\u00fcr\u00fcyece\u011fi hesap ediliyor ve asl\u0131nda b\u00f6yle bir tutum bat\u0131n\u0131n i\u015fine de geliyordu. Oysa ger\u00e7ek b\u00f6yle geli\u015fmedi. Ba\u015fkan s\u0131fat\u0131yla Putin taraf\u0131ndan se\u00e7ilen ziyaret g\u00fczergah\u0131n\u0131n sadece Avrupa turnesinden ibaret olmay\u0131p, \u00c7in, Kore Halk Demokratik Cumhuriyeti, Hindistan, Mo\u011folistan, K\u00fcba gibi \u00fclkeleri de kapsamas\u0131 Bat\u0131l\u0131larda ku\u015fku uyand\u0131rd\u0131. Bat\u0131l\u0131 liderlerle yapt\u0131\u011f\u0131 ilk g\u00f6r\u00fc\u015fmelerde Putin ba\u011f\u0131ms\u0131z oldu\u011funu g\u00f6sterdi. Ancak bu tutum, kendisini di\u011ferlerinden \u00fcst\u00fcn g\u00f6ren, kar\u015f\u0131s\u0131ndakini sava\u015fa davet eden bir insan\u0131n g\u00f6steri\u015fli tutumu de\u011fildi. (20)<\/p>\n

Putin\u2019in kar\u015f\u0131s\u0131nda bulunan g\u00f6rev, demokrasinin g\u00fc\u00e7lendirilmesinden \u00e7ok Rus devletinin yeniden in\u015fas\u0131yd\u0131. Putin\u2019in m\u00fccadelesi sadece Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin da\u011f\u0131lmas\u0131n\u0131 takip eden devlet kurumlar\u0131ndaki \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc durdurmak i\u00e7in de\u011fildi. Putin\u2019in g\u00f6revi, yeni k\u00fcresel \u00e7evre i\u00e7inde yeni kurumlar olu\u015fturmakt\u0131. Sovyet kurumlar\u0131 \u00e7\u00f6kerken, d\u0131\u015far\u0131daki d\u00fcnya yerinde durmuyordu. K\u00fcreselle\u015fmenin karma\u015f\u0131k dinamikleri yery\u00fcz\u00fcndeki b\u00fct\u00fcn devletleri radikal reformlar yapmaya zorlam\u0131\u015ft\u0131. Serbest ticaretin giderek artt\u0131\u011f\u0131, uluslararas\u0131 sermayenin h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde ak\u0131p durdu\u011fu ve bilgi devriminin oldu\u011fu bir d\u00fcnyada geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerin eski refah ve sanayi y\u00f6netimi fonksiyonlar\u0131n\u0131 k\u0131s\u0131tlamak ve uluslararas\u0131 rekabette yer almaya dikkatlerini \u00e7evirmekten ba\u015fka se\u00e7enekleri yoktu. Putin\u2019in, iktidara geldi\u011fi ilk aylarda Yeltsin\u2019in ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 ama tamamlayamad\u0131\u011f\u0131 Rusya\u2019y\u0131 modernle\u015ftirme g\u00f6revini tamamlayaca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyordu. (21)<\/p>\n

Putin, reformlardan vazge\u00e7meden veya tamamen yeni bir istikamete y\u00f6nelmeden yapacaklar\u0131n\u0131 Yeltsin siyasetinin miras\u0131 \u00fczerine in\u015fa etmekteydi. Devlet y\u00f6netiminin g\u00fc\u00e7lendirilmesi, \u00fclkenin yasal b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn sa\u011flanmas\u0131, siyasi parti rekabetini getirecek bir sistemin kurulmas\u0131 gibi Yeltsin\u2019in \u00e7\u00f6zemeden b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 konular \u00fczerine gitti. End\u00fcstrinin \u00f6zelle\u015ftirilmesi ve Bat\u0131 ile i\u015fbirli\u011fi esas\u0131na dayal\u0131 d\u0131\u015f politika gibi Yeltsin\u2019in zaman\u0131nda k\u00f6kl\u00fc de\u011fi\u015fikli\u011fe u\u011frayan alanlara nispeten dokunmad\u0131. Demokrasi, Pazar ekonomisi, uluslararas\u0131 toplulukla ili\u015fkiler gibi temel konularda Putin\u2019in siyaseti, selefinin g\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc siyasetin bir devam\u0131 niteli\u011findeydi. Her \u015feyden \u00f6te Putin\u2019in g\u00f6revi Rus devletini k\u00fcresel \u00e7evrenin meydan okumalar\u0131na kar\u015f\u0131 haz\u0131r hale getirmekti. Ancak, \u00f6zellikle valiler ve oligar\u015fi ile m\u00fccadele etmek gibi, Yeltsin modelinden ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131 noktalar da vard\u0131. Yeltsin\u2019in politik tarz\u0131, Sovyet Kom\u00fcnist Partisi b\u00fcrokrasisinde ge\u00e7en y\u0131llar\u0131nda \u00f6\u011frendi\u011fi \u015fekilde formaliteden uzak, \u201carka oda\u201d usul\u00fcne uygundu. Yeltsin\u2019in \u015fekilci kurallara veya salara kar\u015f\u0131 alerjisi vard\u0131, daha \u00e7ok ki\u015fisel gizli pazarl\u0131klar\u0131 tercih ederdi. Bu tarzla cumhuriyetlere ve b\u00f6lgelere kar\u015f\u0131 federal politikay\u0131 y\u00fcr\u00fctt\u00fc ve yine bu tarzla belirli se\u00e7kinlerin eline b\u00fcy\u00fck bir servetin transferi ile sonu\u00e7lanan \u00f6zelle\u015ftirme program\u0131 dahil Rusya ekonomisini y\u00f6netti. Putin ise aksine\u201cKanunun diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc\u201d tesis etmedeki ilgisini g\u00f6stermek i\u00e7in oyunun kurallar\u0131n\u0131n temiz ve a\u00e7\u0131k olaca\u011f\u0131n\u0131 y\u00fcksek sesle dile getirdi. Gayr\u0131 resmi ki\u015fisel ili\u015fkilerden daha resmi kurumsal uygulamalara do\u011fru y\u00f6netim tarz\u0131ndaki bu de\u011fi\u015fim Putin ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 en \u00f6nemli m\u00fccadele konusudur. Ba\u015fkan se\u00e7ilmesinden alt\u0131 ay sonra, Putin\u2019in Rusya\u2019y\u0131 y\u00f6netmi\u015f olan gayr\u0131 resmi ili\u015fkiler a\u011f\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6zmeye do\u011fru baz\u0131 kararl\u0131 ad\u0131mlar att\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Bununla birlikte, Putin\u2019in iktidara y\u00fckseli\u015fi b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde bu arka oda manevralar\u0131n\u0131n bir sonucuydu ve Putin\u2019in kendisi, ba\u015fkan se\u00e7ilmeden ve se\u00e7ildikten sonra bir s\u00fcre bu t\u00fcr \u00f6zel ili\u015fkilere \u00f6nem verir g\u00f6z\u00fckm\u00fc\u015ft\u00fc. Ancak Rus politik tarz\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fmesi kolay olmayacak, resmi d\u00fczene ge\u00e7i\u015f uzun y\u0131llar alacakt\u0131. (22)<\/p>\n

1. Putin\u2019in Reformlar\u0131
\n<\/b>
\nRus Milli G\u00fcvenlik Servisi FSB\u2019nin ba\u015fkan\u0131 iken, Yeltsin taraf\u0131ndan 16 A\u011fustos 1999\u2019da ba\u015fbakanl\u0131\u011fa getirilen ve 2000 ile 2004\u2019te \u00fcst \u00fcste iki defa devlet ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na se\u00e7ilen Putin\u2019in temel misyonu, da\u011f\u0131lma emareleri veren devleti yeniden toparlamak, \u00c7e\u00e7enistan sava\u015f\u0131na radikal bir \u00e7\u00f6z\u00fcm bularak i\u00e7 \u00e7emberdeki ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 ak\u0131mlara kesin bir set \u00e7ekmek ve d\u0131\u015far\u0131da Rusya\u2019y\u0131 yeniden g\u00fc\u00e7l\u00fc bir devlet konumuna y\u00fckseltmek idi. Yeltsin\u2019in demokrasiyi kurmak ve liberal ekonomiyi yerle\u015ftirmek ad\u0131na, Rusya\u2019da sebebiyet verdi\u011fi ekonomik kaos ve sosyal \u00e7alkant\u0131 ortam\u0131nda Putin, kendine yak\u0131n St. Petersburg ekibini yan\u0131na alarak, \u201cRusya nas\u0131l kurtulur\u201d sorusuna cevap bulabilmek do\u011frultusunda, sistemin temel aksakl\u0131klar\u0131n\u0131n giderilmesiyle i\u015fe ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. (23)<\/p>\n

Ba\u015fkan Putin, 2000 y\u0131l\u0131ndan itibaren ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 reformlar ile \u00fclkenin Sovyetler Birli\u011fi d\u00f6neminden miras, temel ekonomik ve sosyal sorunlar\u0131na\u201cRus modeli\u201d yaratmak suretiyle kal\u0131c\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmler bulmaya \u00f6ncelik vermektedir. Temel i\u00e7 problemlerini \u00e7\u00f6zemeyen bir Rusya\u2019n\u0131n, tutarl\u0131 ve uzun vadeli bir d\u0131\u015f politika izlemesi de m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bu bak\u0131mdan, devletin \u00f6nce ekonomiyi d\u00fczeltmesi ve enerji sekt\u00f6r\u00fc gelirlerinin, ekonomik dokunun yenilenmesi ile halk\u0131n refah\u0131na tahsis edilmesi \u00f6nem arz etmektedir. Halk\u0131n refah\u0131n\u0131n artmas\u0131 yoluyla, i\u00e7 bar\u0131\u015f\u0131n tesisi kolayla\u015facak ve \u00fclke daha kolay y\u00f6netilebilir bir duruma gelecektir. Ancak, b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n ger\u00e7ekle\u015fmesinde temel unsur, yap\u0131lan reformlar\u0131n halk taraf\u0131ndan benimsenmesidir. (24)<\/p>\n

a. Merkezi Otorite
\n<\/b>
\nRusya son y\u00fczy\u0131lda iki kez da\u011f\u0131lma s\u00fcrecinden ge\u00e7mi\u015ftir. Bunlardan ilki \u00c7arl\u0131k Rusya\u2019s\u0131n\u0131n y\u0131k\u0131l\u0131\u015f\u0131, ikincisi de SSCB\u2019nin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc olmu\u015ftur. Bu par\u00e7alanman\u0131n sebebi, etnik ya da az\u0131nl\u0131k \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131ndan \u00e7ok, merkezi otoritenin zay\u0131flamas\u0131 olmu\u015ftur. Rusya Devleti\u2019nin ilk Ba\u015fkan\u0131 Boris Yeltsin d\u00f6neminde merkezi otorite bir kez daha zay\u0131flam\u0131\u015f ve Yeltsin, Rusya\u2019ya ba\u011fl\u0131 cumhuriyet ve b\u00f6lgelere adeta, \u201calabildi\u011finiz kadar \u00f6zg\u00fcrl\u00fck havas\u0131 al\u0131n\u201d mesaj\u0131n\u0131 g\u00f6ndermi\u015fti. Hatta Brezezinsky adl\u0131 ABD\u2019li sosyolog, Rusya topraklar\u0131n\u0131n gelecekte sadece Moskova ile s\u0131n\u0131rl\u0131 kalaca\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fc. Ancak Putin\u2019in devlet ba\u015fkan\u0131 se\u00e7ilmesiyle, Rusya\u2019n\u0131n merkeziyet\u00e7i sisteminde b\u00fcy\u00fck de\u011fi\u015fikliklere gidilmi\u015ftir. Putin ilk i\u015f olarak daha \u00f6nce 89 idari birimden olu\u015fan Rusya\u2019y\u0131, yeni bir yap\u0131land\u0131rmaya tabi tutarak federe cumhuriyet ve b\u00f6lgelerin yetkilerini s\u0131n\u0131rland\u0131rm\u0131\u015f, t\u0131pk\u0131 devlet kurumlar\u0131nda oldu\u011fu gibi g\u00fcc\u00fc tek elde toplam\u0131\u015ft\u0131r. Putin ekonomi alan\u0131nda da devletin kontrol\u00fc ele almas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. (25) Putin; oligar\u015fiye, medyaya, cumhuriyetlere ve b\u00f6lgelere kar\u015f\u0131 merkezi devlet g\u00fcc\u00fcn yeniden tesis etmeyi taahh\u00fct ederek i\u015fba\u015f\u0131na gelmi\u015ftir.<\/p>\n

Devletin yeniden yap\u0131lanmas\u0131 do\u011frultusunda, Yeltsin d\u00f6neminin\u201cAsimetrik Federal\u201d (26) sisteminin de\u011fi\u015ftirilmesine a\u011f\u0131rl\u0131k verilmi\u015ftir. Eski Ba\u015fbakan ve Putin\u2019in 2000 y\u0131l\u0131ndaki ba\u015fkanl\u0131k yar\u0131\u015f\u0131nda en b\u00fcy\u00fck rakibi olan Primakov\u2019un \u201cRusya\u2019n\u0131n birli\u011fini muhafaza etmek i\u00e7in dikey devlet otoritesinin yeniden tesisi \u015fartt\u0131r\u201d g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc \u00e7er\u00e7evesinde, muhalefetin de deste\u011fini alan Putin, May\u0131s 2000\u2019de idari reformlar\u0131 ba\u015flatm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6nce yerel parlamentolar\u0131n \u00e7\u0131kartt\u0131klar\u0131 kanunlar\u0131n, federal mevzuata uygunlu\u011fu \u015fart\u0131 getirilmi\u015f ve b\u00f6lgesel ekonomik farkl\u0131l\u0131klar\u0131 azaltmak amac\u0131yla, toplanan vergilerin merkez taraf\u0131ndan, b\u00f6lgelerin ihtiya\u00e7lar\u0131na g\u00f6re da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6ren yeni d\u00fczenleme yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Daha sonra, etnik k\u0131staslara g\u00f6re olu\u015fturulmu\u015f ve kendi ba\u015flar\u0131na otonom hareket etmek al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kazanm\u0131\u015f olan 89 idari b\u00f6lge, kurulan 7 \u00fcst b\u00f6lgeye (Merkez Rusya, Kuzeybat\u0131 Rusya, G\u00fcney Rusya, Volga, Urallar, Sibirya ve Uzakdo\u011fu Rusya ) ba\u011flanm\u0131\u015f ve buralara, \u00e7o\u011fu asker k\u00f6kenli, Putin\u2019e sadakati ile tan\u0131nan s\u00fcper valiler atanm\u0131\u015ft\u0131r. S\u00fcper valilerin denetimine giren 89 b\u00f6lge valisi, \u00fcst meclis g\u00f6revini yapan Federasyon Konseyi \u00dcyesi olma hakk\u0131n\u0131 kaybetmi\u015f ve kendilerine isti\u015fari mahiyetteki, Devlet Konseyi\u2019ne \u00fcyelik imkan\u0131 sa\u011flanmak suretiyle bu valilerin icraatlar\u0131 k\u0131s\u0131tlanm\u0131\u015ft\u0131r. (27)<\/p>\n

Cumhuriyetler ve b\u00f6lgeler \u00fczerinde federal otoriteyi kuvvetlendirmek i\u00e7in kullan\u0131lan idari \u00f6rg\u00fctlenmenin en \u00e7arp\u0131c\u0131 \u00f6rne\u011fi, mevcut askeri b\u00f6lgelerle \u00f6rt\u00fc\u015fen yedi s\u00fcper b\u00f6lgeyi olu\u015fturan bu Ba\u015fkanl\u0131k Kararnamesidir. Bu yeni s\u00fcper b\u00f6lgelere ba\u015f y\u00f6netici olarak atananlar\u0131n be\u015finin general olmas\u0131 hiyerar\u015fik niyeti a\u00e7\u0131klamaktad\u0131r. Bu idari de\u011fi\u015fikli\u011fin ba\u015fl\u0131ca gayelerinden biri b\u00f6lgelerde g\u00f6rev yapan binlerce federal memurun, cumhuriyet ba\u015fkanlar\u0131 veya b\u00f6lge valilerinin eli alt\u0131nda de\u011fil federal merkezin kontrol\u00fc alt\u0131nda kalmas\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131d\u0131r. Merkezi onay\u0131 gerektiren b\u00f6lgesel \u00f6neriler \u015fimdi Moskova\u2019ya g\u00f6nderilmeden \u00f6nce s\u00fcper b\u00f6lgenin onay\u0131ndan ge\u00e7ecektir. Belki de bu yeniden idari \u00f6rg\u00fctlenmenin en dikkati \u00e7eken taraf\u0131 (s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n ekonomik \u00f6l\u00e7\u00fctler yerine askeri b\u00f6lgelerin s\u0131n\u0131rlar\u0131na g\u00f6re tespit edilmesinin d\u0131\u015f\u0131nda) merkezi otorite ile b\u00f6lgeler aras\u0131nda herhangi bir m\u00fczakere veya tart\u0131\u015fma olmadan ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f olmas\u0131d\u0131r. Putin y\u00f6netimi taraf\u0131ndan b\u00f6lgeler \u00fczerine tek tarafl\u0131 olarak zorla uygulanm\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131ca yedi federal b\u00f6lgenin tam yetkili temsilcilerinin se\u00e7imi tamamen ba\u015fkan\u0131n tercihi olmaktad\u0131r. Putin, merkezi devlet otoritesinin tesisi i\u00e7in sadece se\u00e7ilmi\u015f dahi olsa yerel yetkilileri g\u00f6revden alma yetkisini \u00fcstlenmekle kalmam\u0131\u015f, vali ve ba\u015fkanlar\u0131 baz\u0131 yetkilere sahip olan Federasyon Konseyi\u2019nden de uzakla\u015ft\u0131rm\u0131\u015f ve onlar\u0131 yeni te\u015fkil edilen ve sadece tamam\u0131yla bir dan\u0131\u015fma organ\u0131 olan Devlet Konseyi\u2019ne aktarm\u0131\u015ft\u0131r. Rusya Devlet Ba\u015fkan\u0131 bu organ\u0131 a\u015f\u0131r\u0131 merkezi bask\u0131 alt\u0131nda milli bir mutabakat sa\u011flanmas\u0131 i\u00e7in kullanmay\u0131 arzu etmektedir. 22 Kas\u0131m 2000tarihinde yap\u0131lan Devlet Konseyi\u2019nin toplant\u0131s\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 konu\u015fmada Putin;\u201cOrtak faaliyetlerimizin en \u00f6nemli k\u0131sm\u0131 iktidar\u0131n dikey yap\u0131s\u0131n\u0131n g\u00fc\u00e7lendirilmesidir. Bu, federal merkezin kontrol\u00fcn\u00fc gerektirir. Devlet Konseyi\u2019nin b\u00f6yle bir kontrol i\u00e7in m\u00fckemmel bir vas\u0131ta olaca\u011f\u0131na eminim.\u201ddemi\u015ftir. (28)<\/p>\n

Yeni oyunun kurallar\u0131n\u0131 \u00e7abuk kavrayan b\u00f6lgesel elit, merkezle a\u00e7\u0131k bir cephele\u015fmeye gitmemi\u015ftir. Milli cumhuriyetlere ve di\u011fer b\u00f6lgelere g\u00f6zda\u011f\u0131 verildikten sonra, b\u00f6lgeler ve hatta milli cumhuriyetler kendi mevzuatlar\u0131n\u0131 federal mevzuata uyduracaklar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6lgelerle ili\u015fkiler a\u00e7\u0131s\u0131ndan Putin\u2019in giri\u015fti\u011fi hareket atak olarak nitelendirilse de, 1998 y\u0131l\u0131ndan beri izlenmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan b\u00f6lgesel politikan\u0131n bir devam\u0131yd\u0131. O zaman da ekonomik bask\u0131 unsurlar\u0131n\u0131 elinden ka\u00e7\u0131ran merkez, mahkemeleri, polisi ve di\u011fer bask\u0131 unsurlar\u0131n\u0131 kullanarak b\u00f6lgeleri etkilemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. Putin, b\u00f6lgesel liderlerle alakal\u0131 birtak\u0131m hukuki d\u00fczenlemelere gitmesinin yan\u0131nda, b\u00f6lgelerin ekonomik \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerini k\u0131s\u0131tlama giri\u015fimlerinde de bulunmaya ba\u015flad\u0131. (29)<\/p>\n

Alt yasama organ\u0131 olan ve 2000 y\u0131l\u0131ndan beri Kremlin\u2019i destekleyen,\u201cBirle\u015fik Rusya Partisi\u201dnin a\u011f\u0131rl\u0131kta oldu\u011fu 450 \u00fcyeli Duma\u2019n\u0131n icraatlar\u0131na y\u00f6nelik, Kremlin\u2019in denetiminin art\u0131r\u0131lmas\u0131 amac\u0131yla Putin, 12 Eyl\u00fcl 2004\u2019teyeni bir d\u00fczenleme yap\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 ilan etmi\u015ftir. Buna g\u00f6re, yar\u0131s\u0131 mahallen ve di\u011fer yar\u0131s\u0131 parti listesinden se\u00e7ilmekte olan Duma milletvekillerinin, bundan b\u00f6yle sadece merkezdeki parti listesinden se\u00e7ilmesi ve mahallen aday g\u00f6sterilmemesi suretiyle, \u201cb\u00f6lgelerden gelebilecek \u00e7atlak seslerin\u201d, Duma\u2019dag\u00f6rev yapmas\u0131n\u0131n engellenmesi ve Duma\u2019n\u0131n homojen bir yap\u0131ya kavu\u015fturulmas\u0131 planlanm\u0131\u015ft\u0131r. Ayn\u0131 \u015fekilde, mahallen se\u00e7ilen ve Ba\u015fkan taraf\u0131ndan her an g\u00f6revden al\u0131nabilen 89 b\u00f6lge valisinin, bundan b\u00f6yle sadece Ba\u015fkan taraf\u0131ndan atanmas\u0131 ve bu ataman\u0131n mahalli meclisler taraf\u0131ndan onaylanmas\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fclmek suretiyle, \u201cmerkez\u201din otorite ve denetiminin ta\u015fraya ta\u015f\u0131nmas\u0131 hesaplanm\u0131\u015ft\u0131r. (30)<\/p>\n

Putin\u2019in mahalli idareleri ve Merkez\u2019deki Yasama Organ\u0131\u2019n\u0131n tamamen Kremlin\u2019e ba\u011flanmas\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6ren bu yasal d\u00fczenlemesi \u201cter\u00f6rizmle m\u00fccadele i\u00e7in \u015fart\u201d gerek\u00e7esiyle halka sunulmu\u015ftur. (31) Ancak, Rusya gibi d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck ve yakla\u015f\u0131k 70 etnik grubun bir arada ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 bir \u00fclkede, federal bir sistemde demokrasinin vazge\u00e7ilmez unsuru olan mahalli idarelerin Merkez\u2019in uydusu haline getirilmesi demokrasinin gelece\u011fi bak\u0131m\u0131ndan sak\u0131ncal\u0131d\u0131r. Putin\u2019in 12 Eyl\u00fcl 2004 g\u00fcn\u00fc a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131 idari reformlar\u0131n ger\u00e7ekle\u015fmesi durumunda, yerel y\u00f6netimler tamamen Merkez\u2019e ba\u011fl\u0131 duruma getirilece\u011finden ve Federal Meclis \u00fczerinde Kremlin\u2019in denetim imkanlar\u0131 artaca\u011f\u0131ndan \u00fclke i\u00e7inden ve Bat\u0131\u2019dan, bu \u201ckanun diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc\u201dne y\u00f6nelik ele\u015ftiriler gelmi\u015ftir. (32) 2000 y\u0131l\u0131nda Rusya’n\u0131n idari birimlerini yedi federal b\u00f6lge alt\u0131nda toplayan ve bunlar\u0131n her birisine bir ‘s\u00fcper vali’ atayan Putin, Eyl\u00fcl 2004\u2019teki Beslan okul eyleminden hemen sonra valileri kendisinin atamaya devam edece\u011fini a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r. Karar antidemokratikli\u011fi nedeniyle ele\u015ftirilmi\u015ftir, ancak Putin’in bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan federasyonun da\u011f\u0131lmas\u0131na ve b\u00f6lgesel ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131l\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 bir \u00f6nlem niteli\u011findedir. Ekonomik a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ise Putin’in stratejisi kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 faydalar \u00e7er\u00e7evesinde Moskova ile b\u00f6lgeler aras\u0131ndaki ba\u011flar\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fc tutmakt\u0131r. Moskova, bu do\u011frultuda biryandan b\u00f6lgelerde Ural ve Sibirya petrollerini Vladivostok’a ba\u011flayacak boru hatt\u0131 gibi dev projeler ba\u015flat\u0131rken, di\u011fer yandan \u00f6zellikle Sibirya ve Uzakdo\u011fu Rusya\u2019daki b\u00f6lgelerin valili\u011fine zengin i\u015fadamlar\u0131n\u0131 atam\u0131\u015ft\u0131r. (33)<\/p>\n

Ba\u015fkan Putin, Beslan katliam\u0131 sonras\u0131 k\u00fcreselle\u015fen ve Rusya\u2019ya da s\u0131\u00e7rayan ter\u00f6rle m\u00fccadele edebilmek i\u00e7in mahalli y\u00f6netimlerin ve yerel g\u00fcvenlik birimlerinin Merkez taraf\u0131ndan denetlenmesinin gerekli oldu\u011funu, 12 Eyl\u00fcl g\u00fcn\u00fc 89 b\u00f6lge valisiyle yapt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fmede a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r. Bu \u00e7er\u00e7evede, sorunlu etnik b\u00f6lgelerin idaresi, do\u011frudan Ba\u015fkanl\u0131\u011fa ba\u011flanm\u0131\u015f ve g\u00fcvenlik FSB\u2019ye devredilmi\u015ftir. \u0130lk a\u015famada \u00c7e\u00e7enistan-Da\u011f\u0131stan b\u00f6lgesine \u201cBa\u015fkan Temsilcisi\u201d olarak, istihbarat uzman\u0131 Dimitri Kozak atanm\u0131\u015f ve b\u00f6lgedeki g\u00fcvenlik sorumlulu\u011fu ordudan al\u0131narak FSB\u2019ye verilmi\u015ftir. Ayn\u0131 \u015fekilde, \u00fclkenin g\u00fcmr\u00fck kap\u0131lar\u0131 ve \u00f6nemli giri\u015f noktalar\u0131ndaki denetim yetkisi, FSB ile Alfa ve Vimpel gibi \u00f6zel timlere devredilmi\u015ftir. Mahalli g\u00fcvenlik birimlerinin, organize su\u00e7 \u00f6rg\u00fctleri veya ter\u00f6rist gruplarla olas\u0131 organik ba\u011flar\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde, yetkileri k\u0131s\u0131tlanm\u0131\u015f ve bu birimler do\u011frudan FSB\u2019ye ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. (34)<\/p>\n

Putin\u2019in g\u00fc\u00e7l\u00fc devletin tesisi amac\u0131yla ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 bu reformlarla yerel y\u00f6netimlerin tamamen d\u0131\u015flanmas\u0131 ve yasama organ\u0131n\u0131n iktidar\u0131n denetimine ge\u00e7mesi halinde, Federal Sistem\u2019in ar\u0131zaya u\u011framas\u0131 ve demokrasinin do\u011frudan \u201cmerkezde kilitlenmesi\u201d ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz g\u00f6z\u00fckmektedir. B\u00f6yle bir geli\u015fmenin ise, Rusya\u2019n\u0131n birli\u011fi i\u00e7in etnik veya \u0130slamc\u0131 ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 hareketlerden dahi tehlikeli bir durum yarataca\u011f\u0131 muhakkakt\u0131r. (35) \u0130dari alandaki bu reformlar Avrupa taraf\u0131ndan antidemokratik bulunmakta ve Rusya\u2019n\u0131n Avrupa i\u00e7in partner olma \u00f6zelli\u011finin her ge\u00e7en g\u00fcn azalmakta oldu\u011fu dile getirilmektedir. Gere\u011finden fazla \u201cmerkezi\u201d bulunan Rus idaresindeki bu uygulamalar\u0131n geriye d\u00f6n\u00fc\u015f \u015feklinde yorumlanmas\u0131 Rusya\u2019da demokrasinin tart\u0131\u015f\u0131l\u0131r oldu\u011funu g\u00f6stermektedir.<\/p>\n

b. Oligar\u015fi
\n<\/b>
\nOligar\u015fi, sadece belirli bir z\u00fcmrenin bir \u00fclkeyi y\u00f6netmesiyle ortaya \u00e7\u0131kan y\u00f6netim bi\u00e7imidir. Genelde y\u00f6netimdeki grup, askeri, siyasi veya maddi olarak \u00fclkenin \u00f6nde gelen gruplar\u0131ndan birisidir.<\/p>\n

Rus anlay\u0131\u015f\u0131na g\u00f6re Oligar\u015fi; sadece zengin olan insan de\u011fil, siyasetin i\u00e7ine giren, yasalar\u0131 \u00e7i\u011fnemek i\u00e7in ko\u015fullar haz\u0131rlayan, ya da Rus yasama sisteminin kusurlar\u0131ndan yararlanarak, toplum hesab\u0131na akla hayale s\u0131\u011fmayan zenginliklerin yolunu a\u00e7an iktidarla b\u00fct\u00fcnle\u015fen ki\u015fi demektir.Oligar\u015fi klan\u0131na ait olan\u0131n temel \u00f6zelliklerinden biri, kamuoyunu y\u00f6nlendirmek amac\u0131yla, kitlesel ileti\u015fim ara\u00e7lar\u0131n\u0131 ele ge\u00e7irmektir. (36)<\/p>\n

Gorba\u00e7ov\u2019un SSCB Kom\u00fcnist Partisi Birinci Sekreterli\u011fi g\u00f6revine se\u00e7ilmesinin ard\u0131ndan, batmakta olan Sovyet ekonomisinin kurtar\u0131labilmesi i\u00e7in y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe soktu\u011fu liberalle\u015fme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ve reformlar, h\u0131zla par\u00e7alanmaya giden \u00fclkede yeni bir s\u0131n\u0131f\u0131 ortaya \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r. Gorba\u00e7ov\u2019un reformlar\u0131 ile ba\u015flat\u0131lan liberalle\u015fme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 sayesinde ilk sermaye birikimlerini ger\u00e7ekle\u015ftiren bu s\u0131n\u0131f, SSCB\u2019nin da\u011f\u0131lmas\u0131ndan sonra hayata ge\u00e7irilen \u00f6zelle\u015ftirme sayesinde \u00fclkedeki mal varl\u0131klar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131 \u00e7e\u015fitli yollarla (genelde hukuk d\u0131\u015f\u0131) \u00fczerlerine ge\u00e7irmi\u015ftir. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta Yeni Ruslar olarak adland\u0131r\u0131lan bu kesimin giderek g\u00fc\u00e7lenmesinden sonra Rusya\u2019da ve Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131nda SSCB\u2019den kalma politik terminolojilere at\u0131fta bulunurmu\u015f\u00e7as\u0131na oligark (oligar\u015fi y\u00f6neticisi) olarak adland\u0131r\u0131lmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu s\u0131n\u0131f Yeltsin d\u00f6neminde ekonomik g\u00fcc\u00fcne politik g\u00fc\u00e7ler de katarak Kremlin i\u00e7lerine kadar girmi\u015f ve o d\u00f6nemde iyice palazlanarak g\u00fc\u00e7lenmi\u015ftir. Ekonomik g\u00fc\u00e7lerini Yeltsin d\u00f6neminde politik alanda rahat\u00e7a kullanarak bakanlar\u0131n ve ba\u015fbakanlar\u0131n atanmas\u0131nda kilit roller \u00fcstlenen bu s\u0131n\u0131f, \u00c7e\u00e7enistan sava\u015f\u0131ndan, \u00fclkenin i\u00e7 ve d\u0131\u015f g\u00fcvenlik sorunlar\u0131na kadar bir\u00e7ok alanda da s\u00f6z sahibi olmu\u015ftur. Ellerindeki maddi g\u00fc\u00e7le Yeltsin\u2019in ikinci defa se\u00e7ilmesinde b\u00fcy\u00fck katk\u0131lar\u0131 olan bu kesim, hasta Yeltsin iktidar\u0131n\u0131n son d\u00f6nemlerinde yeni bir veliaht aray\u0131\u015f\u0131na girmi\u015ftir. 1998\u2019den ba\u015flayarak yakla\u015f\u0131k bir y\u0131l i\u00e7erisinde veliaht denemeleri birbirini izlemi\u015ftir. Ancak s\u0131ras\u0131yla denenen Kiriyenko, Primakov ve Stepa\u015fin\u2019in ba\u015fbakanl\u0131klar\u0131 Yeltsin\u2019i ve oligarklar\u0131 tatmin etmemi\u015ftir. Aray\u0131\u015flar sonucu bir s\u00fcre \u00f6nce Federal G\u00fcvenlik Servisi FSB\u2019nin ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na getirilen V. Putin \u00f6nce ba\u015fbakan ve sonra da veliaht olarak atanm\u0131\u015ft\u0131r. (37)<\/p>\n

Yeltsin\u2019in g\u00f6revini Putin\u2019e devretmesiyle, Rusya\u2019n\u0131n i\u00e7 ve d\u0131\u015f politikas\u0131nda h\u0131zl\u0131 bir de\u011fi\u015fim s\u00fcreci ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. D\u0131\u015far\u0131da Rusya b\u00f6lgesel bir s\u00fcper g\u00fc\u00e7 ve bir enerji s\u00fcper g\u00fcc\u00fc olma y\u00f6n\u00fcnde ad\u0131mlar atmaya ba\u015flarken, i\u00e7eride federal yap\u0131 g\u00fc\u00e7lendirilmi\u015f ve Kremlin\u2019e yeni bir y\u00f6netim anlay\u0131\u015f\u0131 getirilmi\u015ftir. Putin\u2019in yeni y\u00f6netim anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n temelinde hi\u00e7 \u015f\u00fcphesiz ki, Yeltsin\u2019den farkl\u0131 olarak tek ba\u015f\u0131na ve g\u00fc\u00e7l\u00fc y\u00f6netim bulunmaktad\u0131r. Putin ilk olarak, Kremlin\u2019i \u00e7e\u015fitli g\u00fc\u00e7lerin etkisinden kurtarmak i\u00e7in se\u00e7imleri bile beklemeden i\u015fe koyulmu\u015ftur. Putin\u2019in daha se\u00e7ilmeden oligarklara y\u00f6nelik\u2018sermaye etkisini iktidara dayatanlar bir s\u0131n\u0131f gibi davranmaktan vazge\u00e7sinler!\u2019s\u00f6zleri o d\u00f6nemde fazla ciddiye al\u0131nmam\u0131\u015ft\u0131r. Ancak se\u00e7ildikten k\u0131sa bir s\u00fcre sonra Rusya\u2019n\u0131n en b\u00fcy\u00fck iki oligark\u0131 Berezovski ve Gusinski\u2019nin malvarl\u0131klar\u0131na el konularak yurt d\u0131\u015f\u0131na ka\u00e7mak zorunda b\u0131rak\u0131lmas\u0131 Putin\u2019in asl\u0131nda hi\u00e7 de \u015faka yapmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermi\u015ftir. Putin\u2019in verdi\u011fi mesaj gayet a\u00e7\u0131kt\u0131r: \u201cBen sizin haks\u0131z yere edinmi\u015f oldu\u011funuz servetlerinize dokunmayaca\u011f\u0131m, siz de politikaya ve devlet y\u00f6netimine kar\u0131\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015fmayacaks\u0131n\u0131z.\u201d (38) Yeltsin d\u00f6neminde Rus siyasetine tepeden etki eden, istedi\u011fi siyasi ve iktisadi kararlar\u0131 \u00e7\u0131kartt\u0131rabilen bu oligarklar\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131, Putin taraf\u0131ndan etkisiz hale getirilmi\u015ftir. Ancak Rusya\u2019da oligar\u015finin tamamen sona erdi\u011fi s\u00f6ylenemez. Rusya\u2019da oligarklar zaman zaman Rus siyasal sistemine ele\u015ftiriler getirseler de Ba\u015fkan Putin\u2019i hedef alan ele\u015ftirilerden ka\u00e7\u0131nmakta veya \u00e7ok gerekliyse bunu medya yoluyla analistlerine yapt\u0131rmaktad\u0131r. (39)<\/p>\n

III. Rusya Federasyonu\u2019nda Federal Yap\u0131
\n<\/b>
\n1990\u2019larda siyasi d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ge\u00e7iren ve demokratikle\u015fen Rusya\u2019n\u0131n totaliter bir devlet yap\u0131s\u0131ndan bir federasyona d\u00f6n\u00fc\u015fmesinin en \u00f6nemli zorunlulu\u011fu, \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmemi\u015f\u2018milliyetler meselesi\u2019 olmu\u015ftur. Bu meselenin k\u00f6kleri ise tarihte yatmaktad\u0131r. Sovyet zaman\u0131ndaki federalizm, milliyetler meselesinin \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcnde kullan\u0131lan ara\u00e7lardan birisi olmu\u015ftur. O y\u0131llarda ilan edilen federasyon Rusya\u2019n\u0131n Rus olmayan halklar\u0131 i\u00e7in d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Ancak, h\u0131zla g\u00fc\u00e7lenen Bol\u015fevik idaresi i\u00e7in federasyon k\u0131sa zamanda bir ara\u00e7tan \u00e7ok, milliyetler meselesini perdeleyen bir \u00f6rt\u00fc haline gelmi\u015ftir. (40)<\/p>\n

SSCB\u2019nin y\u0131k\u0131lmas\u0131ndan sonra olu\u015fan demokratik ortamda idari sistem hukuki a\u00e7\u0131dan oldu\u011fu gibi pratik a\u00e7\u0131dan da federal bir sisteme d\u00f6n\u00fc\u015fmek zorundayd\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc, Rusya\u2019n\u0131n \u00e7ok geni\u015f topraklara ve \u00e7ok milliyetli bir n\u00fcfusa sahip olmas\u0131 bu zorunlulu\u011fu gerektiriyordu. Bu milletler aras\u0131ndaki bir k\u0131s\u0131m uluslar\u0131n kendi milli devletlerinin kurulma planlar\u0131n\u0131 yapmakta olmas\u0131 ve demokratik faaliyetlerin de az da olsa hareketlenmeye ba\u015flamas\u0131 federasyon sistemine ge\u00e7i\u015fte kataliz\u00f6r etkisi yapm\u0131\u015ft\u0131r. (41)<\/p>\n

Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin son y\u0131llar\u0131nda, bug\u00fcnk\u00fc Rus federalizminin42k\u00f6klerive ayn\u0131 zamanda onun problemlerinin k\u00f6kleri de at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131nda oldu\u011fu gibi, merkezi otoritenin zay\u0131flad\u0131\u011f\u0131 ortamda, Rusya\u2019n\u0131n Rus olmayan halklar\u0131 harekete ge\u00e7mi\u015f ve milli k\u00fclt\u00fcrlerine d\u00f6n\u00fc\u015f, milli bilin\u00e7lenme hareketleriyle birlikte siyasi talepler de s\u00f6z konusu olmu\u015ftur. Ka\u011f\u0131tta otonomiye sahip olan bu halklar, ger\u00e7ek otonomi i\u00e7in m\u00fccadeleye giri\u015fmi\u015ftir. Ancak bu m\u00fccadele daha b\u00fcy\u00fck bir oyunda, SSCB ve Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti\u2019nin (RSFSC) siyasi elitleri aras\u0131ndaki oyunda bir koz olarak kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Gorba\u00e7ov ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131ndaki SSCB merkez idaresine kar\u015f\u0131 iktidar m\u00fccadelesine giri\u015fen RSFSC ba\u015fkan\u0131 Yeltsin ve ekibi, merkezi zay\u0131flatmak amac\u0131yla, RSFSC i\u00e7indeki \u00f6zerk cumhuriyetlerin y\u00f6netimlerinin egemenlik aray\u0131\u015flar\u0131n\u0131 desteklemi\u015flerdir. (43)<\/p>\n

Ba\u015fkan Yeltsin\u2019in otonom cumhuriyetlere y\u00f6nelik \u201cyutabilece\u011finiz kadar egemenlik al\u0131n\u201d s\u00f6zleri cumhuriyetlerin egemenliklerini ilan etmesiyle sonu\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131r. Otonom cumhuriyetlerin federasyon yap\u0131s\u0131 i\u00e7erisinde bu \u015fekilde ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 hale gelmesi kray (44) ve oblastlar\u0131 (45) da harekete ge\u00e7irmi\u015f ve bunlar\u0131n otonom cumhuriyetler ile ayn\u0131 stat\u00fcde federasyon birimleri olma hakk\u0131 g\u00fcndeme gelmi\u015f, bu e\u011filim h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde geli\u015fmi\u015ftir. Bu yeni hukuki stat\u00fc \u00f6nce merkez ve federe birimler aras\u0131nda yap\u0131lan Federal S\u00f6zle\u015fmelerde daha sonra da 1993 Anayasas\u0131nda yerini alm\u0131\u015ft\u0131r. (46) Oblast ve okruglarda (47)ortaya \u00e7\u0131kan kitlesel hareketler, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k deklarasyonlar\u0131 veya daha y\u00fcksek stat\u00fc talepleri beraberinde Rusya\u2019n\u0131n idar\u00ee yap\u0131lanmas\u0131nda de\u011fi\u015fiklikler yap\u0131lmas\u0131n\u0131 zorunlu hale getirmi\u015ftir. Bu geli\u015fmeler \u00fczerine Rusya Federasyonu, birli\u011fi olu\u015fturan \u00f6zerk cumhuriyetlerle, 31 Mart 1992 tarihinde k\u0131saca \u201cFederal Anla\u015fma\u201d olarak bilinen, \u201cRusya Federasyonu \u0130\u00e7indeki Egemen Cumhuriyetlerin \u0130ktidar Organlar\u0131 ile Rusya Federasyonu \u0130ktidar Organlar\u0131 Aras\u0131nda Yetkinin Payla\u015f\u0131m\u0131 Hakk\u0131nda Anla\u015fma\u201dy\u0131 imzalam\u0131\u015ft\u0131r. 12 Haziran 1990 Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k Deklarasyonu, 1992\u2019deki Federal Anla\u015fma ve 1993 y\u0131l\u0131nda kabul edilen Anayasa Rusya Federasyonu\u2019nun hukuk\u00ee alt yap\u0131s\u0131n\u0131 olu\u015fturmu\u015ftur. (48)<\/p>\n

Federal Anla\u015fmada federasyonun y\u00f6netsel hiyerar\u015fisini yans\u0131tan \u00fc\u00e7 farkl\u0131 belge imzalanm\u0131\u015ft\u0131r: biri merkez ile \u00f6zerk cumhuriyetler aras\u0131nda; biri merkez ile kraylar, oblastlar ve Moskova ile Petersburg kentleri aras\u0131nda; ve biri de merkez ile daha b\u00fcy\u00fck kray ve oblastlara ba\u011fl\u0131 \u00f6zerk oblast ve okruglar aras\u0131nda. Fakat Mart 1992\u2019den sonra Federal Anla\u015fma, kendi ekonomik ve siyasal faaliyetlerinde daha belirgin bir denetim hakk\u0131na sahip olan \u00f6zerk cumhuriyetler ile \u015fimdi daha do\u011frudan federal h\u00fck\u00fcmetin yetki alan\u0131na giren kray ve oblastlar aras\u0131ndaki \u00e7eki\u015fmenin bel kemi\u011fini olu\u015fturmu\u015ftur. A\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 Rus etnik k\u00f6kenlilerin olu\u015fturdu\u011fu kray ve oblastlar federasyon i\u00e7inde \u00f6zerk cumhuriyetler taraf\u0131ndan i\u015fgal edilen ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 konuma tepki g\u00f6stermi\u015flerdir. (49) Anla\u015fmada cumhuriyetler \u201cegemen\u201d ve toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fckleri garanti edilen \u00f6\u011feler kabul edilirken kray, oblast ve di\u011fer \u00f6zerk birimlerin b\u00fct\u00fcnl\u00fcklerine ayn\u0131 \u00f6nem verilmemi\u015ftir. Anla\u015fmaya g\u00f6re, kray ve oblastlar\u0131n kendi topraklar\u0131nda yasama, y\u00fcr\u00fctme, yarg\u0131 gibi devlet iktidar\u0131n\u0131 simgeleyen organlar\u0131, cumhuriyetlerin devlet organlar\u0131 kadar dikkate al\u0131nmam\u0131\u015ft\u0131r. Cumhuriyetler uluslararas\u0131 ve d\u0131\u015f ekonomik ili\u015fkilerde \u00f6zg\u00fcr i\u015ftirak\u00e7i olarak kabul edilirlerken kray, oblast \u00f6zerk oblast ve \u00f6zerk okruglar ba\u011f\u0131ml\u0131 i\u015ftirak\u00e7iler olarak kalm\u0131\u015flar, yer alt\u0131 ve yer \u00fcst\u00fc zenginlikleriyle beraber toprak, \u00fczerinde ya\u015fayan cumhuriyet halk\u0131n\u0131n \u00f6z mal\u0131 kabul edildi\u011fi halde di\u011ferleri bu ayr\u0131cal\u0131ktan mahrum b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r. (50)<\/p>\n

12 Aral\u0131k 1993 tarihinde referandum ile kabul edilen Anayasan\u0131n 5.maddesi, idari sistemi \u015f\u00f6yle ifade etmektedir: (51) Rusya Federasyonu, Rusya Federasyonunun e\u015fit haklara sahip unsurlar\u0131 olan cumhuriyetler, topraklar, vilayetler, federal \u015fehirler, \u00f6zerk vilayetler ve \u00f6zerk alanlardan olu\u015fur. Cumhuriyet (devlet) kendi Anayasas\u0131 ve mevzuat\u0131na sahiptir. Toprak,vilayet, federal \u015fehir, \u00f6zerk vilayet ve \u00f6zerk alanlar kendi T\u00fcz\u00fcklerine ve mevzuat\u0131na sahiptirler.Rusya Federasyonunun t\u00fcm unsurlar\u0131, federal devlet hakimiyet organlar\u0131yla olan kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ili\u015fkilerinde ve kendi aralar\u0131nda e\u015fit haklara sahiptirler. 1993 Anayasas\u0131 daha \u00f6nceleri cumhuriyetlerle yap\u0131lan federal anla\u015fmalar\u0131n anayasada form\u00fcle edilerek g\u00fc\u00e7lendirilmesini sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Bu Anayasa hukuken yeni federe birimleri de i\u00e7ine alarak simetrik bir federal yap\u0131 (52) olu\u015fturmu\u015ftur. Ancak kendi i\u00e7inde \u00e7eli\u015fkiler de bulunmaktad\u0131r. Anayasa, 1992 Federal Anla\u015fmay\u0131 i\u00e7ermekte, egemen unsurlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 tan\u0131makta ama ayn\u0131 zamanda federal yasalar\u0131n, egemen unsurlar\u0131n yasalar\u0131ndan daha \u00fcst\u00fcn oldu\u011funu s\u00f6ylemektedir. Anayasan\u0131n 5. maddesi b\u00fct\u00fcn federal birimlerin e\u015fit oldu\u011funu s\u00f6ylemekte ama di\u011fer taraftan 3.maddesi alt\u0131 tip federal birim te\u015fkil etmektedir; bunlar oblast, kray, cumhuriyet, otonom oblast, otonom okrug ve federal \u00f6nemdeki kent. (53) Anayasan\u0131n 5.maddesinde yaln\u0131zca cumhuriyetler federasyon yap\u0131s\u0131 i\u00e7erisinde devlet olarak tan\u0131mlanmakta, oblast ve kraylar ise idari-b\u00f6lgesel yap\u0131lanmalar olarak nitelendirilmektedir. Rusya federalizminin hukuki temeli Federasyon Anla\u015fmas\u0131 ve Anayasa ile at\u0131ld\u0131ysa da, 1990\u2019l\u0131 y\u0131llarda Rusya\u2019daki federasyon sistemini esas olarak belirleyen unsurlar federasyon \u00fcyeleri ve federal merkez aras\u0131nda yap\u0131lan ikili anla\u015fmalar olmu\u015ftur. \u0130lk anla\u015fma 1994 y\u0131l\u0131nda Tataristan Cumhuriyeti ile yap\u0131larak baz\u0131 sorunlar \u00e7\u00f6z\u00fcme kavu\u015fturulmu\u015ftur. Bu anla\u015fma, Anayasa\u2019daki \u201cb\u00fct\u00fcn federe birimlerin e\u015fitli\u011fi\u201d prensibini ger\u00e7ekle\u015ftirme yerine, RSFC zaman\u0131ndaki \u201casimetrik federalizm\u201d anlay\u0131\u015f\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fe hizmet etmi\u015ftir. (54) Tataristan anla\u015fmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan Moskova, di\u011fer milli cumhuriyetlerle ikili anla\u015fma imzalama yoluna gitmi\u015ftir. B\u00f6ylece milli cumhuriyetler lehine federal sistemde bir \u00e7arp\u0131kl\u0131k do\u011fmu\u015ftur. Bu durum hem Rus b\u00f6lgelerini rahats\u0131z ediyordu, hem de Rusya\u2019n\u0131n kurmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 dengeli federasyon modeline ayk\u0131r\u0131yd\u0131. Bu y\u00fczden zamanla bu t\u00fcr anla\u015fmalar Rus b\u00f6lgeleriyle de yap\u0131lmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak bu geli\u015fme de, ilk ba\u015fta olu\u015fmaya ba\u015flanan federasyonun dengesizli\u011fini ortadan kald\u0131rmam\u0131\u015ft\u0131r. Anla\u015fmalar\u0131n sonucunda siyasi ve ekonomik olarak daha g\u00fc\u00e7l\u00fc olan Tataristan, Ba\u015fkurdistan ve Saha Cumhuriyetleri, di\u011fer cumhuriyet ve b\u00f6lgelere g\u00f6re daha avantajl\u0131 birer anla\u015fma yapm\u0131\u015ft\u0131r. Genel olarak ise, milli cumhuriyetler b\u00f6lgelere g\u00f6re bir\u00e7ok ayr\u0131cal\u0131k elde etmi\u015ftir. Ancak bu ikili anla\u015fmalar da hukuki karga\u015fay\u0131 ortadan kald\u0131rmam\u0131\u015ft\u0131r. Cumhuriyet anayasalar\u0131nda Federal Anayasaya ayk\u0131r\u0131 bir\u00e7ok madde bulunmaktad\u0131r. (55)<\/p>\n

A. B\u00fct\u00e7e Federalizmi
\n<\/b>
\nRusya\u2019da federasyon \u00fcyelerinin e\u015fitsizli\u011finden kaynaklanan bir b\u00fct\u00e7e federalizm dengesizli\u011fi s\u00f6z konusudur. Burada kastedilen, direkt merkez-b\u00f6lge mali ili\u015fkileriyle alakal\u0131 olarak genellikle b\u00f6lgelerin b\u00fct\u00e7eye aktard\u0131\u011f\u0131 vergi oranlar\u0131n\u0131n farkl\u0131 olmas\u0131d\u0131r. Bu t\u00fcr \u00e7arp\u0131kl\u0131\u011f\u0131n iki \u00f6nemli sebebi vard\u0131r:<\/p>\n

1)<\/b>\u00a0<\/span>Federasyon \u00fcyelerinin ekonomik farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131;
\n2)\u00a0<\/b>B\u00fct\u00e7eler aras\u0131 ili\u015fkilerin merkezle b\u00f6lgelerin pazarl\u0131\u011f\u0131 sonucunda olu\u015fmas\u0131. (56) Rusya b\u00fct\u00e7e sisteminin \u00f6n\u00fcndeki ba\u015fl\u0131ca problem b\u00f6lgelerin ekonomik yap\u0131lar\u0131, ekonomik geli\u015fme d\u00fczeyi ve mali imkanlar\u0131 a\u00e7\u0131lar\u0131ndan \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde farkl\u0131 olmalar\u0131d\u0131r. B\u00f6lgeler aras\u0131ndaki farkl\u0131l\u0131klar b\u00f6lgelerin mali imkanlar\u0131na dayanmaktad\u0131r. Rusya\u2019da baz\u0131 b\u00f6lgeler gelirlerinin %60-65\u2019ini federal b\u00fct\u00e7eye aktar\u0131rken, baz\u0131lar\u0131 ise harcamalar\u0131n\u0131n %85-95\u2019ini federal b\u00fct\u00e7e fonlar\u0131ndan kar\u015f\u0131lamaktad\u0131r. B\u00fct\u00e7e federalizminin dengesizli\u011finin di\u011fer sebebine, yani1990\u2019l\u0131 y\u0131llarda b\u00fct\u00e7eler aras\u0131 ili\u015fkilerin merkez ve b\u00f6lgeler aras\u0131ndaki pazarl\u0131klarla olu\u015fmas\u0131na gelince, do\u011fal olarak b\u00f6yle bir pazarl\u0131k oyununda b\u00f6lgelerin pazarl\u0131k g\u00fc\u00e7leri \u00f6nem kazan\u0131r. B\u00f6lgelerin pazarl\u0131k g\u00fc\u00e7leri, b\u00f6lgenin ekonomik yap\u0131s\u0131, \u00fclke ekonomisi i\u00e7in ekonomik \u00f6nemi, jeo-stratejik konumu veya sadece b\u00f6lge valisinin etkinli\u011fi gibi akt\u00f6rlere g\u00f6re de\u011fi\u015febilir. Ancak b\u00fct\u00fcn bunlardan \u00f6te, Rusya b\u00f6lgelerinin pazarl\u0131k g\u00fcc\u00fcn\u00fc daha \u00e7ok etnik konular belirlemi\u015ftir. \u00dclkede ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 hareketlerin ve etnik rahats\u0131zl\u0131klar\u0131n \u00e7\u0131kmas\u0131ndan \u00e7ekinen merkezi y\u00f6netim, baz\u0131 milli cumhuriyetlere \u2018Rus B\u00f6lgeleri\u2019nden daha fazla ayr\u0131cal\u0131k tan\u0131m\u0131\u015ft\u0131r. Tehlikeli olmayan milli cumhuriyetlere de s\u0131rf stat\u00fclerinden dolay\u0131 benzer ayr\u0131cal\u0131klar tan\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. (57)<\/p>\n

1993 Anayasas\u0131ndaki federe birimlerin e\u015fitli\u011finin b\u00fct\u00e7e ili\u015fkileri itibariyle uyguland\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek olduk\u00e7a zordur. Zira, cumhuriyetler merkezle ikili anla\u015fmalar sayesinde toplanan vergilerin olduk\u00e7a az bir k\u0131sm\u0131n\u0131 merkezi b\u00fct\u00e7eye \u00f6demektedirler. B\u00fct\u00e7e ili\u015fkileri itibariyle federal ili\u015fkilerdeki mevcut uygulama, RF anayasas\u0131n\u0131n federe birimlerin merkezle olan ili\u015fkilerinde e\u015fitlik ilkesini getiren 5. maddesine tamamen ters d\u00fc\u015fmektedir. Milli devlet formasyonunda olan federe birimler (cumhuriyetler ve otonom okruglar),federe merkezle olan b\u00fct\u00e7esel ili\u015fkiler itibariyle, Rus n\u00fcfusunun \u00e7o\u011funlukta ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 oblast ve kraylarla k\u0131yasland\u0131\u011f\u0131nda olduk\u00e7a ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 bir konumda olduklar\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. Merkez taraf\u0131ndan b\u00fct\u00e7e yard\u0131mlar\u0131nda da cumhuriyetlerin yine ilk s\u0131ray\u0131 almas\u0131 b\u00fct\u00e7e ili\u015fkileri a\u00e7\u0131s\u0131ndan asimetrik yap\u0131n\u0131n bir di\u011fer yan\u0131n\u0131 olu\u015fturmaktad\u0131r. (58) B\u00fct\u00e7e federalizminin milli cumhuriyetlerin lehine \u00e7arp\u0131k olmas\u0131n\u0131n bir\u00e7ok objektif sebebi mevcuttur. Milli cumhuriyetlerin \u00e7o\u011funlu\u011fu \u00fclkenin en az geli\u015fmi\u015f k\u0131s\u0131mlar\u0131d\u0131r. Bu durum \u00f6zellikle Kuzey Kafkasya cumhuriyetleriyle ilgilidir.<\/p>\n

Sibirya\u2019da bulunan milli cumhuriyetler de fakirlikle bo\u011fu\u015fmaktad\u0131r. Kuzey Kafkasya ve Sibirya milli cumhuriyetlerinin yerli halklar\u0131 geleneksel olarak tar\u0131mla u\u011fra\u015fmaktad\u0131r. Bu ise do\u011fal olarak ekonomik geli\u015fmi\u015flik d\u00fczeyinin di\u011fer b\u00f6lgelere nazaran daha d\u00fc\u015f\u00fck olmas\u0131n\u0131n bir sebebidir. \u00dcstelik Kuzey Kafkasya gibi b\u00f6lgelerde, sosyo-ekonomik geli\u015fmenin d\u00fc\u015f\u00fck olmas\u0131 etnik ve dini problemleri k\u00f6r\u00fckleyici niteli\u011fe de sahiptir. (59) Bu dengesiz b\u00fct\u00e7e ili\u015fkileri, \u00f6zellikle merkezi vergilerle besleyen donoristbirimlerin (60) say\u0131s\u0131n\u0131n zaman i\u00e7erisinde azalmas\u0131na sebep olmu\u015ftur. Zira, etkin ve verimli \u00e7al\u0131\u015fan birimlerin gelirleri federal merkez taraf\u0131ndan vergiler yoluyla merkezi b\u00fct\u00e7eye aktar\u0131lmakta, buradan da gelir seviyesinin d\u00fc\u015f\u00fck oldu\u011fu di\u011fer b\u00f6lgelere transfer edilmektedir. Di\u011fer bir ifadeyle, bir k\u0131s\u0131m birimler \u00fcretti\u011finden az t\u00fcketmekte, bir k\u0131sm\u0131 da \u00fcretti\u011finden fazla t\u00fcketmektedir. Federal merkez yapm\u0131\u015f oldu\u011fu bu dengesiz politikan\u0131n mevcut olan olumsuz neticelerini bilmesine ra\u011fmen bu politikalar\u0131na devam etmektedir. Etmektedir zira, di\u011fer cumhuriyetlerin de yeni bir \u00c7e\u00e7enistan olmas\u0131 durumundan olduk\u00e7a \u00e7ekinilmektedir. \u00dcvey evlat muamelesi g\u00f6ren federe birim idarecileri merkezin bu gayri adil muamelelerinin d\u00fczeltilmesi gereklili\u011fini, dozu yava\u015f yava\u015f sertle\u015fen oranlarda dile getirmektedirler. \u00d6yle ki bazen bu doz \u00fcst\u00fc kapal\u0131 tehditler halini bile almaktad\u0131r. (61)<\/p>\n

B. Federe Birimlerin Uluslararas\u0131 ve D\u0131\u015f Ekonomik \u0130li\u015fkiler Kurma Yetkisi
\n<\/b>
\nRusya Federasyonu\u2019nun idari birimlerinin d\u0131\u015f ekonomik ili\u015fkiler kurma yetkisi sorunu t\u00fcm\u00fcyle \u00e7\u00f6z\u00fcme kavu\u015fmam\u0131\u015ft\u0131r. Rusya Federasyonu, federal devlet temel prensiplerinin olu\u015fturuldu\u011fu bir d\u00f6nemden ge\u00e7mektedir. Bu temel prensipler ayn\u0131 zamanda merkez ile idari birimlerin yetki s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n \u00e7izilmesi s\u00fcreci i\u00e7inde olu\u015fmaktad\u0131r. Bu s\u00fcre\u00e7 \u00e7er\u00e7evesi i\u00e7inde idari birimler d\u0131\u015f ekonomik faaliyetlerini ger\u00e7ekle\u015ftirme y\u00f6n\u00fcnde aktif bir \u00e7aba sergilemektedir. Bu yeni e\u011filimlerin Kuzey Kafkasya Cumhuriyetleri\u2019ndeki geli\u015fimi ayn\u0131 zamanda onlar\u0131n T\u00fcrkiye Cumhuriyeti ile kurduklar\u0131 ekonomik i\u015fbirli\u011fi \u00e7er\u00e7evesinde ger\u00e7ekle\u015fmektedir. (62)<\/p>\n

\u0130dari birimlerin ba\u011f\u0131ms\u0131z d\u0131\u015f ekonomik faaliyette bulunma hakk\u0131 RF Anayasas\u0131nda yer almamaktad\u0131r. Formalite a\u00e7\u0131s\u0131ndan bu birimlerin yabanc\u0131 devletlerle ekonomik ili\u015fki kurmaya hakk\u0131 yoktur. Rusya Federasyonu yasalar\u0131 idari birimlerin d\u0131\u015f ekonomik ili\u015fkiler kurma hakk\u0131n\u0131 yabanc\u0131 federal devletlerin idari birimleriyle ya da onlar\u0131n baz\u0131 b\u00f6lgeleriyle ili\u015fki kurma hakk\u0131yla s\u0131n\u0131rlamaktad\u0131r. Rus Anayasas\u0131 d\u0131\u015f politika ve uluslararas\u0131 ili\u015fkiler konusunu t\u00fcm\u00fcyle Rusya Federasyonu\u2019nun y\u00fcr\u00fctme alan\u0131na dahil bir konu olarak de\u011ferlendirmektedir. (71. maddenin K ve L \u015f\u0131klar\u0131) Ancak uluslararas\u0131 ve d\u0131\u015f politik ili\u015fkilerin koordinasyonu, uluslararas\u0131 anla\u015fmalar\u0131n uygulanmas\u0131 Rusya Federasyonu ile idari birimlerin ortak yetkisine b\u0131rak\u0131lmaktad\u0131r. (72. maddenin 1. b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn O \u015f\u0131kk\u0131) S\u00f6z konusu maddeye g\u00f6re, Rusya Federasyonu bir b\u00fct\u00fcn olarak uluslararas\u0131 hukuk \u00f6znesidir.<\/p>\n

Rusya Federasyonu idari birimlerinin uluslararas\u0131 ve d\u0131\u015f ekonomik ili\u015fkilerine gelince, bu ili\u015fkilerin kurulmas\u0131 yetkisi ile ilgili sorun t\u00fcm\u00fcyle \u00e7\u00f6z\u00fclm\u00fc\u015f de\u011fildir. Federasyonun idari birimlerinin uluslararas\u0131 ve d\u0131\u015f ekonomik ili\u015fkileri \u00fczerine RF Anayasas\u0131\u2019n\u0131n yakla\u015f\u0131m\u0131 konusunda resmi bir yorum yap\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. (63) RF Anayasas\u0131 ile Federasyon Anla\u015fmas\u0131 aras\u0131ndaki idari birimlerin yetkilerine dair s\u00f6z konusu uyumsuzluk, ba\u011f\u0131ms\u0131z d\u0131\u015f ekonomik faaliyet y\u00fcr\u00fctme ve ayr\u0131ca di\u011fer devletlerle gerekli anla\u015fmalar\u0131 imzalama hakk\u0131 tan\u0131yan maddelerin Kuzey Kafkasya Cumhuriyetleri\u2019nin (Da\u011f\u0131stan Cumhuriyeti, Kara\u00e7ay-\u00c7erkes Cumhuriyeti) anayasalar\u0131nda yer almas\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Yasalardaki bu uyumsuzluk, Rusya idari birimleri ile merkezin yetkileri aras\u0131ndaki s\u0131n\u0131rlar\u0131n \u00e7izilmesi konusundaki RF yasalar\u0131n\u0131n daha geli\u015ftirilmesi yoluyla \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmelidir. (64)<\/p>\n

C. Federal Reformlar
\n<\/b>
\nYeltsin\u2019in iktidarda oldu\u011fu d\u00f6nem i\u00e7inde ba\u015fkan\u0131n federal unsurlarla ili\u015fkileri pazarl\u0131klar \u00fcst\u00fcne kuruludur. (65) Baz\u0131 federal unsurlara tan\u0131nan ekonomik, siyasi ayr\u0131cal\u0131klar di\u011ferlerini de harekete ge\u00e7irmi\u015f ve \u00fclke i\u00e7inde gerilimli bir havaya yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7e\u00e7enistan\u2019la s\u00fcren pazarl\u0131klar\u0131n sonu\u00e7lanamamas\u0131 Rusya\u2019n\u0131n bu b\u00f6lgeye m\u00fcdahale etmesine neden olmu\u015ftur. Yeltsin bu d\u00f6nemde, b\u00f6lgelerle Ba\u015fkanl\u0131k aras\u0131nda ileti\u015fimi sa\u011flamak amac\u0131yla Ba\u015fkanl\u0131k Temsilcileri atam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

2000 se\u00e7imleri ile ba\u015fkanl\u0131k g\u00f6revine gelen V. Putin\u2019in i\u00e7 politikas\u0131n\u0131n ana hatlar\u0131 merkezile\u015fme, federal reform, b\u00f6lgesel g\u00fc\u00e7ler ve bir k\u0131s\u0131m oligar\u015finin etkinli\u011finin k\u0131r\u0131lmas\u0131 olarak belirlenmi\u015ftir. Federal reformun ara\u00e7lar\u0131 olarak kullan\u0131lan ara\u00e7lar bilinmektedir: Rusya\u2019n\u0131n yedi federal b\u00f6lgeye b\u00f6l\u00fcnmesi ve bu b\u00f6lgelere devlet ba\u015fkan\u0131n\u0131n yetkili temsilcilerinin atanmas\u0131d\u0131r. Bu \u015fekilde, Rusya\u2019da \u2018iktidar\u0131n dikey\u2019 olarak tan\u0131mlanan merkezile\u015fmenin ger\u00e7ekle\u015fmesi planlanm\u0131\u015ft\u0131r. (66) Bu sistemin ilk \u00e7a\u011fr\u0131\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnce \u00f6zellikle Yeltsin d\u00f6neminde olu\u015fturulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan demokratik sisteme kar\u015f\u0131 bir darbe oldu\u011fudur. Zira, bu sistemle birlikte olu\u015fturulan yedi adet federal b\u00f6lgenin idarecileri b\u00f6lge halk\u0131 taraf\u0131ndan se\u00e7ilmemekte, bilakis ba\u015fkan taraf\u0131ndan atanmakta ve Rusya Federasyonu Devlet Ba\u015fkan\u0131 yetkilerini do\u011frudan kullanmaktad\u0131rlar.<\/p>\n

\u0130kinci olarak, b\u00f6lge valilerinin ba\u015fkan taraf\u0131ndan teklif edilmesi ve yerel meclislerde bu aday\u0131n oylanmas\u0131 \u015feklinde \u00f6zetlenebilecek bu yeni reform, Beslan\u2019daki trajik hadiseden sonra hemen uygulanmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu sistemin uygulamaya ba\u015flanmas\u0131ndan sonra federal birimlerin ba\u015f\u0131nda bulunan valiler, bir k\u0131s\u0131m medya taraf\u0131ndan b\u00f6lgenin ba\u015f\u0131 veya y\u00f6neticisi olarak lanse edilmekte ve Moskova\u2019n\u0131n adam\u0131 olarak nitelendirilmektedirler. Putin taraf\u0131ndan yap\u0131lan bu iki idari reform, tamamen \u00fclkenin b\u00f6l\u00fcnmez b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne y\u00f6nelik olan sald\u0131r\u0131lar\u0131n ve bu husustaki tehlikelerin bertaraf edilmesi hususunda al\u0131nm\u0131\u015f \u00f6nlemlerdir. Fakat bu reformlar federal sistemdeki problemlerin \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcne etkide bulunmamaktad\u0131r. (67) Duma\u2019n\u0131n deste\u011fini arkas\u0131na alan V. Putin 2000 y\u0131l\u0131ndan itibaren yapt\u0131\u011f\u0131 hukuki reform giri\u015fimleriyle, ge\u00e7en on y\u0131l i\u00e7inde federe birimler lehine geli\u015fen durumu, Federal Merkez lehine \u00e7evirmeye ve federal hiyerar\u015fiyi tekrar kurup g\u00fc\u00e7lendirmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Bu ba\u011flamda, t\u00fcm federe birimlerin anayasa, kanun ve kararnamelerinin Federal Anayasaya ve federal kanunlara uygun hale getirilmesi karar\u0131 al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. (68) Esasta s\u00f6z konusu olan, Federasyon\u2019un Cumhuriyetlerinin ve di\u011fer hukuki objelerin Rus anayasas\u0131na ve federal g\u00fcce ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve hukuki birli\u011fidir. Putin bu ba\u011flamda \u201c\u00fclkenin, Rusya\u2019n\u0131n b\u00fct\u00fcn\u00fcn\u00fcn y\u00f6netimi i\u00e7in, eylem yetene\u011fi olan federal bir merkez\u201d istemektedir. (69)<\/p>\n

D. Rus Federalizminin Bug\u00fcnk\u00fc Durumu
\n<\/b>
\nRusya\u2019da ge\u00e7erli olan federalizm, d\u00fcnyan\u0131n ba\u015fka hi\u00e7bir yerinde bir araya getirilmesi ba\u015far\u0131lamayan, etnik (cumhuriyetler ve di\u011fer \u00f6zerk olu\u015fumlar) ve idar\u00ee-b\u00f6lgesel taksimat temeline dayal\u0131 devlet yap\u0131lar\u0131n\u0131 \u00fczerinde birle\u015ftirmektedir. Bu ikili yap\u0131 ger\u00e7ek federalizm ile \u00e7eli\u015fmektedir. Sonu\u00e7ta b\u00f6yle bir devlet i\u00e7 yap\u0131s\u0131 bir yandan federal merkezle cumhuriyetler aras\u0131nda, di\u011fer yandan cumhuriyetlerle oblastlar ve kraylar aras\u0131nda her zaman ihtilaf do\u011furmakta veya mevcut ihtilaflar\u0131n yeniden canlanmas\u0131na imkan vermektedir. (70) Bir yanda etnik problemlerin hortlat\u0131lmamas\u0131 i\u00e7in cumhuriyetlere ekonomik ve siyasi ayr\u0131cal\u0131klar sa\u011flanmakta, di\u011fer yanda ise ihmal edilen, Rus milletinin \u00e7o\u011funlukta ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 oblast, kray gibi birimler k\u00fcst\u00fcr\u00fclmemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmaktad\u0131r. B\u00f6yle bir politikan\u0131n uygulanmas\u0131ndaki ama\u00e7 yeniden bir \u00e7\u00f6z\u00fclmenin veya da\u011f\u0131lman\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mektir. Yeltsin ve Putin\u2019in federal sistemde uygulam\u0131\u015f olduklar\u0131 sistem adem-i merkez\u00ee – merkez\u00ee \u015feklinde tezat olsa da, ama\u00e7 yeniden ya\u015fanabilecek olan bir \u00e7\u00f6z\u00fclmenin engellenmesiydi. (71Ancak, federal iktidar temsilci ve ideologlar\u0131 \u201cRus federalizmini\u201d ve var olan federal problemleri merkez\u00ee iktidar\u0131n g\u00fc\u00e7lenmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan yorumlamaktad\u0131r. (72)<\/p>\n

Rusya Federasyonu Anayasas\u0131nda \u201cRusya demokratik, federal bir hukuk devletidir.\u201d dense de, sistem hen\u00fcz \u00fcniter bir devlet yap\u0131s\u0131 ile federal bir sistem aras\u0131nda devaml\u0131 bir \u015fekilde git-geller ya\u015famaktad\u0131r. Siyasi ve akademik \u00e7evrelerde federal yap\u0131n\u0131n sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir \u015fekilde tamamlanmas\u0131n\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olamayaca\u011f\u0131 tezi savunulmaktad\u0131r. Zira, asimetrik federal ili\u015fkiler(\u00f6zellikle politik ve ekonomik a\u00e7\u0131dan) sistemi devaml\u0131 bir \u015fekilde kemirmektedir. (73)<\/p>\n

Anayasa\u2019da 89 federe birimin e\u015fit haklara sahip oldu\u011fu prensibi ilan edildi\u011fi halde Rusya\u2019da de facto olarak asimetrik federal yap\u0131 h\u00fck\u00fcm s\u00fcrmektedir. Bunun en a\u00e7\u0131k \u00f6rne\u011fi Tataristan ve \u00c7e\u00e7enistan\u2019\u0131n \u201c\u00f6zelstat\u00fc\u201dleridir. Rus federalizmi Anayasa ve federal kanunlardan ba\u015fka Federal Anla\u015fma\u2019ya ve federal organlarla federe birimler aras\u0131ndaki yetki ve sorumluluklar\u0131n\u0131 belirleyen anla\u015fmalara dayanmaktad\u0131r. Yetki ve sorumluluklar\u0131n belirlenmesi ile ilgili sorunlar\u0131 anayasa ve yasama yolu d\u0131\u015f\u0131nda anla\u015fmalar yoluyla \u00e7\u00f6zen Rusya d\u0131\u015f\u0131nda ba\u015fka \u00fclke yoktur. Rus federalizmi \u00e7o\u011fu defa farkl\u0131 g\u00fc\u00e7lerin politik hakimiyet m\u00fccadelelerinde ma\u015fa g\u00f6revi g\u00f6rmektedir. Bu nedenle federal ili\u015fkileri d\u00fczenleyen kurallar b\u00fct\u00e7e ve bir dizi di\u011fer alanlarda daha \u00e7ok ka\u011f\u0131t \u00fczerinde kalmaktad\u0131r. Y\u00fczlerce y\u0131l \u00fcniter devlet olarak ya\u015fam\u0131\u015f olan Rusya, devaml\u0131, federalizmi adem-i merkeziyet\u00e7i y\u00f6netime d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrme denemelerine sahne olmaktad\u0131r. (74)<\/p>\n

Bug\u00fcn, yeni bir y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131nda Federal Rus Devleti ve Rus Federalizminin devletlilik esaslar\u0131, \u00f6zellikle farkl\u0131 tiplerdeki federe birimler inhak ve y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan sa\u011flam temellere oturmu\u015f de\u011fildir. Bu manada Rusya Federasyonu\u2019nun devletle\u015fme s\u00fcrecinin hen\u00fcz dinamik oldu\u011funu s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u00dcstelik bir dizi fakt\u00f6r\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131 (milliyetlere dayal\u0131 ve asimetrik olarak \u015fekillenen federal devlet yap\u0131s\u0131, ba\u015far\u0131s\u0131z ekonomik reformlar ve federe birimler aras\u0131 b\u00fcy\u00fck ekonomik ve b\u00fct\u00e7esel farkl\u0131l\u0131klar, devletin milliyetlerle ilgili ve b\u00f6lgesel problemlerin \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcne y\u00f6nelik kapsay\u0131c\u0131 ve sistemli yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n olmamas\u0131, Rus olmayan bir k\u0131s\u0131m etnik gurup aras\u0131nda mill\u00ee bilincin y\u00fckselmesi, karar verilen iki \u00c7e\u00e7en sava\u015f\u0131, \u00f6zellikle etnik temelli federe birimlerde (mill\u00ee cumhuriyetler ve mill\u00ee \u00f6zerk okruglar) \u201cayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131\u201d davran\u0131\u015f ve e\u011filimlerin g\u00fc\u00e7lenmesi gibi) Rusya Federasyonu\u2019nun bir mill\u00ee g\u00fcvenlik sorunu oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. Ancak,SSCB \u00f6rne\u011fi ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda Rusya Federasyonu\u2019nun federal b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc tehdit eden ger\u00e7ek bir da\u011f\u0131lma\/b\u00f6l\u00fcnme tehlikesi g\u00f6r\u00fcnmemektedir. Bununla birlikte yeni federasyonun mill\u00ee ve milletler politikas\u0131nda k\u0131sa zamanda belirli tamamlamalar ve d\u00fczeltmeler yap\u0131lmas\u0131 bir zorunluluktur. (75) Zaman kaybedilmeden \u00e7e\u015fitli alternatifler (76) dikkate al\u0131narak,sistemin hem \u2018de jure\u2019 (hukuken), hem de \u2018de facto\u2019 (fiilen) olarak olu\u015fturulmas\u0131 gerekmektedir. (77)\u00a0<\/p>\n

<\/b>
\n<\/span><\/span>B\u00d6L\u00dcM D\u0130PNOTLARI:
\n<\/b><\/span>a1)<\/b>\u00a0Akif KEM\u0130K: \u201cKafkaslarda T\u00fcrkiye-ABD \u0130sbirligi\u201d, Harp Akademileri B\u00fclteni, Y\u0131l 36, Say\u0131 196,\u00a0(Temmuz 2000), 161.
\na2)<\/b>\u00a0Hakan KANTARCI: K\u0131ska\u00e7taki B\u00f6lge Kafkasya, ( stanbul, IQ K\u00fclt\u00fcr Sanat Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, 2006), 111.
\n1)\u00a0<\/b>\u201cRusya\u2019n\u0131n Siyasi Sistemi\u201d, http:\/\/www.rusya.ru\/tur\/index\/siyasi\u0130ve\u0130idari\u0130yapi
\n2)<\/b>\u00a0Yasar ONAY: Rusya ve Degisim, (Ankara, Nobel Yay\u0131nlar\u0131, 2002), 203-204.
\n3)\u00a0<\/b>\u201cRusya\u2019n\u0131n Siyasi Sistemi\u201d, http:\/\/www.rusya.ru\/tur\/index\/siyasi\u0130ve\u0130idari\u0130yapi
\n4)<\/b>\u00a0Osman Metin \u00d6ZT\u00dcRK: Ordu ve Politika, (Ankara, G\u00fcndogan Yay\u0131nlar\u0131, 1993), 252.
\n5)\u00a0<\/b>Feryal KALKAVAN: \u201cRusya Federasyonu’nda Federalizm ve \u00dcnitarizm Tart\u0131smalar\u0131\u201d, Degisen\u00a0D\u00fcnyada Rusya ve Ukrayna, Der. Erhan B\u00dcY\u00dcKAKINCI, (Ankara, Phoenix Yay\u0131nlar\u0131, 2004), 11.6)<\/b>\u00a0Fikret \u0130. OLGUN: \u201cRusya\u2019n\u0131n Bug\u00fcnk\u00fc Durumu \u00dczerine\u201d, Yeni Forum, Say\u0131 303, (Agustos 1994),\u00a023.
\n7)\u00a0<\/b>Peter RUTLAND: \u201cPutin\u2019in \u0130ktidar Yolu\u201d, Kadim Komsumuz Yeni Rusya, Haz. Y\u0131lmaz TEZKAN,\u00a0(\u0130stanbul, \u00dclke Kitaplar\u0131, 2001), 152-153.
\n8)<\/b>\u00a0Peter RUTLAND: a.g.m., 152-153.
\n9)\u00a0<\/b>Abdullah DEM\u0130R: Tarihten G\u00fcn\u00fcm\u00fcze Rus Yay\u0131lmac\u0131l\u0131g\u0131 ve Yeni Kurulan Cumhuriyetler,
\n(\u0130stanbul, \u00d6t\u00fcken Nesriyat, 1998), 168.
\n10)<\/b>\u00a0Yasar ONAY: a.g.e., 110.
\n11)<\/b>\u00a0Yasar ONAY: a.g.e., 114-118.
\n12)\u00a0<\/b>Fikret ERTAN: Rusya\u2019n\u0131n D\u00f6n\u00fcs\u00fcm\u00fc, (\u0130stanbul, K\u0131z\u0131lelma Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, 2001), 53.
\n13)\u00a0<\/b>Hasan K\u00d6N\u0130: \u201cG\u00fcn\u00fcm\u00fczde Rus Milliyet\u00e7iligi ve Sonu\u00e7lar\u0131\u201d, Avrasya Dosyas\u0131, Cilt 1, Say\u0131 1,\u00a0(\u0130lkbahar, 1994), 7-8.
\n14)\u00a0<\/b>Asem NAUSABAYEVA: \u201cYeltsin\u2019den Sonra Putin\u2019le Yeni Rusya\u201d, Stratejik Analiz, Cilt 1, Say\u0131 1,\u00a0(May\u0131s 2000), 7.
\n15)<\/b>\u00a0Erhan B\u00dcY\u00dcKAKINCI: \u201cVladimir Putin D\u00f6neminde Rus D\u0131s Politikas\u0131na Bak\u0131s\u201d, Degisen
\nD\u00fcnyada Rusya ve Ukrayna, Der: Erhan B\u00dcY\u00dcKAKINCI, (Ankara, Phoenix Yay\u0131nlar\u0131, 2004), 143.
\n16)<\/b>\u00a0\u201cVladimir Putin\u201d, http:\/\/www.kimkimdir.gen.tr\/kimkimdir.php?id=387
\n17)\u00a0<\/b>Yasar ONAY: a.g.e., 141-142.
\n18)\u00a0<\/b>Asem NAUSABAYEVA: a.g.m., 169.
\n19)<\/b>\u00a0Wolfgang SEIFFERT: Vladimir V. Putin, Ed. Zerrin YILMAZ, (\u0130stanbul, Gendas Yay\u0131nlar\u0131, 2004),\u00a032.
\n20)\u00a0<\/b>Yevgeniy PR\u0130MAKOV: Kapal\u0131 Kutu Rusya: \u00dcst D\u00fczey Siyaset Koridorlar\u0131nda Bir Yasam, \u00c7ev.\u00a0Nuri EY\u00dcPOGLU, (Matas Matbaas\u0131, 2002), 11.
\n21)\u00a0<\/b>Peter RUTLAND: a.g.m., 152-153.
\n22)\u00a0<\/b>Peter RUTLAND: a.g.m., 152-153.
\n23)<\/b>\u00a0Fevzi USLUBAS: SSCB\u2019den Sonra S\u0131ra Rusya\u2019da M\u0131? Afganistan, K\u00fcresel Ter\u00f6r ve ABD\u00a0\u0130\u0130mparatorluklar\u0131n Batakl\u0131g\u0131, (\u0130stanbul, Toplumsal D\u00f6n\u00fcs\u00fcm Yay\u0131nlar\u0131, 2005), 130.
\n24)\u00a0<\/b>Fevzi USLUBAS: a.g.e., 108.
\n25)\u00a0<\/b>\u0130lyas KAMALOV: Putin\u2019in Rusya\u2019s\u0131: KGB\u2019den Devlet Baskanl\u0131g\u0131na, (\u0130stanbul, Kakn\u00fcs Yay\u0131nlar\u0131,\u00a02004), 117.
\n26)\u00a0<\/b>\u201cAsimetriklik\u201d federal devletin, kendi i\u00e7 yap\u0131s\u0131 itibariyle federe birimlerinin cograf\u00ee, ekonomik ve\u00a0diger fakt\u00f6rlere bagl\u0131 olarak farkl\u0131 yetkilerine ve farkl\u0131 stat\u00fclerine m\u00fcsaade edip varl\u0131klar\u0131n\u0131 kabul\u00a0etmesidir. Rusya Anayasas\u0131\u2019nda asimetrik yap\u0131ya dogrudan izin veren herhangi bir kural yoktur. Fakat\u00a0anayasan\u0131n bir k\u0131s\u0131m maddelerini ve pratigi analiz ettigimizde kars\u0131m\u0131za asimetrik bir yap\u0131\u00a0\u00e7\u0131kmaktad\u0131r. \u00d6rnegin, \u201dCumhuriyetlerin kendi anayasa ve yasama faaliyetleri vard\u0131r. Kray, oblast,\u00a0federal sehirler, \u00f6zerk oblast ve \u00f6zerk okruglar t\u00fcz\u00fck (ustav) ve yasama mevzuat\u0131na sahiptirler (md.\u00a05\/2)\u201d maddesiyle cumhuriyetler d\u0131s\u0131ndaki diger birimler devlet olarak kabul edilmemektedirler. Bunun
\nbir sonucu olarak cumhuriyetler kendilerine ayr\u0131 stat\u00fc garanti eden asimetrik federasyonun\u00a0savunucusu olmuslard\u0131r. Bkz. Bekir DEM\u0130R: \u201c1990 Sonras\u0131 Rusya\u2019s\u0131nda Etno-Politik Ayr\u0131sma\u00a0S\u00fcreci\u201d, http:\/\/www.academical.org\/dergi\/makale\/s6rusyaetnopolitik2.htm
\n27)\u00a0<\/b>Fevzi USLUBAS: a.g.e., 131-132.
\n28)\u00a0<\/b>Archie BROWN: \u201cVladimir Putin ve Merkez\u00ee Devlet G\u00fcc\u00fcn\u00fcn Yeniden Tesisi\u201d, Kadim Komsumuz\u00a0Yeni Rusya, Haz. Y\u0131lmaz TEZKAN, (\u0130stanbul, \u00dclke Kitaplar\u0131, 2001), 195-196.
\n29)<\/b>\u00a0Anar SOMUNCUOGLU: \u201cRusya Federasyonu\u2019nda Merkez-B\u00f6lge \u0130liskilerinin Ekonomik Boyutu\u201d,\u00a0Kadim Komsumuz Yeni Rusya, Haz: Y\u0131lmaz TEZKAN, (\u0130stanbul, \u00dclke Kitaplar\u0131, 2001), 34.
\n30)<\/b>\u00a0Financial Times, 13.09.2004 ve 14.09.2004.
\n31)<\/b>\u00a0Financial Times, 13.09.2004.
\n32)\u00a0<\/b>Fevzi USLUBAS: a.g.e., 132.
\n33)<\/b>\u00a0Altay ATLI: \u201cRusya’n\u0131n Alternatif Yat\u0131r\u0131m Haritas\u0131\u201d, Radikal, (23 Aral\u0131k 2005),
\nhttp:\/\/www.radikal.com.tr\/haber.php?haberno=173704
\n34)<\/b>\u00a0Financial Times, 05.09.2004, 14.09.2004 ve 30.09.2004.
\n35)<\/b>\u00a0Fevzi USLUBAS: a.g.e., 137.
\n36)<\/b>\u00a0Yevgeniy PR\u0130MAKOV: a.g.e., 3.
\n37)\u00a0<\/b>Sinan OGAN: Rusya\u2019da Siyaset ve Oligarsi, (\u0130stanbul, ASAM Yay\u0131nlar\u0131, 2003), 2-3.
\n38)\u00a0<\/b>Sinan OGAN: a.g.e., 3-4.
\n39)<\/b>\u00a0Sinan OGAN: \u201cRusya’da Oligarsinin Millilestirilmesi Arzular\u0131\u201d,
\nhttp:\/\/tr.rutam.org\/content\/view\/29\/26\/
\n40)<\/b>\u00a0Anar SOMUNCUOGLU: a.g.m., 22.
\n41)<\/b>\u00a0Muhammet KARADAG: \u201cRus Federalizminin Tarihi Gelisimi ve Gelecegi\u201d, Rusya Stratejik\u00a0Arast\u0131rmalar\u0131-1,Ed. \u0130hsan \u00c7omak, (\u0130stanbul, Tasam Yay\u0131nlar\u0131, 2006), 32.
\n42)\u00a0<\/b>Teorik planda Rusya federalizmi, diger \u00fclkelerdeki federalizm modellerinden farkl\u0131l\u0131g\u0131 y\u00f6n\u00fcyle\u00a0\u00f6nemli bir tart\u0131sma konusu olmaya devam etmektedir. Federalizm; geleneksel manada birka\u00e7\u00a0cumhuriyet, eyalet, kanton ve benzeri birimlerin tek bir devlet halinde birleserek \u00f6rg\u00fctlenmeleriyle\u00a0olusturduklar\u0131 siyasi-idari yap\u0131d\u0131r. \u00d6rg\u00fctlenen devlet sekline de federasyon ad\u0131 verilmektedir.\u00a0Federasyonun karakteri, yarat\u0131lma tarz\u0131na bagl\u0131d\u0131r. Anlasma ya da bir Anayasaya bagl\u0131 olarak\u00a0devletler birlesebilir. (Anlasma sadece uzlasmaya varma s\u00fcreci degil, ayn\u0131 zamanda hukuki bir\u00a0belgedir.) 1922\u2019de RSFSC, Ukrayna, Beyaz Rusya ve Kafkas\u00f6tesi Cumhuriyeti\u2019nin kurduklar\u0131 SSCB\u00a0anlasmaya bagl\u0131 olarak kurulan federasyonlara \u00f6rnektir. Anlasma ile kurulan federasyonlar daha \u00e7ok\u00a0adem-i merkeziyet\u00e7idirler. Bir anayasan\u0131n kabul\u00fc ile ya da anayasada yap\u0131lan degisiklikle federasyon\u00a0kurulabilir. Hindistan, Pakistan, Etiyopya ve Bel\u00e7ika (1993\u2019te yap\u0131lan degisiklikle) anayasa ile\u00a0kurulan federasyonlard\u0131r. Diger taraftan bir federasyon bu iki tarz\u0131n birlestirilmesiyle, yani \u201canayasal\u0131anlasmal\u0131\u201d olarak da kurulabilir. Yeni bir federasyon kurulurken se\u00e7ilen model gelecekteki federal iliskileri dogrudan etkilemektedir. 1918-1922 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda SSCB\u2019nin b\u00fcy\u00fck cumhuriyeti Rusya, uygulamada farkl\u0131 olsa da bi\u00e7imsel olarak \u00f6zerklik temeli \u00fczerine oturtulmus anayasal federasyon olmustur. 31 Mart 1992\u2019de imzalanan Federal Anlasma ve 12 Aral\u0131k 1993\u2019te kabul edilen Anayasa ile birlikte \u201canayasal\u0131-anlasmal\u0131 federasyona\u201d d\u00f6n\u00fcsmeye baslam\u0131st\u0131r.
\nhttp:\/\/www.academical.org\/dergi\/makale\/s6rusyaetnopolitik2.htm Rus akademisyenler Rusya\u2019daki federal sistemi a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in federalizmi iki k\u0131sma ay\u0131rmaktad\u0131rlar: Birinci k\u0131s\u0131m federal devletler adem-i merkezi federasyonlard\u0131r; ikinci k\u0131s\u0131mdaki federal devletler ise merkezci federasyonlard\u0131r. Burada bahsedilen merkezi federalizm, \u00fcniter devletin bir\u00e7ok \u00f6zelligini kendisinde toplam\u0131s bir sistemdir. Su anki Rus federalizmini bu ikinci k\u0131s\u0131m sistem i\u00e7erisine dahil etmektedirler.
\n43)\u00a0<\/b>Anar SOMUNCUOGLU: a.g.m., 23.
\n44)\u00a0<\/b>Kray: B\u00f6lge d\u00fczeyinde y\u00f6netsel birim. (Eyalet) Oblastlar gibi vali taraf\u0131ndan idare edilir. Kray ile\u00a0oblast aras\u0131nda tarihi isimlendirme fark\u0131ndan baska bir fark yoktur.
\n45)\u00a0<\/b>Oblast: \u00d6zerk y\u00f6netim b\u00f6lgesi. (B\u00f6lge) Yeni Anayasa\u2019ya g\u00f6re Rusya Federasyonu\u2019nda idarib\u00f6lgesel\u00a0b\u00f6l\u00fcnme esas\u0131na dayal\u0131 olarak kurulmus ve se\u00e7imle veya bazen atamayla basa gelen vali\u00a0(gubernat\u00f6r) taraf\u0131ndan idare edilir.
\n46)\u00a0<\/b>Muhammet KARADAG: a.g.m., 34.
\n47)\u00a0<\/b>Okrug: \u0130l d\u00fczeyinde y\u00f6netsel birim. (B\u00f6lge, \u00e7evre) Daha \u00e7ok kuzeyde yasayan az\u0131nl\u0131k etnik gruplar\u00a0i\u00e7in kurulmustur, fakat hukuki stat\u00fcleri diger birimler kadar belirli degildir. Genel olarak kray ve\u00a0oblast s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde yer almaktad\u0131rlar. N\u00fcfuslar\u0131n\u0131n az olmas\u0131na kars\u0131n \u00f6zellikle zengin yer alt\u0131\u00a0kaynaklar\u0131yla y\u0131llarca SSCB ve simdi Rusya Federasyonu i\u00e7in vazge\u00e7ilmez b\u00f6lgeler olmuslard\u0131r.
\n48)\u00a0<\/b>Bekir DEM\u0130R: \u201c1990 Sonras\u0131 Rusya\u2019s\u0131nda Etno-Politik Ayr\u0131sma S\u00fcreci\u201d,
\nhttp:\/\/www.academical.org\/dergi\/makale\/s6rusyaetnopolitik2.htm
\n49)<\/b>\u00a0Fahrettin \u00c7\u0130LOGLU: Rusya Federasyonu\u2019nda ve Transkafkasya\u2019da Etnik \u00c7at\u0131smalar, (\u0130stanbul,\u00a0Sinatle Yay\u0131nlar\u0131, 1998), 13.
\n50)\u00a0<\/b>Bekir DEM\u0130R: a.g.m., http:\/\/www.academical.org\/dergi\/makale\/s6rusyaetnopolitik2.htm
\n51)\u00a0<\/b>\u201cThe Constitution of the Russian Federation\u201d, Chapter 1, http:\/\/www.constitution.ru\/en\/10003000-\u00a002.htm
\n52)\u00a0<\/b>1993 Anayasas\u0131nda simetrik olarak nitelendirilen federal yap\u0131, federal birimler aras\u0131nda \u00f6ng\u00f6r\u00fclen\u00a0farkl\u0131l\u0131klar nedeniyle uygulamada asimetrik \u00f6zellikler g\u00f6stermektedir.
\n53)\u00a0<\/b>Peter RUTLAND: a.g.m., 182.
\n54)<\/b>\u00a0Bekir DEM\u0130R: a.g.m., http:\/\/www.academical.org\/dergi\/makale\/s6rusyaetnopolitik2.htm
\n55)\u00a0<\/b>Anar SOMUNCUOGLU: a.g.m., 24.
\n56)\u00a0<\/b>Anar SOMUNCUOGLU: a.g.m., 31.
\n57)\u00a0<\/b>Anar SOMUNCUOGLU: a.g.m., 32.
\n58)\u00a0<\/b>Muhammet KARADAG: a.g.m.,36-37.
\n59)\u00a0<\/b>Anar SOMUNCUOGLU: a.g.m., 33.
\n60)\u00a0<\/b>Donorist Birimler: Moskova Sehri, Hant\u0131 Mainskiy \u00d6zerk Oblast\u0131, Sverdlovsk, Samara, Perm,\u00a0Nijniy Novgorod, Moskova Oblastlar\u0131, Yamala-Nenetskiy \u00d6zerk Oblast\u0131, Rezan Oblast\u0131 K\u0131smen Donorist Birimler: Saint Petersburg, \u00c7elabinsk Oblast\u0131, Krasnoyarsk Kray\u0131, Tomsk,\u00a0Leningrad, Yaroslav, Belgorod, Novosibirsk, \u0130rkutsk, Omsk, Kalujk, Volgagrad, Tversk, Ulyanovsk\u00a0Oblastlar\u0131, Krasnodar Kray\u0131, Udmur, Orenburg, Tulsk Oblastlar\u0131
\n61)<\/b>\u00a0Muhammet KARADAG: a.g.m., 39-40.
\n62)\u00a0<\/b>S.L.LOGUNOVA: \u201cT\u00fcrkiye Cumhuriyeti \u0130le Ticari-Ekonomik \u0130sbirliginin Gelisiminde Rusya\u00a0Federasyonu \u0130dari Birimlerinin Rol\u00fc: Kuzey Kafkasya Cumhuriyetleri \u00d6rnegi\u201d, D\u00fcnden Bug\u00fcne\u00a0T\u00fcrkiye ve Rusya: Politik, Ekonomik ve K\u00fclt\u00fcrel \u0130liskiler, Der. G\u00fclten KAZGAN, Natalya\u00a0UL\u00c7ENKO, (\u0130stanbul, \u0130stanbul Bilgi \u00dcniversitesi Yay\u0131nlar\u0131, 2003), 331.
\n63)\u00a0<\/b>S.L.LOGUNOVA: a.g.m., 332.
\n64)\u00a0<\/b>S.L.LOGUNOVA: a.g.m., 332.
\n65)<\/b>\u00a0Yeltsin, k\u0131sa vadeli politikalar\u0131nda yerel liderlerin destegini almak i\u00e7in, baz\u0131 unsurlara ekonomik ve\u00a0siyasi birtak\u0131m imtiyazlar saglam\u0131s, siyasi ve hukuki asimetrinin yan\u0131nda Rusya Federasyonu\u00a0ekonomik ve sosyal a\u00e7\u0131dan da asimetrik bir yap\u0131ya b\u00fcr\u00fcnm\u00fcst\u00fcr. Baskanla unsurlar aras\u0131ndaki\u00a0pazarl\u0131g\u0131n temel \u00f6zelligi; her bir unsurun baskandan kopartabildigi kadar siyasi ve ekonomik imtiyaz\u00a0elde etmeye \u00e7al\u0131smas\u0131, ancak pazarl\u0131g\u0131 da fazla uzatmamas\u0131 seklindedir. Bkz. \u0130lker G\u00f6khan SEN:\u00a0Rusya Federasyonu Siyasal Sistemi, (Eskisehir, T.C. Anadolu \u00dcniversitesi Yay\u0131nlar\u0131, 2004), 154-156.
\n66)<\/b>\u00a0Anar SOMUNCUOGLU: a.g.m., 34.
\n67)\u00a0<\/b>Muhammet KARADAG: a.g.m., 41.
\n68)\u00a0<\/b>Bekir DEM\u0130R: \u201cRusya Federasyonu Cumhuriyetlerindeki Siyasi, Ekonomik ve Etnik Yap\u0131n\u0131n\u00a0Federasyon Mill\u00ee G\u00fcvenligi \u00dczerindeki Etkisi\u201d, Rusya Stratejik Arast\u0131rmalar\u0131-1, Ed. \u0130hsan \u00c7omak, ,\u00a0(\u0130stanbul, Tasam Yay\u0131nlar\u0131, 2006), 57.
\n69)\u00a0<\/b>Wolfgang SEIFFERT: a.g.e., 66.
\n70)\u00a0<\/b>Bekir DEM\u0130R: \u201c1990 Sonras\u0131 Rusya\u2019s\u0131nda Etno-Politik Ayr\u0131sma S\u00fcreci\u201d,
\nhttp:\/\/www.academical.org\/dergi\/makale\/s6rusyaetnopolitik2.htm
\n71)\u00a0<\/b>Muhammet KARADAG: a.g.m., 42.
\n72)\u00a0<\/b>Bekir DEM\u0130R: \u201cRusya Federasyonu Cumhuriyetlerindeki Siyasi, Ekonomik ve Etnik Yap\u0131n\u0131n\u00a0Federasyon Mill\u00ee G\u00fcvenligi \u00dczerindeki Etkisi\u201d, 60.
\n73)\u00a0<\/b>Muhammet KARADAG: a.g.m., 42.
\n74)\u00a0<\/b>Bekir DEM\u0130R: \u201c1990 Sonras\u0131 Rusya\u2019s\u0131nda Etno-Politik Ayr\u0131sma S\u00fcreci\u201d,
\nhttp:\/\/www.academical.org\/dergi\/makale\/s6rusyaetnopolitik2.htm
\n75)\u00a0<\/b>Bekir DEM\u0130R: \u201cRusya Federasyonu Cumhuriyetlerindeki Siyasi, Ekonomik ve Etnik Yap\u0131n\u0131n\u00a0Federasyon Mill\u00ee G\u00fcvenligi \u00dczerindeki Etkisi\u201d, 60.
\n76)\u00a0<\/b>Birinci alternatif, b\u00fct\u00fcn federe birimlerin idari toprak yap\u0131lanmas\u0131 seklinde reorganize edilmesidir.\u00a0Bu \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerisi devlet yap\u0131s\u0131n\u0131n \u00fcniter olarak form\u00fcle edilmesini gerekli k\u0131lmaktad\u0131r. \u0130kinci\u00a0alternatif, b\u00fct\u00fcn federe birimlerin bag\u0131ms\u0131z devlet stat\u00fcs\u00fcnde kabul edilmesidir. Bu da konfederatif bir\u00a0devlet yap\u0131s\u0131nda s\u00f6z konusu olacakt\u0131r. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc alternatif ise, b\u00fct\u00fcn federe birimlerin esit haklara sahip\u00a0bag\u0131ms\u0131z federe birimler olarak form\u00fclasyonudur. Bu y\u00f6ntem, mevcut anayasal sistemin korunarak
\nyeniden yap\u0131lanmas\u0131 demektir.
\n77)\u00a0<\/b>Muhammet KARADAG: a.g.m., 42.<\/p>\n

\n

 <\/p>\n

2. B\u00d6L\u00dcM<\/strong><\/p>\n

RUSYA FEDERASYONU DI\u015e POL\u0130T\u0130KASI<\/p>\n

I. Rus D\u0131\u015f Politikas\u0131
\n<\/b>
\nRusya Federasyonu\u2019nda y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte olan 1993 tarihli Anayasa, Rus d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131n resmi \u00e7er\u00e7evesini \u015fu h\u00fck\u00fcmlerle \u00e7izmektedir: (1)<\/p>\n

71. maddede Rus d\u0131\u015f politikas\u0131 ve uluslararas\u0131 ili\u015fkilerinin, sava\u015f ve bar\u0131\u015fla ilgili uluslararas\u0131 antla\u015fmalar\u0131n ve d\u0131\u015f ekonomik ili\u015fkilerin Rusya Federasyonu\u2019na ait yetkiler oldu\u011fu belirtilmi\u015f, 72. maddede Rusya Federasyonu ve Rusya Federasyonu unsurlar\u0131n\u0131n ortak yetkileri olarak Rusya Federasyonu unsurlar\u0131n\u0131n uluslararas\u0131 ve d\u0131\u015f ekonomik ili\u015fkilerinin koordine edilece\u011fi, Rusya Federasyonu\u2019nun uluslararas\u0131 antla\u015fmalar\u0131n\u0131n yerine getirilece\u011fi belirtilmi\u015ftir.<\/p>\n

Anayasan\u0131n 80. maddesine g\u00f6re; Rusya Federasyonu Devlet Ba\u015fkan\u0131,devletin ba\u015f\u0131d\u0131r. Anayasa ve federal kanunlara g\u00f6re devletin i\u00e7 ve d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131n temel y\u00f6nlerini belirler. Devletin ba\u015f\u0131 olarak Rusya Federasyonu\u2019nu \u00fclke i\u00e7inde ve uluslararas\u0131 ili\u015fkilerde temsil eder.<\/p>\n

84. maddeye g\u00f6re; Rusya Federasyonu Devlet Ba\u015fkan\u0131, \u00fclkedeki durumla, devletin i\u00e7 ve d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131n temel y\u00f6nleriyle ilgili Federal Meclise y\u0131ll\u0131k mesaj sunar.<\/p>\n

86. maddeye g\u00f6re; Rusya Federasyonu Devlet Ba\u015fkan\u0131, Rusya Federasyonu d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131n y\u00f6netimini denetler. M\u00fczakereleri y\u00fcr\u00fct\u00fcr ve Rusya Federasyonu\u2019nun uluslararas\u0131 antla\u015fmalar\u0131n\u0131, onay belgelerini imzalar. Atanan diplomatik temsilcilerin g\u00fcven mektuplar\u0131n\u0131 ve belgelerini kabul eder.<\/p>\n

114. madde ise h\u00fck\u00fcmet ile ilgilidir; Rusya Federasyonu H\u00fck\u00fcmeti federal d\u00fczeni y\u00f6netir. \u00dclke savunmas\u0131, devlet g\u00fcvenli\u011fi, Rusya Federasyonu\u2019nun d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131n y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi y\u00f6n\u00fcnde \u00f6nlemler al\u0131r. Rusya\u2019n\u0131n d\u0131\u015f politikas\u0131nda, tarihten kaynaklanan \u201cimparatorluk\u201d ve\u201cb\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7\u201d mantalitesi ile sorunlar\u0131 kuvvetle \u00e7\u00f6zmek gibi al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, reel politikan\u0131n gerektirdi\u011fi baz\u0131 unsurlar\u0131n dikkatlice harmanland\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. SSCB\u2019nin da\u011f\u0131lmas\u0131ndan sonra d\u0131\u015f \u00e7emberini yitiren ve ekonomik bak\u0131mdan zay\u0131flayan Rusya, uluslararas\u0131 arenada askeri g\u00fcc\u00fcn\u00fc ve jeopolitik konumunu \u00f6n plana \u00e7\u0131kartmak suretiyle, \u00e7ok boyutlu bir politika izlemeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Bu politikan\u0131n temel hedefleri, e\u015fit \u015fartlarda Bat\u0131n\u0131n kuca\u011f\u0131na d\u00fc\u015fmeden, Avrupa-Atlantik d\u00fcnyas\u0131na yana\u015fmak ve Rusya\u2019n\u0131n ekonomik ve siyasi g\u00fcvenli\u011fi i\u00e7in SSCB ard\u0131l\u0131 devletlerde Moskova\u2019n\u0131n n\u00fcfuzunu yeniden tesis etmektir. Bu ba\u011flamda, d\u0131\u015f politikada daha kuvvetli bir konuma sahip olabilmek d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle temel i\u00e7 sorunlar\u0131n halledilmesine \u00f6ncelik verilmi\u015ftir. (2)<\/p>\n

1990 sonras\u0131 Rusya\u2019n\u0131n d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcnde \u201ctarihi miras\u201d ile ilgili \u00f6nemli bir sorun vard\u0131. SSCB\u2019nin da\u011f\u0131lmas\u0131ndan sonra Rusya Federasyonu\u2019nun olu\u015fumunun ilk y\u0131llar\u0131nda eski sistemden gelenlerin, hangilerinin yeni d\u00fczene ta\u015f\u0131nmas\u0131, hangilerinin de\u011fi\u015fmesi gerekti\u011fi konusu g\u00fcndemi me\u015fgul etmi\u015fti. Ge\u00e7i\u015f d\u00f6nemi olan bu y\u0131llarda, \u00fclkenin yeni y\u00f6nlerinin belirlenmesi ve yeni durumun anla\u015f\u0131lmas\u0131 i\u00e7in zaman gerekiyordu.1991 y\u0131l\u0131ndan ba\u015flayarak siyaset uzmanlar\u0131 Rusya\u2019n\u0131n d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131 \u00fc\u00e7 d\u00f6neme ay\u0131rmaktad\u0131rlar. Bu d\u00f6nemlerin birincisi, 1991-1993 y\u0131llar\u0131na kadar h\u00fck\u00fcm s\u00fcrm\u00fc\u015f, bu d\u00f6nemde liberal ve Bat\u0131 yanl\u0131s\u0131 ki\u015filer h\u00fck\u00fcmette bulunmu\u015f, devletin politikas\u0131 tamam\u0131yla Bat\u0131\u2019ya endeksli bir \u015fekilde geli\u015fmi\u015fti.<\/p>\n

\u0130kincisi, 1993-1999 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f ve ekonomik reformlar\u0131n ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131kla sonu\u00e7lanmas\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak Bat\u0131c\u0131 yakla\u015f\u0131mdan vazge\u00e7ilmi\u015f, yak\u0131n \u00e7evre ile daha \u00e7ok ilgilenilmi\u015ftir. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc d\u00f6nem 1999 senesinde Putin\u2019in devlet y\u00f6netimine gelmesiyle ba\u015flayan, i\u00e7 ve d\u0131\u015f politikalarda yap\u0131lan reformlar ve Putin\u2019in \u015fahsiyetine ba\u011fl\u0131 olarak Rusya Federasyonu\u2019nun imaj\u0131n\u0131n d\u00fczelmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemdir.<\/p>\n

11 Eyl\u00fcl 2001 olaylar\u0131yla birlikte,2001 y\u0131l\u0131ndan ba\u015flayarak yeni bir d\u00f6nemin ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 da s\u00f6ylenebilir. (3) \u00dclkenin d\u0131\u015f politika \u00f6ncelikleri, siyasi partiler aras\u0131nda, her zaman tart\u0131\u015fma konusu yap\u0131lm\u0131\u015f ve genelde Bat\u0131 yanl\u0131s\u0131, Asya\u2019ya a\u00e7\u0131lmay\u0131 tercih eden Avrasyac\u0131 ve bunlar\u0131 meczeden pragmatist g\u00f6r\u00fc\u015fler, tarihten miras kalan Slav ve Ortodoks d\u00fcnyas\u0131n\u0131n liderli\u011fi gibi geleneksel m\u00fclahazalarla birle\u015ftirilerek, takip edilecek rotaya ili\u015fkin yol haritalar\u0131 ortaya konmu\u015ftur. Genelde y\u00f6ntemler ve yol haritalar\u0131 farkl\u0131 olmakla birlikte t\u00fcm siyasi parti ve gruplar\u0131n, \u00e7a\u011f\u0131n ger\u00e7eklerine uygun bir \u201cB\u00fcy\u00fck Rusya\u201dn\u0131n uluslararas\u0131 ili\u015fkilerde hakim bir akt\u00f6r olarak ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 arzulad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. (4)<\/p>\n

A. D\u0131\u015f Politikaya Y\u00f6n Veren Ak\u0131mlar
\n<\/b>
\nRusya Federasyonu\u2019nda d\u0131\u015f politika, ulusal kimlik ve siyasi yap\u0131lanma konular\u0131ndaki tart\u0131\u015fmalar kabaca radikal reformcular, \u0131l\u0131ml\u0131 milliyet\u00e7iler ve a\u015f\u0131r\u0131 milliyet\u00e7i anti-reformcular diye adland\u0131r\u0131labilen \u00fc\u00e7 grup aras\u0131nda cereyan etmektedir. (5)<\/p>\n

Bu gruplar\u0131n her birinin kendi d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015flerine uygun d\u00fc\u015fen bir d\u0131\u015f politika y\u00f6nelimi ve bu do\u011frultuda \u201ci\u00e7\u201di in\u015faya esas al\u0131nan bir ulusal kimlik tan\u0131mlar\u0131 vard\u0131r. Daha \u00e7ok alt gruplara b\u00f6l\u00fcnebilecek bir s\u0131n\u0131flama yapmak yerine, \u00f6ng\u00f6rd\u00fckleri politika ve pratikteki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne alarak bu gruplar\u0131 Bat\u0131 kimli\u011fini \u00f6n plana \u00e7\u0131karan Reformistler\/Atlantik\u00e7iler ile Do\u011fu kimli\u011fini \u00f6n plana \u00e7\u0131karan Avrasyac\u0131lar diye ikiye ay\u0131rmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.\u00a0<\/span>Reformist Atlantik\u00e7iler ve Avrasyac\u0131lar, da\u011f\u0131lma sonras\u0131 RF\u2019nda<\/span>\u00a0sadece d\u0131\u015f politika y\u00f6nelimlerini etkilemekle kalmam\u0131\u015f, d\u0131\u015f politikan\u0131n \u201ci\u00e7\u201di dizayn eden etkisinden dolay\u0131 ulusal kimlik tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n y\u00f6n\u00fcn\u00fc de belirlemi\u015ftir.Reformistler Bat\u0131l\u0131 de\u011ferlere ve Bat\u0131\u2019ya y\u00f6nelimi temsil ederken, Avrasyac\u0131lar Do\u011fu\u2019ya, Rus ve Sovyet de\u011ferlerinin bir senteziyle ulusal kimlik tart\u0131\u015fmalar\u0131na yakla\u015fm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n

Bu ba\u011flamda, Reformistler Bat\u0131 modeline uygun, sivil, demokratik, \u00e7o\u011fulcu bir siyasal modelle uyumla\u015ft\u0131r\u0131labilecek bir ulusal kimli\u011fi savunurlarken, Avrasyac\u0131lar emperyal bir kimli\u011fin devam\u0131 olarak daha merkezci, kolektivist, misyoner ve otoriteryen e\u011filimlerden beslenen bir\u00a0<\/span>emperyal Rus kimli\u011fine yaslanmaktad\u0131rlar. (6) G\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki temel d\u0131\u015f politik tart\u0131\u015fma Atlantik\u00e7iler ve Avrasyac\u0131lar aras\u0131nda ya\u015fanmaktad\u0131r.<\/p>\n

1. Atlantik\u00e7iler
\n<\/b>
\nAtlantik\u00e7iler ve Avrasyac\u0131lar\u0131n Bat\u0131\u2019ya, Rus tarihine, Rus medeniyetine, jeopoliti\u011fine ve emperyal mirasa bak\u0131\u015f\u0131, tehdit alg\u0131lamalar\u0131 tamamen birbirinden farkl\u0131d\u0131r. Bu farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131n uzant\u0131s\u0131 olarak iki grubun d\u0131\u015f politika yakla\u015f\u0131mlar\u0131 temelden birbirine z\u0131tt\u0131r. Atlantik\u00e7iler, Rusya\u2019n\u0131n kaderinin Avrupa\u2019n\u0131n par\u00e7as\u0131 olmak oldu\u011funu savunurlar. Bu g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re: Rusya, demografik merkezinin Avrupa\u2019da olmas\u0131 ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn Bizans\u2019tan gelmesi nedeniyle hem co\u011frafi hem de k\u00fclt\u00fcrel olarak Avrupa\u2019n\u0131n par\u00e7as\u0131d\u0131r. Bu nedenle Rusya geni\u015fleyen Avrupa ile daha yak\u0131n ba\u011flar kurmal\u0131d\u0131r. Bu, Rusya\u2019ya federatif yap\u0131da da olsa milli devlet temelinde daha istikrarl\u0131 bir demokrasi sa\u011flayacakt\u0131r. Bu arada di\u011fer BDT \u00fcyesi \u00fclkelerle de ekonomik i\u015fbirli\u011fi devam edecektir. Atlantik\u00e7ilerin stratejik hedefini Bat\u0131 tipi demokrasi olu\u015fturmaktad\u0131r. (7)<\/p>\n

Rusya\u2019n\u0131n, H\u0131ristiyan medeniyetinden t\u00fcredi\u011fini ileri s\u00fcrerler. Neticede onlara g\u00f6re, Rusya bir Avrupa \u00fclkesidir. Bat\u0131c\u0131lar, gerek \u00c7arl\u0131k Rusya\u2019s\u0131 d\u00f6neminde, gerekse de Sovyetler Birli\u011fi zaman\u0131nda halk, siyasal elitler ve ayd\u0131nlar aras\u0131nda k\u00f6kl\u00fc bir gelene\u011fe d\u00f6n\u00fc\u015fmemi\u015f, Rus kimli\u011fi ve y\u00f6neli\u015fi konusunda radikal bir se\u00e7im olarak kalm\u0131\u015ft\u0131r. Asl\u0131nda \u00f6nceleri Gorba\u00e7ov\u2019un Glastnost ve Perestroyka politikalar\u0131n\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 Bat\u0131\u2019ya yeni bak\u0131\u015f bi\u00e7imi liberal Bat\u0131c\u0131lar\u0131n geli\u015fmesine zemin haz\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131r ve SB\u2019nin da\u011f\u0131lmas\u0131 sonras\u0131 Bat\u0131c\u0131\/Atlantik\u00e7iler \u00f6zellikle d\u0131\u015f politika y\u00f6netiminde egemen olmu\u015flard\u0131r. Ancak bu s\u00fcre\u00e7 1993 sonras\u0131nda \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde t\u0131kanm\u0131\u015ft\u0131r ve Avrasyac\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fler egemenli\u011fi ele ge\u00e7irmi\u015flerdir. (8) Ancak Rusya\u2019n\u0131n k\u00fclt\u00fcrel bak\u0131mdan Do\u011fu\u2019ya m\u0131 yoksa Bat\u0131\u2019ya m\u0131 ait oldu\u011fu sorusu etraf\u0131nda tart\u0131\u015fmalar devam etmi\u015ftir. Bu soruya Atlantik\u00e7ilerin cevab\u0131 Bat\u0131\u2019d\u0131r. Atlantik\u00e7iler, Rusya\u2019n\u0131n Bat\u0131 k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn \u00f6nemli bir par\u00e7as\u0131 oldu\u011fu kan\u0131s\u0131ndad\u0131rlar; Rus edebiyat\u0131 ve m\u00fczi\u011fi olmaks\u0131z\u0131n Bat\u0131 medeniyeti ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn eksik kalaca\u011f\u0131n\u0131 vurgulamaktad\u0131rlar. Benzer bir k\u00fclt\u00fcrel payla\u015f\u0131m\u0131 Do\u011fu toplumlar\u0131na ili\u015fkin s\u00f6ylemek imkans\u0131zd\u0131r.<\/p>\n

Rusya Federasyonu\u2019nda tarihsel arka plan\u0131 zay\u0131f olan reformist\/liberal hareket, Rus siyasi ya\u015fam\u0131nda \u00f6zellikle Bat\u0131l\u0131 de\u011ferleri savunmaya \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r; demokratik ve pazar ekonomisine dayanan bir model \u00f6ng\u00f6rmektedir. (9) Atlantik\u00e7ilerin temel d\u0131\u015f politika y\u00f6nelimi, Rusya\u2019n\u0131n Bat\u0131 ile ekonomik entegrasyonunun tamamlanmas\u0131 ve medeni d\u00fcnyada \u2018normal\u2019 bir \u00fclke olarak Rusya\u2019n\u0131n yerini almas\u0131 bi\u00e7imindedir. Rusya\u2019y\u0131 \u2018normal\u2019le\u015ftirmenin yolu Atlantik\u00e7ilere g\u00f6re \u00fclkenin uluslararas\u0131 sistemden siyasi ve ekonomik alanda izolasyonunu engellemekten ge\u00e7er. Atlantik\u00e7iler Bat\u0131\u2019y\u0131 de\u011fil, Do\u011fu\u2019yu tehdit olarak alg\u0131lamakta, uzun d\u00f6nemde Rusya\u2019ya y\u00f6nelik tehdidin istikrars\u0131z bir b\u00f6lge olan Orta Asya\u2019dan, Afganistan\u2019dan veya \u00c7in\u2019den gelebilece\u011fini \u00f6ng\u00f6rmektedirler. Bu nedenle Rusya\u2019n\u0131n Bat\u0131 ittifak\u0131 i\u00e7inde bir savunma politikas\u0131 izlemesi gerekti\u011fine inanmaktad\u0131rlar. (10)<\/p>\n

Bu ba\u011flamda, hem RF\u2019nda hem de Orta Asya\u2019da radikal bir \u0130slam\u2019\u0131n yay\u0131lmas\u0131 ciddi bir tehdit olarak nitelenmektedir. Bu \u00e7er\u00e7evede Atlantik\u00e7iler, \u0130slam\u2019\u0131n \u00e7evrelenmesi gerekti\u011fini savunan baz\u0131 Bat\u0131l\u0131 g\u00f6zlemcilerin bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 payla\u015fmaktad\u0131rlar. Radikal \u0130slam tehlikesinin do\u011frudan ya da dolayl\u0131 olarak \u0130ran ve Afganistan gibi \u00fclkelerden gelebilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesinden hareketle, b\u00f6lgenin g\u00fc\u00e7l\u00fc devletlerinden \u0130ran\u2019a, radikal \u0130slam modelini ihra\u00e7 edebilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle mesafeli dururken, Bat\u0131 ile entegre ve laik olan T\u00fcrkiye, baz\u0131 \u00e7ekincelere ra\u011fmen kabul edilebilir bir ortak olarak benimsenmektedir. Rusya\u2019n\u0131n bir Bat\u0131 devleti oldu\u011funu ifade eden Bat\u0131c\u0131 kanaat, \u00fclkedeki \u00e7at\u0131\u015fma durumunun g\u00fcvenlik sorunlar\u0131n\u0131 \u00f6n plana \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bu durumunda toplumun militarizasyonuna yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrm\u00fc\u015flerdir. Bu nedenle yeni d\u00f6nemde demokratik devlet kurabilmek i\u00e7in \u00e7at\u0131\u015fmac\u0131 d\u0131\u015f politikadan vazge\u00e7ilmesini savunmaktad\u0131rlar. (11)<\/p>\n

1991 y\u0131l\u0131ndaki olaylar sonras\u0131nda Rusya\u2019n\u0131n yeni d\u0131\u015f politikas\u0131nda Bat\u0131\u2019ya yakla\u015f\u0131m g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Rusya\u2019daki yeni demokratik g\u00fc\u00e7ler, \u00f6zg\u00fcr ve geli\u015fmi\u015f bir \u00fclke kurmak i\u00e7in Bat\u0131 ile i\u015fbirli\u011finin gerekli oldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnde idiler. Zira, Bat\u0131 ile SSCB\u2019nin aras\u0131nda uzun y\u0131llar devam eden \u00e7eki\u015fmenin sebebi Bol\u015fevik ideolojisiydi. Bu nedenle Rusya\u2019n\u0131n g\u00fc\u00e7l\u00fc bir devlet konumuna gelmesi Bat\u0131l\u0131la\u015fmas\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. Atlantik\u00e7i g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re, Rus diplomasisinin temel istikameti Bat\u0131 (Bat\u0131 Avrupa ve ABD) olmal\u0131d\u0131r. Zira, Rusya tarihsel olarak Bat\u0131\/H\u0131ristiyan medeniyeti i\u00e7inde yer almaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla, Rus uluslararas\u0131 stratejisinin temel misyonu, Bat\u0131 ile ortakl\u0131k kurmak ve Avrupa Birli\u011fi (AB), Kuzey Atlantik Antla\u015fmas\u0131 \u00d6rg\u00fct\u00fc (NATO), Uluslararas\u0131 Para Fonu (IMF), D\u00fcnya Bankas\u0131, Ekonomik \u0130\u015fbirli\u011fi ve Kalk\u0131nma \u00d6rg\u00fct\u00fc (OECD), geli\u015fmi\u015f yedi \u00fclkenin olu\u015fturdu\u011fu G-7 gibi Bat\u0131l\u0131 ekonomik, politik, askeri \u00f6rg\u00fct ve kurulu\u015flara kat\u0131lmak olmal\u0131d\u0131r. Bu d\u00fc\u015f\u00fcncenin en \u00f6nde gelen temsilcilerinden biri olan Kozirev\u2019e g\u00f6re, \u201cRusya, piyasa ekonomisine sahip, tan\u0131nm\u0131\u015f demokratik devletler kul\u00fcb\u00fcne, e\u015fitlik esas\u0131na dayal\u0131 olarak kat\u0131lmal\u0131d\u0131r.\u201d Bat\u0131c\u0131lara g\u00f6re,\u00a0<\/span>bu gibi ortakl\u0131klar Rusya\u2019da ger\u00e7ekle\u015ftirilecek reformlar i\u00e7in g\u00fc\u00e7l\u00fc bir uluslararas\u0131 destek kayna\u011f\u0131 olacakt\u0131r. Daha \u00e7ok, Rusya\u2019n\u0131n i\u00e7 reformlar\u0131yla ilgilenen, eski Devlet Ba\u015fkan\u0131 Boris Yeltsin de iktidar d\u00f6neminin ba\u015flar\u0131nda bariz bir Bat\u0131c\u0131 oldu\u011funu g\u00f6stermi\u015ftir. Bat\u0131c\u0131lara g\u00f6re, Rusya\u2019n\u0131n gelecekteki g\u00fcc\u00fc, klasik \u2018b\u00fcy\u00fckl\u00fck\u2019 \u00f6l\u00e7\u00fcleriyle de\u011fil, \u2018halk\u0131n refah d\u00fczeyi\u2019 ile \u00f6l\u00e7\u00fclecektir. Onlara g\u00f6re, Bat\u0131, bundan b\u00f6yle Rusya i\u00e7in art\u0131k bir d\u00fc\u015fman de\u011fildir; olsa olsa Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin y\u0131k\u0131lmas\u0131 sonras\u0131nda etkinlik kazanan bir kalk\u0131nma modelidir. (12)<\/p>\n

Bat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n esas\u0131, demokratikle\u015fme, ideolojiden ar\u0131nma ve silahs\u0131zlanma \u00e7er\u00e7evesinde Rusya\u2019y\u0131 ekonomisi geli\u015fmi\u015f ve istikrarl\u0131 siyasi, sosyal sisteme d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrerek, Bat\u0131\u2019n\u0131n e\u015fit haklara sahip orta\u011f\u0131 haline getirmek olarak a\u00e7\u0131klanmaktad\u0131r. Bat\u0131c\u0131lar, pazar ekonomisi ve demokrasiye Bat\u0131 modeli ve yard\u0131m\u0131 olmadan ge\u00e7menin m\u00fcmk\u00fcn olmayaca\u011f\u0131n\u0131 savunmaktad\u0131rlar ve Rusya\u2019n\u0131n, Bat\u0131\u2019n\u0131n siyasi ve ekonomik kurulu\u015flar\u0131na h\u0131zla entegre olmas\u0131 taraftar\u0131d\u0131rlar. Ancak Rusya\u2019n\u0131n tek tarafl\u0131 olarak Bat\u0131\u2019ya ve Bat\u0131 geli\u015fme modeline y\u00f6neli\u015fi saf bir romantizm olarak de\u011ferlendirilmektedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc, Bat\u0131 modeli reformlar\u0131n bu \u00fclkedeki etkisi zay\u0131f kalm\u0131\u015ft\u0131 ve Rus ekonomi reformuna k\u0131s\u0131tl\u0131 olarak destek sa\u011flayabildi. (13) Rusya Federasyonu\u2019nun ilk y\u0131llar\u0131nda y\u00f6netim Bat\u0131c\u0131\/Atlantik\u00e7i diye adland\u0131r\u0131lan ekibin eline ge\u00e7mi\u015fti. Bu ekibin ba\u015f\u0131 Yeltsin, en \u00f6nemli unsurlar\u0131 ise D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Kozirev ile Ba\u015fbakan \u0130gor Gaydar olmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n

Bat\u0131c\u0131lar\u0131n hedefi, Rusya Federasyonu\u2019nda Bat\u0131 tipi demokratik de\u011ferleri, insan haklar\u0131n\u0131 kabul eden ve hukukun \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne inanan bir hukuk devletini kurmak, serbest piyasa ekonomisini kurarak h\u0131zla kalk\u0131nma s\u00fcrecine sokmak ve G-7\u2019lerin sekizinci \u00fcyesi yapmak olmu\u015ftur. Bat\u0131c\u0131lar\u0131n Bat\u0131\u2019ya verdikleri bu \u00f6ncelik Rusya Federasyonu\u2019nun d\u0131\u015f ili\u015fkilerinde de kendini g\u00f6stermi\u015f, Kozirevdaha Ba\u011f\u0131ms\u0131z Devletler Toplulu\u011fu (BDT) \u00fcyelerini ziyaret etmeden, Bat\u0131l\u0131 \u00fclkeleri ziyaret etmesi ilgi \u00e7ekici olmu\u015ftur. Bat\u0131c\u0131lar\u0131n Orta Asya Cumhuriyetlerini Rusya\u2019ya y\u00fck olarak g\u00f6rd\u00fckleri g\u00f6zlenmi\u015ftir. (14) Yeni d\u00f6nemde Rusya a\u00e7\u0131s\u0131ndan en \u00f6nemli tehdit olarak alg\u0131lanan ve ulusal kimlik\/milliyet\u00e7ilik tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 da \u00e7ok yak\u0131ndan etkileyen NATO\u2019nun geni\u015flemesine genelde olumlu yakla\u015fm\u0131\u015flar, Yeltsin d\u00f6neminin politikalar\u0131n\u0131 desteklemi\u015flerdir. (15)<\/p>\n

Atlantik\u00e7ilerin Rusya\u2019n\u0131n yeni d\u00f6nemde kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 sorunlara kar\u015f\u0131 Bat\u0131\u2019dan siyasi ve ekonomik destek beklemesi, fakat deste\u011fin istenilen d\u00fczeyde ger\u00e7ekle\u015fmemesi hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131 yaratm\u0131\u015ft\u0131r. Bat\u0131l\u0131 devletlerin ve ABD\u2019nin NATO\u2019nun geni\u015flemesine verdi\u011fi destek, Rus diasporas\u0131n\u0131n haklar\u0131n\u0131n garanti edilememesi ve Bat\u0131\u2019n\u0131n hala Rusya\u2019ya kar\u015f\u0131 duydu\u011fu g\u00fcvensizlik Rusya\u2019da Bat\u0131c\u0131 s\u00f6ylemlerin zay\u0131flamas\u0131na neden olmu\u015ftur.Atlantik\u00e7iler, ancak 1991\u2019den 1993\u2019e kadar Rus siyasi ya\u015fam\u0131nda etkin olabilmi\u015flerdir. (16) Rusya Devlet Ba\u015fkan\u0131 V.Putin\u2019in de, Bat\u0131c\u0131 ekolden olmasa bile, zaman zaman Bat\u0131 taraftar\u0131 politikalar\u0131 destekledi\u011fi bilinmektedir. Bunun temelde iki olas\u0131 sebebinin oldu\u011fu iddia edilmektedir: Putin\u2019in \u2018tepkisel anti-Amerikanizm\u2019i reddetmesi (Rusya\u2019n\u0131n ter\u00f6r kar\u015f\u0131t\u0131 kampta yer almas\u0131 bunun iyi bir g\u00f6stergesi olmu\u015ftur) ve analizci Pavel Felgenhauer\u2019\u0131n da belirtti\u011fi \u00fczere, Bat\u0131n\u0131n pek \u00e7ok a\u00e7\u0131dan sempatisini kazanmaya \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 (zira, \u00fclkede bas\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne getirilen k\u0131s\u0131tlamalar ve temel insan hakk\u0131 ihlalleri devam etmekte ve pek sa\u011flam bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fc vermeyen se\u00e7im sistemi hala varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmektedir).\u00a0<\/span>Putin, bu ba\u011flamda daha \u00e7ok Bat\u0131 Avrupa ile i\u015fbirli\u011fine a\u011f\u0131rl\u0131k vermi\u015ftir. Bu \u00e7er\u00e7evede; Kaliningrad\u2019\u0131n (17) gelece\u011fi, uzun vadeli enerji projeleri, AB geni\u015fleme s\u00fcreci, ileri teknoloji yenileme projeleri, ortak bir ekonomik b\u00f6lgenin \u015fekillendirilmesi gibi konularda Bat\u0131 Avrupa ile i\u015fbirli\u011fi yap\u0131lmas\u0131n\u0131 desteklemektedir. (18)<\/p>\n

2. Avrasyac\u0131lar
\n<\/b>
\n90\u2019l\u0131 y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131ndan itibaren strateji uzmanlar\u0131 aras\u0131nda pop\u00fcler olan Avrasyac\u0131l\u0131k, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n ilk y\u0131llar\u0131nda Atlantik\u00e7i d\u0131\u015f politikan\u0131n y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte olmas\u0131 nedeniyle \u00f6n planda olmazken, 90\u2019l\u0131 y\u0131llar\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131ndan itibaren, sadece Jirinovsky gibi a\u015f\u0131r\u0131 tiplerin savundu\u011fu bir g\u00f6r\u00fc\u015f olmaktan \u00e7\u0131km\u0131\u015f, resmi politika niteli\u011fini kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Bunun nedenlerini anlamak i\u00e7in Avrasyac\u0131l\u0131k ak\u0131m\u0131n\u0131n temel felsefesini anlamak gerekmektedir. Avrasyac\u0131lara g\u00f6re, Rusya jeopolitik ve k\u00fclt\u00fcrel a\u00e7\u0131dan ne Avrupal\u0131, ne Asyal\u0131d\u0131r, kendine \u00f6zg\u00fc farkl\u0131 bir Avrasyal\u0131 kimli\u011fi vard\u0131r. Bu kimlik, Rusya\u2019n\u0131n Orta Avrupa\u2019yla Pasifik Okyanusu aras\u0131ndaki kara k\u00fctlesi \u00fczerindeki benzersiz kontrol\u00fcn\u00fcn miras\u0131d\u0131r; Moskova\u2019n\u0131n d\u00f6rt y\u00fczy\u0131l boyunca s\u00fcren do\u011fu yay\u0131lmas\u0131yla olu\u015fturdu\u011fu yay\u0131lmac\u0131 devletin miras\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Bu yay\u0131lma Rusya\u2019ya b\u00fcy\u00fck bir Rus olmayan ve Avrupal\u0131 olmayan n\u00fcfusu asimile etmi\u015f, b\u00f6ylece de tek bir Avrasyal\u0131 siyasal ve k\u00fclt\u00fcrel ki\u015filik yaratm\u0131\u015ft\u0131r. (19) Avrasyac\u0131l\u0131k konsepti genel anlam\u0131yla Sovyetler Birli\u011fi’nin da\u011f\u0131lmas\u0131ndan sonra meydana gelen stat\u00fckonun devam\u0131n\u0131 sa\u011flamak, bu stat\u00fckonun de\u011fi\u015ftirilmesine y\u00f6nelik d\u00fczenlemeleri \u00f6nlemek, kendi lehine yeni d\u00fczenlemeler yaparak belirli bir zaman s\u00fcreci i\u00e7inde yeniden yap\u0131lanmas\u0131n\u0131 tamamlamak, demokratik, mill\u00ee ve modern bir devlet kimli\u011fi kazanmak, m\u00fcteakiben olu\u015fturdu\u011fu BDT \u00fczerinde artan g\u00fcc\u00fcn\u00fc tekrar kullanmak, Ortado\u011fu\u2019da kaybetti\u011fi etkinli\u011fi tekrar kazanmak i\u00e7in stratejik giri\u015fimlerde bulunmak, Avrupa’da geni\u015fleyen i\u015fbirli\u011fi imkanlar\u0131ndan yararlanmak, Avrasya b\u00f6lgesinde mevcut potansiyel patlama noktalar\u0131n\u0131 \u00e7\u0131karlar\u0131 do\u011frultusunda kontrol etmek ve ABD aleyhinde kullanmak, ABD’nin kendisine stratejik partner olarak se\u00e7ebilece\u011fi \u00fclkeler \u00fczerindeki \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 tehlikeye d\u00fc\u015f\u00fcrecek geli\u015fmeleri engellemek ve sonu\u00e7ta kaybetti\u011fi de\u011ferleri belirli bir zaman sonra tekrar kazanmak ve eskisine nazaran daha b\u00fcy\u00fck bir siyasi, ekonomik ve asker\u00ee g\u00fcce sahip olarak ABD’nin kar\u015f\u0131s\u0131nda yerini almak olarak tan\u0131mlayabiliriz. Bunun i\u00e7in Rusya, \u00c7in’in \u00f6nderli\u011finde olu\u015fturulan \u015eangaybe\u015flisi\u2019ne kat\u0131lm\u0131\u015f, Almanya ve \u0130ran’la olan ili\u015fkilerini de artt\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. (20)<\/p>\n

Bat\u0131c\u0131lar,mevcut durumun kabul edilerek ABD ve Bat\u0131 ile ili\u015fkilere a\u011f\u0131rl\u0131k verilmesini, Avrasyac\u0131lar ise, Rusya\u2019n\u0131n \u2018Yak\u0131n \u00c7evresi\u2019ndeki etkinli\u011fini tekrar kurmas\u0131 ve kendi \u00f6nceli\u011fini yeniden tesis etmesini savunmaktad\u0131rlar. Dugin\u2019e g\u00f6re;\u201cRusya\u2019n\u0131n jeopolitik ve jeo-stratejik egemenli\u011fi i\u00e7in gereken, sadece kaybedilen \u2018yak\u0131n \u00e7evre\u2019nin yeniden kazan\u0131lmas\u0131 ve Do\u011fu Avrupa \u00fclkeleri ile m\u00fcttefiklik ili\u015fkilerinin yeniden tesis edilmesi de\u011fil, ayn\u0131 zamanda k\u0131tasal Bat\u0131(\u00f6ncelikle, Amerika g\u00fcd\u00fcml\u00fc NATO\u2019nun Atlantik\u00e7i himayecili\u011finden kurtulmaya meyleden Frans\u0131z-Alman Bloku) ve k\u0131tasal Do\u011fu ( \u0130ran, Hindistan ve Japonya) devletlerinin Avrasya stratejik blo\u011funa dahil edilmesidir.\u201d (21) Avrasyac\u0131l\u0131k hareketi i\u00e7inde \u00e7ok farkl\u0131 alt grupla\u015fmalar meydana gelmi\u015ftir. Hareketin i\u00e7inde jeopolitik\u00e7iler, monar\u015fistler, Rus Ortodoks kilisesi, a\u015f\u0131r\u0131 milliyet\u00e7iler, Stalinciler gibi alt grupla\u015fmalar mevcuttur. (22) Geni\u015f\u00a0<\/span>bir\u00a0<\/span>koalisyonun olmas\u0131 nedeniyle bir\u00e7ok konuda fikir ayr\u0131l\u0131klar\u0131 bulunan bu gruplar; Rusya\u2019n\u0131n \u2018\u00f6zel\u2019li\u011fi, Bat\u0131\u2019n\u0131n \u2018\u00f6teki\u2019li\u011fi, Rusya\u2019n\u0131n emperyal vizyonu ve kimli\u011fi, jeopolitik \u2018merkezlili\u011fi\u2019 ve tehdit alg\u0131lamalar\u0131 konusunda benzer g\u00f6r\u00fc\u015fleri payla\u015fmaktad\u0131rlar. (23)<\/p>\n

Avrasyac\u0131l\u0131k Rus fikir tarihinde Bat\u0131c\u0131l\u0131k ve Slav milliyet\u00e7ili\u011finden farkl\u0131l\u0131klar g\u00f6stermektedir. Avrasyac\u0131lar as\u0131l kar\u015f\u0131tlar\u0131 olarak Bat\u0131c\u0131lar\u0131 g\u00f6rmekte ve Ruslar\u0131n, Do\u011fu ve Bat\u0131 medeniyetlerinden farkl\u0131 olarak kendilerine has \u00f6zellikleri olan bir millet oldu\u011funu savunmaktad\u0131r. (24) \u0130dealist bir tutumdan yana olan Avrasyac\u0131lar, konu Bat\u0131 ile ili\u015fkiler oldu\u011funda ili\u015fkilerin\u2018dostluk\u2019 de\u011fil, \u2018\u00e7\u0131kar\u2019 prensibine g\u00f6re d\u00fczenlenmesini savunmaktad\u0131rlar. Gorba\u00e7ov\u2019un yapt\u0131\u011f\u0131 \u015fekilde Bat\u0131l\u0131la\u015ft\u0131rma giri\u015fimi pek \u00e7ok kom\u00fcnist ve milliyet\u00e7i i\u00e7in Rus k\u00fclt\u00fcrel ve tarihsel miras\u0131na ihanet olarak de\u011ferlendirilmektedir. (25) Ruslar, Avrasyac\u0131l\u0131\u011f\u0131 olumlu sonu\u00e7lanamayan Bat\u0131 ile entegrasyon maceralar\u0131na bir alternatif olarak g\u00f6rmektedirler.<\/p>\n

Ayr\u0131ca, Avrasyac\u0131l\u0131k bir t\u00fcr Mesihlik misyonu da ta\u015f\u0131yor ki, bu Rus \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun geni\u015flemeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131ndan bu yana fethetti\u011fi yerlere medeniyet g\u00f6t\u00fcrme iddias\u0131 ile de uyu\u015fmaktad\u0131r. (26) Avrasyac\u0131lar, Ortodoksluk ve jeopolitik konumundan dolay\u0131 Rusya\u2019n\u0131n \u00f6zg\u00fcn bir uygarl\u0131k oldu\u011funa inan\u0131rlar. Anglo-Sakson medeniyetinin aksine dayan\u0131\u015fmac\u0131 ve toplumcudurlar. Onlara g\u00f6re devlet toplumsal ya\u015fam\u0131n temel dayana\u011f\u0131d\u0131r. Atlantik\u00e7ilerin aksine Avrasyac\u0131lar Rus d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131n kurtulu\u015f\u00e7u\/Mesih\u00e7i bir y\u00f6n ta\u015f\u0131mas\u0131 gerekti\u011fi kan\u0131s\u0131ndad\u0131rlar. Rus d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131n arkas\u0131nda f\u0131rsat\u00e7\u0131 bir pragmatizm de\u011fil, \u2018Rus ruhunun derinliklerini\u2019 yans\u0131tan bir idealizm olmal\u0131d\u0131r. (27) Bat\u0131\u2019ya kat\u0131l\u0131m\u0131 Rusya\u2019n\u0131n ruhani varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n inkar\u0131 olarak de\u011ferlendiren Avrasyac\u0131lar, Rusya\u2019n\u0131n organik bir toplum yaratma \u00e7abalar\u0131n\u0131n s\u00fcrekli olarak d\u0131\u015f g\u00fc\u00e7ler (Bat\u0131) ya da d\u0131\u015f g\u00fc\u00e7lerin i\u00e7erideki i\u015fbirlik\u00e7ileri (Bat\u0131c\u0131lar\/Atlantik\u00e7iler) taraf\u0131ndan engellenmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcrmekte, b\u00f6ylece \u2018Rus\u2019lu\u011fun, bir k\u00fclt\u00fcr, medeniyet ve kimlik olarak d\u0131\u015f tehditlere maruz kald\u0131\u011f\u0131 endi\u015fesini ifade etmektedirler. S\u00fcrekli bir tehdit ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya olma durumu da, ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak \u2018ayakta kalmak\u2019 g\u00fcd\u00fcs\u00fcn\u00fc \u00f6ne \u00e7\u0131karmakta ve bu da Rus emperyal milliyet\u00e7ili\u011fini kam\u00e7\u0131lamaktad\u0131r. (28)<\/p>\n

Avrasyac\u0131lar, Rus ulusal \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n korunabilmesinin, uluslararas\u0131 sistemde Rusya\u2019n\u0131n konumunun yeniden tan\u0131mlanmas\u0131na ve SSCB\u2019nin da\u011f\u0131lmas\u0131 sonucu sars\u0131lan siyasal ve askeri g\u00fcc\u00fcn restore edilmesine ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu \u00f6ne s\u00fcrmektedirler. Esas olan etik de\u011fil, g\u00fc\u00e7t\u00fcr ve g\u00fc\u00e7 jeopolitik bak\u0131\u015f\u0131 gerektirir. Dolay\u0131s\u0131yla Avrasyac\u0131lar\u0131n bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131nda Rusya\u2019n\u0131n jeopolitik ger\u00e7ekli\u011fine s\u0131k\u00e7a vurgu yap\u0131lmaktad\u0131r. Avrasyac\u0131lar, Rusya\u2019n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir g\u00fc\u00e7 olarak, yak\u0131n \u00e7evresindeki n\u00fcfuzunun ekonomik, siyasi ve askeri alanda devam ettirilmesi gerekti\u011fini savunmaktad\u0131rlar. Rusya\u2019n\u0131n eski Sovyet topraklar\u0131 \u00fczerinde do\u011fal bir n\u00fcfuzu vard\u0131r ve bu s\u00fcrmelidir; aksi halde Rusya\u2019n\u0131n i\u015fi zorla\u015facakt\u0131r. Avrasyac\u0131lara g\u00f6re Rusya, uluslararas\u0131 konjonkt\u00fcr \u00e7er\u00e7evesinde b\u00f6lgesel \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 maksimize edebilmek i\u00e7in gerekti\u011finde \u00c7in, Hindistan, \u0130ran gibi \u00fclkelerle stratejik i\u015fbirli\u011fine y\u00f6nelebilmelidir. Ayr\u0131ca \u0130slam olgusuna da Bat\u0131l\u0131lardan farkl\u0131 olarak \u2018\u00e7evrelenmesi gereken bir d\u00fc\u015fman\u2019 olarak bakmamaktad\u0131rlar. Gerek RF gerekse eski Sovyet cumhuriyetlerindeki M\u00fcsl\u00fcman toplumlar\u0131 \u2018emperyal bir b\u00fct\u00fcn\u00fcn\u2019 par\u00e7as\u0131 olarak nitelemek suretiyle d\u0131\u015flay\u0131c\u0131 olmayan bir tutum almaktad\u0131rlar. (29)<\/p>\n

Rusya\u2019n\u0131n i\u00e7inde ve d\u0131\u015f\u0131nda ya\u015fanan ekonomik ve siyasi geli\u015fmeler Avrasyac\u0131lar diye adland\u0131r\u0131lan grubun g\u00fc\u00e7lenmesine neden olmu\u015ftur. Avrasyac\u0131 grubun milliyet\u00e7i s\u00f6ylemi 1993\u2019ten itibaren Rus siyasi ya\u015fam\u0131nda etkin olmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Bu kriz ortam\u0131, Bat\u0131\u2019ya a\u00e7\u0131k, demokratik bir pazar ekonomisi olma hedefini ve s\u00f6ylemini etkisiz k\u0131lm\u0131\u015f; ayakta kalma sorunu \u00f6ncelik kazanm\u0131\u015ft\u0131r. 1991-1993 y\u0131llar\u0131 aras\u0131ndaki ge\u00e7i\u015f s\u00fcrecinde kimlik krizi tahrik edilerek \u2018emperyal ulusal kimlik\u2019in canlanmas\u0131n\u0131n zemini olu\u015fmu\u015ftur. (30) Rusya\u2019da 1998\u2019deki finansal kriz, Bat\u0131 ile ekonomik entegrasyondan yana olanlar\u0131n konumlar\u0131n\u0131 iyice sarsm\u0131\u015ft\u0131r. Yeltsin\u2019in g\u00fcc\u00fcn\u00fcn son d\u00f6nemde iyice azalmas\u0131 ve iktidar\u0131, s\u00fcresi dolmadan Putin\u2019e devretmesi, Putin\u2019in Bat\u0131 ile ili\u015fkilerde mesafeli tutumu, Bat\u0131c\u0131 Atlantik\u00e7ilerin y\u00f6netim i\u00e7indeki etkinliklerini tamamen t\u00fcketmi\u015ftir. D\u0131\u015fi\u015fleri ve savunma elitleri aras\u0131nda 1990\u2019lar\u0131nba\u015f\u0131ndaki g\u00f6r\u00fcnt\u00fcn\u00fcn aksine, Avrasyac\u0131lar egemen bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fc sergilemeye ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r. Ancak Rusya\u2019y\u0131 Bat\u0131ya entegre etmek isteyen siyasal hareketlerin hala mevcut oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. (31)<\/p>\n

1991-1996 y\u0131llar\u0131 aras\u0131 Rus d\u0131\u015f Politikas\u0131 incelendi\u011finde Bat\u0131 ile Do\u011fu yada Avrupa ile Asya aras\u0131nda bir sal\u0131n\u0131m\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 dikkat \u00e7ekecektir. Bu sal\u0131n\u0131m\u0131 bir bak\u0131ma Rusya\u2019n\u0131n tarihten bug\u00fcne ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 daha genel bir siyasal k\u00fclt\u00fcr\u00fcn,bir siyasal kimlik sorununun tezah\u00fcr\u00fc olarak de\u011ferlendirmek de m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.Gerek \u00c7arl\u0131k Rusya\u2019s\u0131nda, gerekse Bol\u015fevik Rusya\u2019s\u0131nda Rus k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn Asyal\u0131 veya Avrupal\u0131 k\u00f6kenlerinin vurgulanmas\u0131 entelekt\u00fcel ya\u015famda iki ayr\u0131 gelenek olarak hep varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bat\u0131c\u0131l\u0131k ve Slavc\u0131l\u0131k ak\u0131mlar\u0131nda ifadesini bulan bu k\u00fclt\u00fcrel gerilim, Avrasyac\u0131l\u0131k ideolojisine de temellik etmi\u015ftir. Bu d\u00fc\u015f\u00fcnsel arka plan, Rus k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn ayr\u0131lmaz bir unsuru olarak, Rus politik elitinin d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc derinlemesine etkilemi\u015ftir. Bu kimlik sorunu d\u0131\u015f politikaya terc\u00fcme edildi\u011finde, Avrupa\u2019dan Asya\u2019ya uzanan geni\u015f bir co\u011frafya \u00fczerinde Ruslar\u0131n hakim oldu\u011fu devletlerin do\u011fudan ve Bat\u0131\u2019dan s\u00fcrekli bir tehdit unsuru hissetmelerine neden olmu\u015f ve co\u011frafyan\u0131n dayatt\u0131\u011f\u0131 bu sorunlar\u0131n ancak do\u011fuya ve bat\u0131ya do\u011fru s\u00fcrekli geni\u015fleyen bir n\u00fcfuz alan\u0131 yaratarak a\u015f\u0131labilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesinin hakim oldu\u011fu bir politik refleks yaratm\u0131\u015ft\u0131r. Bu politik refleks, izlerini bug\u00fcn de s\u00fcrd\u00fcrmektedir. (32)<\/p>\n

Putin d\u00f6neminde Avrasyac\u0131l\u0131k giderek g\u00fc\u00e7lenmi\u015ftir. Bunun en iyi \u00f6rnekleri, Putin\u2019in do\u011fu \u00fclkelerine yapt\u0131\u011f\u0131 ziyaretlerde g\u00f6r\u00fclebilir. \u00d6zellikle, \u00c7in ile kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 i\u015fbirli\u011finin art\u0131r\u0131lmas\u0131na y\u00f6nelik ad\u0131mlar, Hindistan, T\u00fcrkiye ve di\u011fer \u00fclkelerle iyi ili\u015fkiler kurulmas\u0131 dikkat \u00e7ekicidir. Rusya Federasyonu, b\u00fcy\u00fck hedefleri olan fakat, bu hedeflere ula\u015fmada ekonomik g\u00fcc\u00fc hen\u00fcz yetersiz kalan bir \u00fclkedir. Bu durum, onu \u00e7ok boyutlu bir d\u0131\u015f politika izlemeye itmektedir. Avrasyac\u0131l\u0131\u011f\u0131n Rusya\u2019daki ba\u015far\u0131s\u0131, Rusya\u2019n\u0131n ekonomik ve politik d\u00fczlemlerdeki d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmlerine ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu kadar Fransa, Almanya, Japonya, \u0130ran ve T\u00fcrkiye gibi Avrasyac\u0131l\u0131\u011f\u0131n Atlantik kar\u015f\u0131s\u0131nda destekleyicisi konumunda olabilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen \u00fclkelerin Avrasyac\u0131l\u0131k konusundaki yakla\u015f\u0131mlar\u0131na ve Atlantik kar\u015f\u0131s\u0131ndaki tutumlar\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. (33)<\/p>\n

II. D\u0131\u015f Politikada Yeltsin ve Putin D\u00f6nemi
\n<\/b>
\n1991 sonras\u0131 Rusya\u2019y\u0131 d\u0131\u015f politika a\u00e7\u0131s\u0131ndan kabaca iki d\u00f6neme ay\u0131rmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr: Yeltsin d\u00f6nemi Rus d\u0131\u015f politikas\u0131 ve Putin d\u00f6nemi Rus d\u0131\u015f politikas\u0131…<\/p>\n

A. Yeltsin D\u00f6nemi
\n<\/b>
\nRus D\u0131\u015f Politikas\u0131 So\u011fuk Sava\u015f d\u00f6neminin, temelde ABD ile rekabete dayal\u0131 d\u0131\u015f politikan\u0131n sona ermesinden sonra yeni bir olu\u015fum i\u00e7ine giren Rus d\u0131\u015f politikas\u0131 \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc olarak geli\u015fmi\u015ftir. Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131kla birlikte h\u0131zlanan ekonomik ve siyasi d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm s\u00fcreci d\u0131\u015f politika alan\u0131nda da kendini g\u00f6stermi\u015ftir. Yeltsin taraf\u0131ndan D\u0131\u015fi\u015fleri bakanl\u0131\u011f\u0131na getirilen Kozirev, d\u0131\u015f politikan\u0131n temel ilkesini Bat\u0131\u2019yla entegrasyon ve t\u00fcm y\u00f6nleriyle ortakl\u0131k olarak ilan etmi\u015f, yeni d\u0131\u015f politikay\u0131 eskisinden ay\u0131ran en temel unsurun ideolojiden ar\u0131nd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131 oldu\u011funu a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Kozirev\u2019e g\u00f6re eski rejim sosyalist ve kapitalist olarak d\u00fcnyay\u0131 iki kampa b\u00f6lmeye devam ediyor ve hala kom\u00fcnist toplumun kurulmas\u0131na inan\u0131yordu. Bu nedenle de \u00e7at\u0131\u015fma ve m\u00fccadele kayna\u011f\u0131 idi.Bundan sonra \u00e7at\u0131\u015fmalardan uzak, d\u0131\u015f d\u00fcnya ile uyumlu bir d\u0131\u015f politika prensibi benimsenmeliydi. (34) Rusya, kaynak yetersizli\u011fi dolay\u0131s\u0131yla, SSCB\u2019den arta kalan global aktivitelerini iyice azaltmal\u0131 ve baz\u0131 \u00fcniversal iddialar\u0131ndan tamamen vazge\u00e7meliydi. Bu ama\u00e7la, Rusya\u2019n\u0131n d\u0131\u015f politika ve ulusal g\u00fcvenlik yakla\u015f\u0131mlar\u0131nda radikal de\u011fi\u015fiklikler yap\u0131lmal\u0131yd\u0131. Her \u015feyden \u00f6nce, SSCB\u2019nin\u201cideolojik Mesih\u00e7ili\u011fi\u201dnden vazge\u00e7ilmeliydi. Ancak bu \u015fekilde demokratik reformlar\u0131n ger\u00e7ekle\u015fmesi sa\u011flanabilir ve Rusya\u2019n\u0131n ulusal uyan\u0131\u015f\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olabilirdi. (35)<\/p>\n

Rusya Federasyonu\u2019nun d\u0131\u015f politikas\u0131nda, Bat\u0131c\u0131 kadrolar\u0131n belirleyici oldu\u011fu 1991-93 devresinde Moskova, NATO\u2019nun do\u011fuya do\u011fru geni\u015flemesi s\u00fcrecine kar\u015f\u0131 koymaktan ka\u00e7\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Zira, Bat\u0131c\u0131lar Rusya\u2019n\u0131n da NATO\u2019ya \u00fcye olabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmekteydiler. Onlar\u0131n g\u00f6z\u00fcnde, NATO ittifak\u0131 Avrupa ve Atlantik \u00f6tesi g\u00fcvenli\u011finin sa\u011flanmas\u0131 i\u00e7in \u00f6nemli bir ara\u00e7t\u0131r. NATO ve AG\u0130K, Vancouver\u2019dan Vladivostok\u2019a kadar olan b\u00f6lgede uluslararas\u0131 istikrar\u0131 garanti edecek yeni bir Avro-Atlantik toplulu\u011fu olu\u015fturmak \u00fczere b\u00fct\u00fcnle\u015fmeliydiler. (36) Rusya\u2019n\u0131n, Bat\u0131 ile b\u00fct\u00fcnle\u015ferek yeni d\u00fcnya d\u00fczeni i\u00e7inde yerini alabilece\u011fi fikrinin a\u011f\u0131r bast\u0131\u011f\u0131 bu d\u00f6nemde eski birlik cumhuriyetleriyle ili\u015fkiler geri planda kalm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak Rusya Federasyonu’nun ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ilk y\u0131llar\u0131nda Bat\u0131 yanl\u0131s\u0131 nitelik ta\u015f\u0131yan Rus d\u0131\u015f politikas\u0131, 1993 y\u0131l\u0131n\u0131n ortalar\u0131ndan itibaren giderek artan bir \u015fekilde sertlik kazanarak eski Sovyet sahas\u0131na odaklanm\u0131\u015ft\u0131r. Rusya, benimsedi\u011fi \u201cyak\u0131n \u00e7evre\u201d stratejisi do\u011frultusunda eski Sovyet topraklar\u0131n\u0131 kendi sorumluluk sahas\u0131 olarak ilan ederek, Bat\u0131’y\u0131 da bunu tan\u0131maya davet etmi\u015ftir. Rusya’n\u0131n \u201cMonroe doktrini\u201d olarak adland\u0131r\u0131lan bu \u00e7a\u011fr\u0131ya, Bat\u0131 doksanl\u0131 y\u0131llar\u0131n ortalar\u0131na kadar Rusya’n\u0131n \u201cyak\u0131n \u00e7evredeki\u201d operasyonlar\u0131 ve askeri m\u00fcdahalelerine sessiz kalarak \u00fcst\u00fc \u00f6rt\u00fcl\u00fc bir \u015fekilde olumlu yan\u0131t vermi\u015ftir. (37)<\/p>\n

1993\u2019te Kozirev\u2019in etkinli\u011fiyle kabul edilen D\u0131\u015f Politika Konsepti, baz\u0131 b\u00f6lgesel \u00f6ncelikler getiriyordu. Bu \u00e7er\u00e7evede, eski birlik cumhuriyetleriyle olan ekonomik ve askeri ba\u011flar g\u00fc\u00e7lendirilmeli, BDT\u2019nin d\u0131\u015f s\u0131n\u0131rlar\u0131 korunmal\u0131 ve hukuki dayanaklar\u0131 olu\u015fturulmal\u0131, eski Sovyet cumhuriyetlerinde ya\u015fayan Ruslar\u0131n haklar\u0131 korunmal\u0131yd\u0131. Burada hedeflenen, BDT \u00fclkelerinin Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin da\u011f\u0131lmas\u0131ndan yararlanmak isteyen g\u00fc\u00e7lerin kontrol\u00fcne ge\u00e7mesini engellemekti. G\u00fcvenli\u011fin sa\u011flanmas\u0131, ekonomik ve stratejik \u00e7\u0131karlar\u0131n korunmas\u0131 amac\u0131yla SSCB ard\u0131l\u0131 \u00fclkeler yeniden Rusya\u2019n\u0131n n\u00fcfuz b\u00f6lgesine dahil edilmeliydi.1993 y\u0131l\u0131ndan itibaren Rus d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131n yeni e\u011filimi iyice netlik kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Eski Sovyet sahas\u0131nda hamili\u011fini vurgulayan bu yeni yakla\u015f\u0131m, Bat\u0131 ile i\u015fbirli\u011fini tamam\u0131yla terk etmeden geleneksel ulusal \u00e7\u0131karlar do\u011frultusunda artan bir \u015fekilde Rusya\u2019n\u0131n BTD\u2019ye y\u00f6nelmesini \u00f6ng\u00f6r\u00fcyordu.<\/p>\n

Eski Sovyet sahas\u0131 hayati \u00e7\u0131karlar b\u00f6lgesi ilan ediliyor ve BDT\u2019nin g\u00fc\u00e7lendirilmesi Rus d\u0131\u015f politika \u00f6ncelikleri aras\u0131nda ilk s\u0131raya yerle\u015ftiriliyordu. D\u00fcnya kamuoyu ise, eski Sovyet topraklar\u0131nda Moskova\u2019n\u0131n \u201c\u00f6zel rol\u00fc ve sorumlulu\u011fu\u201dnu tan\u0131maya davet ediliyordu. (38) Rusya\u2019n\u0131n d\u0131\u015f politikadaki yeni yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131, yak\u0131n \u00e7evre politikas\u0131 ve hedeflerini Nisan 1993\u2019te yay\u0131nlanan D\u0131\u015f politika Konsepti ile Kas\u0131m 1993\u2019teki Savunma Doktrini a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya koymu\u015ftur. RF\u2019nun yeni d\u00f6nemde de\u011fi\u015fen d\u0131\u015f politika y\u00f6nelimlerini ve g\u00fcvenlik alg\u0131lamalar\u0131n\u0131 yans\u0131tan ve form\u00fcle eden D\u0131\u015f Politika Konsepti, uluslararas\u0131 sistemle entegre olmu\u015f bir Rusya\u2019n\u0131n hem demokratik bir \u00fclke olaca\u011f\u0131n\u0131 hem de ulusal g\u00fcvenli\u011fini etkin bir \u015fekilde sa\u011flayaca\u011f\u0131n\u0131 vurgulamaktad\u0131r. Konsept, uluslararas\u0131 alanda b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7 olan Rusya\u2019n\u0131n global ve b\u00f6lgesel g\u00fcvenli\u011fin sa\u011flanmas\u0131nda sorumluluklar \u00fcstlenmesini \u00f6nermektedir. Ayr\u0131ca sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcnde g\u00fc\u00e7 kullanmak yerine siyasi ve diplomatik y\u00f6ntemlerin kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6ren Konsept, iki kutuplu uluslararas\u0131 sistemden \u00e7ok kutuplulu\u011fa y\u00f6nelmenin \u00fclkeler aras\u0131nda i\u015fbirli\u011fini artt\u0131raca\u011f\u0131n\u0131, b\u00f6ylesi bir uluslararas\u0131 ortamda makul savunma politikalar\u0131n\u0131n ve silahs\u0131zlanman\u0131n i\u015flerlik kazanabilece\u011fini belirtmektedir.<\/p>\n

D\u0131\u015f Politika Konsepti her ne kadar Reformist ve Avrasyac\u0131lar\u0131n uzla\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir metin olsa da, uluslararas\u0131 politikaya bak\u0131\u015fta ve tehdit alg\u0131lamalar\u0131nda reformist g\u00f6r\u00fc\u015flerin a\u011f\u0131r bast\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Rusya\u2019n\u0131n s\u00fcper g\u00fc\u00e7 stat\u00fcs\u00fcn\u00fc kaybetti\u011fi kabul edilmesine ra\u011fmen, Rusya hala global \u00e7\u0131karlar\u0131 olan b\u00f6lgesel b\u00fcy\u00fck bir g\u00fc\u00e7 olarak tan\u0131mlanmaktad\u0131r. Bat\u0131 \u00fclkeleriyle yak\u0131nla\u015fman\u0131n ve ekonomik, siyasi i\u015fbirli\u011finin \u00f6nemine de\u011finildikten sonra, b\u00f6lgesel d\u0131\u015f politika \u00f6nceliklerine yer verilmekte ve bu do\u011frultuda \u00f6zellikle \u2018yak\u0131n \u00e7evre\u2019de ekonomik, siyasi ve askeri alanlarda Rusya\u2019n\u0131n daha aktif bir rol \u00fcstlenmesi gerekti\u011fi vurgulanmaktad\u0131r. (39)<\/p>\n

Yeni Rusya\u2019n\u0131n \u2018Near Abroad\u2019 diye adland\u0131r\u0131lan yak\u0131n \u00e7evre politikas\u0131n\u0131n ana hedefi Rusya\u2019daki \u00e7\u00f6z\u00fclmeyi durdurmak ve gidi\u015fi geri \u00e7evirmekti. (40) 1993 Savunma Doktrini, savunma alan\u0131ndaki i\u015fbirli\u011finde, \u00f6nceli\u011fi BDT \u00fclkelerine ve BDT i\u00e7indeki kolektif savunma mekanizmalar\u0131na vermi\u015ftir. BDT \u00fclkelerinde mevcut olan veya bu \u00fclkelerin kar\u015f\u0131la\u015fmas\u0131n\u0131n muhtemel oldu\u011fu yerel silahl\u0131 \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n, RF i\u00e7in en \u00f6nemli tehdit niteli\u011fi ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 belirtilmi\u015ftir. Bu ifadeler, RF\u2019nun yak\u0131n \u00e7evresine y\u00f6neldi\u011fini, buray\u0131 kendi ulusal g\u00fcvenlik sahas\u0131 olarak de\u011ferlendirdi\u011fini ortaya koymaktad\u0131r. (41) \u00d6te yandan, Doktrinde, eski Sovyetler Birli\u011fi topraklar\u0131n\u0131 tek bir stratejik alan olarak muhafaza etme,RF s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 ileriden savunma ve yak\u0131n \u00e7evre b\u00f6lgelerine gerekti\u011finde askeri m\u00fcdahalede bulunma politikalar\u0131 i\u00e7in kendi i\u00e7erisinde hukuki bir dayanak olu\u015fturulma \u00e7abalar\u0131 da g\u00f6r\u00fclmektedir. Doktrinin di\u011fer bir \u00f6zelli\u011fi de, a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtilmemi\u015f olmas\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k, T\u00fcrkiye’nin gerek Kafkasya \u00fclkeleri, gerekse Orta Asya T\u00fcrk Cumhuriyetleri ile olan ili\u015fkilerinin, Rusya’n\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131yla \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131ndan dolay\u0131 hedef olarak al\u0131nm\u0131\u015f olmas\u0131d\u0131r. Doktrinde, T\u00fcrkiye’yi bu b\u00f6lgelerden uzak tutucu bir dizi \u00f6nlemlerin geli\u015ftirildi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. (42)<\/p>\n

Doktrin Rusya\u2019n\u0131n ulusal g\u00fcvenli\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan, yak\u0131n \u00e7evrede \u2018\u00f6zel sorumluluk\u2019 \u00fcstlenmesine vurgu yapm\u0131\u015f ve Rus az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n haklar\u0131n\u0131 garanti alt\u0131na almay\u0131 taahh\u00fct ederek, b\u00f6lgede yapaca\u011f\u0131 olas\u0131 m\u00fcdahaleleri me\u015frula\u015ft\u0131rmaya ve b\u00f6ylece siyasi\/askeri n\u00fcfuzunu peki\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Yak\u0131n \u00e7evrede ya\u015fayan Rus az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n haklar\u0131yla ilgili yap\u0131lan bu geni\u015f yorum, ger\u00e7ekte Mesih\u00e7i Rus kimli\u011fi ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn, askeri doktrin ve uygulamalar\u0131na yans\u0131t\u0131lmas\u0131ndan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. (43) Rusya\u2019n\u0131n d\u00fcnya politikas\u0131na b\u00fcy\u00fck bir g\u00fc\u00e7 olarak e\u015fit haklarla aktif bir \u015fekilde kat\u0131lmas\u0131 gerekti\u011finin vurguland\u0131\u011f\u0131 her iki belgede de yak\u0131n \u00e7evreyle ilgili ayn\u0131 ifadeler yer almaktayd\u0131. Bu belgelerde \u00f6zet olarak, \u201cRusya\u2019n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir g\u00fc\u00e7 olarak kendisi i\u00e7in hayati \u00f6neme haiz olan yak\u0131n \u00e7evredeki milli \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 koruma hakk\u0131 bulundu\u011fu\u201d ilan ediliyordu. BDT co\u011frafyas\u0131nda s\u00fcren \u00e7at\u0131\u015fmalara dikkat \u00e7ekilerek BDT\u2019nin d\u0131\u015f s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n korunmas\u0131, yeni ba\u011f\u0131ms\u0131z cumhuriyetlerdeki Rus askeri varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesi, Rusya d\u0131\u015f\u0131nda kalan soyda\u015flar\u0131n haklar\u0131n\u0131n savunulmas\u0131 bu belgelerde milli \u00e7\u0131karlar olarak s\u0131ralan\u0131yordu. Eski Sovyet sahas\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn korunmas\u0131 Rusya\u2019n\u0131n d\u0131\u015f politika \u00f6ncelikleri s\u0131ralamas\u0131nda en ba\u015fta geliyordu. Bu \u015fekilde Rusya\u2019n\u0131n BDT \u00fclkelerini kendi etki sahas\u0131nda tutma iste\u011fi resmen a\u00e7\u0131klan\u0131yordu. (44)<\/p>\n

Bu\u00a0<\/span>\u00e7er\u00e7evede yak\u0131n \u00e7evredeki askeri \u00fcslerin korunmas\u0131 i\u00e7in giri\u015fimler ba\u015flat\u0131lm\u0131\u015f;di\u011fer cumhuriyetlerdeki Rus az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n haklar\u0131yla ilgili \u00e7\u0131k\u0131\u015flar yap\u0131lm\u0131\u015f;Azerbaycan, G\u00fcrcistan ve Moldova\u2019ya bask\u0131 ve m\u00fcdahaleler olmu\u015f; BDT\u2019nin hukuki yap\u0131s\u0131 ile ilgili d\u00fczenlemeler yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bosna-Hersek sorunu, NATO\u2019nun geni\u015flemesi ve Rusya\u2019n\u0131n Bat\u0131 kar\u015f\u0131t\u0131 \u00fclkelere silah sat\u0131\u015f\u0131 gibi konularda Bat\u0131 ile Rusya aras\u0131nda ciddi ihtilaflar ya\u015fanmakla birlikte, Rusya bu d\u00f6nemde bir yandan Bat\u0131 ile i\u015fbirli\u011fini de s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. 1994 y\u0131l\u0131 i\u00e7erisinde; Haziran\u2019da NATO ile \u201cBar\u0131\u015f \u0130\u00e7in Ortakl\u0131k\u201d Anla\u015fmas\u0131, Temmuz\u2019da AB ile Ekonomik \u0130\u015fbirli\u011fi Anla\u015fmas\u0131, Eyl\u00fcl\u2019de ise ABD ile i\u015fbirli\u011fi anla\u015fmas\u0131 olmak \u00fczere \u00fc\u00e7 \u00f6nemli ortakl\u0131k anla\u015fmas\u0131 imzalanm\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131ca, Temmuz1994\u2019teki G-7 zirvesinde Rusya Federasyonu g\u00f6r\u00fc\u015fmelere davet edilmi\u015ftir. (45) 1993-94 y\u0131llar\u0131ndan itibaren Rus d\u0131\u015f politikas\u0131 \u00fc\u00e7 sac aya\u011f\u0131 \u00fczerinde \u015fekillenmi\u015ftir:<\/p>\n

a)<\/b>\u00a0BDT\u2019yi bir yandan siyasi ve askeri bir ittifaka zorlarken, di\u011fer yandan da AB benzeri bir yap\u0131ya b\u00fcr\u00fcnd\u00fcrmek,
\nb)<\/b>\u00a0Bat\u0131 ile ili\u015fkileri dengelemek \u00fczere \u00c7in\u2019le yak\u0131nla\u015fmak,
\nc)<\/b>\u00a0Orta Do\u011fu\u2019da etkin bir politika izlemek \u00fczere ABD ile sorunlu \u00fclkelerle ili\u015fkileri geli\u015ftirmek. (46) 1993 y\u0131l\u0131yla ba\u015flayan Rus d\u0131\u015f politikas\u0131nda g\u00f6r\u00fclen de\u011fi\u015fimin nedenleri; Bat\u0131\u2019n\u0131n eylemlerinden g\u00fcvenilir bir ortak olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fclmesi, NATO\u2019nun geni\u015flemesinin Rusya\u2019n\u0131n g\u00fcvenli\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan tehdit niteli\u011finde yorumlanmas\u0131, Bat\u0131\u2019dan gelen ekonomik yard\u0131mlar\u0131n istenen d\u00fczeyde olmamas\u0131, Bat\u0131\u2019n\u0131n Rusya\u2019n\u0131n yak\u0131n \u00e7evresine ili\u015fkin uygulamalar\u0131na destek vermemesi olarak say\u0131labilir. NATO\u2019nun geni\u015flemesi, NATO\u2019nun Yugoslavya\u2019ya m\u00fcdahalesi ve \u00c7e\u00e7en Sava\u015f\u0131 Rusya\u2019n\u0131n Bat\u0131 ile ili\u015fkilerinin bozulmas\u0131nda ve g\u00fcvenlik politikalar\u0131ndaki y\u00f6nelimin de\u011fi\u015fmesinde \u00f6nemli rol oynam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Rusya\u2019n\u0131n yeni d\u00f6nemde, Bat\u0131 ile ili\u015fkilerini iyile\u015ftirmesine ra\u011fmen, NATO\u2019nun Rusya s\u0131n\u0131rlar\u0131na do\u011fru geni\u015flemesi, Rus kamuoyunda Bat\u0131 sorunsal\u0131n\u0131n yeniden alevlenmesine ve Rusya\u2019n\u0131n yeniden Bat\u0131 taraf\u0131ndan \u2019\u00e7evrelendi\u011fi\u2019 tezinin a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kmas\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Bu durum, NATO geni\u015flemesini ulusal g\u00fcvenli\u011fe tehdit olarak alg\u0131layan Bat\u0131 kar\u015f\u0131t\u0131 milliyet\u00e7i g\u00fc\u00e7lerin i\u00e7 ve d\u0131\u015f politikadaki etkinli\u011fini art\u0131rman\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, Rusya\u2019da askeri reformlar\u0131n ertelenmesine, Bat\u0131\u2019ya ba\u015ftan beri kar\u015f\u0131 olan askeri b\u00fcrokrasinin s\u00f6ylemlerinin g\u00fc\u00e7lenmesine neden olmu\u015ftur. (47) Bir\u00e7ok Rus demokrat\u0131 da NATO\u2019nun geni\u015flemesinin Rusya\u2019n\u0131n Avrupa d\u0131\u015f\u0131nda b\u0131rak\u0131lmas\u0131, siyasal olarak aforoz edilmesi ve Avrupa uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n kurumsal \u00e7er\u00e7evesi i\u00e7indeki \u00fcyeli\u011fe lay\u0131k g\u00f6r\u00fclmemesi anlam\u0131na gelece\u011finden korkuyorlard\u0131. NATO\u2019nun geni\u015flemesi Rusya\u2019y\u0131 soyutlamak, onu d\u00fcnyada yaln\u0131z ve \u00e7e\u015fitli d\u00fc\u015fmanlar\u0131n\u0131n sald\u0131r\u0131s\u0131na a\u00e7\u0131k bir halde b\u0131rakmak \u015feklindeki uzun ge\u00e7mi\u015fli Bat\u0131 politikas\u0131n\u0131n zirvesi olarak g\u00f6steriliyordu. (48)<\/p>\n

Ayr\u0131ca NATO\u2019nun Kosova nedeniyle Yugoslavya\u2019ya kar\u015f\u0131 m\u00fcdahalede bulunmas\u0131, Rus g\u00fcvenlik ve d\u0131\u015f politikas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli bir ba\u015fka d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131d\u0131r. Moskova, Kosova \u00f6rne\u011finde oldu\u011fu gibi, bir \u00fclkenin i\u00e7 \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131na m\u00fcdahalenin kolayla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015f, bu modelin \u00c7e\u00e7enistan nedeniyle kendi topraklar\u0131nda yinelenmesinden endi\u015fe duymu\u015ftur. NATO\u2019nun geni\u015flemesi Rusya\u2019n\u0131n Bat\u0131 taraf\u0131ndan d\u0131\u015far\u0131dan \u2018\u00e7evrelendi\u011fini\u2019 \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131rken, \u00c7e\u00e7enlerin merkeze direni\u015fi ve \u00c7e\u00e7en Sava\u015f\u0131 da federal yap\u0131daki i\u00e7 s\u0131n\u0131rlar\u0131 ve i\u00e7 tehditleri sorgulan\u0131r duruma getirmi\u015ftir. Bu ba\u011flamda, Rusya\u2019n\u0131n g\u00fcvenli\u011fine y\u00f6nelik tehdit alg\u0131lamas\u0131 hem i\u00e7 hem d\u0131\u015f d\u00fc\u015fman\u0131 kapsar hale gelmi\u015ftir. (49) Yeltsin iktidar\u0131n\u0131n 1996-99 y\u0131llar\u0131 aras\u0131ndaki d\u00f6neminde, Ortado\u011fu ve \u00c7in i\u015flerinden sorumlu eski istihbarat \u015fefi Yevgeni Primakov\u2019un 1996 Ocak ay\u0131nda Bat\u0131 yanl\u0131s\u0131 ve yumu\u015fak d\u0131\u015f politika y\u00fcr\u00fctmekle Duma taraf\u0131ndan ele\u015ftirilen Kozirev\u2019in yerine D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019na atanmas\u0131, Rus d\u0131\u015f politikas\u0131ndaki d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcn \u00f6nemli bir g\u00f6stergesi olarak de\u011ferlendirilmektedir.<\/p>\n

1996 y\u0131l\u0131nda Yevgeni Primakov’un D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131na geli\u015fiyle ba\u015flat\u0131lan bu yeni d\u00f6nemde Rus d\u0131\u015f politikas\u0131 Amerikan hegemonyas\u0131na ba\u015fkald\u0131ran, idealize etti\u011fi \u00e7ok tarafl\u0131 bir d\u00fcnya d\u00fczeni i\u00e7inde Avrasya s\u00fcper g\u00fcc\u00fc olma hedefi do\u011frultusunda geli\u015fmi\u015ftir. (50) Bu d\u00f6nemde d\u0131\u015f politikaya egemen olan Primakov Doktrini, \u00f6z\u00fcnde Rusya\u2019n\u0131n sadece bir g\u00fcc\u00fcn kontrol\u00fc alt\u0131ndaki tek kutuplu uluslararas\u0131 d\u00fczenine kar\u015f\u0131 \u00f6nleyici rol\u00fc \u00fczerine kurulmu\u015ftur. Primakov\u2019un \u00e7e\u015fitli konu\u015fma, m\u00fclakat, makale ve bas\u0131n konferanslar\u0131nda So\u011fuk Sava\u015f sonras\u0131 d\u00f6nemi d\u00fcnyas\u0131n\u0131 ABD, Rusya (BDT \u00fclkeleriyle birlikte),Avrupa Birli\u011fi, \u00c7in, Japonya, ASEAN ve Latin Amerika olarak s\u0131n\u0131fland\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Primakov\u2019un d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc i\u00e7inde fiili egemen rol\u00fcne ra\u011fmen ABD tek s\u00fcperg\u00fc\u00e7 olarak kabul edilmemektedir. Primakov\u2019un \u00e7ok kutuplu sistem modelinde ABD\u2019nin uluslararas\u0131 g\u00fcc\u00fcn\u00fc suland\u0131rma \u00e7abas\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n

Model Rusya-\u00c7in stratejik i\u015fbirli\u011fine \u0130ran\u2019\u0131n da ortak al\u0131narak kar\u015f\u0131 kutup olu\u015fturmay\u0131 \u00f6ng\u00f6rmektedir. Primakov bu i\u015fbirli\u011finin K\u00f6rfezde ve Tayvan bo\u011faz\u0131nda ABD\u2019ye meydan okuyabilece\u011fini savunmu\u015ftur. Orta Asya ve Kafkasya\u2019n\u0131n Rusya\u2019n\u0131n etki alan\u0131nda kalmas\u0131n\u0131 isteyen Primakov, BDT \u00fclkelerinin Rusya\u2019ya entegre olmas\u0131n\u0131, Beyaz Rusya ile ittifak\u0131 desteklemi\u015f ve Rusya\u2019n\u0131n eski Sovyet mekan\u0131nda g\u00fc\u00e7 kullanmas\u0131n\u0131 savunmu\u015ftur. (51) Primakov\u2019un d\u0131\u015fi\u015fleri bakanl\u0131\u011f\u0131 d\u00f6neminde Rusya, \u00e7ok kutuplu d\u00fcnya d\u00fczeninde Avrasya kutbu olarak sesini y\u00fckseltmi\u015f ve Washington\u2019dan uzakla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Primakov d\u00f6neminde Rus d\u0131\u015f politikas\u0131 \u00fclkenin Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131na h\u0131zla entegre olmas\u0131n\u0131 hedefleyen \u2018liberal enternasyonalist\u2019 karakterini geride b\u0131rakarak, d\u00fcnya siyasetinde \u00f6nemli bir konum kazanmay\u0131 hedefleyen ve milli \u00e7\u0131kara dayal\u0131 bir yap\u0131 kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu d\u00f6nemde ABD ve Bat\u0131l\u0131 g\u00fc\u00e7ler \u2018yak\u0131n \u00e7evre\u2019de etkinliklerini giderek hissettirmeye ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r. Buna tepki olarak Primakov, ABD\u2019yi dengeleyici ad\u0131mlar atm\u0131\u015ft\u0131r. D\u00f6nemin ba\u015fl\u0131ca d\u0131\u015f politika geli\u015fmeleri \u015funlar olmu\u015ftur: Rusya- \u0130ran yak\u0131nla\u015fmas\u0131; \u00c7in, Kazakistan, K\u0131rg\u0131zistan ve Tacikistan\u2019\u0131n dahil oldu\u011fu \u015eangay Be\u015flisi\u2019nin kurulmas\u0131;\u00a0<\/span>Rusya\u2019n\u0131n G-7\u2019ye dahil olmas\u0131; Almanya ve Fransa ile ba\u015flat\u0131lan Avrupa\u00a0<\/span>troyka olu\u015fturma giri\u015fimidir.T\u00fcm bu giri\u015fimler Rusya\u2019n\u0131n \u0131srar etti\u011fi \u00e7ok kutuplu ve adil uluslararas\u0131 sistemde Avrasya kutbu olarak konumunu sa\u011flamla\u015ft\u0131rmaya y\u00f6nelik ad\u0131mlard\u0131. (52)<\/p>\n

Primakov, ‘Atlantik\u00e7iler’ olarak adland\u0131r\u0131lan grubun Rusya’n\u0131n y\u00fcz\u00fcn\u00fc Bat\u0131ya d\u00f6nmesi, AB ve NATO ile s\u0131k\u0131 i\u015fbirli\u011fine gitmesi y\u00f6n\u00fcndeki stratejilerini terk ederek, \u00f6nceli\u011fi Orta Asya’ya veren ve \u00c7in ile i\u015fbirli\u011fini \u00f6ng\u00f6ren ‘Avrasyac\u0131’ g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc Moskova’n\u0131n genel politikas\u0131 olarak y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe koymu\u015ftur.Moskova’n\u0131n bug\u00fcnk\u00fc d\u0131\u015f politikas\u0131na damgas\u0131n\u0131 vuran da temelini bu g\u00f6r\u00fc\u015ften alan, Yeltsin taraf\u0131ndan imzalanmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan Vladimir Putin\u2019in kesin olarak y\u00f6neldi\u011fi ‘yak\u0131n \u00e7evre doktrini’dir. Doktrin ile Rusya, eski birlik \u00fcyelerini bir araya toplamak ve enerji kaynaklar\u0131 \u00fczerinde kontrol\u00fc sa\u011flamay\u0131 temel hedef olarak g\u00f6r\u00fcyordu. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda Rusya \u00f6zellikle Hazar Enerji kaynaklar\u0131n\u0131n uluslararas\u0131 pazarlara kuzeyden, kendi petrol \u015firketleri kanal\u0131yla gitmesini ve Gazprom’un d\u00fcnya enerji sekt\u00f6r\u00fcn\u00fc elinde tutmas\u0131n\u0131 istiyordu. Primakov\u2019un jeopolitik koordine sisteminin dikey hatt\u0131 Rusya – \u0130ran -Hindistan’dan ge\u00e7erken, yatay hatt\u0131 ise Japonya, G\u00fcney Kore, \u00c7in, Rusya -muhtemelen Ukrayna- Bat\u0131 \u00fclkelerini kaps\u0131yordu. Sistemin merkezinde oturan Rusya, en \u00f6nemli enerji hatlar\u0131n\u0131 elinde tutarak hem BDT \u00fclkelerini kendisine ba\u011fl\u0131yor, hem Uzako\u011fu’dan Bat\u0131’ya ve g\u00fcneyden kuzeye mal ve hizmet transferinden yararlanmay\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcyordu. (53) 1996\u2019da d\u0131\u015fi\u015fleri bakan\u0131, 1998\u2019de de ba\u015fbakan olan Primakov, g\u00f6revinin sona erdi\u011fi 1999 ortalar\u0131na kadar d\u0131\u015f politikada belirleyici olmu\u015ftur. Primakov\u2019un d\u0131\u015f politikas\u0131 hem Bat\u0131\u2019da hem de \u00fclke i\u00e7inde Avrasyac\u0131 olarak de\u011ferlendirilmi\u015ftir. G\u00f6z\u00fc kapal\u0131 Bat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 ele\u015ftirerek, Rusya\u2019n\u0131n \u00f6rt\u00fc\u015fen \u00e7\u0131karlar\u0131na y\u00f6nelik ili\u015fkiler kurmas\u0131 gerekti\u011fini savunmu\u015f ve BDT\u2019ye \u00f6zel bir \u00f6nem vermi\u015ftir. Bat\u0131 ile ili\u015fkilerin pragmatik bir nitelik kazanmas\u0131, bu d\u00f6nemin sonunda Rusya\u2019n\u0131n, NATO ve ABD\u2019den tehdit alg\u0131lamaya ba\u015flamas\u0131na neden olmu\u015ftur.<\/p>\n

B. Putin D\u00f6nemi Rus D\u0131\u015f Politikas\u0131 A\u011fustos 1999\u2019da ba\u015fbakanl\u0131\u011fa getirilmesinin ard\u0131ndan, 31 Aral\u0131k1999\u2019da Yeltsin\u2019in devlet ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 koltu\u011funu kendisine devretmesiyle Rusya\u2019da yeni bir d\u00f6nem ba\u015flam\u0131\u015f oldu: Putin d\u00f6nemi.Putin d\u00f6nemi Rus d\u0131\u015f politikas\u0131 \u00fc\u00e7 a\u015famada ele al\u0131nabilir. Buna g\u00f6re \u00f6nceleri ulus\u00e7u harekete \u00f6nem verilmi\u015f, daha sonra devlet ba\u015fkan\u0131 olmas\u0131yla birlikte tamamen Avrasyac\u0131 yakla\u015f\u0131m benimsenmi\u015f ve devletin merkezile\u015ftirilmesine h\u0131z verilmi\u015ftir. Son olarak 11 Eyl\u00fcl sonras\u0131nda da Bat\u0131l\u0131 \u00fclkelerle i\u015fbirli\u011fi h\u0131zland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ve Avrasyac\u0131 s\u00f6ylem k\u0131smen yumu\u015fat\u0131lm\u0131\u015f, araya Atlantik\u00e7i paradigmadan da tozlar serpi\u015ftirilmi\u015ftir. (54) Putin, ba\u015flang\u0131\u00e7ta i\u00e7 g\u00fcvenlik harekat\u0131 i\u00e7erisinde \u00c7e\u00e7enistan\u2019a kar\u015f\u0131 uygulad\u0131\u011f\u0131 sert ve tavizsiz politika ile ulusal \u00e7\u0131karlar\u0131n korunmas\u0131n\u0131 \u00f6n planda tutmu\u015ftur. Moskova\u2019n\u0131n merkezi otoritesinin yeniden g\u00fc\u00e7lendirilerek, periferinin ba\u011f\u0131ms\u0131z politikalar \u00fcretmesinin etkisiz hale getirilmesini ama\u00e7 edinmi\u015ftir. Bu siyasal ama\u00e7 do\u011frultusunda, asli sonu\u00e7 olarak i\u00e7 cephenin da\u011f\u0131lma tehdidinin marjinalize edilerek, d\u0131\u015f d\u00fcnyaya kar\u015f\u0131 daha ba\u011f\u0131ms\u0131z politikalar\u0131n \u00fcretilebilmesini hedeflemi\u015ftir. (55)<\/p>\n

Hemen her alanda Rusya Putin\u2019le birlikte bir merkezile\u015fme s\u00fcrecine tan\u0131k olmu\u015ftur. Devletin sermaye ile ili\u015fkileri yeniden devlet lehine d\u00fczenlemeye t\u00e2bi tutulurken ayn\u0131 zamanda federatif d\u00fczeyde de bir merkezile\u015fmeye gidilmi\u015f, otonom cumhuriyetlerin yetkileri azalt\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Putin ba\u015fkan olduktan hemen sonra i\u00e7 politika alan\u0131nda her t\u00fcr muhalefete kar\u015f\u0131 sert bir politika izleyece\u011fini ve d\u0131\u015f politikada da savunmac\u0131 bir pozisyondan daha agresif bir pozisyona kayaca\u011f\u0131na dair b\u00fct\u00fcn i\u015faretleri vermi\u015ftir. (56) Rusya\u2019da g\u00fc\u00e7l\u00fc devlet ve Rusya\u2019n\u0131n yeniden eski g\u00fcc\u00fcn\u00fc kazanmas\u0131 gerekti\u011fine dair s\u00f6ylemlerle iktidara gelen Putin, Ocak 2000\u2019de ulusal g\u00fcvenlik doktrini, Nisan 2000\u2019de askeri doktrin ve Temmuz 2000\u2019de yeni d\u0131\u015f politika doktrinini kabul ederek yeni y\u00f6netiminin temel politikalar\u0131n\u0131n esaslar\u0131n\u0131 ortaya koymu\u015ftur.<\/p>\n

1. Ulusal G\u00fcvenlik Doktrini
\n<\/b>
\n10 Ocak 2000 tarihinde y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe giren Ulusal G\u00fcvenlik Doktrini (57) d\u00f6rt b\u00f6l\u00fcmden olu\u015fmaktad\u0131r. Birinci b\u00f6l\u00fcmde d\u00fcnya toplumu i\u00e7inde Rusya\u2019n\u0131n yeri, ikinci b\u00f6l\u00fcmde Rusya\u2019n\u0131n milli menfaatleri, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc b\u00f6l\u00fcmde Rusya\u2019n\u0131n milli g\u00fcvenli\u011fine y\u00f6nelik tehditler, son b\u00f6l\u00fcmde de milli g\u00fcvenli\u011fin sa\u011flanmas\u0131 \u00fczerinde durulmaktad\u0131r. Doktrinde, Rusya\u2019n\u0131n \u00e7ok kutuplu bir d\u00fcnya ideolojisinin geli\u015ftirilmesini kolayla\u015ft\u0131r\u0131laca\u011f\u0131; karma\u015f\u0131k uluslararas\u0131 duruma ve i\u00e7 sorunlar\u0131na ra\u011fmen, hat\u0131r\u0131 say\u0131l\u0131r ekonomik, teknolojik, askeri potansiyeli ve Avrasya k\u0131tas\u0131ndaki e\u015fsiz konumu itibariyle d\u00fcnya i\u015flerinde objektif olarak rol oynamaya devam edece\u011fi belirtilmektedir.<\/p>\n

Uluslararas\u0131 toplumu ilgilendiren konularda Rusya\u2019n\u0131n g\u00f6rmezden gelinmesi ele\u015ftirilmekte ve BDT\u2019ye \u00f6zel \u00f6nem verildi\u011fini belirten ifadeler kullan\u0131lmaktad\u0131r. Bireyin, toplumun ve devletin \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n birlikte g\u00f6zetilece\u011finin \u00f6ng\u00f6r\u00fclmesi, Rusya\u2019daki ideolojik de\u011fi\u015fimin somut bir ifadesidir. Demokrasi, insan haklar\u0131, hukuka ba\u011fl\u0131l\u0131k, serbest piyasa ekonomisi, yabanc\u0131 sermaye, yerel y\u00f6netimler konular\u0131nda i\u00e7erdi\u011fi kimi ifadeler nedeniyle olduk\u00e7a liberal bir yakla\u015f\u0131m\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fc oldu\u011fu izlenimini veren doktrinin, ayn\u0131 zamanda hemen hemen bu alanlar\u0131n hepsinde merkezi idarenin g\u00fc\u00e7lendirilmesi gerekti\u011fi tezini i\u015flemesi, ortaya karma bir model; sosyal g\u00fcvenlik yan\u0131 ihmal edilmemi\u015f bir model \u00e7\u0131karmaktad\u0131r. Bu, Rusya\u2019n\u0131n i\u00e7inde bulundu\u011fu ve ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 de\u011fi\u015fim s\u00fcrecine uygun bir model olarak g\u00f6z\u00fckmektedir. (58)<\/p>\n

2. Askeri Doktrin
\n<\/b>
\n21 Nisan 2000 tarihinde benimsenen Askeri Doktrin, 1993 askeri doktrininin yerini alm\u0131\u015ft\u0131r. Her iki doktrin de benzer \u00f6zellikler ta\u015f\u0131maktad\u0131r.1993 doktrini ile y\u00fcr\u00fcrl\u00fckteki doktrin kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda iki husus dikkati \u00e7ekmektedir. \u0130lki, askeri yap\u0131lanman\u0131n sivil otoriteye ba\u011fl\u0131 oldu\u011funun \u00f6ng\u00f6r\u00fclmesi, di\u011feri de stratejik n\u00fckleer silahlar\u0131n daha \u00e7ok \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131d\u0131r. Doktrinde hem Bat\u0131\u2019ya y\u00f6neli\u015f hem de eski g\u00fcnlerin \u00f6zlemi vard\u0131r. Ancak, 1993 doktrini ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, RF\u2019nun d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131n biraz daha netle\u015fmi\u015f ve buna paralel olarak d\u0131\u015f politika ara\u00e7lar\u0131n\u0131n \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir. B\u00fct\u00fcn bunlara bakarak, doktrinin \u015fekillenmesinde Devlet Ba\u015fkan\u0131 Putin\u2019in ki\u015fili\u011finin etkisi oldu\u011funu belirtmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. (59) Doktrinde, stratejik \u00e7\u0131karlar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan BDT b\u00f6lgesini ulusal g\u00fcvenlik sahas\u0131 olarak de\u011ferlendiren RF, \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 tehdit alt\u0131nda hissetti\u011fi her durumda, b\u00f6lgeye askeri m\u00fcdahalede bulunma hakk\u0131n\u0131 da ilan etmektedir.<\/p>\n

RF, d\u0131\u015f g\u00fc\u00e7leri \u2019ulusal g\u00fcvenlik sahas\u0131\u2019 olarak niteledi\u011fi yak\u0131n \u00e7evreden uzak tutabilmek i\u00e7in, n\u00fckleer g\u00fcce ba\u015fvuran ilk taraf olmamak taahh\u00fcd\u00fcnden vazge\u00e7erek cayd\u0131r\u0131c\u0131 bir politikay\u0131 ama\u00e7lam\u0131\u015ft\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla, yeni askeri doktrin sayesinde Rusya hem b\u00f6lgede varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kurumsalla\u015ft\u0131rmakta hem de ba\u015fka \u00fclkelerin b\u00f6lgede n\u00fcfuz kurmas\u0131na engel olmaya \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. RF bunlara ek olarak t\u0131pk\u0131 Sovyet d\u00f6neminde oldu\u011fu gibi ihtiya\u00e7 duydu\u011fu \u2018d\u0131\u015f s\u0131n\u0131r\u2019lara BDT arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla tekrar kavu\u015fmaktad\u0131r. (60) 3. D\u0131\u015f Politika Doktrini2000 y\u0131l\u0131nda a\u00e7\u0131klanan yeni \u201cD\u0131\u015f Politika\u201d kavram\u0131 ile Rusya, 21.y\u00fczy\u0131ldaki d\u0131\u015f politika \u00f6nceliklerini saptamay\u0131 ama\u00e7lam\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6ylece Rusya\u2019n\u0131n eski d\u00f6nemlerde oldu\u011fu gibi bir \u2018S\u00fcper G\u00fc\u00e7\u2019 olmasa da \u2018B\u00fcy\u00fck\u2019 ve\u2018Etkili\u2019 bir devlet olmas\u0131 gerekti\u011fi vurgulanm\u0131\u015ft\u0131r. Moskova\u2019n\u0131n, uluslararas\u0131 sistemin ABD ekseninde tek kutuplulu\u011fa do\u011fru gitmesinin kendi ulusal \u00e7\u0131karlar\u0131na bir tehdit olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnerek (61) hareket etti\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. \u00c7okkutuplu sistem yakla\u015f\u0131m\u0131 i\u00e7erisinde aktif bir d\u0131\u015f politika izlenmesi ve bu noktada Bat\u0131l\u0131 kurumlarla nitelikli ili\u015fkilerin geli\u015ftirilmesi esas al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Bununla beraber, Avrasyac\u0131 yakla\u015f\u0131m\u0131n bir uzant\u0131s\u0131 olarak, b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7 s\u00f6ylemini benimseyen ya da b\u00f6lgelerinde g\u00fc\u00e7 oda\u011f\u0131 durumundaki devletlerle(ABD, AB, \u00c7in, Hindistan, v.s.) ikili d\u00fczeyde \u00f6zel ili\u015fkilerin geli\u015ftirilmesine \u00f6nem verilmi\u015ftir. (62)<\/p>\n

Doktrinde ekonomik \u00e7\u0131kar ve ara\u00e7lar\u0131n d\u0131\u015f politikada temel \u00f6ncelikler ve ara\u00e7lar olaca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a ifade edilmi\u015ftir. Enerji politikalar\u0131 ile boru hatlar\u0131 stratejilerinin merkezi karar alma organlar\u0131nca belirlenmesi, s\u00f6z konusu sekt\u00f6r\u00fcn d\u0131\u015f politika arac\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesinden \u00f6nce ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi i\u00e7in gerekli hale gelmi\u015ftir. Nitekim Putin d\u00f6neminde Gazprom\u2019un ekonomik akt\u00f6r olarak \u00f6zerkli\u011fi s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ve d\u0131\u015f politikadaki etkinli\u011fi azalt\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. (63) Yeni\u00a0<\/span>Rus g\u00fcvenlik ve d\u0131\u015f politika doktrinleri ile resmen \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131lan ekonomik \u00e7\u0131karlar\u0131n, Rus d\u0131\u015f politikas\u0131na yans\u0131t\u0131lmas\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde, enerji fakt\u00f6r\u00fcn\u00fcn avantajl\u0131 ve etkin bir duruma getirilmesi Rus d\u0131\u015f politikas\u0131nda yeni bir d\u00f6nemin ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. Bunun anlam\u0131, Rusya\u2019n\u0131n d\u0131\u015f politikas\u0131nda enerji fakt\u00f6r\u00fcn\u00fcn en etkin ara\u00e7 olarak \u00f6n\u00fcm\u00fcze \u00e7\u0131kmas\u0131d\u0131r. D\u00fcnya enerji rezervleri ve ihracat pay\u0131 bak\u0131m\u0131ndan \u00e7ok \u00f6nemli g\u00fc\u00e7 konumunda bulunan Rus enerji sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn etkinli\u011finin Rus d\u0131\u015f politika uygulamalar\u0131na ba\u015far\u0131yla yans\u0131t\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n

T\u00fcrkmenistan\u2019la do\u011fal gaz anla\u015fmas\u0131, Rusya\u2019n\u0131n Hazar b\u00f6lgesinde aktifle\u015fme s\u00f6ylem ve politikalar\u0131,T\u00fcrkiye ile Mavi Ak\u0131m projesindeki i\u015fbirli\u011fi, Avrupa ile ili\u015fkilerde enerji fakt\u00f6r\u00fcn\u00fcn \u00f6neminin artmas\u0131, hep bu \u00e7er\u00e7evede de\u011ferlendirilebilir. (64) \u00c7ok kutuplu bir d\u00fcnyan\u0131n savunuldu\u011fu doktrinde Rusya, ger\u00e7ek potansiyele sahip bir Avrasya g\u00fcc\u00fc olarak tan\u0131mlanmakta ve jeopolitik \u00f6nemi vurgulanmaktad\u0131r. D\u0131\u015f politikada g\u00fcvenlik, askeri ve ekonomik fakt\u00f6rlerin \u00f6nemi \u00fczerinde durulmakta ve \u00fclke d\u0131\u015f\u0131nda bulunan Rus haklar\u0131na ili\u015fkin koruyucu tutum g\u00f6r\u00fclmektedir. BDT ile ili\u015fkiler b\u00f6lgesel \u00f6ncelikler kapsam\u0131nda ele al\u0131nmakta, Rusya Federasyonu\u2019nun eski Sovyet b\u00f6lgesinde etkin olmas\u0131 gerekti\u011fi belirtilmektedir. NATO konusunda ise, geni\u015flemeden duyulan rahats\u0131zl\u0131k vurgulanmaktad\u0131r. Doktrin, ABD ve AB ile ili\u015fkilere \u00f6nem vermektedir. Ancak ABD\u2019nin \u00f6ne \u00e7\u0131kmas\u0131ndan, BM G\u00fcvenlik Konseyi\u2019nin onay\u0131 olmadan giri\u015filen operasyonlardan duyulan rahats\u0131zl\u0131k da vurgulanmaktad\u0131r. \u00c7ok kutuplu d\u00fcnya sisteminden yana olunmas\u0131, bu rahats\u0131zl\u0131ktan ileri gelmektedir. BM\u2019nin yeniden yap\u0131land\u0131r\u0131lmas\u0131 konusundaki ifadeler ile, BM G\u00fcvenlik Konseyi\u2019ne veto hakk\u0131na sahip yeni \u00fcyelerin al\u0131nmas\u0131 yolundaki ifadeler de buna i\u015faretletmektedir. (65)<\/p>\n

D\u0131\u015f politika kavram\u0131 ve askeri doktrin Rusya\u2019n\u0131n yak\u0131n \u00e7evrede n\u00fcfuz aray\u0131\u015f\u0131n\u0131n stratejik dayanaklar\u0131 niteli\u011findedir. Bu iki kavramda yeni d\u00f6neme ili\u015fkin Rusya\u2019n\u0131n \u2018grand stratejisini\u2019 g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Buna g\u00f6re Rusya, hem Bat\u0131 ile b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7 stat\u00fcs\u00fcn\u00fc kaybetmeden pragmatik ve e\u015fit bir ili\u015fki istemekte, hem de Avrasya\u2019da ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 bir rol hedeflemektedir. Sonu\u00e7 olarak, d\u0131\u015f \/b\u00f6lgesel\/g\u00fcvenlik politikalar\u0131 ile Rus ulusal kimli\u011fi ve milliyet\u00e7ili\u011fini \u015fekillendiren askeri doktrin ve d\u0131\u015f politika kavramlar\u0131 reformist ve Avrasyac\u0131lar aras\u0131nda \u00f6zellikle yak\u0131n \u00e7evrede uygulanacak politikalar a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir uzla\u015f\u0131ya var\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemlidir. (66)<\/p>\n

III. 11 Eyl\u00fcl Sonras\u0131 Rus D\u0131\u015fPolitikas\u0131
\n<\/b>
\n11 Eyl\u00fcl hadiseleri ve arkas\u0131ndan ya\u015fanan geli\u015fmeler Rusya Federasyonu\u2019nun d\u0131\u015f politika ve g\u00fcvenlik doktrinlerinde geleneksel \u00e7izginin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 olduk\u00e7a zorlayacak nitelikte de\u011fi\u015fikliklere yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Art\u0131k,Rusya\u2019n\u0131n uluslararas\u0131 bir g\u00fc\u00e7 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n, en az\u0131ndan uluslararas\u0131 bir g\u00fc\u00e7 olman\u0131n ekonomik altyap\u0131s\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamaktan uzak oldu\u011funun fark\u0131na varan Putin, Rusya\u2019y\u0131 global arenadan \u00e7ekerek, b\u00f6lgesel ve\/fakat enerji eksenli etkin bir g\u00fc\u00e7 haline d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrme yolunda \u00e7al\u0131\u015fmalara ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Bu \u00e7er\u00e7evede Moskova, ABD ile yak\u0131nla\u015farak genelde Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131 ile b\u00fct\u00fcnle\u015fme politikalar\u0131 takip etmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Politik oldu\u011fu kadar ekonomik gerek\u00e7elere de dayanan bu kararla Rusya, en az\u0131ndan bir s\u00fcreli\u011fine k\u00fcresel iddialar\u0131ndan vazge\u00e7ti\u011fini ortaya koymu\u015ftur. (67)<\/p>\n

Rusya, k\u00fcresel politikalardan vazge\u00e7tikten sonra ilk i\u015f olarak yak\u0131n \u00e7evresine y\u00f6nelmi\u015ftir. Bu \u00e7er\u00e7evede Ba\u011f\u0131ms\u0131z Devletler Toplulu\u011fu \u00fclkeleri ile ili\u015fkilerini ekonomik ve asker\u00ee bazda geli\u015ftirmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. D\u00fcnyada \u00e7ok kutuplu bir yap\u0131 olu\u015fturmak amac\u0131yla AB, AG\u0130T, Avrupa Konseyi gibi \u00f6rg\u00fctlerle ve ba\u015fta Almanya olmak \u00fczere Avrupa \u00fclkeleriyle ili\u015fkilerini geli\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Rusya\u2019da 11 Eyl\u00fcl\u2019e ili\u015fkin olarak iki g\u00f6r\u00fc\u015f belirmi\u015ftir. Resmi g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re11 Eyl\u00fcl, ge\u00e7mi\u015fteki zorluklar\u0131 ve \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 geride b\u0131rak\u0131p Bat\u0131\u2019ya tam entegrasyon i\u00e7in benzersiz bir f\u0131rsatt\u0131. Bunun aksini savunanlar ise, ABD\u2019nin Rusya\u2019n\u0131n dominant oldu\u011fu eski Sovyet sahas\u0131na yerle\u015ferek burada varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendirmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131ndan hareketle, 11 Eyl\u00fcl\u2019\u00fcn Rus d\u0131\u015f politikas\u0131 \u00e7\u0131karlar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan faydadan \u00e7ok zarar getirdi\u011fini savunmu\u015ftur. (68) Putin, halk\u0131 kar\u015f\u0131 olmas\u0131na ra\u011fmen ABD ile ters d\u00fc\u015fmeme, Orta Asya \u00fclkeleri \u00fczerinde etkisini s\u00fcrd\u00fcrme, BDT s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 daha iyi kontrol etme, \u00c7e\u00e7enistan sorunu dolay\u0131s\u0131yla maruz kal\u0131nan i\u00e7 ve d\u0131\u015f bask\u0131y\u0131 azaltma, NATO ile yeni perspektifler olu\u015fturma gibi nedenlerle ABD\u2019yle yard\u0131ma ve i\u015fbirli\u011fine gitmi\u015ftir. (69)<\/p>\n

11 Eyl\u00fcl\u2019den sonra k\u00fcresel d\u00fczeyde d\u0131\u015f politikas\u0131nda en radikal de\u011fi\u015fimi ya\u015fayan \u00fclkelerden biri olan Rusya\u2019da Ba\u015fkan Putin, i\u00e7 politikada \u00f6nemli riskler alarak ter\u00f6rizme kar\u015f\u0131 sava\u015fta ABD\u2019ye tam destek sa\u011flam\u0131\u015f ve Bat\u0131 ile Avrasyac\u0131l\u0131k aras\u0131nda bir eksene oturtulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan Rusya\u2019n\u0131n y\u00f6n\u00fc, 11Eyl\u00fcl\u2019den sonra Bat\u0131 ile b\u00fct\u00fcnle\u015fmeye ve bu anlamda ABD ile m\u00fcttefikli\u011fe do\u011fru \u00e7evrilmi\u015ftir. ABD ile h\u0131zl\u0131 ba\u015flayan balay\u0131 bu \u00fclkenin Orta Asya\u2019da birbiri ard\u0131na asker\u00ee \u00fcsler edinmesiyle neticelenmi\u015ftir. Ancak bir taraftan Rusya i\u00e7erisinde y\u00fckselen Bat\u0131 kar\u015f\u0131t\u0131 s\u00f6ylem ve di\u011fer yandan da ABD\u2019den umulan\u0131n bulunamamas\u0131, Moskova\u2019da ABD\u2019ye verilen deste\u011fin sorgulanmas\u0131na ve Kremlin\u2019in d\u0131\u015f politika alternatiflerini a\u00e7\u0131k tutmas\u0131na sebep olmu\u015ftur. (70) NATO ve Rusya 11 Eyl\u00fcl\u2019den sonra aralar\u0131ndaki geni\u015f i\u015fbirli\u011fine yeni bir h\u0131z ve y\u00f6n kazand\u0131rmak i\u00e7in baz\u0131 ad\u0131mlar atm\u0131\u015flard\u0131r. NATO-Rusya Konseyi\u2019nin kurulmas\u0131 bu ad\u0131mlardan biridir. Ter\u00f6rizme kar\u015f\u0131 birlikte hareket etme prensibiyle g\u00f6r\u00fclen bu yak\u0131nla\u015fma Rusya\u2019n\u0131n NATO\u2019ya girme ihtimalini g\u00fcndeme getirmi\u015ftir. (71)<\/p>\n

11 Eyl\u00fcl\u2019den sonra NATO M\u00fcttefikleri ve Rusya,ortak tehditlerle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya olduklar\u0131n\u0131 ve art\u0131k NATO\u2019nun geni\u015flemesi gibi konularda tart\u0131\u015fmaya devam edemeyeceklerini anlam\u0131\u015flard\u0131r. (72) Yeniuluslararas\u0131 d\u00fczende, ter\u00f6r kar\u015f\u0131t\u0131 blokla\u015fma \u00e7abalar\u0131ndan uzakla\u015facak bir Rusya\u2019n\u0131n tek ba\u015f\u0131na kalabilme riski, Putin\u2019i aktif bir politika izlemeye y\u00f6neltmi\u015ftir. Ancak bu olumlu hava, Rusya\u2019n\u0131n NATO\u2019nun geni\u015flemesi ile ilgili g\u00f6r\u00fc\u015flerinden vazge\u00e7ti\u011fi anlam\u0131na gelmemektedir.11 Eyl\u00fcl sald\u0131r\u0131lar\u0131n\u0131n ard\u0131ndan ABD ve m\u00fcttefiklerinin ‘uluslararas\u0131 ter\u00f6rizme’ kar\u015f\u0131 a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 sava\u015f ve yeni tehdit alg\u0131lamalar\u0131n\u0131n \u015fekillenmesi d\u00fcnyan\u0131n \u00c7e\u00e7enistan’da ya\u015fanan sava\u015fa bak\u0131\u015f\u0131 \u00fczerinde de etkili olmu\u015ftur.Bu \u00e7er\u00e7evede \u00c7e\u00e7enistan Sava\u015f\u0131’n\u0131n uluslararas\u0131 ter\u00f6rizm kapsam\u0131nda m\u0131,yoksa ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k m\u00fccadelesi olarak m\u0131 de\u011ferlendirilmesi gerekti\u011fi tart\u0131\u015fmas\u0131 Vladimir Putin’in ba\u015far\u0131l\u0131 propaganda sava\u015f\u0131 sayesinde dondurulmu\u015ftur. (73) PutiPutin, 11 Eyl\u00fcl\u2019den sonraki televizyon konu\u015fmas\u0131nda “\u00c7e\u00e7enistan’daki olaylar\u0131n uluslararas\u0131 ter\u00f6rizmle m\u00fccadelenin d\u0131\u015f\u0131nda oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez” diyerek bu cumhuriyete y\u00f6nelik operasyonlar\u0131na me\u015fruiyet zemini bulmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. (74)<\/p>\n

11 Eyl\u00fcl sonras\u0131 s\u00fcre\u00e7te, \u00c7e\u00e7en sorununun toplum ve devlet i\u00e7indeki alg\u0131lamalar\u0131nda eski \u00f6nemini yitirmesiyle birlikte, Rusya\u2019daki ulus\u00e7u s\u00f6ylemlerin a\u011f\u0131rl\u0131klar\u0131n\u0131n azalmas\u0131 g\u00fcndemdedir. Bu a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, devletin ve toplumun genel ilgilerinin yeniden d\u0131\u015f d\u00fcnyaya y\u00f6neltilmesi s\u00f6zkonusu olacakt\u0131r. \u00c7e\u00e7en sorunu merkezi devletin yeniden olu\u015fturulmas\u0131 i\u00e7inen \u00f6nemli arg\u00fcman olarak g\u00fcndemde tutulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lsa da, ekonomik reformlar\u0131n s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilmesi i\u00e7in d\u0131\u015f etkenlerin katk\u0131s\u0131n\u0131n s\u00fcrmesi \u015fartt\u0131r. (75) \u0130ki bloklu yap\u0131n\u0131n y\u0131k\u0131lmas\u0131 ile 11 Eyl\u00fcl aras\u0131nda ge\u00e7en zaman zarf\u0131nda ABD\u2019nin Rusya Federasyonu ile ili\u015fkileri; Kafkasya ve Orta Asya\u2019da birlikte davranma, Avrupa ve Balkanlar\u2019da Rusya\u2019n\u0131n ABD\u2019siz davranmas\u0131na engel olma ve Ortado\u011fu\u2019da ABD\u2019nin birincil g\u00fc\u00e7 olmas\u0131n\u0131 kabul etme \u00e7izgilerinde geli\u015ftirilmi\u015ftir.<\/p>\n

11 Eyl\u00fcl\u2019\u00fcn hemen sonras\u0131nda Afganistan\u2019a yap\u0131lan m\u00fcttefikler m\u00fcdahalesi s\u0131ras\u0131nda, Rusya Federasyonu-ABD ili\u015fkilerinde hen\u00fcz a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kmam\u0131\u015f baz\u0131 paradoksal durumlar ortaya \u00e7\u0131kmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Afganistan\u2019a yap\u0131lan m\u00fcdahalenin \u201cter\u00f6rizmle m\u00fccadele\u201d -\u00f6zellikle radikal \u0130sl\u00e2mi ter\u00f6rle m\u00fccadele- konsepti \u00e7er\u00e7evesinde Rusya Federasyonu ile ABD\u2019nin politikalar\u0131nda \u00f6nemli bir \u00f6rt\u00fc\u015fme sa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak, m\u00fccadelenin y\u00f6ntem ve taktikleri konusunda aralar\u0131nda g\u00f6r\u00fc\u015f ayr\u0131l\u0131klar\u0131 do\u011fmaya ba\u015flam\u0131\u015f, ABD, Afganistan m\u00fcdahalesinin me\u015fruiyetinin sa\u011flanmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda yan\u0131na ald\u0131\u011f\u0131 Rusya\u2019ya, Afganistan\u2019\u0131n yeniden yap\u0131land\u0131r\u0131lmas\u0131nda ayn\u0131 oranda yer vermemi\u015f ve dolay\u0131s\u0131yla d\u00fcnya politikalar\u0131nda Rusya ile birlikte davranmama olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

ABD\u2019nin Orta Asya, Kafkasya ve Balkanlar\u2019da askeri bak\u0131mlardan kal\u0131c\u0131 pozisyonunu s\u00fcrd\u00fcrece\u011finin ve Rusya Federasyonu\u2019nun da bu b\u00f6lgelerde kendisinden ba\u011f\u0131ms\u0131z bir g\u00fc\u00e7 olmas\u0131na yana\u015fmayaca\u011f\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131kl\u0131k kazanmas\u0131, Rusya Federasyonu\u2019nu AB\u2019nin \u00f6zellikle ABD\u2019ye kar\u015f\u0131 temkinli davranan iki \u00e7ekirdek \u00fclkesi durumundaki Fransa ve Almanya ile yak\u0131nla\u015fmaya itmi\u015ftir. (76) Irak harekat\u0131 konusunda da Rusya ba\u015flang\u0131\u00e7ta ABD\u2019yi desteklemi\u015f ancak sava\u015ftan sonra Irak\u2019ta yeni d\u00fczeni kuran ABD oldu\u011fu i\u00e7in bundan rahats\u0131zl\u0131k duymu\u015f, ABD\u2019nin Irak harekat\u0131ndan sonra Orta Asya ve Kafkasya\u2019ya kal\u0131c\u0131 bir \u015fekilde yerle\u015fmesinden endi\u015fe etmi\u015ftir. (77) Bug\u00fcn Rusya, ter\u00f6rizmle m\u00fccadele edilmesi gerekti\u011fini savunmakta ancak bunun ABD\u2019nin yapt\u0131\u011f\u0131 gibi tek tarafl\u0131 olarak yap\u0131lmamas\u0131 gerekti\u011fine inanmaktad\u0131r. Uluslararas\u0131 g\u00fcvenli\u011fin giderek tehdit alt\u0131nda bulunmas\u0131ndan ve istikrar\u0131n yok olmas\u0131ndan endi\u015felenmekte, bunun engellenmesi i\u00e7in uluslararas\u0131 ter\u00f6rizmi ve kitle imha silahlar\u0131n\u0131 \u00f6nleyecek uluslararas\u0131 bir birlik olu\u015fturulmas\u0131 gerekti\u011fine inanmaktad\u0131r. Bunun da ancak uluslararas\u0131 arenada kabul g\u00f6ren bir \u00e7\u00f6z\u00fcmle ve uluslararas\u0131 hukukun kurallar\u0131na g\u00f6re yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini savunmaktad\u0131r. Rusya\u2019ya g\u00f6re k\u00fcreselle\u015fen d\u00fcnyada tek tarafl\u0131 tutumlar sorunlar\u0131 \u00e7\u00f6zmek yerine daha da derinle\u015ftirecektir. (78)<\/p>\n

Putin y\u00f6netimin 1999\u2019dan 11 Eyl\u00fcl\u2019e kadarki d\u00f6nemdeki d\u0131\u015f politikas\u0131nda Avrasyac\u0131 yakla\u015f\u0131m\u0131n ciddi bir a\u011f\u0131rl\u0131k noktas\u0131 oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir. Ancak, 11Eyl\u00fcl\u2019den sonra ABD ile i\u015fbirli\u011fi s\u00fcrecine giren Putin y\u00f6netimin bu retori\u011fi \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde geri plana itti\u011fi veya en az\u0131ndan s\u0131k s\u0131k kullanmamaya dikkat etti\u011fi g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Fakat, \u00f6zellikle son birka\u00e7 y\u0131ld\u0131r Rusya-ABD ili\u015fkilerinde\u201czorunlu balay\u0131n\u0131n\u201d sona erdi\u011fi y\u00f6n\u00fcnde i\u015faretler g\u00f6r\u00fclmektedir. Bu geli\u015fmeye paralel olarak, Putin y\u00f6netimin de Avrasyac\u0131l\u0131\u011f\u0131n temel s\u00f6ylemlerinden olan \u00e7ok kutuplu d\u00fcnya, ABD hegemonyas\u0131na kar\u015f\u0131tl\u0131k benzeri unsurlara s\u0131k\u00e7a yer verdi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. (79) \u00d6yle g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor ki, siyasi g\u00fc\u00e7lerin merkezi e\u011filimlere \u00e7ekilmesinin sa\u011flanmas\u0131 ve Atlantik\u00e7ilik-Avrasyac\u0131l\u0131k sentezinin Rus d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131n temellerine uyarlanmas\u0131, Putin d\u00f6neminin en belirgin \u00f6zellikleri olacakt\u0131r.<\/p>\n

IV. Putin\u2019le \u0130kinci D\u00f6nem
\n<\/b>
\n14 Mart 2004 tarihinde yap\u0131lan Ba\u015fkanl\u0131k Se\u00e7iminde Putin ikinci kez %71,1 oy oran\u0131 (80) ile d\u00f6rt y\u0131ll\u0131k s\u00fcre i\u00e7in Rusya Federasyonu devlet ba\u015fkan\u0131 se\u00e7ilmi\u015ftir. Se\u00e7imlerden \u00f6nceki y\u0131l, ekonomi ve d\u0131\u015f politikada Putin\u2019in zaferler elde etti\u011fi bir y\u0131l olarak tarihe ge\u00e7mi\u015ftir. Petrol fiyatlar\u0131 \u00e7ok y\u00fcksek oldu\u011fu i\u00e7in petrol \u00fclkeye para kazand\u0131rm\u0131\u015f, bunun sonucunda da ekonomide Putin\u2019in devlet ba\u015fkan\u0131 oldu\u011fu 1999 y\u0131l\u0131ndan itibaren g\u00f6zlemlenen canl\u0131l\u0131k devam etmi\u015ftir. (81)<\/p>\n

11 Eyl\u00fcl ter\u00f6r sald\u0131r\u0131lar\u0131 ve takip eden Afganistan ve Irak i\u015fgalleri s\u0131ras\u0131nda petrol piyasalar\u0131nda g\u00f6r\u00fclen dalgalanmalar\u0131 Rusya’y\u0131 yeniden ekonomik ve siyasi bir g\u00fc\u00e7 haline getirmi\u015ftir. Petrol fiyatlar\u0131ndaki art\u0131\u015f Rusya’n\u0131n keyfini art\u0131r\u0131yor, Amerikal\u0131lar\u0131 ise rahats\u0131z ediyordu. Doktoras\u0131n\u0131 enerji endeksli d\u0131\u015f politika \u00fczerine yapan Ba\u015fkan Putin, Rusya’y\u0131 yeniden bir s\u00fcper g\u00fc\u00e7 yapacak politikalar\u0131 ke\u015ffetmi\u015fti: Petrol vanalar\u0131n\u0131 elinde tutmak. Tabii bunun i\u00e7in \u00f6nce oligarklardan kurtulmas\u0131 gerekiyordu. Moskova k\u0131sa zamanda petrol \u015firketlerini devlet kontrol\u00fcne almay\u0131 ba\u015fard\u0131. Yeni merkezile\u015fme hamlesini enerji ba\u011flant\u0131l\u0131 di\u011fer dev \u015firketler izledi. Putin’in2004 y\u0131l\u0131nda b\u00fcy\u00fck halk deste\u011fiyle ikinci kez devlet ba\u015fkan\u0131 se\u00e7ilmesi merkeziyet\u00e7i politikalar i\u00e7in ekstra bir destek sa\u011flad\u0131. (82) Putin\u2019in ikinci ba\u015fkanl\u0131k d\u00f6neminde hem AB\u2019nin hem de NATO\u2019nun tarihindeki en b\u00fcy\u00fck geni\u015flemesi ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir. Aralar\u0131nda Estonya, Letonya, Litvanya\u2019n\u0131n da bulundu\u011fu yedi \u00fclke NATO\u2019ya \u00fcye olmu\u015ftur. Putin, bu geni\u015flemenin yeni g\u00fcvenlik tehditlerine cevap vermedi\u011fini s\u00f6yleyerek geni\u015flemeye s\u0131cak bakmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etmi\u015f, AB\u2019nin geni\u015flemesinden sonra ise AB ile Rusya aras\u0131ndaki i\u015fbirli\u011finin geli\u015ftirilece\u011fi a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Bu olaylar kar\u015f\u0131s\u0131nda Rusya\u2019n\u0131n sergiledi\u011fi tutum Rus d\u0131\u015f politikas\u0131nda on y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131nd\u0131r devam eden Avrupa merkezli, Bat\u0131c\u0131 pragmatik yakla\u015f\u0131m\u0131 ortaya koymaktad\u0131r. Bu yakla\u015f\u0131m i\u00e7erisinde eski Sovyet co\u011frafyas\u0131 m\u00fcnhas\u0131r bir yere sahiptir ve \u00f6nceli\u011fini her zaman korumaktad\u0131r. (83) Bu d\u00f6nemde meydana gelen en \u00f6nemli olaylardan biri Eyl\u00fcl 2004\u2019teKuzey Osetya\u2019n\u0131n Beslan kasabas\u0131nda ya\u015fanan okul bask\u0131n\u0131d\u0131r. \u015eamil Basayev liderli\u011findeki gruplar taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirilen bu ter\u00f6r eylemi Rus g\u00fcvenlik g\u00fc\u00e7leri taraf\u0131ndan kanl\u0131 bir \u015fekilde neticelenmi\u015ftir. D\u00fcnyaya uluslararas\u0131 ter\u00f6rizm kapsam\u0131nda lanse edilen Beslan katliam\u0131n\u0131n ard\u0131ndan Rusya, 11 Eyl\u00fcl sonras\u0131 \u2018ter\u00f6rizmle sava\u015f\u2019 ba\u011flam\u0131nda Bush\u2019un ortaya koydu\u011fu \u00f6nleyici sald\u0131r\u0131 doktrinini sahiplenmi\u015ftir. Putin\u2019in bu olay\u0131, Kafkasya\u2019da denetimi ele almak i\u00e7in bir f\u0131rsat olarak de\u011ferlendirdi\u011fi s\u00f6ylenebilir. Zira Putin, Beslan\u2019daki olaylar\u0131n ard\u0131ndan merkeziyet\u00e7ili\u011fi g\u00fc\u00e7lendirici planlar\u0131n\u0131 devreye sokmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Beslan trajedisi ayn\u0131 zamanda bir \u00e7ok komplo teorisini de g\u00fcndeme getirmi\u015ftir. Zira, bu ter\u00f6r eyleminin ard\u0131nda \u00e7ok say\u0131da ucu a\u00e7\u0131k soru bulunmaktad\u0131r. (84) \u201cBeslan asl\u0131nda Rusya\u2019n\u0131n, G\u00fcrcistan\u2019\u0131n ya da ABD\u2019nin komplosuydu\u201d (bunlardan birinin ya da birka\u00e7\u0131n\u0131n) ya da \u201cbu devletlerin herhangi birinin i\u015fbirli\u011fi ile ger\u00e7ekle\u015fti\u201d \u015feklinde yorumlar yap\u0131lmaktad\u0131r. Rusya \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc d\u0131\u015f politika stratejisinin gere\u011fi olarak, ABD ile ili\u015fkilerini geli\u015ftirme yolunda ilerlerken, \u015eangay \u0130\u015fbirli\u011fi \u00d6rg\u00fct\u00fc gibi kurumlar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla da, ABD\u2019nin b\u00f6lgede daha fazla yay\u0131lmas\u0131n\u0131n gerek\u00e7elerini ortadan kald\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Kuzey Osetya\u2019n\u0131n Beslan kentinde ya\u015fanan ter\u00f6r eylemi sonras\u0131nda RF de t\u0131pk\u0131 ABD gibi petrol co\u011frafyas\u0131na ve kalpgaha (85) daha fazla hakim olabilmenin avantaj\u0131n\u0131 yakalam\u0131\u015ft\u0131r. (86)<\/p>\n

V. Rus D\u0131\u015f Politikas\u0131nda Enerji Fakt\u00f6r\u00fc
\n<\/b>
\nRusya, enerji kaynaklar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan d\u00fcnyan\u0131n en \u00f6nemli \u00fclkelerinden biridir. (87) SSCB\u2019nin da\u011f\u0131lmas\u0131ndan sonra Rusya, art\u0131k uluslararas\u0131 bir s\u00fcper g\u00fc\u00e7 olmad\u0131\u011f\u0131ndan hareketle yeni politikalar benimsemi\u015f ve sahip oldu\u011fu zengin enerji kaynaklar\u0131 sayesinde b\u00f6lgesel bir enerji s\u00fcper g\u00fcc\u00fc olma yolunda bir politika benimsemi\u015ftir. D\u00fcnyan\u0131n en \u00f6nemli enerji rezervlerinden birine sahip Rusya\u2019n\u0131n d\u0131\u015f politikas\u0131nda enerji unsurunu \u00e7ok etkin stratejik ara\u00e7 olarak \u00f6ne \u00e7\u0131karma yolunda hareket etti\u011fini s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Putin liderli\u011findeki Rusya, petrol ve do\u011falgaz\u0131 etkin bir \u015fekilde d\u0131\u015f politika silah\u0131 olarak kullanmaktad\u0131r. \u0130ran’dan Filistin’e, Kafkaslardan Ukrayna’ya kadar pek \u00e7ok b\u00f6lgede Bat\u0131l\u0131 \u00fclkelerin politikalar\u0131na ayak direyen Rusya yeni bir enerji s\u00fcper g\u00fcc\u00fc olarak ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Bunun anlam\u0131, Rusya\u2019n\u0131n d\u0131\u015f politikas\u0131nda enerji fakt\u00f6r\u00fcn\u00fcn en etkin ara\u00e7 olarak \u00f6n\u00fcm\u00fcze \u00e7\u0131kmas\u0131d\u0131r. Rusya, Avrasya’da yeniden y\u00fckseli\u015fe ge\u00e7en bir g\u00fc\u00e7 olma \u00f6zelli\u011fini giderek geli\u015ftirirken, k\u00fcresel enerji dengeleri i\u00e7indeki rol\u00fcn\u00fc de art\u0131rmaktad\u0131r.<\/p>\n

Rusya kendisini en b\u00fcy\u00fck enerji \u00fclkesi olarak tan\u0131tmaktad\u0131r, petrol ve do\u011falgaz \u00fcretimi bak\u0131m\u0131ndan s\u0131rayla d\u00fcnyan\u0131n ikinci ve birinci konumunda oldu\u011funu iddia etmektedir. Rusya gelece\u011fe y\u00f6nelik, enerjiye dayanarak belli \u00fclkeler ve b\u00f6lgeler \u00fczerinde etki yaratabilmenin zeminini haz\u0131rlamaya \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Sovyetler d\u00f6nemindeki asker\u00ee s\u00fcper g\u00fc\u00e7 y\u0131k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r, Ba\u015fkan Putin\u2019in stratejisi ise enerji s\u00fcper g\u00fcc\u00fc yaratmaya \u00e7al\u0131\u015fmakt\u0131r. Rusya\u2019n\u0131n k\u00fcresel \u00e7apta enerji vas\u0131tas\u0131yla siyas\u00ee etki yaratmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 a\u015fikard\u0131r. (88) ABD Ba\u015fkan\u0131 George Bush\u2019un 1992\u2019de dile getirdi\u011fi yenid\u00fcnya d\u00fczeninde rekabet, ekonomik \u00e7\u0131karlar\u0131n ba\u015fat unsura d\u00f6n\u00fc\u015fmesi anlay\u0131\u015f\u0131na dayanmaktad\u0131r. Son on y\u0131lda, \u00f6zellikle Bat\u0131 devletleri taraf\u0131ndan me\u015fru bir rekabet anlay\u0131\u015f\u0131 olarak \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131lan ekonomik \u00e7\u0131karlar mevcut uluslararas\u0131 ili\u015fkiler sistemati\u011finde me\u015fru m\u00fccadele arac\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclmektedir. Yeni Rus ulusal g\u00fcvenlik ve d\u0131\u015f politika doktrinleri de, bu ekonomik \u00e7\u0131kar rekabetini temel alarak, jeo-stratejiden jeo-ekonomiye do\u011fru de\u011fi\u015fimi benimsemi\u015ftir. (89)<\/p>\n

Bu\u00a0<\/span>\u00e7er\u00e7evede Rusya, \u00f6ncelikli olarak eski SSCB b\u00f6lgesinde etkin olma ve b\u00f6lge \u00fclkelerini enerji a\u00e7\u0131s\u0131ndan kendisine ba\u011f\u0131ml\u0131 k\u0131lmak istemektedir. B\u00f6ylece b\u00f6lgede ABD denetiminin yeterince geli\u015fmesi engellenmi\u015f olacak, elindeki enerji kozu sayesinde Rusya, Ortado\u011fu ve Kafkasya b\u00f6lgesinde \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 koruyabilecektir. Nitekim Rusya bunu uygulam\u0131\u015f ve 2005 y\u0131l\u0131 sonunda Ukrayna\u2019ya verdi\u011fi gaz\u0131 keserek bir bak\u0131ma \u2018turuncu devrim\u2019i (90) cezaland\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Rusya’n\u0131n do\u011falgaz vanalar\u0131yla oynamas\u0131 bir anda b\u00fct\u00fcn Avrupa\u2019da tedirginli\u011fe yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Rusya g\u00fcc\u00fcn\u00fc denemi\u015f ve \u00fcmit etti\u011finden bile daha g\u00fc\u00e7l\u00fc oldu\u011funu \u00f6\u011frenmi\u015ftir. Bu olaydan sonra akla \u015fu soru geliyordu: Rusya bir enerji s\u00fcper devleti olarak uluslararas\u0131 politikada kendisini nas\u0131l konumlayacakt\u0131? Putin’in bu soruya cevab\u0131 22 Aral\u0131k 2005’teki\u00a0<\/span>g\u00fcvenlik toplant\u0131s\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 konu\u015fmayla gelmi\u015ftir.<\/p>\n

Putin Rusya’n\u0131n d\u00fcnya siyasetinde aktif ve en \u00fcst d\u00fczeyde rol almas\u0131 gerekti\u011finin alt\u0131n\u0131 \u00e7iziyordu. Bu yer alma da postmodern d\u00fcnyan\u0131n belirledi\u011fi parametreler \u00fczerinden de\u011fil, Rusya\u2019n\u0131n en iyi bildi\u011fi So\u011fuk Sava\u015f parametreleri \u00fczerinden olacakt\u0131. Putin\u2019in d\u00fcnya politikas\u0131nda aktif rol alma projesi \u00f6nce yak\u0131n \u00e7evrede bulunan ve bir zamanlar Sovyetlerin kontrol etti\u011fi \u00fclkelerin i\u00e7 ve d\u0131\u015f politikalar\u0131na h\u00fckmetmeyi gerektiriyordu. Rusya bunu kendi federasyonu i\u00e7inde ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 politikalar g\u00fcden az\u0131nl\u0131klar\u0131n h\u0131zla bast\u0131r\u0131lmas\u0131 ve kom\u015fu devletlerin Rusya\u2019ya enerji kaynaklar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan ba\u011f\u0131ml\u0131 olduklar\u0131 dersinin verilmesi yoluyla ger\u00e7ekle\u015ftirecekti. (91) Rus d\u0131\u015f politikas\u0131 V. Putin liderli\u011finde pragmatist bir anlay\u0131\u015ftan hareketle ciddi taktiksel manevra h\u00fcviyetleri kazanmaktad\u0131r. Art\u0131k Rusya\u2019n\u0131n ne ordusu,ne de n\u00fckleer kabiliyetleri ama sahip oldu\u011fu muazzam enerji kaynaklar\u0131 d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131n en \u00f6nemli enstr\u00fcman\u0131 olma yoluna girmi\u015ftir. Ukrayna ile ya\u015fanan \u201cgaz krizi\u201d ve sonras\u0131nda Ukrayna i\u00e7 siyasetinde ya\u015fanan s\u0131k\u0131\u015fmalar, Ba\u011f\u0131ms\u0131z Devletler Toplulu\u011fu\u2019na \u00fcye devletlere d\u00fc\u015f\u00fck bir \u00fccretle satm\u0131\u015f olduklar\u0131 do\u011fal gaz\u0131n fiyat\u0131n\u0131 y\u00fckseltme gayretleri ve buna kar\u015f\u0131 bu devletlerde olu\u015fan istikrars\u0131zl\u0131k i\u015faretleri Kremlin\u2019in hala bu co\u011frafyada etkili bir akt\u00f6r oldu\u011funun i\u015faretlerini vermi\u015ftir. (92) B\u00fct\u00fcn bu anlat\u0131lanlar \u00e7er\u00e7evesinde Rus d\u0131\u015f politikas\u0131nda stratejik ara\u00e7 de\u011fi\u015fiminden s\u00f6z etmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Yeni Rus g\u00fcvenlik ve d\u0131\u015f politika doktrinleri ile resmen \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131lan ekonomik \u00e7\u0131karlar\u0131n, Rus d\u0131\u015f politikas\u0131na yans\u0131t\u0131lmas\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde, enerji fakt\u00f6r\u00fcn\u00fcn avantajl\u0131 ve etkin bir duruma getirilmesi Rus d\u0131\u015f politikas\u0131nda yeni bir d\u00f6nemin ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. (93)<\/p>\n

VI. Yeni D\u00fcnya D\u00fczeninde Rusya ve Rus D\u0131\u015f Politikas\u0131
\n<\/b>
\nPutin y\u00f6netimindeki Rusya Federasyonu\u2019nun d\u0131\u015f politikas\u0131 pragmatik kararlarla y\u00fcr\u00fct\u00fclmektedir. Rusya Federasyonu d\u0131\u015f politikada \u00e7ok tarafl\u0131, dengeli siyaset s\u00fcrd\u00fcrme taraftar\u0131d\u0131r. D\u0131\u015f politikadaki \u00f6ncelik BDT \u00fclkelerine verilmekte, Bat\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki \u00f6ncelik Avrupa devletlerine, \u00f6zellikle Almanya ve Fransa\u2019ya verilmektedir. D\u00fcnyada b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7 olan ABD\u2019nin de \u00f6nemli bir devlet oldu\u011fu kabul edilmektedir. Bat\u0131\u2019ya kar\u015f\u0131 bir denge olu\u015fturmak amac\u0131yla \u0130ran, \u00c7in ve Hindistan ile ili\u015fkilere de \u00f6nem verilmektedir. Putin\u2019in ard\u0131ndan Rus d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131n y\u00f6n\u00fcn\u00fcn ne olaca\u011f\u0131 merak konusudur. \u0130kinci d\u00f6nem g\u00f6rev s\u00fcresi 2008 Mart ay\u0131nda dolacak olan Putin, \u2018anayasa engeli\u2019 (94) nedeniyle adayl\u0131\u011f\u0131n\u0131n s\u00f6z konusu olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r. Bu a\u00e7\u0131klama, Putin\u2019in halefinin kim olaca\u011f\u0131 tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 ba\u015flatm\u0131\u015ft\u0131r. Rusya d\u0131\u015f politikada \u00f6nceli\u011fi, \u2018arka bah\u00e7esi\u2019 olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc BDT \u00fclkelerine vermekte ve bunu doktrin ve belgelerde dile getirmektedir.<\/p>\n

Son y\u0131llarda G\u00fcrcistan\u2019da ve Ukrayna\u2019da meydana gelen politik geli\u015fmeler ve \u201crenkli devrimler\u201d Rusya\u2019y\u0131, eski-Sovyet co\u011frafyas\u0131nda y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc politikalar\u0131n\u0131 ciddi bir \u015fekilde g\u00f6zden ge\u00e7irmeye itmi\u015ftir. G\u00fcrcistan\u2019da Bat\u0131 yanl\u0131s\u0131 Saaka\u015fvili y\u00f6netiminin iktidara gelmesi neticesinde, Rusya\u2019n\u0131n b\u00fct\u00fcn \u00e7abalar\u0131na ra\u011fmen Ukrayna\u2019da \u201cturuncu devrim\u201d sonras\u0131 Moskova kar\u015f\u0131t\u0131 Yushenko\u2019nun iktidara gelmesi sonucunda Rusya stratejik olarak iki \u00f6nemli b\u00f6lgede yenilgiye u\u011fram\u0131\u015ft\u0131r. G\u00fcney Kafkasya\u2019da da Rusya\u2019n\u0131n stratejik m\u00fcttefiki olan Ermenistan\u2019da Bat\u0131 yanl\u0131s\u0131 g\u00fc\u00e7ler g\u00fcnden g\u00fcne g\u00fc\u00e7lenmektedirler. Bu geli\u015fmeler Moskova\u2019da ciddi tart\u0131\u015fmalara neden ve \u00fclkedeki bir \u00e7ok uzman Rus d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131n ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n arkas\u0131nda yatan nedenler \u00fczerinde ciddi bir \u015fekilde d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r. (95) G\u00fcn\u00fcm\u00fczde Rusya, d\u0131\u015f politikay\u0131 y\u00fcr\u00fctmede belirli imkanlara sahiptir. Mesela, BM\u2019de daimi konsey \u00fcyeli\u011fi, n\u00fckleer silahlar\u0131, b\u00fcy\u00fck topra\u011f\u0131, kayda de\u011fer do\u011fal kaynaklar\u0131, e\u011fitilmi\u015f n\u00fcfusu buna \u00f6rnek olarak g\u00f6sterilebilir. Rusya\u2019n\u0131n \u00f6zel jeopolitik konumu vard\u0131r.<\/p>\n

D\u00fcnya haritas\u0131nda merkezi pozisyona sahiptir, bu b\u00f6lge bazen \u2018kara merkezi\u2019 (heartland) olarak da adland\u0131r\u0131lmaktad\u0131r. Bat\u0131 k\u0131sm\u0131yla Avrupa\u2019ya, do\u011fusuyla Asya\u2019ya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Fakat bununla birlikte, devletin ulusal \u00e7\u0131karlar\u0131 net olarak kurulmam\u0131\u015f ve Rusya\u2019n\u0131n d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131n da hen\u00fcz olu\u015fma s\u00fcrecinde oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. Rusya Anayasas\u0131nda d\u0131\u015f politikan\u0131n esas y\u00f6nleri ise; siyasi, ekonomik ve ba\u015fka d\u0131\u015f ama\u00e7lara ula\u015fmak i\u00e7in askeri g\u00fc\u00e7 kullanmay\u0131 reddetmek, hi\u00e7bir devleti d\u00fc\u015fman olarak g\u00f6rmemek, \u00fclkenin egemenli\u011finin ve b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn korunmas\u0131n\u0131 ba\u015fl\u0131ca ulusal \u00e7\u0131kar olarak g\u00f6rmek \u015feklinde g\u00f6sterilmektedir. Bununla birlikte, Bat\u0131 ve BDT \u00fclkeleri ile g\u00fcvenilir ili\u015fki kurmak, ayn\u0131 zamanda Ortado\u011fu, G\u00fcney ve G\u00fcneybat\u0131 Asya devletleri ile ilmi, k\u00fclt\u00fcrel ve e\u011fitim alanlar\u0131nda ortakl\u0131k kurmak, Bat\u0131 ile Asya\u2019n\u0131n birle\u015ftiricisi rol\u00fcn\u00fc \u00fcstlenmek, \u00fclkenin \u00f6ncelikli d\u0131\u015f politik y\u00f6nelimlerini olu\u015fturmaktad\u0131r. Rusya Federasyonu d\u0131\u015f\u0131nda ya\u015famakta olan 20-25 milyon etnik Rus az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n haklar\u0131n\u0131n korunmas\u0131 da d\u0131\u015f politikan\u0131n \u00f6nemli konular\u0131ndan biridir.<\/p>\n

Kendi \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 koruyarak k\u00fcreselle\u015fme s\u00fcrecinin sorunlar\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6zmede faal hareket etmesinin gerekli oldu\u011fu s\u00f6ylenmektedir. (96) Putin y\u00f6netiminde Rus d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131n pragmatik bir seyir almas\u0131 Moskova-Ankara ili\u015fkilerinin yumu\u015famas\u0131nda \u00f6nemli rol oynayan di\u011fer bir etmen olmu\u015ftur. Putin y\u00f6netiminde Rusya, T\u00fcrkiye ile ili\u015fkilere artan bir seyirde \u00f6nem vermeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. 2001 y\u0131l\u0131nda iki \u00fclke \u201cAvrasya\u2019da \u0130\u015fbirli\u011fi Eylem Plan\u0131\u201d imzalam\u0131\u015ft\u0131r. (97) Bu \u00e7er\u00e7evede, Avrasya b\u00f6lgesinde kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 i\u015fbirli\u011fi ve g\u00f6r\u00fc\u015f al\u0131\u015fveri\u015finde bulunulaca\u011f\u0131 belirtilmi\u015f ve ekonomik ili\u015fkilerin art\u0131r\u0131lmas\u0131 konusunda hemfikir olunmu\u015ftur. Bu belge iki taraf aras\u0131nda kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 g\u00fcvenin art\u0131r\u0131lmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan da \u00f6nemlidir. \u0130li\u015fkilerin boyutu rekabetten ziyade i\u015fbirli\u011fine kaym\u0131\u015f durumdad\u0131r. Rusya T\u00fcrkiye\u2019yi b\u00f6lgesel bir g\u00fc\u00e7 olarak de\u011ferlendirmekte ve kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ziyaretler yoluyla ili\u015fkilerde g\u00fc\u00e7lenme g\u00f6r\u00fclmektedir. Rusya Federasyonu, d\u0131\u015f politikas\u0131nda \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc prensibi uygulayarak, d\u00fcnya d\u00fczeninin tek kutuplu \u015fekil almas\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Bununla birlikte k\u00fcreselle\u015fmenin de ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz oldu\u011funu kabul ederek, olu\u015facak \u00e7ok kutupluya da \u00e7ok merkezli uluslararas\u0131 sistemin uygulanmas\u0131na katk\u0131da bulunmay\u0131 planlamaktad\u0131r. Olu\u015facak bu yenid\u00fcnya d\u00fczeninde Rusya, eskisi gibi olmasa da \u00f6nemli g\u00fc\u00e7 merkezi halini almas\u0131n\u0131 hedeflemektedir. Bunun i\u00e7in gelece\u011fe y\u00f6nelik politikalar\u0131nda \u00fclkenin i\u00e7 d\u00fczenini geli\u015ftirerek, d\u0131\u015f politikada ba\u015fta ekonomik \u00e7\u0131kara \u00f6nem vererek, Rusya\u2019n\u0131n ulusal menfaatleri gere\u011fince politikalar y\u00fcr\u00fctece\u011fi anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n

B\u00d6L\u00dcM D\u0130PNOTLARI:
\n1)<\/span>\u00a0<\/b>The Constitution of the Russian Federation,\u00a0<\/span>http:\/\/www.departments.bucknell.edu\/russian\/const\/constit.html
\n2)\u00a0<\/span><\/b>Fevzi USLUBAS: SSCB\u2019den Sonra S\u0131ra Rusya\u2019da M\u0131? Afganistan, K\u00fcresel Ter\u00f6r ve ABD
\n\u0130mparatorluklar\u0131n Batakl\u0131g\u0131, (\u0130stanbul, Toplumsal D\u00f6n\u00fcs\u00fcm Yay\u0131nlar\u0131, 2005), 138.
\n3)<\/span>\u00a0<\/b>Assem NAUSHABAYEVA: Degisen Uluslararas\u0131 Dengeler Baglam\u0131nda Rusya Federasyonu\u2019nun\u00a0<\/span>D\u0131s Politikas\u0131, Doktora Tezi, (Ankara, 2005), 275.
\n4)<\/span><\/b>\u00a0Fevzi USLUBAS: a.g.e., 138.
\n5)<\/span><\/b>\u00a0Galina STAROVO\u0130TOVA: \u201cA Democratic House of Cards, Transitions\u201d, Cilt 5, Say\u0131 6, 1998, 35-36\u2019dan naklen Zeynep DAGI, Ulusal Kimlik Baglam\u0131nda Rus Milliyet\u00e7iligi ve Rus D\u0131s Politikas\u0131,Doktora Tezi, (Ankara, 2001), 133.
\n6)<\/span><\/b>\u00a0Zbigniew BRZEZINSKI: The Grand Chessboard: American Primacy and Its Geostrategic
\nImperatives, (New York, Basic Books, 1997), 109-111.
\n7)<\/span>\u00a0<\/b>Zbigniev BRZEZENSK\u0130 ve Paige SULL\u0130VAN (Ed.): Russia and the CIS: Documents, Data andAnalysis, M.E.Sharpe, (New York, CSIS, 1997), 3\u2019ten naklen F\u0131rat PURTAS, Rusya Federasyonu\u00a0<\/span>Ekseninde Bag\u0131ms\u0131z Devletler Toplulugu, (\u0130stanbul, Platin Yay\u0131nlar\u0131, 2005), 160.
\n8)<\/span>\u00a0<\/b>Yal\u0131n ALPAY, Yavuz Mehmet \u00d6ZT\u00dcRK: Rusya \u00dclke Analizi, (\u0130stanbul, T\u0130M Yay\u0131nlar\u0131, 2005), 11.
\n9)<\/span><\/b>\u00a0Vera TOLZ: \u201cForging the Nation: National Identity and Nation Building in Post-Communist
\nRussia\u201d, Europe-Asia Studies, Cilt 50, Say\u0131 6, 1998, 1004-1012\u2019den naklen Zeynep DAGI, Ulusal\u00a0<\/span>Kimlik Baglam\u0131nda Rus Milliyet\u00e7iligi ve Rus D\u0131s Politikas\u0131, Doktora Tezi, (Ankara, 2001), 135.
\n10)<\/span><\/b>\u00a0Ilya PRIZEL: National Identity and Foreign Policy, (New York, Cambridge University Pres,
\n1998), 243.
\n11)<\/span><\/b>\u00a0Zeynep DAGI: \u201cRusya\u2019n\u0131n G\u00fcvenlik Politikas\u0131 ve T\u00fcrkiye\u201d, Uluslararas\u0131 G\u00fcvenlik Sorunlar\u0131 ve\u00a0<\/span>T\u00fcrkiye, Ed. Refet Y\u0130NAN\u00c7, Hakan TASDEM\u0130R, (Ankara, Se\u00e7kin Yay\u0131nlar\u0131, 2002), 245.
\n12)<\/span>\u00a0<\/b>\u00d6mer G\u00f6ksel \u0130SYAR: B\u00f6lgesel ve Global G\u00fcvenlik \u00c7\u0131karlar\u0131 Baglam\u0131nda Sovyet-Rus D\u0131s
\nPolitikalar\u0131 ve Karabag Sorunu, (\u0130stanbul, Alfa Yay\u0131nlar\u0131, 2004), 10-11.
\n13)<\/span><\/b>\u00a0Assem NAUSHABAYEVA: a.g.e., 246.
\n14)<\/span>\u00a0<\/b>\u00dcmit \u00d6ZDAG: \u201cSSCB\u2019den Rusya Federasyonu\u2019na\u201d, Avrasya Dosyas\u0131, Cilt 3, Say\u0131 4, (K\u0131s 1996),\u00a0<\/span>172.
\n15)<\/span>\u00a0<\/b>Ilya PRIZEL, a.g.e., 243.
\n16)<\/span>\u00a0<\/b>Zeynep DAGI: Kimlik, Milliyet\u00e7ilik ve D\u0131s Politika: Rusya\u2019n\u0131n D\u00f6n\u00fcs\u00fcm\u00fc, (\u0130stanbul, Boyut
\nyay\u0131nc\u0131l\u0131k, 2002), 155.
\n17)<\/span>\u00a0<\/b>Kaliningrad (eski K\u00f6nigsberg), Rusya Federasyonu\u2019nun, Rusya ile s\u0131n\u0131r\u0131 olmayan, Litvanya ile\u00a0<\/span>Polonya aras\u0131nda Balt\u0131k Denizi k\u0131y\u0131s\u0131nda bir toprag\u0131d\u0131r. N\u00fcfusunun y\u00fczde 80\u2019i Almand\u0131r. 1990\u00a0<\/span>sonras\u0131nda SSCB\u2019nin dag\u0131lmas\u0131na ragmen Kaliningrad \u00f6zerk (oblast) bir b\u00f6lge olarak Rusya\u00a0<\/span>Federasyonu\u2019na bagl\u0131 kalm\u0131st\u0131r.\u00a0<\/span>Kaliningrad, SSCB sonras\u0131nda cografi olarak Rusya\u2019dan ayr\u0131lmas\u0131na ragmen Rusya\u2019ya bagl\u0131d\u0131r.\u00a0<\/span>Fakat Rusya ile karadan baglant\u0131s\u0131 yoktur. B\u00f6lge jeopolitik ve ticari \u00f6nemi dolay\u0131s\u0131yla basl\u0131 bas\u0131na bir\u00a0<\/span>\u00f6neme haizdir. Rusya\u2019n\u0131n Balt\u0131k Filosu burada bulunmaktad\u0131r. B\u00f6lge yogun askeri n\u00fcfuslu\u00a0<\/span>b\u00f6lgelerden biridir. Bunun yan\u0131nda AB\u2019nin doguya genisleme s\u00fcrecinde Rusya ile AB aras\u0131ndaki en\u00f6nemli sorunlardan biri olarak kendiliginden ortaya \u00e7\u0131km\u0131st\u0131r. Sorunun g\u00fcndeme gelmesi ise\u00a0<\/span>Avrupa\u2019n\u0131n genisleme stratejilerinden dolay\u0131d\u0131r.
\n18)<\/span><\/b>\u00a0\u00d6mer G\u00f6ksel \u0130SYAR: a.g.e., 13.
\n19)<\/span>\u00a0<\/b>Zbigniew BRZEZINSKI: B\u00fcy\u00fck Satran\u00e7 Tahtas\u0131: Amerika’n\u0131n \u00d6nceligi ve Bunun Jeostratejik\u00a0<\/span>Gerekleri, \u00c7ev. Ertugrul D\u0130KBAS, Ergun KOCABIYIK, (\u0130stanbul, Sabah Kitaplar\u0131, 1998), 100.
\n20)<\/span><\/b>\u00a0Ekrem \u00dcNKARACALAR: \u201c21. Y\u00fczy\u0131lda Rusya ve D\u0131s politikas\u0131\u201d, (3 Temmuz 2006),
\nhttp:\/\/www.haberrus.com\/?pid=3349&Keyword=ekrem
\n21)<\/span><\/b>\u00a0Aleksandr DUG\u0130N: Rus Jeopolitigi: Avrasyac\u0131 Yaklas\u0131m, \u00c7ev. V\u00fcgar \u0130MANOV, (\u0130stanbul, K\u00fcre\u00a0<\/span>Yay\u0131nlar\u0131, 2003), 10.
\n22)<\/span><\/b>\u00a0Zeynep DAGI: a.g.e., 158.
\n23)<\/span><\/b>\u00a0Yal\u0131n ALPAY, Yavuz Mehmet \u00d6ZT\u00dcRK: a.g.e., 12.
\n24)<\/span>\u00a0<\/b>Christian F. WEHRSCHUTZ: \u201cRus Fikriyat\u0131n\u0131n Par\u00e7as\u0131 Olarak Avrasyac\u0131l\u0131k\u201d, Menfaatler
\n\u00c7at\u0131smas\u0131 Ortas\u0131nda T\u00fcrkiye, Haz. Y\u0131lmaz TEZKAN, (Ankara, \u00dclke Kitaplar\u0131, 2000), 89.
\n25)<\/span><\/b>\u00a0Yal\u0131n ALPAY, Yavuz Mehmet \u00d6ZT\u00dcRK: a.g.e., 13.
\n26)<\/span><\/b>\u00a0\u0130hsan \u00c7OMAK: \u201cRusya, Putin ve Avrasyac\u0131l\u0131k\u201d, Rusya Stratejik Arast\u0131rmalar\u0131-1, Ed. \u0130hsan
\n\u00c7OMAK, (\u0130stanbul, Tasam Yay\u0131nlar\u0131, 2006), 98.
\n27)<\/span>\u00a0<\/b>Sergei STANKEV\u0130CH: \u201cRussia in Search of Itself\u201d, The National Interest,
\n(Summer 1992),\u00a0<\/span>47.
\n28)<\/span><\/b>\u00a0Renee de NEVERS: \u201cRussia\u2019s Strategic Renovation\u201d, Adelphi Paper, 289, (London, The
\nInternational Institute for Strategic Studies, 1994), 5-6.
\n29)<\/span><\/b>\u00a0Yal\u0131n ALPAY, Yavuz Mehmet \u00d6ZT\u00dcRK: a.g.e., 13.
\n30)<\/span>\u00a0<\/b>Renee de NEVERS: a.g.e., 6.
\n31)<\/span>\u00a0<\/b>Zeynep DAGI: a.g.e., 157.
\n32)<\/span>\u00a0<\/b>Nadir \u00d6ZBEK: \u201cRus D\u0131s Politikas\u0131nda Yeni Y\u00f6nelimler ve T\u00fcrk Cumhuriyetleri\u201d, Avrasya
\nDosyas\u0131, Cilt 3, Say\u0131 4, (K\u0131s 1996), 9.
\n33)<\/span>\u00a0<\/b>Utku YAPICI: \u201cAvrasyac\u0131l\u0131k-Atlantik\u00e7ilik \u0130kileminde Rus D\u0131s Politikas\u0131: Putin \u00c7ok Boyutlu
\nUygulamalara Y\u00f6neliyor\u201d, Cumhuriyet Strateji, Say\u0131 16, (18 Ekim 2004), 9.
\n34)<\/span>\u00a0<\/b>F\u0131rat PURTAS: Rusya Federasyonu Ekseninde Bag\u0131ms\u0131z Devletler Toplulugu, (\u0130stanbul, Platin\u00a0<\/span>Yay\u0131nlar\u0131, 2005), 136.
\n35)<\/span>\u00a0<\/b>\u00d6mer G\u00f6ksel \u0130SYAR: a.g.e., 11.
\n36)<\/span>\u00a0<\/b>\u00d6mer G\u00f6ksel \u0130SYAR: a.g.e., 11.
\n37)<\/span><\/b>\u00a0F\u0131rat PURTAS: \u201cHazar B\u00f6lgesi’nde Rekabetin Yeni Boyutu: Silahlanma Yar\u0131s\u0131\u201d, (1 Ekim 2004),\u00a0<\/span>http:\/\/www.turksam.org\/tr\/yazilar.asp?yazi=21&kat=32
\n38)<\/span><\/b>\u00a0F\u0131rat PURTAS: a.g.e., s.141
\n39)<\/span>\u00a0<\/b>Zeynep DAGI: \u201cRusya\u2019n\u0131n G\u00fcvenlik Politikas\u0131 ve T\u00fcrkiye\u201d, Uluslararas\u0131 G\u00fcvenlik Sorunlar\u0131 ve\u00a0<\/span>T\u00fcrkiye, Ed. Refet Y\u0130NAN\u00c7, Hakan TASDEM\u0130R, (Ankara, Se\u00e7kin Yay\u0131nlar\u0131, 2002), 178-180.
\n40)<\/span>\u00a0<\/b>Mediha AKARSLAN: Degisen D\u00fcnya Dengeleri: Rusya Federasyonu Yak\u0131n \u00c7evre Politikas\u0131 ve\u00a0<\/span>T\u00fcrk Cumhuriyetleri, (\u0130stanbul, Ezgi Kitabevi Yay\u0131nlar\u0131, 1994), 149.
\n41)<\/span><\/b>\u00a0Osman Metin \u00d6ZT\u00dcRK: Rusya Federasyonu Askeri Doktrini, (Ankara, ASAM Yay\u0131nlar\u0131, 2001),\u00a0<\/span>36.
\n42)<\/span>\u00a0<\/b>Yasar ONAY: \u201cT\u00fcrkiye-Rusya \u0130liskilerinde NATO G\u00f6lgesi\u201d,\u00a0\u00a0<\/span>http:\/\/www.tusiad.org\/yayin\/gorus\u00a0<\/span>\/32\/html\/\u00a0<\/span>sec9.html
\n43)<\/span>\u00a0<\/b>Zeynep DAGI: a.g.m., 182.
\n44)<\/span>\u00a0<\/b>Osman Metin \u00d6ZT\u00dcRK: a.g.e., 36.
\n45)<\/span>\u00a0<\/b>F\u0131rat PURTAS: a.g.e., 146.
\n46)<\/span>\u00a0<\/b>Nadir \u00d6ZBEK: a.g.m., 9.
\n47)<\/span>\u00a0<\/b>Zeynep DAGI: a.g.m., 185.
\n48)<\/span>\u00a0<\/b>Zbigniew BRZEZINSKI, a.g.e., 94.
\n49)<\/span>\u00a0<\/b>Zeynep DAGI: a.g.m., 186.
\n50)<\/span><\/b>\u00a0F\u0131rat PURTAS: a.g.m., http:\/\/www.turksam.org\/tr\/yazilar.asp?yazi=21&kat=32
\n51)<\/span>\u00a0<\/b>Naz\u0131m CAFERSOY: \u201cRusya\u2019da (Yeni) Avrasyac\u0131l\u0131k Ak\u0131m\u0131\u201d, (28 Aral\u0131k 2005),
\nhttp:\/\/www.turksam.org\/tr\/yazilar.asp?yazi=700&kat=44
\n52)<\/span>\u00a0<\/b>F\u0131rat PURTAS: a.g.e., 171-172.
\n53)<\/span>\u00a0<\/b>Mirza \u00c7ET\u0130NKAYA, M\u00fcslim YAG\u0130BEKOV: \u201cEski S\u00fcperg\u00fcc\u00fcn Yeni D\u00fcsleri\u201d, Aksiyon, Say\u0131 316,\u00a0<\/span>(23 Aral\u0131k 2000), http:\/\/www.aksiyon.com.tr\/detay.php?id=13557
\n54)<\/span><\/b>\u00a0Yal\u0131n ALPAY, Yavuz Mehmet \u00d6ZT\u00dcRK: a.g.e., 16.
\n55)<\/span><\/b>\u00a0Mesut Hakk\u0131 CASIN: Rus \u0130mparatorluk Stratejisi, (Ankara, ASAM Yay\u0131nlar\u0131, 2002), 326.
\n56)<\/span>\u00a0<\/b>Evren BALTA: \u201c\u00c7\u00f6k\u00fcsten Kaosa Rusya, ABD ve Kafkasya \u00dc\u00e7geni\u201d, Birikim, Say\u0131 186,
\nhttp:\/\/www.birikimdergisi.com\/birikim\/dergiyazi.aspx?did=1&dsid=168&dyid=2844
\n57)<\/span>\u00a0<\/b>Bkz. \u201cRusya Federasyonu\u2019nun Milli G\u00fcvenlik Konsepti\u201d, Kadim Komsumuz Yeni Rusya, Haz.\u00a0<\/span>Y\u0131lmaz TEZKAN, (\u0130stanbul, \u00dclke Kitaplar\u0131, 2001), 212-223.
\n58)<\/span><\/b>\u00a0Osman Metin \u00d6ZT\u00dcRK: a.g.e., 27.
\n59)<\/span><\/b>\u00a0Osman Metin \u00d6ZT\u00dcRK: a.g.e., 49.
\n60)<\/span>\u00a0<\/b>Zeynep DAGI: a.g.m., 191-192.
\n61)<\/span>\u00a0<\/b>Zeynep DAGI: a.g.m., 281.
\n62)<\/span>\u00a0<\/b>Erhan B\u00dcY\u00dcKAKINCI: \u201cVladimir Putin D\u00f6nemi Rus D\u0131s Politikas\u0131na Bak\u0131s: S\u00f6ylemler, Aray\u0131slar\u00a0<\/span>ve F\u0131rsatlar\u201d, Degisen D\u00fcnyada Rusya ve Ukrayna, Der. Erhan B\u00dcY\u00dcKAKINCI, (Ankara, Phoenix\u00a0<\/span>Yay\u0131nevi, 2004), 160.
\n63)<\/span><\/b>\u00a0Erhan B\u00dcY\u00dcKAKINCI: a.g.m., 161.
\n64)<\/span>\u00a0<\/b>Naz\u0131m CAFERSOY: \u201cEnerji Diplomasisi: Rus D\u0131s Politikas\u0131nda Stratejik Ara\u00e7 Degisimi\u201d, (2 Ocak\u00a0<\/span>2006), http:\/\/www.turksam.org\/tr\/yazilar.asp?kat=27&yazi=709
\n65)<\/span><\/b>\u00a0Osman Metin \u00d6ZT\u00dcRK: a.g.e., 33.
\n66)\u00a0<\/span><\/b>Zeynep DAGI: a.g.m., 192.
\n67)<\/span>\u00a0<\/b>Sinan OGAN: \u201c2004 Y\u0131l\u0131 T\u00fcrk D\u0131s Politikas\u0131nda Rusya-Ukrayna B\u00f6lgesi ve 2005 Y\u0131l\u0131
\nBeklentileri\u201d, (1 Aral\u0131k 2004), http:\/\/www.turksam.org\/tr\/yazilar.asp?kat1=2&yazi=24
\n68)<\/span><\/b>\u00a0Bobo LO: Vladimir Putin and the Evolution of Russian Foreign Policy, (London, The Royal
\nInstitute of International Affairs, Blackwell Publishing, 2003), 115-116.
\n69)<\/span>\u00a0<\/b>Fatma TASDEM\u0130R: \u201cTaliban Ba\u011flam\u0131nda B\u00f6lgesel ve K\u00fcresel G\u00fcvenlik Sorunlar\u0131 \u00dczerine
\nDegerlendirme\u201d, Uluslararas\u0131 G\u00fcvenlik Sorunlar\u0131 ve T\u00fcrkiye, a.g.e., 294.
\n70)<\/span>\u00a0<\/b>Sinan OGAN: \u201cM\u00fccadelenin Yeni Rekabet Alan\u0131: Karadeniz\u201d, (16 May\u0131s 2006),
\nhttp:\/\/www.netpano.com\/haber\/705\/M%C3%BCcadelenin\/Yeni\/Rekabet\/Alan%
\nC4%B1\/Karadeniz
\n71)<\/span><\/b>\u00a0Bkz. Zaman Gazetesi, \u201cRusya NATO\u2019da…Tekrar D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn!\u201d,\u00a0\u00a0<\/span>http:\/\/arsiv.zaman.
\n<\/span>com.tr\/\u00a0<\/span>2001\/12\/04\/strateji\/strateji.htm
\n72)<\/span>\u00a0<\/b>Lord ROBERTSON: \u201cNATO\u2019nun D\u00f6n\u00fcs\u00fcm\u00fc\u201d,
\nhttp:\/\/hq.nato.int\/docu\/review\/2003\/issue1\/turkish\/art1.html
\n73)<\/span>\u00a0<\/b>G\u00f6k\u00e7en EK\u0130C\u0130: \u201cMoskova Eylemi ve Rusya Federasyonu’nun \u00c7e\u00e7enistan Politikas\u0131na
\nYans\u0131malar\u0131\u201d, Stratejik Analiz, (Aral\u0131k 2002), http:\/\/www.asam.org.tr\/temp\/temp246.pdf
\n74)<\/span><\/b>\u00a0Fehim TASTEK\u0130N: \u201cSavas Yorgunu Bir \u00dclke\u201d, (Ekim 2001),
\nhttp:\/\/www.kafkas.org.tr\/ajans\/Savas\u0130yorgunu\u0130Cecenya.htm
\n75)<\/span>\u00a0<\/b>Yal\u0131n ALPAY, Yavuz Mehmet \u00d6ZT\u00dcRK: a.g.e., 17.
\n76)<\/span><\/b>\u00a0Beril DEDEOGLU: \u201c\u00c7at\u0131sma-Uzlasma \u0130kilemi \u00c7er\u00e7evesinde Rusya Federasyonu – Amerika
\nBirlesik Devletleri \u0130liskileri\u201d, 2023, Y\u0131l 3, Say\u0131 33, (15 Ocak 2004),
\nhttp:\/\/www.2023.gen.tr\/ocak2004\/3beril.htm
\n77)<\/span>\u00a0<\/b>\u0130lyas KAMALOV: Putin\u2019in Rusya\u2019s\u0131: KGB\u2019den Devlet Baskanl\u0131g\u0131na, (\u0130stanbul, Kakn\u00fcs Yay\u0131nlar\u0131,\u00a0<\/span>2004), 146.
\n78)<\/span><\/b>\u00a0Rouben AZ\u0130Z\u0130AN: \u201cA Marriage of Convenience: Russia and U.S. Foreign Policy\u201d, Asian Affairs,\u00a0<\/span>30, 2, (Summer 2003), 157.
\n79)<\/span>\u00a0<\/b>Naz\u0131m CAFERSOY: \u201cRusya\u2019da (Yeni) Avrasyac\u0131l\u0131k Ak\u0131m\u0131\u201d, (28 Aral\u0131k 2005),
\nhttp:\/\/www.turksam.org\/tr\/yazilar.asp?yazi=700&kat=44
\n80)<\/span>\u00a0<\/b>\u201cPutin \u0130kinci Kez R.F. Devlet Baskan\u0131\u201d, http:\/\/www.rusyaofisi.com\/secim2004.htm
\n81)<\/span>\u00a0<\/b>\u0130lyas KAMALOV: a.g.e., 143.
\n82)<\/span>\u00a0<\/b>Faruk AKKAN: \u201cYeni S\u00fcper Enerjik G\u00fc\u00e7\u201d, Aksiyon, Say\u0131 588, (13 Mart 2006),
\nhttp:\/\/www.aksiyon.com.tr\/detay.php?id=23561
\n83)<\/span>\u00a0<\/b>F\u0131rat PURTAS: a.g.e., 185.
\n84)<\/span>\u00a0Bkz. Fikret ERTAN: \u201cBeslan Sorular\u0131\u201d, Zaman, (3 Eyl\u00fcl 2005), http:\/\/www.zaman.com.tr\/webapptr\/\u00a0<\/span>yazar.do?yazino=207075
\n85)<\/span>\u00a0<\/b>\u0130ngiliz Jeopolitik Ekol\u00fc\u2019n\u00fcn temsilcisi Sir Halford Mackinder (1861-1947), d\u00fcnya co\u011frafyas\u0131na\u00a0<\/span>politik ve \u00f6zellikle d\u00fcnya hakimiyeti a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011ferlendirme \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na girmi\u015f ve bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ile\u00a0<\/span>\u201cKara Hakimiyet Teorisi\u201dni geli\u015ftirmi\u015ftir. Mackinder, yery\u00fcz\u00fcnde bir tek b\u00fcy\u00fck kara par\u00e7as\u0131n\u0131n\u00a0<\/span>oldu\u011funu kabul eder. Bu, \u201cD\u00fcnya Adas\u0131-World Island\u201d ad\u0131n\u0131 verdi\u011fi Avrupa-Asya-Afrika k\u0131talar\u0131d\u0131r.\u00a0<\/span>Rusya\u2019n\u0131n bulundu\u011fu orta b\u00f6lge \u201cHeartland-Kalpgah\u201dt\u0131r. Mackinder, teknolojideki ve ula\u015ft\u0131rma\u00a0<\/span>imkanlar\u0131ndaki geli\u015fmeler nedeni ile m\u00fccadelelerin denizlerde de\u011fil, k\u0131talarda olaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemi\u015f;\u00a0<\/span>Rusya cografyas\u0131n\u0131 ve bu cografya i\u00e7inde yer alan ve ‘d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck dogal kalesi’ olarak\u00a0<\/span>tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 Kalpgah’\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131kararak, Dogu Avrupa’ya h\u00fckmedenin Kalpgah’a, Kalpgah’a h\u00fckmedenin,\u00a0<\/span>D\u00fcnya Adas\u0131’na, D\u00fcnya Adas\u0131’na h\u00fckmedenin ise d\u00fcnyaya egemen olacag\u0131n\u0131 iddia etmistir. Halfrod J.\u00a0<\/span>Mackinder’in jeopolitik konsepti \u00f6ncelikle Kalpgah’a, yani Avrasya’n\u0131n merkezi ‘konumu’na egemen\u00a0<\/span>olmaya dayand\u0131r\u0131lm\u0131st\u0131r.\u00a0<\/span>Kalpgah’\u0131n ‘konumu’na dayanarak ve Kalpgah’a h\u00fckmederek Avrasya ve d\u00fcnya egemenligini\u00a0<\/span>ama\u00e7layan jeopolitik konsept g\u00fcn\u00fcm\u00fczde, ‘Avrasyac\u0131’ g\u00f6r\u00fcs olarak kabul edilmekte ve genelde\u00a0<\/span>‘Atlantik\u00e7i’ jeopolitigi kars\u0131lamak ve dengelemek amac\u0131 ile g\u00fcndemde tutulmaktad\u0131r.
\n86)<\/span>\u00a0<\/b>A.Serdar ERDURMAZ: \u201cABD\u2019nin Kafkaslar\u2019daki Hedefleri\u201d, Cumhuriyet Strateji, Y\u0131l 1, Say\u0131 46,\u00a0<\/span>(16 May\u0131s 2005), 19.
\n87)<\/span>\u00a0<\/b>Rezervleri bak\u0131m\u0131ndan Rusya, d\u00fcnya dogal gaz rezervlerinin %32,9\u2019na (en b\u00fcy\u00fck), petrol
\nrezervlerinin % 4,7\u2019sine, k\u00f6m\u00fcr\u00fcn %15,9\u2019na, hidroenerji kaynaklar\u0131n\u0131n %6,1\u2019ne ve \u00f6zel enerji
\nkaynaklar\u0131n\u0131n (odun, hayvan kal\u0131klar\u0131, batakl\u0131k k\u00f6m\u00fcr\u00fc) %7,1\u2019ne sahiptir. \u00dcretimi itibariyle
\nRusya\u2019n\u0131n d\u00fcnyadaki pay\u0131, dogal gazda %23,7, petrolde %8,8 ve k\u00f6m\u00fcrde %5,4\u2019d\u00fcr. D\u00fcnya
\nBankas\u0131\u2019n\u0131n verilerine g\u00f6re Rusya\u2019n\u0131n 1998 y\u0131l\u0131nda d\u00fcnya ihracat\u0131ndaki yeri petrolde %7, dogal\u00a0<\/span>gazda %56 ve k\u00f6m\u00fcrde %2,1 oran\u0131nda olmustur. Rusya, d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck enerji \u00fcreticilerinden biri\u00a0<\/span>olman\u0131n yan\u0131s\u0131ra, d\u00fcnya enerji t\u00fcketiminde %7\u2019lik paya sahiptir. Rusya\u2019n\u0131n ihracat gelirlerinde %45\u00a0<\/span>ve devlet b\u00fct\u00e7esi gelirlerinde % 39\u2019luk bir paya sahip olan enerji sekt\u00f6r\u00fc en \u00f6nemli ekonomik g\u00fc\u00e7\u00a0<\/span>olarak \u00f6ne \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Bkz. \u201cRussian Federation Energy and Envirorment Review\u201d,\u00a0<\/span>88)<\/span>\u00a0<\/b>Erkin EKREM: \u201cRusya-Ukrayna Dogalgaz Krizi ve \u00c7in\u201d,
\nhttp:\/\/www.turksam.org\/tr\/yazilar.asp?yazi=723&kat=29
\n89)<\/span>\u00a0<\/b>Naz\u0131m CAFERSOY: \u201cEnerji Diplomasisi: Rus D\u0131s Politikas\u0131nda Stratejik Ara\u00e7 Degisimi\u201d,
\nhttp:\/\/www.turksam.org\/tr\/yazilar.asp?kat=27&yazi=709
\n90)<\/span>\u00a0<\/b>G\u00fcrcistan\u2019da \u201cKadife Devrim\u201d olarak adland\u0131r\u0131lan rejim degisikliginin birinci y\u0131ld\u00f6n\u00fcm\u00fcnde, bu\u00a0<\/span>defa Bat\u0131 ile Rusya aras\u0131nda \u00f6nemli bir tampon b\u00f6lge olan Ukrayna\u2019da tart\u0131smal\u0131 bir se\u00e7im sonucunda\u00a0<\/span>halk ayaklanmalar\u0131 g\u00fcndeme gelmistir. Bu halk hareketi sonucunda Ukrayna\u2019da devrim\u00a0<\/span>ger\u00e7eklestirilmis ve \u00fclkede Bat\u0131 yanl\u0131s\u0131 Viktor Yusenko iktidara getirilmistir. Yusenko ve taraftarlar\u0131n\u0131n turuncu kaskollarla meydanlarda boy g\u00f6stermesi sebebiyle Ukrayna devrimine\u00a0<\/span>\u201cTuruncu Devrim\u201d ad\u0131 verilmistir.
\n91)<\/span>\u00a0<\/b>Faruk AKKAN: a.g.m., http:\/\/www.aksiyon.com.tr\/detay.php?id=23561
\n92)<\/span>\u00a0<\/b>\u00d6mer KOCAMAN: \u201cRusya\u2019n\u0131n Ermenistan Politikas\u0131nda Degisim Sinyalleri: Tek Boyutlu
\nSiyasetten \u00c7ok Boyutlu siyasete Mi?\u201d, Rusya Stratejik Arast\u0131rmalar\u0131-1,Ed. \u0130hsan \u00c7OMAK, (\u0130stanbul,\u00a0<\/span>Tasam Yay\u0131nlar\u0131, 2006), 256.
\n93)<\/span>\u00a0<\/b>Naz\u0131m CAFERSOY: \u201cEnerji Diplomasisi: Rus D\u0131s Politikas\u0131nda Stratejik Ara\u00e7 Degisimi\u201d, (2 Ocak\u00a0<\/span>2006), http:\/\/www.turksam.org\/tr\/yazilar.asp?kat=27&yazi=709
\n94)<\/span>\u00a0<\/b>1993 tarihli Rusya Federasyonu Anayasas\u0131\u2019n\u0131n 81. maddesi ayn\u0131 kisinin \u00fcst \u00fcste iki d\u00f6nemden fazla\u00a0<\/span>devlet baskanl\u0131g\u0131 yapamayacag\u0131n\u0131 s\u00f6yler.
\n95)<\/span>\u00a0<\/b>\u00d6mer KOCAMAN: \u201cRusya\u2019n\u0131n Ermenistan Politikas\u0131: Tek Boyutlu Siyasetten \u00c7ok Boyutlu
\nSiyasete Dogru\u201d, (18 Subat 2006), http:\/\/www.turksam.org\/tr\/yazilar.asp?kat=7&yazi=797
\n96)<\/span>\u00a0<\/b>A.A.RADUG\u0130N: Politologiya, (Moskova, 2003), 330-331\u2019den naklen Assem NAUSHABAYEVA,\u00a0<\/span>Degisen Uluslararas\u0131 Dengeler Baglam\u0131nda Rusya Federasyonu\u2019nun D\u0131s Politikas\u0131, Doktora Tezi,\u00a0<\/span>(Ankara, 2005), 265.
\n97)<\/span><\/b>\u00a0\u00d6mer KOCAMAN: \u201cRusya\u2019n\u0131n Ermenistan Politikas\u0131nda Degisim Sinyalleri: Tek Boyutlu
\nSiyasetten \u00c7ok Boyutlu siyasete Mi?\u201d, Rusya Stratejik Arast\u0131rmalar\u0131-1,Ed. \u0130hsan \u00c7OMAK, (\u0130stanbul,\u00a0<\/span>Tasam Yay\u0131nlar\u0131, 2006), 249.<\/p>\n

\n

 <\/p>\n

3. B\u00d6L\u00dcM<\/strong><\/p>\n

RUS DI\u015e\u00a0<\/span>POL\u0130T\u0130KASINDA KUZEY KAFKASYA<\/p>\n

I. Kafkasya Kavram\u0131
\n<\/b>
\nKafkasya b\u00f6lgesi; Rusya Federasyonu\u2019nun hakimiyetinde olan Kuzey Kafkasya ile, \u00fc\u00e7 ba\u011f\u0131ms\u0131z cumhuriyetin yer ald\u0131\u011f\u0131 Transkafkasya (1) (G\u00fcney Kafkasya)\u2019dan olu\u015fur. Kuzey Kafkasya; do\u011fuda Hazar Denizi, bat\u0131da Karadeniz ve Azak Denizi, kuzeyde Mani\u00e7 Nehri ve batakl\u0131klar\u0131, g\u00fcney do\u011fuda ise Samur Nehrinin Hazara d\u00f6k\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc yerden, \u0130ngur Nehrinin Karadeniz\u2019e d\u00f6k\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc noktaya kadar uzand\u0131\u011f\u0131 kabul edilen hat ile \u00e7evrili co\u011frafi b\u00f6lgeye denir. (2) Araplar\u0131n \u2018Mavera-i Kafkasya\u2019, Avrupal\u0131lar\u0131n \u2018Transkafkasya\u2019 ve Ruslar\u0131n \u2018Zakafkasya\u2019 olarak bahsettikleri Kafkasya, B\u00fcy\u00fck Kafkas S\u0131rada\u011flar\u0131n\u0131n g\u00fcneyinde yer alan tarihi bir b\u00f6lgedir. Siyasi ve co\u011frafi bak\u0131mdan genel olarak, \u2018Sirkafkasiyon (Circarucasie)\u2019 ve \u2018Transkafkasya (Transcaucasie)\u2019\u015feklinde ikiye ayr\u0131lan Kafkasya b\u00f6lgesinin do\u011fusu Asya, Bat\u0131s\u0131 ise Avrupa k\u0131talar\u0131 i\u00e7inde ele al\u0131nmaktad\u0131r. (3) Genel olarak Kafkasya b\u00f6lgesini, Kuzey ve G\u00fcney Kafkasya olarak ikiye ay\u0131rma e\u011filimi vard\u0131r. (4)<\/p>\n

Transkafkasya (Kafkasya \u00f6tesi) olarak adland\u0131r\u0131lan G\u00fcney Kafkasya \u00fclkeleri Azerbaycan, Ermenistan ve G\u00fcrcistan\u2019dan olu\u015fmaktad\u0131r. Kuzey Kafkasya, Kafkasya da\u011flar\u0131n\u0131n kuzeyinde bulunur ve b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 Rusya Federasyonu s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7indedir. Burada Rusya\u2019ya ba\u011fl\u0131 yedi cumhuriyet bulunmaktad\u0131r. Bunlar Adigey, Kara\u00e7ay-\u00c7erkes, Kabardey-Balkar, Kuzey Osetya, \u0130ngu\u015fya, \u00c7e\u00e7enistan ve Da\u011f\u0131stan\u2019d\u0131r. Abhazya ve G\u00fcney Osetya fiziki olarak Kuzey Kafkasya\u2019da yer al\u0131rlar, ancak siyasi olarak G\u00fcrcistan\u2019a ba\u011fl\u0131d\u0131rlar. 23 Haziran 2000 tarihli yasayla Rusya Federasyonu yedi b\u00f6lgeye ayr\u0131lm\u0131\u015f ve Kuzey Kafkasya Federe b\u00f6lgesinin ad\u0131 G\u00fcney B\u00f6lgesi olarak de\u011fi\u015ftirilmi\u015ftir. S\u00f6z konusu idari de\u011fi\u015fiklik \u00f6ncesi, Rusya Federasyonu\u2019nun idari yap\u0131s\u0131nda, Kuzey Kafkasya\u2019n\u0131n kuzey s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 Rostov vilayetinin kuzeyinden ge\u00e7en Don nehri olu\u015ftururken, s\u00f6z konusu b\u00f6lgeye eski idari birimler yan\u0131nda Kalmukya Cumhuriyeti ve Volgagrad Vilayeti ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6ylece, \u2018Kuzey Kafkasya\u2019 terimi ortadan kald\u0131r\u0131l\u0131p, \u2018G\u00fcney Rusya\u2019 terimi benimsenerek b\u00f6lgenin ad\u0131 Rusla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ve b\u00f6lgenin co\u011frafi alan\u0131 Rusya Federasyonu\u2019nun i\u00e7ine do\u011fru b\u00fcy\u00fct\u00fclerek Rus n\u00fcfusun yerel halklara oran\u0131 art\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. (5)<\/p>\n

A. Kafkasya\u2019n\u0131n Etnik Yap\u0131s\u0131 Kafkasya co\u011frafyas\u0131na hakim olan da\u011fl\u0131k yap\u0131, tarih boyunca b\u00f6lgenin siyasi ve etnik yap\u0131s\u0131n\u0131n \u015fekillenmesinde \u00e7ok \u00f6nemli rol oynam\u0131\u015ft\u0131r. Etnik yap\u0131 itibariyle, d\u00fcnyan\u0131n en karma\u015f\u0131k b\u00f6lgesi olan Kafkasya, bu durumunu co\u011frafyas\u0131n\u0131n, ge\u00e7it vermez da\u011flar\u0131ndan ve onlar\u0131n aralar\u0131nda yer alan, derin vadilerden olu\u015fmas\u0131na bor\u00e7ludur. Arazinin da\u011fl\u0131k olmas\u0131 sebebiyle, tam egemenlik kurulamayan bu b\u00f6lge, tarih boyunca s\u00fcrekli olarak, do\u011fudan bat\u0131ya do\u011fru g\u00f6\u00e7 eden pek \u00e7ok etnik grubun s\u0131\u011f\u0131nma yeri olmu\u015ftur. Da\u011flar\u0131n ula\u015f\u0131m\u0131 engellemesi, bu farkl\u0131 etnik gruplar\u0131n kayna\u015fmas\u0131na ve\/veya birbirleri \u00fczerinde tahakk\u00fcm kurarak zay\u0131f unsurlar\u0131n asimile edilmesine mani olmu\u015ftur. (6) Kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma yapmak gerekirse Kafkasya\u2019n\u0131n etnik kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ilk bak\u0131\u015fta Balkanlara ve Afganistan\u2019a benzemektedir. Ancak ger\u00e7ekte Kafkasya bu b\u00f6lgelerden son derece karma\u015f\u0131k bir etnik ve sosyal yap\u0131ya sahiptir. Halklar\u0131 ve dilleri s\u0131n\u0131fland\u0131rmak i\u00e7in kullan\u0131lan kriterlere g\u00f6re Kafkasya\u2019da her biri farkl\u0131 dil ya da diyalekte sahip elli kadar etnik grup g\u00f6sterilebilir. (Azeriler,Ermeniler, G\u00fcrc\u00fcler, \u00c7e\u00e7enler yerli milletlerdir.) Ayr\u0131ca Kuzey Kafkasya\u2019da eski zamanlardan beri ya\u015fayan bir d\u00fczine kadar etnik grup vard\u0131r. Bu etnik gruba Abhazlar ve \u00e7e\u015fitli \u00c7erkes alt gruplar\u0131, \u00c7e\u00e7enlerin kuzenleri olan \u0130ngu\u015flar ve Avarlar, Lezgiler ve Da\u011f\u0131stan\u2019daki di\u011fer gruplar dahildir. (7)<\/p>\n

Kuzey\u00a0<\/span>Kafkasya\u2019daki etnik gruplar; T\u00fcrk, \u0130ran dilli ve \u0130bero-Kafkas (Yafet) gruplar\u0131d\u0131r. T\u00fcrkler; Kumuk, Kara\u00e7ay, Balkar (Malkar), ve Nogaylardan olu\u015fur. \u0130ran dilli halklar ise Ossetin ile Tatarlardan olu\u015fur. En b\u00fcy\u00fck ve en karma\u015f\u0131k grubu ise \u0130bero-Kafkas (Yafet) ailesi te\u015fkil eder. Bunlar G\u00fcrc\u00fclerin dahil oldu\u011fu G\u00fcney (Hartvel-Kartvel), Kuzey-Bat\u0131 (Abhaz-Adige) ve Kuzey-Do\u011fu (\u00c7e\u00e7en-Da\u011f\u0131stan) gruplar\u0131d\u0131r. (8) Kuzey Kafkasya\u2019n\u0131n en kalabal\u0131k gruplar\u0131; \u00c7e\u00e7enler, T\u00fcrkler ve \u00c7erkeslerdir. (9) Bu gruplar\u0131n hepsi Kafkasya\u2019n\u0131n etnik kar\u0131\u015f\u0131m\u0131n\u0131 olu\u015fturur.Etnik bilin\u00e7 b\u00fct\u00fcn Kafkasya\u2019da \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr ve her etnik grubun kendi anadiline ba\u011fl\u0131l\u0131k oran\u0131n\u0131n y\u00fcksekli\u011fi ortak bir \u00f6zelliktir. (10) Kuzey Kafkasya halklar\u0131nda , a\u015f\u0131r\u0131 bir mensubiyet (aidiyet) duygusu ve \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131k vard\u0131r. Hi\u00e7bir da\u011fl\u0131, etnik kimli\u011finin yan\u0131 s\u0131ra ikinci bir de\u011fer \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcn\u00fc kabul etmez. (11)<\/p>\n

Kuzey Kafkasya halklar\u0131n\u0131 pek \u00e7ok ortak de\u011fer birle\u015ftirir. Onlar\u0131n boy ve soy yap\u0131s\u0131na dayanan \u00f6zerkli\u011fi ile ortak ya\u015fam\u0131, Sovyet sistemi taraf\u0131ndan hi\u00e7bir zaman par\u00e7alanamam\u0131\u015ft\u0131r. (12) Sovyet sistemi istemeyerek etnik bilinci te\u015fvik etmi\u015ftir. Sistemin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc bu bilinci daha da art\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Ne olacaklar\u0131n\u0131 bilmeyen etnik gruplar ve onlar\u0131n liderleri, gelecekleri konusundaki hassasiyetleri dolay\u0131s\u0131yla etnik dayan\u0131\u015fma yoluna d\u00f6nerek, g\u00fcvensizliklerini gidermeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. (13) Etnik mozai\u011finin \u00e7e\u015fitlili\u011fi, k\u00fclt\u00fcrel ve sosyal y\u00f6nden son derece \u00f6nemli bir zenginlik olu\u015fturmakla birlikte, bu farkl\u0131l\u0131k tarih boyunca, b\u00f6lge i\u00e7i ve d\u0131\u015f\u0131 g\u00fc\u00e7lerin iktidar\u0131 ele ge\u00e7irmek i\u00e7in istismar ettikleri b\u00f6lgenin bir zaaf\u0131 \u00f6zelli\u011fini de alm\u0131\u015ft\u0131r. (14) Farkl\u0131 k\u00f6kenden gelen bu gruplar\u0131n b\u00f6lgede i\u00e7 i\u00e7e ya\u015famas\u0131 aralar\u0131nda etnik \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n \u00e7\u0131kmas\u0131na da yol a\u00e7maktad\u0131r. Bu durum, genel olarak Kafkasya co\u011frafyas\u0131n\u0131 istikrars\u0131z ve dolay\u0131s\u0131yla m\u00fcdahaleye a\u00e7\u0131k bir konuma getirmektedir.<\/p>\n

II. Kuzey Kafkasya<\/p>\n

A. Kuzey Kafkasya\u2019n\u0131n Jeopolitik \u00d6nemi
\n<\/b>
\nJeopolitik y\u00f6nden Kafkasya\u2019n\u0131n co\u011frafi konumu, Avrupa, Asya ve Afrika k\u0131talar\u0131n\u0131n aras\u0131na girmi\u015f olan ve be\u015f bin kilometre uzunlu\u011funda bulunan Akdeniz-Ege Denizi-Bo\u011fazlar ve Marmara Denizi-Karadeniz-Azak Denizi gibi birbirlerine ba\u011fl\u0131 i\u00e7 denizlerin v\u00fccuda getirdikleri bir su koridorunun ucunda,ayn\u0131 zamanda Hazar Denizi vas\u0131tas\u0131yla da do\u011fuya ve Orta Asya\u2019ya ba\u011flanm\u0131\u015f bir vaziyettedir. (15) Bu durumda Kafkasya, kuzey-g\u00fcney, do\u011fu-bat\u0131 yollar\u0131n\u0131n birle\u015fti\u011fi bir b\u00f6lge \u00f6zelli\u011fi kazanmaktad\u0131r. Kafkasya\u2019n\u0131n bu co\u011frafi konumu etnolojik olu\u015fumlara ve geli\u015fmelere, tarihin ak\u0131\u015f\u0131na \u00e7ok etkili olmu\u015ftur. Bu nedenle Kafkasya \u00f6nemini her devirde korumu\u015ftur. (16)<\/p>\n

Kafkasya bir b\u00fct\u00fcn olarak ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, d\u00fcnyada \u00e7ok az b\u00f6lgede bulunan do\u011fal zenginliklere sahiptir. Hem kendisi m\u00fcnhas\u0131ran zengin bir petrol havzas\u0131d\u0131r hem de Basra K\u00f6rfezini kontrol eden stratejik bir konuma sahiptir. (17) Kafkasya\u2019n\u0131n tarih\u00ee co\u011frafyas\u0131 ve jeopolitik \u00f6nemi, b\u00f6lgenin stratejik \u00f6nemini art\u0131rmaktad\u0131r. Kafkasya\u2019n\u0131n bu \u00f6nemi, tarihte icra etti\u011fi \u00f6nemle paralellik arz eder. Ge\u00e7mi\u015fte ya\u015fanan olaylar veya Kafkaslar\u0131n \u00e7evresindeki g\u00fc\u00e7 merkezlerinin, birbirlerine kar\u015f\u0131 takip ettikleri politikalar bug\u00fcn i\u00e7in de aynen ge\u00e7erlidir. (18) Kafkasya Rusya i\u00e7in Avrupa ile Orta Asya aras\u0131nda bir ge\u00e7i\u015f k\u00f6pr\u00fcs\u00fc olmas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, Karadeniz ve Hazar denizine k\u0131y\u0131s\u0131n\u0131n olmas\u0131 sebebiyle Rusya\u2019n\u0131n Karadeniz \u2013 Bo\u011fazlar – Akdeniz yolu ile S\u00fcvey\u015f Kanal\u0131na inebilmesine imk\u00e2n sa\u011flamas\u0131 y\u00f6n\u00fcnden de, Rusya\u2019n\u0131n stratejik menfaatleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan son derece \u00f6nemli bir jeopolitik b\u00f6lgedir. Rusya\u2019n\u0131n h\u00e2lihaz\u0131rda Karadeniz k\u0131y\u0131s\u0131nda k\u00fc\u00e7\u00fck bir \u00e7\u0131k\u0131\u015f noktas\u0131n\u0131n bulunmas\u0131 sebebiyle, Kafkasya\u2019da etnik Rus n\u00fcfusunun \u00e7o\u011funlukta oldu\u011fu Krasnodar, Rostov veStavropol b\u00f6lgelerinde istikrarl\u0131 yap\u0131n\u0131n korunmas\u0131 Rusya\u2019n\u0131n menfaatleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Kafkaslarda meydana gelebilecek b\u00fcy\u00fck bir etnik \u00e7at\u0131\u015fma ve sava\u015f halinde Rusya\u2019n\u0131n Karadeniz\u2019e \u00e7\u0131k\u0131\u015f noktas\u0131n\u0131 kaybetmesi durumunda, Karadeniz \u2013 Bo\u011fazlar \u2013 Akdeniz – S\u00fcvey\u015fkanal\u0131 yolu ile s\u0131cak denizlere \u00e7\u0131kma imkan\u0131 ortadan kalkacak ve Rusya d\u00fcnya pazarlar\u0131na \u00fcr\u00fcn ihrac\u0131nda b\u00fcy\u00fck zararlara ve kay\u0131plara u\u011frayacakt\u0131r. Karadeniz ve Kafkaslar\u0131n \u00f6zel jeostratejik konumu sebebiyle Rusya\u2019n\u0131n Kafkasya\u2019y\u0131 ve dolay\u0131s\u0131yla Karadeniz\u2019e \u00e7\u0131k\u0131\u015f noktas\u0131n\u0131 elinde bulundurmas\u0131 ona b\u00fcy\u00fck kolayl\u0131k ve imkan yaratmaktad\u0131r. (19)<\/p>\n

Rusya, Karadeniz\u2019e T\u00fcrkiye\u2019ye, \u0130ran\u2019a ve bu b\u00f6lgeler \u00fczerinden Ortado\u011fu ve Akdeniz\u2019e a\u00e7\u0131lmas\u0131 i\u00e7in stratejik ve jeopolitik a\u00e7\u0131dan \u00e7ok \u00f6nemli g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc, bundan da \u00f6te, ekonomik a\u00e7\u0131dan ya\u015famsal \u00e7\u0131kar alan\u0131 ilan etti\u011fi Kafkasya b\u00f6lgesinde kontrol\u00fcn\u00fc ve n\u00fcfuzunu art\u0131rma \u00e7abas\u0131 i\u00e7indedir. (20) Kafkasya\u2019n\u0131n giri\u015f kap\u0131s\u0131 durumunda olan Kuzey Kafkasya, b\u00f6lgenin kontrol\u00fcn\u00fc sa\u011flayabilecek, as\u0131l stratejik \u00f6neme haiz olan kritik arazi kesimi \u00f6zeli\u011fini ta\u015f\u0131r. Kuzey Kafkasya\u2019y\u0131 elinde bulunduran g\u00fc\u00e7, Transkafkasya \u00fczerinde kontrol sa\u011flamak i\u00e7in b\u00fcy\u00fck avantaj sa\u011flar. Rusya da bu ba\u011flamda, Kuzey Kafkasya\u2019y\u0131 elinde bulundurma gayreti i\u00e7erisindedir. Hazar Denizi\u2019nden Karadeniz\u2019e kadar uzanan Kuzey Kafkasya, bu m\u00fccadelenin jeostratejik hedefi olagelmi\u015ftir. (21) Kuzey Kafkasya\u2019n\u0131n etnik mozai\u011fi ve nispeten k\u00fc\u00e7\u00fck alanda farkl\u0131 etnik gruplar\u0131n ve dil ailelerin kom\u015fulu\u011fu Kuzey Kafkasya\u2019n\u0131n \u00f6nemini art\u0131ran bir unsurdur. Rusya\u2019n\u0131n g\u00fcney hatlar\u0131nda yer alan Kuzey Kafkasya \u00fclkenin Hazar ve Kara Deniz\u2019e \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131 sa\u011flamaktad\u0131r. (22) Kuzey Kafkasya\u2019n\u0131n Bat\u0131 ve Do\u011fu Avrupa \u00fclkeleri i\u00e7in g\u00fcn\u00fcm\u00fcz jeopolitik \u00f6nemi enerji g\u00fczergahlar\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. (23)<\/p>\n

B. Rusya\u2019n\u0131n Kuzey Kafkasya Politikas\u0131
\n<\/b>
\nKafkasya \u00fczerinden T\u00fcrkiye ve \u0130ran’a, buradan Ortado\u011fu ve Akdeniz\u2019e uzanan Rusya, 1991’deki kay\u0131plar\u0131na yenilerini eklemek istememektedir. \u00c7e\u00e7enistan\u2019\u0131 kaybetmemek i\u00e7in b\u00fct\u00fcn insan haklar\u0131 ve uluslar aras\u0131 anla\u015fmalar\u0131 hi\u00e7e sayarak verdi\u011fi sava\u015f ortadad\u0131r. Rusya, Estonya-Letonya-Litvanya ile bat\u0131ya olan deniz ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131, Ukrayna-Moldova ve G\u00fcrcistan ile Karadeniz\u2019e olan ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131n \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131n\u0131 1990 sonras\u0131 da\u011f\u0131lma s\u00fcrecinde kaybetmi\u015ftir. Rusya, Putin ile birlikte yeni kay\u0131plar ya\u015famak de\u011fil kaybettiklerini geri alma aray\u0131\u015f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmektedir. Bu aray\u0131\u015f Rusya a\u00e7\u0131s\u0131ndan Kuzey Kafkasya’y\u0131 s\u00fcrekli g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutma zorunlulu\u011funu beraberinde getirmektedir. (24) Ancak bir ger\u00e7ek vard\u0131r ki, Putin ile ba\u015flayan yeni bir\u201cSovyetle\u015fme\u201d d\u00f6nemi ya\u015fanmaktad\u0131r. Yani, t\u00fcm otoritenin merkezde topland\u0131\u011f\u0131, federal cumhuriyetlerin nispi ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131n giderek s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir y\u00f6netim bi\u00e7imi, ad\u0131m ad\u0131m uygulanmakta ve bunun i\u00e7in her f\u0131rsat de\u011ferlendirilmektedir. (25)<\/p>\n

Dikkat edilmesi gereken husus, Kuzey Kafkasya\u2019n\u0131n Rusya \u00fclke topraklar\u0131 i\u00e7inde yer almas\u0131 ve dolay\u0131s\u0131yla s\u00f6z\u00fc edilen b\u00f6lgenin onun g\u00fcvenli\u011fi i\u00e7in hayati oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fidir. (26) Rusya Federasyonu Kuzey Kafkasya\u2019y\u0131 Rusya\u2019n\u0131n stratejik \u00e7\u0131karlar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan birinci derecede \u00f6ncelikli stratejik b\u00f6lge olarak nitelendirmektedir. Kafkasya\u2019y\u0131 Rusya\u2019n\u0131n arka bah\u00e7esi olarak m\u00fctalaa ederek b\u00f6lgedeki n\u00fcfuz ve etkinli\u011fini art\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 her f\u0131rsatta ifade etmektedir. (27) Rusya\u2019n\u0131n Kuzey Kafkas b\u00f6lgesi, Rusya\u2019n\u0131n Avrupa k\u0131sm\u0131ndaki M\u00fcsl\u00fcman cumhuriyetler ve hatta Ukrayna (K\u0131r\u0131m-Tatar) gibi \u00fclkelere etkisi b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. (28) A\u015f\u0131r\u0131 dinci ak\u0131mlar\u0131n tehlikeli \u015fekilde b\u00f6lgede yay\u0131lmas\u0131 Rusya\u2019n\u0131n i\u015fini zorla\u015ft\u0131rmaktad\u0131r. Rusya her zaman yumu\u015fak karn\u0131 olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc Kafkasya\u2019y\u0131 kontrol alt\u0131nda tutabilmek i\u00e7in, her t\u00fcrl\u00fc f\u0131rsat\u0131 kullanm\u0131\u015ft\u0131r. Rusya Federasyonu merkezinin eskiye \u00f6zenle, g\u00fc\u00e7l\u00fc bir merkezi y\u00f6netim olu\u015fturmak ad\u0131na, Moskova\u2019n\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 hep \u00f6n planda tuttu\u011fu bir s\u0131r de\u011fildir. Kuzey Kafkasya\u2019ya bak\u0131\u015f\u0131 ise, t\u00fcm\u00fcyle g\u00fcvenlik ve kontrol\u00fc \u00f6n planda tutar \u015fekilde geli\u015fmi\u015ftir. B\u00f6lgenin ekonomik geli\u015fimini sa\u011flayacak politikalar\u0131 \u00fcretmek yerine, olu\u015fumunu k\u00f6r\u00fckledikleri ba\u015far\u0131s\u0131z y\u00f6netimlere destek vermek, b\u00f6lgedeki yerli halklar\u0131n her t\u00fcrl\u00fc geli\u015fimini engellemek ve bu uygulamalara kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kanlara \u00f6n yarg\u0131l\u0131 yakla\u015fmak gibi politikalar uygulam\u0131\u015flard\u0131r.\u00a0<\/span>\u00c7e\u00e7enistan\u2019daki uygulamalar\u0131nda uluslararas\u0131 sava\u015f kurallar\u0131n\u0131 ihlal ederken,her f\u0131rsatta insan haklar\u0131n\u0131 \u00e7i\u011fnemekten ka\u00e7\u0131nmam\u0131\u015flard\u0131r. (29)<\/p>\n

Rusya, Kafkasya b\u00f6lgesinde; b\u00f6lge kaynaklar\u0131 \u00fczerindeki tekelini kaybetmemek i\u00e7in siyasi, askeri, diplomatik her t\u00fcrl\u00fc arac\u0131 kullanmaktad\u0131r. Bu d\u00fc\u015f\u00fcnce \u00e7er\u00e7evesinde olu\u015fturulan yak\u0131n \u00e7evre politikas\u0131n\u0131n uygulan\u0131\u015f\u0131na da bak\u0131lacak olursa bunu a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. Bu \u00e7er\u00e7evede Rusya; b\u00f6lge devletlerini BDT \u00e7at\u0131s\u0131 alt\u0131nda toplamak, i\u00e7 i\u015flerine m\u00fcdahale ederek istikrars\u0131zl\u0131\u011f\u0131 art\u0131rmak, askeri i\u015fbirli\u011fi yaparak Rus askerlerini b\u00f6lgeye yerle\u015ftirmek, etnik \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 k\u00f6r\u00fcklemek ve Kuzey Kafkasya\u2019da Vahhabilerle geleneksel \u0130slamc\u0131lar\u0131 \u00e7at\u0131\u015ft\u0131rmak \u015feklinde politikalar izlemektedir. (30) Kuzey Kafkasya, Hazar havzas\u0131n\u0131, dolay\u0131s\u0131yla Orta Asya\u2019y\u0131 Karadeniz\u2019e, oradan da Avrupa\u2019ya ba\u011flayan transit yollar\u0131n \u00fczerinde bulunmaktad\u0131r. Bu nedenle askeri harekat a\u00e7\u0131s\u0131ndan son derece \u00f6nemli bir b\u00f6lgedir. (31) Art\u0131kRusya, G\u00fcney Kafkasya\u2019da istedi\u011fi kadar silah ve asker biriktirememekte, silah ve askerleri Kuzey Kafkasya\u2019da y\u0131\u011f\u0131nak yapmaktad\u0131r. Kuzey Kafkasya yerel gerginli\u011fini bahane ederek Avrupa Konvansiyonel Kuvvetler Antla\u015fmas\u0131\u2019n\u0131n (AKKA) silah limitlerine uymamakta ve bu limitleri a\u015fmaktad\u0131r. (32) AKKA gere\u011fi yapmas\u0131 gereken kuvvet indirimlerini ve birliklerini geri \u00e7ekme i\u015flemlerini t\u00fcrl\u00fc bahaneler uydurmak suretiyle ge\u00e7i\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015fmakta, b\u00f6lgedeki askeri varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 devam ettirmenin yollar\u0131n\u0131 aramaktad\u0131r. (33)<\/p>\n

Bu durum T\u00fcrkiye ve bir\u00e7ok Bat\u0131 \u00fclkesi taraf\u0131ndan g\u00fcvenlik, istikrar ve bar\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir tehlike olarak g\u00f6r\u00fclmektedir. Bu askeri y\u0131\u011f\u0131na\u011f\u0131n as\u0131l amac\u0131 Kuzey Kafkasya\u2019y\u0131 kontrol etmek ve yeni bir s\u0131n\u0131r \u00e7izmektir. (34) Kafkasya’n\u0131n gelece\u011fi uzun s\u00fcreli bir belirsizli\u011fe mahk\u00fbm g\u00f6r\u00fcnmektedir. Kuzey Kafkasya ise, Rus g\u00fcc\u00fcn\u00fcn kuzeye hapsedilmesinde bir bariyer olarak kullan\u0131lmakta, cahil b\u0131rakt\u0131r\u0131lan \u00c7e\u00e7en halk\u0131 b\u00f6lgenin silahl\u0131 g\u00fcc\u00fc olarak Ruslarla sava\u015f\u0131rken, g\u00fcney Kafkasya’da \u0130srail (35) ve ABD (36) etkisinin yay\u0131lmas\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131rmaktad\u0131r. Bat\u0131l\u0131 bilim adamlar\u0131 Kuzey Kafkasya\u2019y\u0131 bir bariyer olarak tan\u0131mlarken, \u00c7e\u00e7enleri de bu engelin askerleri olarak g\u00f6stermektedirler. Y\u00fcz y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n bir s\u00fcredir devam eden bu durumun g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de s\u00fcrece\u011fi anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Hazar b\u00f6lgesinin yeni bir \u00e7eki\u015fme alan\u0131 olarak \u00f6ne ge\u00e7mesiyle \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n daha da s\u00fcrece\u011fi ve di\u011fer b\u00f6lgelere de yay\u0131laca\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilir. (37) Rusya Federasyonu Kafkaslarda, \u00f6zellikle Kuzey Kafkaslarda etnik \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemek i\u00e7in gereken tedbirleri al\u0131rken, Transkafkasya\u2019da etnik \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 k\u00f6r\u00fcklemekte, en az\u0131ndan kontroll\u00fc tahrikler yapmaktad\u0131r. Cumhuriyetlerin i\u00e7inde ve kendi aralar\u0131nda sorun \u00e7\u0131kmas\u0131, sonra bu sorunlar\u0131n merkezi y\u00f6netim taraf\u0131ndan \u00e7\u00f6z\u00fclmesi, cumhuriyetlerin y\u00f6neticilerine yetki ve sorumluluk payla\u015f\u0131m\u0131na ili\u015fkin yeni \u00f6nerilerde bulunmas\u0131, Moskova ile cumhuriyetler aras\u0131ndaki ili\u015fkilerin genel seyrini belirlemektedir. RF ge\u00e7mi\u015fte oldu\u011fu gibi bug\u00fcn de kendisine ba\u011fl\u0131 etnik gruplara destek vermek suretiyle, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k i\u00e7in ayaklanabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc topluluklar\u0131 kontrol alt\u0131na almaya \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. (38)<\/p>\n

Rusya\u2019n\u0131n\u00a0<\/span>Transkafkasya\u2019da k\u00f6r\u00fckledi\u011fi ve destekledi\u011fi etnik ayr\u0131mc\u0131l\u0131k silah\u0131, yak\u0131n bir gelecekte ABD ve di\u011fer g\u00fc\u00e7 merkezleri taraf\u0131ndan Kuzey Kafkasya ba\u015fta olmak \u00fczere, RF\u2019nun di\u011fer b\u00f6lgelerindeki \u00f6zerk cumhuriyet ve \u00f6zerk b\u00f6lgelerde de kendisine kar\u015f\u0131 uygulanacakt\u0131r. (39) Rusya\u2019n\u0131n Kuzey Kafkasya politikas\u0131na kar\u015f\u0131 radikal bir g\u00f6r\u00fc\u015f Orta Asya ve Kafkasya uzman\u0131 Boris Sokolov\u2019a aittir. Boris Sokolov\u2019a g\u00f6re; (40) SSCB\u2019niny\u0131k\u0131lmas\u0131yla jeopolitik durum tamamen de\u011fi\u015fmi\u015ftir. Kafkasya \u00d6tesi cumhuriyetler ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Ermenistan d\u0131\u015f\u0131nda G\u00fcrcistan ve Azerbaycan ile ili\u015fkiler so\u011fuktur. Kafkasya \u00d6tesi, T\u00fcrkiye\u2019ye kar\u015f\u0131 m\u00fccadele ve Karadeniz ile s\u0131cak denizlere inmedeki k\u00f6pr\u00fc g\u00f6revini \u00e7oktan yitirmi\u015ftir. Bunun en belirgin g\u00f6stergesi, T\u00fcrkiye\u2019nin art\u0131k Rusya\u2019n\u0131n potansiyel d\u00fc\u015fman\u0131 olmaktan \u00e7\u0131kmas\u0131d\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla g\u00fcn\u00fcm\u00fczde Kuzey Kafkasya b\u00f6lgesi Rusya\u2019n\u0131n Kafkasya \u00d6tesi\u2019ne ula\u015fmas\u0131 ba\u011flam\u0131nda stratejik \u00f6nemini kaybetmi\u015ftir. Ekonomik a\u00e7\u0131dan da s\u00f6z konusu cumhuriyetlerin b\u00fcy\u00fck de\u011fer arz etmedi\u011fini belirten Sokolov\u2019a g\u00f6re, b\u00f6lge a\u00e7\u0131s\u0131ndan en k\u00f6t\u00fcs\u00fc neredeyse Kuzey Kafkasya\u2019n\u0131n b\u00fct\u00fcn da\u011fl\u0131k b\u00f6lgelerinin bir i\u00e7 sava\u015f halinde olmas\u0131 ve b\u00f6lgenin Rusya i\u00e7inde kalmas\u0131n\u0131n ancak y\u00fcz binlerce asker\u00ee ve polis g\u00fc\u00e7lerinin bulunmas\u0131 sayesinde m\u00fcmk\u00fcn olmas\u0131d\u0131r. Bu nedenlerle Kuzey Kafkasya Cumhuriyetleri\u2019nin Rusya Federasyonu i\u00e7inde kalmalar\u0131n\u0131n rasyonel bir nedeni yoktur. Sokolov, Rusya\u2019ya y\u00f6nelen Kuzey Osetya ve Adigey Cumhuriyeti d\u0131\u015f\u0131nda kalan cumhuriyetlere ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131 verilerek Moskova\u2019n\u0131n omuzlar\u0131ndan bu a\u011f\u0131r y\u00fck\u00fcn at\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini savunmakta,bug\u00fcn olmasa bile uzak bir gelecekte Rusya\u2019n\u0131n ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak Kuzey Kafkasya Cumhuriyetleri\u2019nden \u00e7ekilece\u011fini iddia etmektedir.<\/p>\n

C. Rusya Federasyonu ve Kuzey Kafkasya Cumhuriyetleri<\/p>\n

1. Genel De\u011ferlendirme
\n<\/b>
\nKuzey Kafkasya\u2019daki \u00fclkelerin kaderi haline gelen az geli\u015fmi\u015fli\u011fin yan\u0131 s\u0131ra, k\u00f6t\u00fc y\u00f6netimlerin, yolsuzluklar\u0131n, bask\u0131lar\u0131n halk\u0131 bezdirmesi ve \u00e7aresiz b\u0131rakmas\u0131, bu \u00e7aresizli\u011fin de insanlar\u0131 yeni maddi ve manevi aray\u0131\u015flara y\u00f6neltmesi ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. Kafkasya\u2019da ve di\u011fer M\u00fcsl\u00fcman topluluklar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u00fclkelerde, daha \u00e7ok \u0130slam\u2019a y\u00f6neli\u015f vard\u0131r. Ancak bu alanda etkinlik, siyasal \u0130slam \u00e7izgisinde ve fundamantalist e\u011filimli gruplarda olmaktad\u0131r. Geri kalm\u0131\u015f ve bunal\u0131ml\u0131 toplumlarda var olan fakirlik ve etnik farkl\u0131l\u0131klarla harmanlanan dini e\u011fitimler, ortaya fanatik \u0130slamc\u0131-milliyet\u00e7i olu\u015fumlar\u0131 \u00e7\u0131karmaktad\u0131r.\u015eu anda Kuzey Kafkasya, merkezden bask\u0131ya tabi y\u00f6netimler,ideolojik bo\u015fluk, \u0130slamiyet\u2019in canlanmas\u0131, fundamantalizmin egemenli\u011fi, \u00e7ok yo\u011fun i\u015fsizlik, karga\u015fa, etnik milliyet\u00e7ili\u011fin yaratt\u0131\u011f\u0131 gerilimler ve ter\u00f6rizm gibi olumsuz etkilere a\u00e7\u0131k bir ortamda varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmektedir. (41) Kuzey Kafkasya\u2019da d\u00f6rt ana unsurun etkile\u015fimi g\u00f6r\u00fclmektedir. Bunlar: Milliyet\u00e7ilik ve a\u015firet hisleri, toprak talepleri, \u0130slam ve Rus kar\u015f\u0131t\u0131 e\u011filimlerdir. (42 Kuzey Kafkasya\u2019daki M\u00fcsl\u00fcman T\u00fcrk k\u00f6kenliler tamamen ku\u015fat\u0131lm\u0131\u015f durumdad\u0131r ve ekonomik bak\u0131mdan daha da fakirle\u015fmeye mahkum edilmi\u015flerdir. (43) Bu b\u00f6lgedeki halk\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011fu M\u00fcsl\u00fcman\u2019d\u0131r. Kuzey Kafkasya\u2019da milliyet\u00e7ilikten do\u011fan ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 e\u011filimler vard\u0131r. Bunlar hen\u00fcz lokalizedir. Ancak ileride bir blokla\u015fma ile sonu\u00e7lanabilecektir. Bu da RF\u2019nun \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 ve hatta toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc tehdit edecektir. Ancak \u00f6zerk b\u00f6lgelerin, her birisinde bulunan \u2018Rus az\u0131nl\u0131k\u2019 (44) daima hesaba kat\u0131lmas\u0131 gereken bir unsur olacakt\u0131r. (45)<\/p>\n

2. Kuzey Kafkasya\u2019da Etnik \u00c7at\u0131\u015fmalar
\n<\/b>
\nKafkasya\u2019daki etnik \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n en b\u00fcy\u00fck sebebi \u00c7arl\u0131k Rusya\u2019s\u0131n\u0131n Kafkasya\u2019da uygulad\u0131\u011f\u0131 \u2018b\u00f6l ve y\u00f6net\u2019 politikas\u0131n\u0131n Sovyetler Birli\u011fi taraf\u0131ndan da ayn\u0131 \u015fekilde uygulanmas\u0131d\u0131r. 1917 Bol\u015fevik ihtilal\u0131ndan sonra Kafkas halklar\u0131n\u0131 suni bir \u015fekilde b\u00f6len ve aralar\u0131na s\u0131n\u0131rlar koyan Sovyet h\u00fck\u00fcmeti Kafkas halklar\u0131 aras\u0131ndaki etnik \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n ba\u015f provokat\u00f6r\u00fcd\u00fcr. Bug\u00fcn de Rusya Federasyonu\u2019nun ayn\u0131 politikay\u0131 izleme yolunda oldu\u011fu g\u00f6zlenmektedir. Sovyetlerin da\u011f\u0131lmas\u0131yla ortaya \u00e7\u0131kan \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ortam\u0131 ve genel asayi\u015fsizlik de Kafkas halklar\u0131 aras\u0131ndaki milliyet\u00e7i hareketleri g\u00fc\u00e7lendirmi\u015f ve etnik \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n k\u0131z\u0131\u015fmas\u0131na sebep olmu\u015ftur. (46) Kom\u00fcnist d\u00f6nemde, \u00f6zellikle Stalin d\u00f6neminde izlenen maksatl\u0131 iskan politikalar\u0131 ve olu\u015fturulan suni cumhuriyetlerde \u00f6yle n\u00fcfus kombinezonlar\u0131 olu\u015fturulmu\u015ftur ki, Kafkasya adeta bir \u201cetnik may\u0131n tarlas\u0131\u201d haline getirilmi\u015ftir. (47)<\/p>\n

RF\u2019nun eski SSCB topraklar\u0131 \u00fczerindeki Rus n\u00fcfuzunu devam ettirebilmesi kendi siyasi birli\u011finin gelece\u011fi \u00fczerinde de belirleyici bir etken olacakt\u0131r. Kuzey Kafkasya\u2019da \u00d6zerk Rus Cumhuriyetleri aras\u0131nda geli\u015fen sorunlar ve gittik\u00e7e artan radikal \u0130slam\u00ee ak\u0131mlar bu b\u00f6lgeyi milli menfaatleri ve siyasal istikrar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan RF i\u00e7in BDT \u00fclkelerinden daha \u00f6nemli hale getirmi\u015ftir. B\u00f6lgede sadece \u00c7e\u00e7enistan anla\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 de\u011fil, Kara\u00e7ay-\u00c7erkesya, Kabardey-Balkar, Kuzey Osetya, \u0130ngu\u015fya ve di\u011fer yerlerde de bir\u00e7ok anla\u015fmazl\u0131k konular\u0131 mevcuttur. (48) Do\u011fudan bat\u0131ya do\u011fru s\u0131ralarsak Da\u011f\u0131stan, \u00c7e\u00e7enistan, \u0130ngu\u015fetya, Kuzey Osetya, Kabardey-Balkar, Kara\u00e7ay-\u00c7erkes, Adigey\u2019de ya\u015fanan etnik problemler \u015f\u00f6yle \u00f6zetlenebilir:<\/p>\n

a. Da\u011f\u0131stan
\n<\/b>
\nEtnik yap\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan Kafkasya\u2019n\u0131n en karma\u015f\u0131k b\u00f6lgesi olan Da\u011f\u0131stan\u2019da de\u011fi\u015fik dil ve leh\u00e7elerde konu\u015fan otuzdan fazla etnik grup ya\u015famaktad\u0131r. Sovyetler Birli\u011fi d\u00f6neminde bu etnik gruplar\u0131n say\u0131s\u0131 konu\u015ftuklar\u0131 leh\u00e7elerin birle\u015ftirilmesiyle ona indirilmi\u015ftir. Da\u011f\u0131stan\u2019daki bu on etnik grubun genel n\u00fcfusa oranlar\u0131 \u015fu \u015fekildedir: Avar %27.2, Darg\u0131 %15.6, Kumuk %12.9, Lezgi%11.3, Lak %5.1, Tabarasan %4.3, Nogay % 1.6, Rutul %0.8, Agul %0.8,Tsahur %0.3. (49) Da\u011f\u0131stan\u2019da etnik gruplar aras\u0131ndaki \u00e7at\u0131\u015fmalar, Kuzey Kafkasya\u2019n\u0131n di\u011fer b\u00f6lgelerine g\u00f6re uzun s\u00fcredir azalm\u0131\u015f olsa da, bu \u00e7ok etnili M\u00fcsl\u00fcman cumhuriyette yayg\u0131n \u015fiddet potansiyeli vard\u0131r. Topra\u011f\u0131n s\u0131n\u0131rl\u0131, do\u011fum oran\u0131n\u0131n y\u00fcksek olmas\u0131 da yerli etnik gruplar aras\u0131ndaki ili\u015fkileri karma\u015f\u0131kla\u015ft\u0131rmaktad\u0131r. (50) Do\u011falgaz zengini Da\u011f\u0131stan’da patlak vermi\u015f bir etnik olay yoktur ama bu potansiyel hep mevcuttur. Toprak zenginli\u011finin ve siyasi g\u00fcc\u00fcn payla\u015f\u0131m\u0131, Lezgi, Kumuk, Dargi, Nogay ve Tabasaranlar aras\u0131nda etnik s\u00fcrt\u00fc\u015fmeleri k\u0131\u015fk\u0131rtmaktad\u0131r. Bu gruplar Avar yo\u011funlu\u011fa kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131p ‘siyasi otonomi’ istemektedirler. Hepsi kendi milli politikas\u0131n\u0131 savunmakta ve bu gruplar\u0131n tamam\u0131 tepeden t\u0131rna\u011fa silahlanm\u0131\u015f durumdad\u0131r. (51)<\/p>\n

Da\u011f\u0131stan\u2019\u0131n Rusya\u2019n\u0131n en yoksul b\u00f6lgelerinden olmas\u0131 da b\u00f6lgede gerilimi art\u0131ran bir ba\u015fka nedendir. \u00d6zellikle son y\u0131llarda Da\u011f\u0131stan\u2019da \u015fiddetin artt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. Bunun tek bir sebebi de yoktur \u015f\u00fcphesiz. B\u00f6lge uzmanlar\u0131 etnik s\u00fcrt\u00fc\u015fmelerden mafya hesapla\u015fmalar\u0131na, kom\u015fu \u00c7e\u00e7enistan\u2019dan kaynaklanan silahl\u0131 gruplar\u0131n eylemlerinden bunlarla i\u015fbirli\u011fi yapan yerli gruplar\u0131n sald\u0131r\u0131lar\u0131na, siyasi ve ekonomik \u00e7\u0131kar kavgalar\u0131ndan y\u00f6netimin yanl\u0131\u015flar\u0131na kadar bir\u00e7ok sebebi \u015fiddetin artmas\u0131na ba\u011flamaktad\u0131r. (52) Da\u011f\u0131stan halklar\u0131 Sovyetler Birli\u011finin da\u011f\u0131lmas\u0131yla birlikte etnik \u00e7at\u0131\u015fma tehlikesinin i\u00e7ine girmi\u015ftir. Etnik gruplar aras\u0131ndaki gerilimin sebebi ise Sovyetler Birli\u011fi d\u00f6neminde Moskova\u2019n\u0131n Da\u011f\u0131stan\u2019da uygulad\u0131\u011f\u0131 yanl\u0131\u015f g\u00f6\u00e7 ve toprak politikas\u0131d\u0131r. (53)<\/p>\n

Sistemli bir \u015fekilde devam ettirilen g\u00f6\u00e7 hareketleri neticesinde Da\u011f\u0131stan\u2019\u0131n ba\u015fkenti Moha\u00e7kala\u2019da Avarlar\u0131n ve Darg\u0131lar\u0131n \u00e7o\u011funlukta olmas\u0131 cumhuriyetin politik ve ekonomik y\u00f6netiminin de bu halklar\u0131n mensuplar\u0131n\u0131n ellerinde toplanmas\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Darg\u0131 ve Avarlar\u0131n Kumuk arazilerini i\u015fgal etmeleri Kumuklarla Avarlar aras\u0131nda etnik \u00e7at\u0131\u015fma tehlikesine yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Bu olay ayn\u0131 zamanda Avarlar ile Darg\u0131lar\u0131n etno-politik birli\u011finin olu\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Laklar da bu etno-politik birli\u011fe girmi\u015flerdir. B\u00f6ylece Avar, Darg\u0131 ve Laklar\u0131n toplumsal ekonomik \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n birle\u015fmesi ve cumhuriyetin iktidar mekanizmas\u0131n\u0131n bu \u00fc\u00e7 etnik grubun elinde toplanmas\u0131 bu etno-politik birli\u011fin Da\u011f\u0131stan\u2019da egemen bir tabaka olu\u015fturmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Avar-Darg\u0131-Lak halklar\u0131n\u0131n olu\u015fturdu\u011fu etno-politik birlik Lezgileri de sosyo-ekonomik bask\u0131 alt\u0131na alm\u0131\u015ft\u0131r. Lezgilerle Avar-Darg\u0131-Lak halklar\u0131 aras\u0131nda etnik \u00e7at\u0131\u015fma tehlikesi vard\u0131r. (54) Da\u011f\u0131stan\u2019da ortaya \u00e7\u0131kan en ciddi etnik \u00e7at\u0131\u015fmalardan biri Lezgilerle ili\u015fkilidir. Lezgiler, Azerbaycan\u2019da bulunan Lezgilerle birle\u015fme iste\u011findedirler.Lezgi milli hareketinin \u00f6rg\u00fct\u00fc Sadval (55), Da\u011f\u0131stan ve Azerbaycan\u2019daki Lezgi topraklar\u0131n\u0131 birle\u015ftirerek B\u00fcy\u00fck Lezgi devletini kurma amac\u0131ndad\u0131r. (56) Azerbaycan\u2019da ya\u015fayan Lezgilerin de Da\u011f\u0131stan\u2019da ya\u015fayan Lezgilerle birle\u015fme \u00e7abas\u0131 i\u00e7inde \u00f6rg\u00fctlendikleri dikkati \u00e7ekmektedir. Azerbaycan\u2019daki Lezgilerin ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 hareketleri Rusya taraf\u0131ndan kullan\u0131lmakta ve desteklenmektedir. Zira Ruslar Lezgiler vas\u0131tas\u0131yla Azerbaycan \u00fczerindeki bask\u0131s\u0131n\u0131 art\u0131rmaktad\u0131r. (57)<\/p>\n

Da\u011f\u0131stan\u2019\u0131n etnik mozai\u011fi, bu cumhuriyetteki ayr\u0131l\u0131k hareketlerine \u00f6zel \u015feklini vermi\u015ftir. Ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 ve b\u00f6l\u00fcc\u00fc olarak adland\u0131r\u0131lan hareketler \u0130slam\u00ee-siyasi ekstremizm-Vahhabizm \u015feklinde ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015flard\u0131r. (58) Vahhabilerhareketi 80\u2019li ve 90\u2019l\u0131 y\u0131llar\u0131n e\u015fi\u011finde yo\u011funla\u015fmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Vahhabilerin toplam say\u0131s\u0131n\u0131n az olmas\u0131na ra\u011fmen, onlar\u0131n \u00fclkedeki siyasal proseslere g\u00f6sterdikleri etkiler \u00f6nemli boyut kazanmaktad\u0131r. Birincisi onlar iyi derecede silahlanm\u0131\u015f bulunuyorlar ki, bu da da\u011f halk n\u00fcfusunu kendi g\u00fcvenlikleri i\u00e7in silahlanmaya te\u015fvik ediyor. \u0130kincisi, Vahhabilerin geleneksel \u0130slami ruhanili\u011fe y\u00f6neltti\u011fi ele\u015ftiriler bu dini gruplar aras\u0131ndaki \u015fiddetli d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131 k\u00f6r\u00fcklemekle kalm\u0131yor, daha da tehlikelisi geleneksel \u0130slam taraftarlar\u0131n\u0131 daha radikal hale getiriyor. (59) Da\u011f\u0131stan\u2019da dini motivasyonlardan hareket ederek ideolojik taban\u0131 Vahhabilik olan bir m\u00fccadele ba\u015flat\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Uzun s\u00fcreden beri Da\u011f\u0131stan\u2019da faaliyet g\u00f6steren Vahhabiler toplum i\u00e7inde belli \u00f6l\u00e7\u00fcde k\u00f6k salmay\u0131 ba\u015farm\u0131\u015flard\u0131r.\u015eimdi ise silahl\u0131 m\u00fccadele vererek ba\u011f\u0131ms\u0131z bir \u015feriat devleti kurmak istemektedirler.<\/p>\n

Da\u011f\u0131stan\u2019da geleneksel olarak hakim olan s\u00fcnni tarikat yap\u0131lanmalar\u0131 ise bu m\u00fccadelenin tamamen d\u0131\u015f\u0131nda ve kar\u015f\u0131d\u0131r.Da\u011f\u0131stan\u2019da m\u00fccadele Vahhabi guruplarla, Da\u011f\u0131stan\u2019\u0131n yerel\/Da\u011f\u0131stanl\u0131 idaresi aras\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fmektedir. Yani bir i\u00e7 sava\u015f durumu s\u00f6z konusudur. (60) Da\u011f\u0131stan y\u00f6netilmesi \u00e7ok zor bir b\u00f6lgedir ve Rusya da bu i\u015fte bug\u00fcn \u00e7ok zorlanmaktad\u0131r, b\u00f6lgede huzuru, g\u00fcvenli\u011fi ve istikrar\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in b\u00fcy\u00fck \u00e7abalar sarf etmektedir. Bu \u00e7abalar\u0131n i\u00e7inde en ba\u015fta asker\u00ee yollara ba\u015fvurmay\u0131 planlamaktad\u0131r. Nitekim, bu \u00e7er\u00e7evede Rusya, Da\u011f\u0131stan\u2019\u0131n Botlik b\u00f6lgesinde yak\u0131n zamanda \u00f6zel bir da\u011f komando tugay\u0131 kurup burada konu\u015fland\u0131rmak i\u00e7in haz\u0131rl\u0131k yaparken, ayn\u0131 tip bir tugay\u0131 da Kara\u00e7ay-\u00c7erkes b\u00f6lgesi i\u00e7in d\u00fc\u015f\u00fcnmektedir. Rusya ayr\u0131ca Da\u011f\u0131stan\u2019daki FSB varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 da takviye ederken b\u00f6lgeye takviye asker\u00ee birlikler de sevk etmektedir. Rusya esasen \u00e7oktand\u0131r Da\u011f\u0131stan\u2019daki kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131k ve bununla ilgili geli\u015fmelerden derin endi\u015fe duymaktad\u0131r. Bu endi\u015fe zaten Ba\u015fkan Putin\u2019in G\u00fcney Federal B\u00f6lgesi Yetkili Temsilcisi Dimitri Kozak\u2019\u0131n bas\u0131na da yans\u0131yan gizli raporunda a\u00e7\u0131k\u00e7a dile getirilmektedir. Bu raporun bir yerinde Kozak, \u2018Olaylar kontrol d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kabilir ve Da\u011f\u0131stan par\u00e7alanma tehdidi ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalabilir\u2019 denmektedir. (61) Raporda, dini gruplar\u0131n yerel idareler d\u00fczeyinde etkilerinin artmas\u0131n\u0131n, ‘\u015feriat b\u00f6lgelerinin’ olu\u015fmas\u0131na sebep olabilece\u011fi de kaydedilmektedir. (62) Moskova Da\u011f\u0131stan\u2019\u0131n ikinci bir \u00c7e\u00e7enistan olmas\u0131ndan endi\u015fe etmektedir. Bu anlamda Avar, Dargi ve Laklar\u0131 potansiyel tehlike olarak g\u00f6ren Moskova, \u00fclkede ya\u015fayan di\u011fer etniklerle bunlar aras\u0131nda ciddi bir rekabet yaratarak hi\u00e7bir zaman Moskova ile u\u011fra\u015facak vakitleri olmas\u0131n\u0131 istemeyecektir. (63)<\/p>\n

b. \u00c7e\u00e7enistan
\n<\/b>
\n\u00c7e\u00e7enistan\u2019a bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda burada kar\u015f\u0131m\u0131za kozlar\u0131n a\u00e7\u0131ktan a\u00e7\u0131\u011fa payla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u201cs\u0131cak\u201d bir b\u00f6lge \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. \u00c7e\u00e7en problemi, Rusya\u2019daki di\u011fer anla\u015fmazl\u0131klardan farkl\u0131 olarak etnik, siyas\u00ee ve ekonomik kar\u015f\u0131tl\u0131klar\u0131n ve \u00e7\u0131karlar\u0131n birbirleriyle ne kadar yak\u0131n ve s\u0131k\u0131 ili\u015fkide olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6stermi\u015ftir. Ayr\u0131ca Rusya\u2019n\u0131n temel de\u011fi\u015fim s\u00fcrecindeki farkl\u0131 y\u00f6nlerde dalgalanmalar, milliyetler aras\u0131 ili\u015fkiler, federalizmin geli\u015fmesi ve ekonomik reform politikalar\u0131ndaki tutars\u0131zl\u0131k en a\u00e7\u0131k bi\u00e7imde \u00c7e\u00e7enistan sorununda ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015flard\u0131r. Esas\u0131nda \u00c7e\u00e7enistan\u2019\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k idealinin akt\u00fcellik kazanmas\u0131 ve bu hedefe ula\u015fma yolunda b\u00fct\u00fcn katmanlar\u0131yla birlikte \u00c7e\u00e7en toplumunun mobilizasyonu i\u00e7in gerekli olan ortam\u0131 Federal Merkez kendi eylemleriyle haz\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131r. (64) SSCB\u2019nin da\u011f\u0131lmas\u0131ndan sonra RF\u2019nun girdi\u011fi demokrasi, serbest pazar ekonomisi ve ulusal devlet yap\u0131s\u0131na ge\u00e7i\u015f s\u00fcrecinde Kafkasya b\u00f6lgesindeki eski SSCB \u00fclkeleri ve \u00f6zerk y\u00f6netimler RF\u2019nun egemenli\u011finden kurtulmak i\u00e7in zaman zaman \u00e7at\u0131\u015fmalara yol a\u00e7an giri\u015fimlerde bulunmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n

Rusya,1991\u2019de ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilan eden \u00c7e\u00e7enistan\u2019a askeri harekat\u0131 1994\u2019teba\u015flatm\u0131\u015ft\u0131r. Ticaret, tar\u0131m, do\u011fal kaynaklar, turizm, askeri konularda RF a\u00e7\u0131s\u0131ndan b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131yan Kuzey Kafkasya\u2019da bulunan \u00c7e\u00e7enistan\u2019\u0131n stratejik konumu m\u00fcdahale karar\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131nda etkili olmu\u015ftur. Bunun yan\u0131nda Rusya, \u00c7e\u00e7enistan\u2019daki bu ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k giri\u015fiminin di\u011fer b\u00f6lgelere s\u0131\u00e7ramas\u0131n\u0131 engelleyerek bu k\u00f6t\u00fc \u00f6rne\u011fi silme amac\u0131yla hareket etmi\u015ftir. (65) 1996 y\u0131l\u0131na kadar s\u00fcren ve I. \u00c7e\u00e7en Sava\u015f\u0131 olarak adland\u0131r\u0131lan \u00e7at\u0131\u015fmalar Hasavyurt Antla\u015fmas\u0131\u2019n\u0131n imzalanmas\u0131 ile sona ermi\u015ftir. \u00c7e\u00e7enlerin \u00f6nemli kazan\u0131mlar elde etti\u011fi bu antla\u015fma ile Ruslar b\u00f6lgeden \u00e7ekilmi\u015ftir.RF\u2019de meydana gelen bombalamalardan ve i\u015flenen su\u00e7lardan sorumlu tutulan \u00c7e\u00e7en lider Basayev\u2019in RF\u2019na kar\u015f\u0131 direni\u015fi Da\u011f\u0131stan\u2019a ta\u015f\u0131ma giri\u015fimleri \u00fczerine, RF 1999 sonbahar\u0131nda \u00c7e\u00e7enistan\u2019a ikinci bir askeri m\u00fcdahalede bulunmu\u015ftur. (66)<\/p>\n

Rusya, \u015eamil Basayev\u2019in Da\u011f\u0131stan\u2019a sald\u0131r\u0131s\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda me\u015fru m\u00fcdafaa hakk\u0131n\u0131 kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia etmek ve Rusya Federasyonu\u2019nda ard\u0131 ard\u0131na patlayan bombalardan \u2018uluslararas\u0131 ter\u00f6rizmin destekleyicisi\u2019 olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc \u00c7e\u00e7enistan\u2019\u0131 sorumlu tutmak suretiyle bu sava\u015f ilan\u0131n\u0131 uluslararas\u0131 kamuoyunda hakl\u0131la\u015ft\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Kuzey Kafkasya\u2019da askeri operasyonlar ba\u015flad\u0131ktan sonra siyasi arenaya \u00e7\u0131kan, ba\u015fkan vekili ve Yeltsin\u2019in halefi Vladimir Putin, \u201cyeniden b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7l\u00fc Rusya\u201d slogan\u0131 ile ifade etti\u011fi g\u00fc\u00e7 politikas\u0131n\u0131n ilk sinyallerini \u00c7e\u00e7enistan operasyonu ile vermi\u015f, bu kararl\u0131 tutumuyla kamuoyunu etkileyerek 26 Mart 2000\u2019deyap\u0131lan ba\u015fkanl\u0131k se\u00e7imlerinden galip \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. (67) Putin\u2019in, ikinci \u00c7e\u00e7enistan sava\u015f\u0131n\u0131 Kuzey Kafkasya’ya \u00e7ekid\u00fczen vermek i\u00e7in sopa olarak kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. RF gerek I. \u00c7e\u00e7enistan Sava\u015f\u0131 gerekse II. \u00c7e\u00e7enistan Sava\u015f\u0131\u2019nda do\u011fabilecek tepkileri \u00f6nlemek amac\u0131yla propaganda kampanyalar\u0131n\u0131,’\u00c7e\u00e7enlerin haydut ve El-Kaide ba\u011flant\u0131l\u0131 radikal \u0130slamc\u0131 ter\u00f6ristler oldu\u011fu’ \u00fczerine kurmu\u015f ve ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k taleplerini geri planda tutmay\u0131 ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Bu propaganda sava\u015f\u0131, Putin iktidar\u0131 d\u00f6neminde \u00e7ok daha yo\u011fun ve ba\u015far\u0131l\u0131 \u015fekilde y\u00fcr\u00fct\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u00d6rne\u011fin Putin, Rus-\u00c7e\u00e7en Sava\u015f\u0131’n\u0131n amac\u0131n\u0131 ‘\u00c7e\u00e7enistan Cumhuriyeti’nde anayasal d\u00fczenin yeniden tesisi’ olarak g\u00f6sterirken, \u00c7e\u00e7enistan’da y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc sava\u015f\u0131 da ‘anti-ter\u00f6rist operasyon’ olarak adland\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Rusya Federasyonu’nun \u00c7e\u00e7enlere kar\u015f\u0131 y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc propaganda sava\u015f\u0131n\u0131n bu denli ba\u015far\u0131l\u0131 olmas\u0131n\u0131n en \u00f6nemli nedenlerinden birisi ABD’de ya\u015fanan 11 Eyl\u00fcl sald\u0131r\u0131lar\u0131 ve arkas\u0131ndan gelen ‘uluslararas\u0131 ter\u00f6rizme kar\u015f\u0131 global sava\u015f’ olmu\u015ftur. Sald\u0131r\u0131n\u0131n ya\u015fanmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan ABD’ye ilk destek Rusya Federasyonu Devlet Ba\u015fkan\u0131 Vladimir Putin’den gelmi\u015f ve \u00c7e\u00e7enistan sorununu g\u00fcndeme getirerek ‘Rusya ter\u00f6rizmin ne anlama geldi\u011fini \u00e7ok iyi bilmektedir.’ a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131 yapm\u0131\u015ft\u0131r. Putin, \u00c7e\u00e7enlerin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k taleplerini dikkate almadan \u00c7e\u00e7enistan’\u0131 da ‘uluslararas\u0131 ter\u00f6rizme kar\u015f\u0131 sava\u015f’ kapsam\u0131 dahiline almak istemektedir. (68)<\/p>\n

3 Eyl\u00fcl 2004 tarihinde Kuzey Osetya\u2019da meydana gelen kanl\u0131 Beslan okul bask\u0131n\u0131 olay\u0131, Rusya i\u00e7in 3 Eyl\u00fcl tarihinin, ABD\u2019nin 11 Eyl\u00fcl sonras\u0131nda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 gibi yeni bir d\u00f6nemin ba\u015flang\u0131c\u0131 olacak gibi g\u00f6z\u00fckmektedir. B\u00f6lgedeki \u00c7e\u00e7en-Rus m\u00fccadelesi 450 y\u0131ld\u0131r s\u00fcr\u00fcyor olsa da, yak\u0131n d\u00f6nem itibariyle 1991 y\u0131l\u0131nda ba\u015flayan \u00e7at\u0131\u015fmalar olduk\u00e7a kanl\u0131 ge\u00e7mi\u015ftir. Rus ordusunun a\u011f\u0131r silahlarla giri\u015fti\u011fi g\u00fc\u00e7 m\u00fccadelesi kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda \u00c7e\u00e7enler baz\u0131 radikal gruplar\u0131n da yard\u0131m\u0131yla Rusya\u2019ya y\u00f6nelik eylemlerde bulunmu\u015flard\u0131r. Bu sald\u0131r\u0131lar\u0131, uluslararas\u0131 kamuoyuna ter\u00f6rizm olarak kabul ettirmeye \u00e7al\u0131\u015fan Rusya i\u00e7in Beslan bask\u0131n\u0131 iyi bir arg\u00fcman olmu\u015ftur. Putin, \u015fimdiye kadar BM\u2019de \u00c7e\u00e7enlerle ilgili herhangi bir karar al\u0131nmas\u0131 a\u015famas\u0131nda engelleme politikas\u0131 uygularken, birden Beslan olay\u0131yla ilgili olarak BM\u2019den karar \u00e7\u0131kart\u0131lmas\u0131 i\u00e7in giri\u015fimde bulunmu\u015ftur. Bu giri\u015fim, Rusya\u2019n\u0131n \u00c7e\u00e7en ter\u00f6r\u00fcn\u00fcn uluslararas\u0131 ter\u00f6rizm kapsam\u0131nda de\u011ferlendirilmesi i\u00e7in arkas\u0131na BM\u2019nin deste\u011fini alarak, daha bask\u0131c\u0131 politikalar uygulamak i\u00e7in dayanak olu\u015fturmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 yolunda yorumlara neden olmaktad\u0131r. (69)<\/p>\n

Derin bir arka plana sahip olan Rus-\u00c7e\u00e7en m\u00fccadelesi Rusya Federasyonu’nun gerek i\u00e7 siyaseti gerekse d\u0131\u015f siyasetinin ayr\u0131lmaz bir par\u00e7as\u0131 olarak de\u011ferlendirilebilir. \u00d6yle ki \u00c7e\u00e7enistan sorunu Rus devlet adamlar\u0131 taraf\u0131ndan gerekti\u011finde bir ama\u00e7 gerekti\u011finde ise bir ara\u00e7 olarak kullan\u0131lmaktad\u0131r. (70) \u00c7e\u00e7enistan’\u0131n kuzey s\u0131n\u0131rlar\u0131 boyunda, Stavropol Kray’da ya\u015fayan Kozaklarla \u00c7e\u00e7enlerin aras\u0131 so\u011fuktur. Kuvvetli bir ihtimal olmasa da k\u0131\u015fk\u0131rtmalarla \u00e7at\u0131\u015fmaya d\u00f6nebilecek bir potansiyel vard\u0131r. Ayr\u0131ca, \u00c7e\u00e7en n\u00fcfusun yo\u011funlukta oldu\u011fu Da\u011f\u0131stan’\u0131n Hasavyurt kasabas\u0131 da, b\u00f6lgedeki \u00c7e\u00e7enlerin kasaban\u0131n kendi topraklar\u0131na dahil olmas\u0131 gerekti\u011fini iddia etmeleri sebebiyle potansiyel bir problem durumundad\u0131r. (71)<\/p>\n

c. \u0130ngu\u015fetya
\n<\/b>
\nYakla\u015f\u0131k 300 binlik n\u00fcfusunun yan\u0131 s\u0131ra neredeyse bir o kadar da \u00c7e\u00e7en m\u00fclteciyi bar\u0131nd\u0131ran \u0130ngu\u015fetya Cumhuriyeti\u2019ndeki en \u00f6nemli sorun Prigorodni b\u00f6lgesi ile ilgili \u0130ngu\u015f-Oset anla\u015fmazl\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Osetler ile \u0130ngu\u015flar aras\u0131ndaki toprak anla\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n\u0131n nedeni, 1944\u2019de\u00c7e\u00e7enler ve \u0130ngu\u015flar\u0131n Kazakistan\u2019a s\u00fcr\u00fclmelerinin ard\u0131ndan \u00c7e\u00e7en- \u0130ngu\u015f topraklar\u0131n\u0131n Kuzey Osetya, Da\u011f\u0131stan ve G\u00fcrcistan aras\u0131nda payla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131na dayanmaktad\u0131r. Toprak anla\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n\u0131n esas nedeni ise Prigorodni (Rus\u00e7a banliy\u00f6 demektir) b\u00f6lgesidir. 1944\u2019de Kuzey Osetya\u2019ya b\u0131rak\u0131lan b\u00f6lge, 1957\u2019den sonra da \u0130ngu\u015flara geri verilmemi\u015ftir. Buna ra\u011fmen \u00f6nemli bir \u0130ngu\u015f n\u00fcfus Prigorodni\u2019ye yerle\u015fmi\u015ftir. 1992\u2019de \u0130ngu\u015flar\u0131n \u00c7e\u00e7enlerden ayr\u0131lmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan tarihi topraklar\u0131n\u0131n \u00fc\u00e7te birini olu\u015fturan bu topraklar daha da \u00f6nemli hale gelmi\u015f ve bir m\u00fccadele ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Kuzey Kafkasya\u2019n\u0131n n\u00fcfus yo\u011funlu\u011fu en fazla oldu\u011fu Prigorodni, \u0130ngu\u015flar i\u00e7in cumhuriyetlerinin ayr\u0131lmaz bir par\u00e7as\u0131 olarak kabul edilmi\u015ftir. B\u00f6ylece 1992\u2019desilahl\u0131 \u00e7at\u0131\u015fma ba\u015f g\u00f6stermi\u015f, 30.000 ile 60.000 aras\u0131nda \u0130ngu\u015f b\u00f6lgeyi terketmek zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Sovyet d\u00f6neminin b\u00fcrokratlar\u0131 olan Alexandre Dzassokhov\u2019un K.Osetya\u2019da ve Murat Ziazikov\u2019un \u0130ngu\u015fetya\u2019da iktidara gelmeleri ili\u015fkilerin yoluna girmesine ve bir\u00e7ok \u0130ngu\u015f\u2019un Prigorodni\u2019ye d\u00f6nmelerine olanak sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. \u0130ki taraf aras\u0131ndaki problem Prigorodni\u2019nin stat\u00fcs\u00fc konusunda da s\u00fcrmektedir. Oset Y\u00f6netimi, Prigorodni\u2019nin federal y\u00f6netime devredilmesi tart\u0131\u015fmalar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda b\u00f6yle bir geli\u015fme halinde Kuzey Osetya\u2019n\u0131n Rusya Federasyonu\u2019ndan ayr\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 bildirmi\u015ftir. Ne yaz\u0131k ki bu k\u0131r\u0131lgan ortam 2004\u2019deki Beslan olaylar\u0131yla (Beslan sald\u0131r\u0131s\u0131nda \u0130ngu\u015f militanlar a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131yd\u0131) yeniden gerilmi\u015f ve Rusya\u2019n\u0131n kontrol\u00fcnde iki \u00fclke aras\u0131ndaki s\u0131n\u0131r kapat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. (72) \u0130ngu\u015fetya’da durum \u00f6zellikle 2004’\u00fcn ba\u015f\u0131ndan beri olduk\u00e7a problemlidir. \u0130\u015fsizlik, yolsuzluk ve Moskova’n\u0131n sertlik politikas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, Prigorodni b\u00f6lgesinden gelen ve g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fe bak\u0131l\u0131rsa geri d\u00f6n\u00fc\u015flerine izin verilmeyecek olan g\u00f6\u00e7menlerin durumu da Moskova’ya kar\u015f\u0131 olumsuz g\u00f6r\u00fc\u015fleri g\u00fc\u00e7lendirmi\u015f durumdad\u0131r. \u0130ngu\u015fetya’da politik cinayetler, gerilla sald\u0131r\u0131lar\u0131 ve ufak \u00e7apl\u0131 bombal\u0131 eylemler 2005 y\u0131l\u0131 boyunca da devam etmi\u015ftir. Bu b\u00f6lgede as\u0131l endi\u015fe verici durum Beslan olaylar\u0131ndan sonra Prigorodni problemi y\u00fcz\u00fcnden sorunlu olan Oset- \u0130ngu\u015f ili\u015fkilerinin daha da gerginle\u015fmi\u015f olmas\u0131 ve patlamaya haz\u0131r bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fc \u00e7izmesidir. (73)<\/p>\n

d. Kuzey Osetya
\n<\/b>
\nG\u00fcn\u00fcm\u00fczde Osetler ikiye b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f durumdad\u0131r. B\u00fcy\u00fck Kafkas Da\u011flar\u0131n\u0131n kuzeyindeki Osetler RF\u2019na ba\u011fl\u0131 Kuzey Osetya Cumhuriyeti\u2019nde, di\u011ferleri de G\u00fcrcistan\u2019a ba\u011fl\u0131 G\u00fcney Osetya \u00f6zerk b\u00f6lgesinde bulunmaktad\u0131rlar. Kuzey Osetya Kafkasya\u2019dan Kafkas \u00d6tesine giden yolda stratejik bir \u00f6neme sahiptir ve daima Rusya\u2019n\u0131n b\u00f6lgedeki g\u00fcvenilir kalesi olmu\u015ftur. Ge\u00e7mi\u015fte Osetler kom\u015fu Kafkas halklar\u0131ndan \u00e7ok Rus y\u00f6netimine yatk\u0131n olduklar\u0131n\u0131 kan\u0131tlam\u0131\u015flard\u0131r. (74) Osetler \u00e7o\u011funluk itibariyle Ortodoks H\u0131ristiyan\u2019d\u0131r. Bu y\u00fczden tarih boyunca Ruslarla hep s\u0131cak ili\u015fki i\u00e7inde olmu\u015flard\u0131r. Rusya Kafkasya halklar\u0131n\u0131n aras\u0131n\u0131 bozmak ve k\u0131\u015fk\u0131rtmak amac\u0131yla baz\u0131 sosyal ve din\u00ee farkl\u0131l\u0131klar\u0131 g\u00fcndeme getirecek ve eski m\u00fcttefiki Osetleri b\u00f6lgesel k\u0131\u015fk\u0131rtma mekanizmas\u0131 olarak kullanabilecektir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde Kuzey Osetya Rusya Federasyonu\u2019nun en sad\u0131k cumhuriyetlerinden biri olarak Rus ordusu i\u00e7in b\u00f6lgede kalkan g\u00f6revi yapmaktad\u0131r. (75) Rusya, kuzey ve G\u00fcney Osetya’n\u0131n birle\u015fmesini desteklemektedir. \u00c7e\u00e7enistan’a yap\u0131lan harekatta, Ruslar\u0131n en \u00f6nemli \u00fcslerinden birisi Kuzey Osetya’dayd\u0131. Kuzey Osetya\u2019n\u0131n dini yap\u0131s\u0131 da (Halk\u0131n\u0131n % 70’i Ortodoks H\u0131ristiyan) \u00f6nemli bir nokta olarak dikkat \u00e7ekmektedir. Osetlerin \u0130ngu\u015flar ile Prigorodni anla\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 oldu\u011funu belirtmi\u015ftik. Bunun yan\u0131 s\u0131ra G\u00fcney Osetlerin Kuzey Osetya ile birle\u015fme \u00e7abalar\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n

Bu durum G\u00fcrcistan\u2019\u0131 rahats\u0131z etmektedir. G\u00fcney Osetya\u2019n\u0131n G\u00fcrcistan\u2019a kar\u015f\u0131 verdi\u011fi ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k m\u00fccadelesi umutsuzla\u015fmaya ba\u015flad\u0131k\u00e7a G\u00fcney\u2019de ya\u015fayan Osetler Kuzey\u2019deki akrabalar\u0131n\u0131n yan\u0131na ge\u00e7meye \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Bu durum, ekonomik anlamda bunalm\u0131\u015f olan Kuzey Osetya i\u00e7in olumsuz sonu\u00e7lar do\u011furmaktad\u0131r. G\u00fcney Osetleri i\u00e7in Rusya Federasyonu\u2019na kat\u0131lmak \u015fu anda ya\u015famda kalman\u0131n tek yolu gibi g\u00f6r\u00fcnmektedir. Bir tarafta s\u0131rt\u0131n\u0131 Amerikan deste\u011fine yaslayan G\u00fcrcistan, di\u011fer tarafta d\u0131\u015f d\u00fcnyaya a\u00e7\u0131lan tek kap\u0131 ve etnik akrabalar\u0131 ile tek yolu Rusya… G\u00fcney Osetya egemen g\u00fc\u00e7lerin aras\u0131nda oynanan oyunun en talihsiz fig\u00fcranlar\u0131ndan birisidir. Uluslararas\u0131 hukuk ve g\u00fc\u00e7 kavgas\u0131nda Rusya\u2019n\u0131n veya Amerika\u2019n\u0131n \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc G\u00fcney\u2019de ya\u015fayan Osetlerin gelece\u011finin g\u00f6stergesi olacakt\u0131r. (76) 2004 y\u0131l\u0131nda kanl\u0131 bir \u015fekilde biten okul bask\u0131n\u0131 Kuzey Osetya\u2019n\u0131n Beslan kasabas\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir. Bu olay\u0131n ard\u0131ndan Rusya, Kafkasya b\u00f6lgesindeki hareketlerini me\u015frula\u015ft\u0131rma amac\u0131yla olay\u0131 uluslararas\u0131 ter\u00f6rizm kapsam\u0131na almak i\u00e7in ad\u0131mlar atm\u0131\u015f, kamuoyu deste\u011fini almaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

e. Kabardey-Balkar
\n<\/b>
\nKuzey Kafkasya\u2019daki bir\u00e7ok cumhuriyette g\u00f6r\u00fclen sorun burada da ya\u015fanmaktad\u0131r. \u00dclkede %45\u2019lik \u00e7o\u011funlu\u011fa sahip Kabardeyler ile %10\u2019luk bir n\u00fcfusa sahip Balkarlar aras\u0131nda \u00fclkeyi, iktidar\u0131 ve ya\u015fam\u0131 payla\u015fmakta \u00f6nemli sorunlar g\u00f6r\u00fclmektedir. Kabardey-Balkar t\u00fcm Kafkasya’da oldu\u011fu gibi her an bir etnik \u00e7at\u0131\u015fmay\u0131 alevleyebilecek may\u0131nlarla doludur. Bu may\u0131nlar ‘b\u00f6l-par\u00e7ala-y\u00f6net ve zaman\u0131 gelince birbirine k\u0131rd\u0131r’\u0131n ruhuna uygun olarak Sovyet liderleri taraf\u0131ndan ustal\u0131kla d\u00f6\u015fenmi\u015ftir. Bat\u0131 ve Osmanl\u0131 literat\u00fcr\u00fcne ‘\u00c7erkesler’ diye giren Adigeler, en az 5-7 bin y\u0131ll\u0131k vatanlar\u0131nda Bol\u015fevik ihtilal\u0131 sonras\u0131 kurulan \u00fc\u00e7 cumhuriyete yani Adigey, Kabardey-Balkar ve Kara\u00e7ay-\u00c7erkes’e pay edilmi\u015ftir. \u015eimdi Kabardeyler, y\u00fczde 45’lik n\u00fcfuslar\u0131yla Kabardey-Balkar’\u0131n egemen etnik \u00f6\u011fesidirler ve \u00c7erkeslerin \u00e7o\u011funlukta oldu\u011fu tek cumhuriyet Kabardey-Balkar Cumhuriyeti\u2019dir. Kabardey-Balkar’da 900 binlik n\u00fcfusun y\u00fczde 30’unu olu\u015fturan ‘etkisiz’ element Ruslar bir yana as\u0131l etnik k\u0131r\u0131lma noktas\u0131nda y\u00fczde 10’la Balkarlar vard\u0131r. (77)<\/p>\n

Balkarlar da t\u0131pk\u0131 \u00c7e\u00e7en ve \u0130ngu\u015flar gibi 1944 y\u0131l\u0131nda Sibirya\u2019ya s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f, 1957 y\u0131l\u0131nda da geri d\u00f6nm\u00fc\u015flerdir. Geri d\u00f6nd\u00fcklerinde eski topraklar\u0131n\u0131n tamam\u0131n\u0131 alamad\u0131klar\u0131n\u0131 ve Kabardeylerce siyasi ve k\u00fclt\u00fcrel bask\u0131 alt\u0131nda tutulduklar\u0131n\u0131 iddia eden Balkarlar, kurduklar\u0131 T\u00f6re adl\u0131 te\u015fkilatla (Bu te\u015fkilat 1996 y\u0131l\u0131nda Kabardey y\u00f6netimi taraf\u0131ndan kapat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.) ‘haklar\u0131n\u0131’ alma m\u00fccadelesine giri\u015fmi\u015flerdir. (78) Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin y\u0131k\u0131l\u0131\u015f\u0131ndan sonra her iki halk devletsel ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k ve cumhuriyetin b\u00f6l\u00fcnmesinde \u0131srar etmi\u015flerdir. Ancak s\u0131n\u0131r belirlenmesi ile ilgili g\u00f6r\u00fc\u015flerde birbirlerinden \u00e7ok uzakla\u015fmaktad\u0131rlar. Her iki halk da d\u0131\u015f deste\u011fi birbirine taban tabana z\u0131t iki y\u00f6nden aramaktad\u0131r: Kabardeyler, Kafkas Da\u011fl\u0131 Halklar Konfederasyonu\u2019na angaje olmu\u015flar ve G\u00fcrcistan\u2019a kar\u015f\u0131 Abhazya\u2019n\u0131n taraf\u0131nda sava\u015fm\u0131\u015flard\u0131r; buna kar\u015f\u0131n Balkarlar T\u00fcrk n\u00fcfuzunun taahh\u00fcd\u00fcnden bahsetmektedir. (79)<\/p>\n

Ancak Cumhuriyetin ikiye b\u00f6l\u00fcnmesi fiilen m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fcnmemektedir. Bug\u00fcn Kabardey-Balkar Cumhuriyetinde e\u015fit stat\u00fcye sahip olduklar\u0131 iddia edilen Kabardey ve Balkar (Malkar) halklar\u0131 aras\u0131nda tam bir e\u015fitsizlik s\u00f6z konusudur. Cumhuriyetin y\u00fczde 45\u2019ini olu\u015fturan Kabardeyler meclisin y\u00fczde 70\u2019ine sahiptirler ve kendi halklar\u0131n\u0131n lehindeki her t\u00fcrl\u00fc karar ve kanunu kolayca \u00e7\u0131kartmaktad\u0131rlar. Cumhuriyetteki \u00f6nemli kurumlar ve \u00fcst d\u00fczey g\u00f6revler Kabardeylerin elindedir. (80) Balkarlar iktidardan d\u0131\u015flanm\u0131\u015f olmaktan ve f\u0131rsatlardan e\u015fit derecede yararlanamamaktan \u015fik\u00e2yet\u00e7idirler. Yoksullu\u011fun yan\u0131 s\u0131ra i\u015fsizlik de Balkarlar aras\u0131nda olduk\u00e7a yayg\u0131nd\u0131r.<\/p>\n

Balkarl\u0131lar, Kabardey\u2019den Karadeniz\u2019e kadar \u00c7erkes (Adige) devleti kurma ideali pe\u015finde olan Kabardeylerin di\u011fer \u00c7erkeslerle siyasi, k\u00fclt\u00fcrel ve etnik birlik kurmalar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda Kara\u00e7ayl\u0131lar ile siyasi ve etnik birli\u011fi olu\u015fturma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na girmi\u015flerdir. Bu arada Kabardeylerin bask\u0131s\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00c7e\u00e7enlerin deste\u011fini yanlar\u0131nda bulmu\u015flard\u0131r. B\u00f6lgelerinin do\u011fusundaki baz\u0131 topraklar\u0131n Osetler taraf\u0131ndan i\u015fgal edilmesi \u00fczerine Osetlerle \u00e7at\u0131\u015fan Balkarl\u0131lar\u0131n yard\u0131m\u0131na \u0130ngu\u015flar\u0131n ko\u015fmas\u0131 Kara\u00e7ay-Balkarl\u0131lar ile \u00c7e\u00e7en- \u0130ngu\u015flar aras\u0131ndaki dayan\u0131\u015fmay\u0131 g\u00fc\u00e7lendirmi\u015ftir. Kabardey-Balkar Cumhuriyeti\u2019nde ya\u015famakta olan iki bin civar\u0131ndaki Ah\u0131ska T\u00fcrk\u00fc de Kabardeylerin a\u011f\u0131r siyasi, ekonomik ve etnik bask\u0131s\u0131 alt\u0131nda ya\u015famaktad\u0131r. Bug\u00fcn Ah\u0131ska T\u00fcrkleri zaten \u00e7aresiz durumda olan Balkar T\u00fcrklerinin himayesine s\u0131\u011f\u0131nm\u0131\u015flard\u0131r. Kabardey-Balkar Cumhuriyetindeki etnik ve siyasi gerilimin yak\u0131n gelecekte \u00e7\u00f6z\u00fcme kavu\u015fmas\u0131 zor g\u00f6r\u00fcnmektedir. (81)<\/p>\n

f. Kara\u00e7ay-\u00c7erkes
\n<\/b>
\nKara\u00e7ay \u00c7erkes\u2019de<\/span>\u00a0n\u00fcfusun y\u00fczde 42\u2019sini Ruslar, y\u00fczde 31\u2019iniKara\u00e7aylar ve y\u00fczde 9\u2019unu \u00c7erkesler olu\u015fturmaktad\u0131r. (82) Kalan k\u0131s\u0131mda da Abhaz ve Nogay gruplar ya\u015famaktad\u0131r. Kara\u00e7ay-\u00c7erkes Cumhuriyeti\u2019nde etnik ayr\u0131mc\u0131l\u0131k, Kafkasya’daki di\u011fer cumhuriyetlere nazaran azd\u0131r ve di\u011fer b\u00f6lgelere g\u00f6re s\u00fckunetini korumaktad\u0131r. Kara\u00e7ay-\u00c7erkes Cumhuriyeti\u2019nde keyfi olarak par\u00e7alanm\u0131\u015f halklar modelinin tekrarland\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Kara\u00e7aylar Balkarlar\u0131n akrabas\u0131d\u0131r ama buna kar\u015f\u0131n Kabardeylerle akraba olan \u00c7erkeslerle birlikte ya\u015famaktad\u0131rlar. (83) Kabardey-Balkar ve Kara\u00e7ay-\u00c7erkes Cumhuriyetlerinin kurulmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda Sovyetler \u2018b\u00f6l ve y\u00f6net\u2019 politikas\u0131n\u0131 uygulamaya dikkat etmi\u015ftir. Dil, tarih, k\u00fclt\u00fcr ve etnik k\u00f6ken a\u00e7\u0131s\u0131ndan ayn\u0131 halk olan Kara\u00e7ay-Balkarl\u0131lar suni bir bi\u00e7imde ikiye par\u00e7alanm\u0131\u015ft\u0131r. Sovyetler ayn\u0131 \u015fekilde kendilerine Adige ad\u0131n\u0131 veren \u00c7erkes halk\u0131n\u0131 da \u00fc\u00e7 ayr\u0131 \u00f6zerk cumhuriyet ve b\u00f6lgeye ay\u0131rarak(Kabardey-Balkar, Kara\u00e7ay-\u00c7erkes, Adigey) onlar\u0131n da ileride birle\u015fme tehlikesini \u00f6nlemeyi planlam\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6ylece \u00c7erkeslerin iki kabilesi olan Kabardey ve Besleneyler Kara\u00e7ay-\u00c7erkes idaresine, Kara\u00e7ayl\u0131lar\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olan Balkarl\u0131lar da Kabardeylerin b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 ile birle\u015ftirilerek kurulan Kabardey-Balkar idaresine ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. (84)<\/p>\n

Sovyet sonras\u0131 d\u00f6nemde burada kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131klar ba\u015f g\u00f6stermi\u015ftir. Kara\u00e7aylar\u0131n ayr\u0131 bir devlet kurma giri\u015fimleri kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00c7erkesler de giri\u015fimlerde bulunmu\u015flar ve 1991\u2019de D\u00fcnya \u00c7erkes Birli\u011fi adl\u0131 \u00f6rg\u00fct\u00fc kurmu\u015flard\u0131r. Bu \u00f6rg\u00fct\u00fcn amac\u0131, Adige, Kara\u00e7ay-\u00c7erkes ve Kabardey-Balkar Cumhuriyetleri\u2019nde ya\u015fayan \u00c7erkesleri tek bir bayrak alt\u0131nda toplayarak Adige Devleti\u2019ni kurmakt\u0131r. Bu geli\u015fmeler etnik gerilimi art\u0131rm\u0131\u015f ancak 1992\u2019dekiParlamento se\u00e7imlerinin ard\u0131ndan ortam yat\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130kinci gerginlik 1999\u2019dakiKara\u00e7ay Vladimir Semionov ile \u00c7erkes Stanislav Derev aras\u0131ndaki ba\u015fkanl\u0131k se\u00e7imleri s\u0131ras\u0131nda ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Semionov\u2019un kazanmas\u0131 \u00fczerine ciddi gerginlikler g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Yeltsin, ya\u015fanan olaylar \u00fczerine 23 May\u0131s 1999\u2019da\u00fclkenin stat\u00fcs\u00fcn\u00fc de\u011fi\u015ftirerek do\u011frudan ba\u015fkanl\u0131k kontrol\u00fc alt\u0131na alm\u0131\u015ft\u0131r. Daha sonra Ba\u015fbakan Putin devreye girmi\u015f ve Moskova\u2019n\u0131n giri\u015fimleriyle her halk\u0131n 3 temsilcisinin bulunaca\u011f\u0131 15 ki\u015filik bir Dan\u0131\u015fma Konseyi olu\u015fturulmu\u015ftur. Bu konseyin \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ile \u00fclkede istikrar sa\u011flanabilmi\u015f ve Aral\u0131k 2000\u2019de Parlamento se\u00e7imleri ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015ftir. 73 milletvekilinin 31\u2019i Kara\u00e7ay, 25\u2019i Rus ve 7\u2019si \u00c7erkes\u2019tir. 2003\u2019de yap\u0131lan ba\u015fkanl\u0131k se\u00e7imlerini Kara\u00e7ay Mustafa Bardyev kazanm\u0131\u015ft\u0131r. (85) Kara\u00e7ay-\u00c7erkes Cumhuriyeti\u2019nin Rusya\u2019dan ayr\u0131lmas\u0131 fikri geni\u015f toplumsal taban\u0131 olan bir fikir de\u011fildir. Rus dilli n\u00fcfusun nispi \u00e7o\u011funlu\u011fu ve etnik mozaik yap\u0131s\u0131 bu cumhuriyette ciddi ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 e\u011filimlerin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na engel olmaktad\u0131r. (86)<\/p>\n

g. Adigey
\n<\/b>
\nRusya Federasyonu\u2019na ba\u011fl\u0131 Krasnodar eyaleti i\u00e7inde yer alan Adige Cumhuriyeti, Slav k\u00f6kenli n\u00fcfusun \u00e7o\u011funlukta oldu\u011fu bir Kafkas cumhuriyetidir. (%68 Rus, %23 Adige) Adige Cumhuriyetinde politik ve idari mevkiler Adigelerin hakimiyetinde olmakla birlikte etno-politik durum (87) kararl\u0131bir yap\u0131 g\u00f6stermektedir. (88) 19. y\u00fczy\u0131lda \u00c7arl\u0131k Rusya\u2019s\u0131 ile ya\u015fan\u0131lan sava\u015f sonras\u0131 n\u00fcfusunun y\u00fczde 95\u2019ini soyk\u0131r\u0131m ve zorunlu g\u00f6\u00e7ten olu\u015fan etnik temizlik ile kaybeden Adigeler, k\u00fc\u00e7\u00fck cumhuriyetlerinin yeni bir \u00e7at\u0131\u015fma kar\u015f\u0131s\u0131nda tamamen silinebilece\u011finin fark\u0131ndad\u0131r. Bu nedenle Adigey y\u00f6netimi, Rusya\u2019n\u0131n federatif yap\u0131s\u0131n\u0131 savunarak ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendirmek \u00e7abas\u0131ndad\u0131r. Adige ayd\u0131nlar\u0131, Adigey\u2019in yakla\u015f\u0131k 1\/3\u2019\u00fcn\u00fc olu\u015fturan Adige halk\u0131n\u0131n gelece\u011fi i\u00e7in tart\u0131\u015f\u0131lmaz ko\u015ful olarak belirttikleri e\u015fit temsil sisteminin yeterli olamayaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmektedirler. Bu nedenle Adigey h\u00fck\u00fcmeti, Adigey d\u0131\u015f\u0131ndaki Adigelerin \u00fclkeye yerle\u015febilmeleri i\u00e7in yasal d\u00fczenlemeleri ve \u00f6rg\u00fctlenmeleri ger\u00e7ekle\u015ftirmektedir. (89)<\/p>\n

\u2018B\u00fcy\u00fck \u00c7erkesya\u2019 devletini kurma ideali pe\u015finde olan Adige te\u015fkilatlar\u0131 Kara\u00e7ay-\u00c7erkes ve Kabardey-Balkar cumhuriyetlerinde ya\u015famakta olan Adigeler (\u00c7erkesler) ile birlikte Abhazlar\u0131 da kapsayan \u2018B\u00fcy\u00fck \u00c7erkesya\u2019 devletinin hayali pe\u015findedirler. Adigeler bu devletin s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7ine Karadeniz k\u0131y\u0131s\u0131nda ya\u015famakta olan Shapsughlar\u0131 ve Kuzey Osetya\u2019ya ba\u011fl\u0131 Mozdok \u015fehrindeki H\u0131ristiyan Kabardeyleri de dahil ederek Kabardey\u2019den Karadeniz\u2019e kadar olan b\u00f6lgede \u2018B\u00fcy\u00fck Adigey (\u00c7erkesya)\u2019 devletini olu\u015fturma \u00e7abas\u0131ndad\u0131rlar. Adigeler bu stratejilerinin \u00f6n\u00fcnde bir engel olarak duran demografik sorunlar\u0131, \u00fclkeye diasporada ya\u015famakta olan Adigeleri getirip yerle\u015ftirerek ve n\u00fcfus dengesini kendi taraflar\u0131na \u00e7evirerek a\u015fmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmektedirler. (90) Adigey Cumhuriyeti\u2019nin ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131na y\u00f6nelik giri\u015fimler son y\u0131llarda daha s\u0131k g\u00fcndeme gelmektedir. Kremlin y\u00f6netimi Adigey\u2019i tasfiye ederek uzun d\u00f6nemde b\u00f6lgede ba\u015fa\u011fr\u0131s\u0131 yaratabilecek muhtemel bir \u201cAdige sorunu\u201dnu da kontrol alt\u0131na almaya \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n

Nitekim Putin\u2019in Rusya Federasyonu i\u00e7indeki b\u00f6lgelerin say\u0131s\u0131n\u0131 azaltma politikas\u0131, Kuzeybat\u0131 Kafkasya\u2019da bulunan Krasnodar Eyaleti\u2019ne kadar ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Krasnodar eyalet y\u00f6neticileri Adigey Cumhuriyeti ile birle\u015fme konusunu tart\u0131\u015fmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Bu tart\u0131\u015fmalarla birlikte, devlet ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7imleri s\u0131ras\u0131nda ya\u015fananlar\u0131n da etkisiyle siz konusu durum Adigey\u2019de mitinglere, etnik ve siyasi gerilime neden olmu\u015ftur. (91) Adigey Cumhuriyeti Kafkasya\u2019da ya\u015fanan \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda kalabilmi\u015f bir istikrar b\u00f6lgesidir. Ancak, Adige-Slav geriliminin t\u0131rmanabilece\u011fi noktalar ve Putin y\u00f6netiminin Kuzeybat\u0131 Kafkasya\u2019da bulunan Adigey Cumhuriyeti\u2019nin ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131na y\u00f6nelik giri\u015fimleri Kuzeydo\u011fu\u2019dan,(Da\u011f\u0131stan, \u00c7e\u00e7enistan, \u0130ngu\u015fetya, Kuzey Osetya) sonra Kuzeybat\u0131 Kafkasya\u2019da da (Adigey, Kara\u00e7ay-\u00c7erkes, Kabardey-Balkar) siyasi tansiyonun y\u00fckselmesine yol a\u00e7maktad\u0131r. Adigey\u2019in mevcut siyasi stat\u00fcs\u00fcn\u00fcn korunup korunmayaca\u011f\u0131, Kuzeybat\u0131 Kafkasya\u2019da istikrar\u0131n gelece\u011fini belirleyecektir. Adigey\u2019in Adige kimli\u011fi \u00e7er\u00e7evesinde devlet yap\u0131s\u0131n\u0131 olu\u015fturmas\u0131na Slav k\u00f6kenli \u00f6rg\u00fctlerin g\u00f6sterdi\u011fi tepkilere Moskova\u2019n\u0131n deste\u011finin ne d\u00fczeyde olaca\u011f\u0131 istikrar\u0131n gelece\u011fi i\u00e7in kilit noktad\u0131r. (92)
\n<\/b><\/span><\/p>\n

<\/span>B\u00d6L\u00dcM D\u0130PNOTLARI:
\n1)<\/span>\u00a0<\/b>Ruslar bu b\u00f6lgeye Kafkasya \u00d6tesi anlam\u0131nda Zakavkaz demektedirler. Bu kavram, b\u00f6lgeye y\u00f6nelik\u00a0<\/span>Rusya merkezli bak\u0131s a\u00e7\u0131s\u0131 ile bak\u0131ld\u0131g\u0131 izlenimi vermektedir.
\n2)<\/span><\/b>\u00a0Ali \u00c7UREY: \u201cBilinen D\u00fcnyan\u0131n Bilinmeyen \u00dclkesi: Kuzey Kafkasya ve \u00c7erkesler (1)\u201d, Kafkasya\u00a0<\/span>Yaz\u0131lar\u0131 Dergisi, Y\u0131l 2, Say\u0131 5, (Sonbahar, 1998), 57.
\n3)<\/span>\u00a0<\/b>B.Zakir AVSAR: \u201cKafkasya-Rusya Federasyonu ve T\u00fcrkiye\u201d, Yeni T\u00fcrkiye,Y\u0131l 3, Say\u0131 16, T\u00fcrk\u00a0<\/span>D\u00fcnyas\u0131 \u00d6zel Say\u0131s\u0131 II, (Temmuz-Agustos 1997), 1875.
\n4)<\/span><\/b>\u00a0Do\u00e7.Dr.Ufuk TAVKUL, Kafkasya\u2019n\u0131n, \u201cKafkas Halklar\u0131\u201d ad\u0131 verilen Adige, Abhaz-Abazin,
\nKabardey, Kara\u00e7ay-Malkar, Oset, \u00c7e\u00e7en-\u0130ngus ve Dag\u0131stan halklar\u0131n\u0131n yasad\u0131g\u0131 etnik ve k\u00fclt\u00fcrel\u00a0<\/span>cografyan\u0131n ad\u0131 oldugunu s\u00f6yler. Kafkas halklar\u0131 y\u00fczy\u0131llar boyunca ayn\u0131 cografyada benzer tarih\u00ee,\u00a0<\/span>etnik ve sosyo-k\u00fclt\u00fcrel sartlar alt\u0131nda birbirlerinden etkilenmisler ve birbirleriyle kar\u0131sarak akraba\u00a0<\/span>topluluklar haline gelirken ortak bir Kafkas k\u00fclt\u00fcr\u00fc etraf\u0131nda birlesmislerdir. Bu bak\u0131mdan, Kafkasya\u00a0<\/span>halklar\u0131 toplumsal yap\u0131 ve k\u00fclt\u00fcr a\u00e7\u0131s\u0131ndan Kafkas \u00d6tesi milletlerinden olduk\u00e7a farkl\u0131 \u00f6zellikler\u00a0<\/span>tas\u0131maktad\u0131rlar. Tavkul\u2019a g\u00f6re; tarih\u00ee, etnik ve sosyo-k\u00fclt\u00fcrel s\u0131n\u0131rlar a\u00e7\u0131s\u0131ndan ele ald\u0131g\u0131m\u0131zda bu\u00a0<\/span>b\u00f6lgeyi Kuzey Kafkasya-G\u00fcney Kafkasya bi\u00e7iminde degil, Kafkasya – Kafkas \u00d6tesi bi\u00e7iminde\u00a0<\/span>tan\u0131mlamak ve degerlendirmek dogru olacakt\u0131r. Bkz. Ufuk TAVKUL: \u201cKafkasya\u2019n\u0131n Cografi\u00a0<\/span>Konumu ve Stratejik \u00d6nemi\u201d,\u00a0<\/span>http:\/\/www.circassiancanada.com\u00a0<\/span>\/tr\/arastirma\/0090
\n\u0130kafkasyanin\u0130cografi\u0130konumu\u0130ve.htm
\n5)<\/span>\u00a0<\/b>Hasan KANBOLAT: \u201cG\u00fcrcistan \u2013 Ukrayna \u2013 Karadeniz \u00dc\u00e7geni Aras\u0131nda Kuzeybat\u0131 Kafkasya,\u00a0<\/span>Kabardey \u2013 Balkar\u2019dan Sonra S\u0131ra Kara\u00e7ay-\u00c7erkes\u2019te mi?\u201d, Stratejik Analiz, Cilt 6, Say\u0131 70, (Subat\u00a0<\/span>2006), 90.
\n6)<\/span><\/b>\u00a0Savas YANAR: T\u00fcrk-Rus \u0130liskilerinde Gizli G\u00fc\u00e7 Kafkasya, (\u0130stanbul, IQ K\u00fclt\u00fcr Sanat Yay\u0131nc\u0131l\u0131k,\u00a0<\/span>2002), 28.
\n7)<\/span>\u00a0<\/b>Paul B. HENZE: \u201cKafkasya\u2019da \u00c7at\u0131sma: Ge\u00e7mis, Sorunlar ve Gelecek \u0130\u00e7in \u00d6ng\u00f6r\u00fcler\u201d,
\nhttp:\/\/www.bkd.org.tr\/analiz\u0130ac.asp?id=2
\n8)<\/span>\u00a0<\/b>Nadir DEVLET: \u201cKuzey Kafkasya\u2019n\u0131n D\u00fcn\u00fc Bug\u00fcn\u00fc\u201d, Yeni T\u00fcrkiye, Y\u0131l 3, Say\u0131 16, T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131\u00a0<\/span>\u00d6zel Say\u0131s\u0131 II, (Temmuz-Agustos 1997), 1926.
\n9)<\/span><\/b>\u00a0Hakan KANTARCI: K\u0131ska\u00e7taki B\u00f6lge Kafkasya, (\u0130stanbul, IQ K\u00fclt\u00fcr Sanat Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, 2006), 39.
\n10)<\/span>\u00a0<\/b>Paul B. HENZE: a.g.m., http:\/\/www.bkd.org.tr\/analiz\u0130ac.asp?id=2
\n11)<\/span>\u00a0<\/b>Ali Faik DEM\u0130R: T\u00fcrk D\u0131s Politikas\u0131 Perspektifinden Transkafkasya, (\u0130stanbul, Baglam Yay\u0131nc\u0131l\u0131k,\u00a0<\/span>2003), 97.
\n12)<\/span><\/b>\u00a0Christian NEEF: Kafkasya: Rusya\u2019n\u0131n Kanayan Yaras\u0131, \u00c7ev. \u00d6zalp G\u00d6NERALP, (\u0130stanbul,\u00a0<\/span>Yenihayat Yay\u0131nlar\u0131, 2004), 23.
\n13)<\/span>\u00a0<\/b>Paul B. HENZE: a.g.m., http:\/\/www.bkd.org.tr\/analiz\u0130ac.asp?id=2
\n14)<\/span><\/b>\u00a0Ali Faik DEM\u0130R: a.g.e., 70.
\n15)<\/span><\/b>\u00a0Ufuk TAVKUL: \u201cTarihi ve Etnik yap\u0131s\u0131yla Kafkasya\u201d, Yeni T\u00fcrkiye Dergisi, Y\u0131l 3, Say\u0131 16,(Temmuz-Agustos 1997), 1898.
\n16)<\/span>\u00a0<\/b>Hakan KANTARCI: a.g.e., 61.
\n17)<\/span>\u00a0<\/b>S\u00f6nmez CAN: \u201cJeopolitik A\u00e7\u0131dan Kafkasya\u201d, Avrasya Dosyas\u0131, Rusya-Kafkasya \u00d6zel, Cilt 3, Say\u0131\u00a0<\/span>4, (K\u0131s 1996), 209.
\n18)<\/span><\/b>\u00a0Osman Metin \u00d6ZT\u00dcRK: Rusya Federasyonu Askeri Doktrini, (Ankara, ASAM Yay\u0131nlar\u0131, 2001), 7-\u00a0<\/span>8.
\n19)<\/span>\u00a0<\/b>Ufuk TAVKUL: Etnik \u00c7at\u0131smalar\u0131n G\u00f6lgesinde Kafkasya, (\u0130stanbul, \u00d6t\u00fcken Yay\u0131nlar\u0131, 2002), 17-\u00a0<\/span>18.
\n20)<\/span>\u00a0<\/b>Yelda DEM\u0130RAG: \u201cKafkasya\u2019da T\u00fcrk ve Rus Politikas\u0131\u201d, Stratejik Analiz, Cilt 4, Say\u0131 40, (Agustos\u00a0<\/span>2003), 79-80.
\n21)<\/span>\u00a0<\/b>S\u00f6nmez CAN: a.g.m., 209.
\n22)<\/span>\u00a0<\/b>Ayd\u0131n \u0130BRAH\u0130MOV, Mustafa MUTLUER: \u201cKafkasya\u2019da Desintegrasyondan B\u00fct\u00fcnlesmeye Dogru\u00a0<\/span>Gelismeler ve T\u00fcrkiye\u2019nin Rol\u00fc\u201d,\u00a0<\/span>http:\/\/www.circassiancanada.com\/tr\/arastirma\/0086\u00a0<\/span>\u0130kafkasyada\u0130desintegrasyondan\u0130butunlesmeye\u0130d\u00a0<\/span>ogru.htm
\n23)<\/span>\u00a0<\/b>Alexandre TOUMARK\u0130NE: \u201cGe\u00e7miste ve G\u00fcn\u00fcm\u00fczde Kuzey Kafkasya\u2019n\u0131n Jeopolitik \u00d6nemi\u201d,\u00a0<\/span>2023, Say\u0131 31, (Kas\u0131m 2003), 40.
\n24)<\/span>\u00a0<\/b>Fehim TASTEK\u0130N: \u201cKafkasya\u2019n\u0131n Zor Ekonomi-Politigi\u201d, Kafkas Vakf\u0131 B\u00fclten Dergisi,
\nhttp:\/\/www.kafkas.org.tr\/hakkinda\/bulten\/bulten\u01308\u0130kafkasyanin\u0130zor\u0130ekonomi\u0130politigi\u0130.htm
\n25)<\/span><\/b>\u00a0Kafkas Dernekleri Federasyonu, \u201cNal\u00e7ik Olaylar\u0131 ve D\u00fcs\u00fcnd\u00fcrd\u00fckleri\u201d, (Kas\u0131m 2005),
\nhttp:\/\/www.circassiancanada.com\/tr\/arastirma\/0104\u0130nalcik\u0130olaylarinin\u0130dusundurdukleri.htm
\n26)<\/span><\/b>\u00a0\u00d6mer G\u00f6ksel \u0130SYAR: B\u00f6lgesel ve Global G\u00fcvenlik \u00c7\u0131karlar\u0131 Baglam\u0131nda Sovyet-Rus D\u0131s
\nPolitikalar\u0131 ve Karabag Sorunu, (\u0130stanbul, Alfa Yay\u0131nlar\u0131, 2004), 71.
\n27)<\/span>\u00a0<\/b>Savas YANAR: a.g.e., 73.
\n28)<\/span><\/b>\u00a0Y.Mihaylovi\u00e7 LUZHKOV: Tarihin Tekrar\u0131: 21. Y\u00fczy\u0131l\u0131n Toplumu ve Rusya’n\u0131n Gelecegi,
\n(\u0130stanbul, Bilimsel Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, 2003), 174.
\n29)<\/span>\u00a0<\/b>Kafkas Dernekleri Federasyonu, Nal\u00e7ik Olaylar\u0131 ve D\u00fcs\u00fcnd\u00fcrd\u00fckleri, (Kas\u0131m 2005),
\nhttp:\/\/www.circassiancanada.com\/tr\/arastirma\/0104\u0130nalcik\u0130olaylarinin\u0130dusundurdukleri.htm
\n30)<\/span>\u00a0<\/b>Yelda DEM\u0130RAG: a.g.m., 80.
\n31)<\/span>\u00a0<\/b>Coskun SAH\u0130NOGLU: \u201cT\u00fcrkiye ve Rusya Federasyonu A\u00e7\u0131s\u0131ndan Kafkasya ve Orta Asya\u2019n\u0131n\u00a0<\/span>\u00d6nemi\u201d, Belgelerle T\u00fcrk Tarihi Dergisi, Say\u0131 85, (Subat 2004), 119.
\n32)<\/span><\/b>\u00a0Alexandre TOUMARK\u0130NE: a.g.m., 40.
\n33)<\/span><\/b>\u00a0Coskun SAH\u0130NOGLU: a.g.m., 119.
\n34)<\/span>\u00a0<\/b>Alexandre TOUMARK\u0130NE: a.g.m., 40.
\n35)<\/span>\u00a0<\/b>Prof. Dr. An\u0131l \u00c7e\u00e7en\u2019e g\u00f6re; \u201cKafkasya’n\u0131n gelecegi Ortadogu’ya dogru kayarken, Kuzey\u00a0<\/span>Kafkasya’n\u0131n konumu degismektedir. H\u00e2len devam eden \u00c7e\u00e7en Savas\u0131\u2019n\u0131n s\u00fcrmesinde \u0130srail\u00a0<\/span>lobilerinin destegi art\u0131k a\u00e7\u0131ga \u00e7\u0131km\u0131st\u0131r. B\u00fcy\u00fck \u0130srail projesinin, Ortadogu sonras\u0131ndaki ana hedefi\u00a0<\/span>Kafkasya\u2019y\u0131 ele ge\u00e7irmektir. Gelecegin petrol ve dogal kaynaklar b\u00f6lgesi olarak \u00f6ne \u00e7\u0131kmakta olan\u00a0<\/span>Hazar havzas\u0131n\u0131n yeniden Ruslar\u2019a b\u0131rak\u0131lmas\u0131 ya da Avrupa ile Asya’n\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00fclkesi olan \u00c7in’in\u00a0<\/span>kontrol\u00fc alt\u0131na ge\u00e7mesini \u00f6nlemek i\u00e7in kesinlikle Kafkasya’n\u0131n B\u00fcy\u00fck Ortadogu b\u00f6lgesinin i\u00e7ine\u00a0<\/span>al\u0131nmas\u0131 gerekmektedir. \u0130srail B\u00fcy\u00fck Ortadogu yap\u0131lanmas\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7erisinde Kafkasya’y\u0131 da\u00a0<\/span>denetimi alt\u0131na alacakt\u0131r. \u00c7e\u00e7en savas\u0131 ile Ruslar\u0131 Kafkasya’n\u0131n kuzeyinde oyalayan \u0130srail lobileri\u00a0<\/span>Ruslar\u2019\u0131n yeniden G\u00fcrcistan \u00fczerinden G\u00fcney Kafkasya’ya d\u00f6nmelerini engellemektedirler. Budurumda Kafkasya Kuzey ve G\u00fcney olarak yeniden ikiye b\u00f6l\u00fcnmekte ve gelecekte Kafkasya’n\u0131n
\nb\u00f6lgesel bir b\u00fct\u00fcnl\u00fcge kavusmas\u0131na izin verilmemektedir.\u201d Bkz. An\u0131l \u00c7E\u00c7EN: \u201cB\u00fcy\u00fck Ortadogu ve\u00a0<\/span>Kafkasya\u201d, 2023, Say\u0131 31, (Kas\u0131m 2003), 36-37.
\n36)<\/span>\u00a0<\/b>Amerika\u2019n\u0131n Kuzey Kafkasya\u2019ya nas\u0131l bakt\u0131g\u0131n\u0131, ona ne kadar \u00f6nem verdigini belirlemek g\u00fc\u00e7t\u00fcr.\u00a0<\/span>Amerika Hem Bak\u00fc-Ceyhan\u2019dan ge\u00e7en Dogu-Bat\u0131 enerji g\u00fczergah\u0131n\u0131 desteklemekte hem de\u00a0<\/span>Rusya\u2019n\u0131n enerji hatlar\u0131n\u0131n g\u00fcvenliginin saglanmas\u0131n\u0131n da \u00f6nemli oldugunu a\u00e7\u0131klamaktad\u0131r. \u201cKuzey\u00a0<\/span>Kafkasya\u2019da demokratiklesme bir \u00f6n sartt\u0131r ve kendi politikas\u0131n\u0131n bir unsurudur\u201d demektedir. Bkz.\u00a0<\/span>Alexandre TOUMARK\u0130NE: \u201cGe\u00e7miste ve G\u00fcn\u00fcm\u00fczde Kuzey Kafkasya\u2019n\u0131n Jeopolitik \u00d6nemi\u201d, 2023,\u00a0<\/span>Say\u0131 31, (Kas\u0131m 2003), 40.
\n37)<\/span>\u00a0<\/b>An\u0131l \u00c7E\u00c7EN: \u201cB\u00fcy\u00fck Ortadogu ve Kafkasya\u201d, 2023, Say\u0131 31, (Kas\u0131m 2003), 37.
\n38)<\/span><\/b>\u00a0Hakan KANTARCI: a.g.e., 187.
\n39)<\/span>\u00a0<\/b>Hakan KANTARCI: a.g.e., 189.
\n40)<\/span>\u00a0<\/b>Boris SOKOLOV: \u201cKafkaslar\u0131 D\u00fcsmana Verecekler\u201d, \u00c7ev. \u0130lyas KAMALOV, Stratejik Analiz, Cilt\u00a0<\/span>7, Say\u0131 74, (Haziran 2006), 69-71.
\n41)<\/span>\u00a0<\/b>Kafkas Dernekleri Federasyonu, Nal\u00e7ik Olaylar\u0131 ve D\u00fcs\u00fcnd\u00fcrd\u00fckleri, (Kas\u0131m 2005),
\nhttp:\/\/www.circassiancanada.com\/tr\/arastirma\/0104\u0130nalcik\u0130olaylarinin\u0130dusundurdukleri.htm
\n42)<\/span>\u00a0<\/b>Georgiy CANGAVA: \u201cKuzey Kafkasya Tarih Tekrarlan\u0131r M\u0131?\u201d, Belgelerle T\u00fcrk Tarihi Dergisi,\u00a0<\/span>Say\u0131 60, (Ocak 2002), 105.
\n43)<\/span>\u00a0<\/b>Hakan KANTARCI: a.g.e., 193.
\n44)<\/span><\/b>\u00a0Rusya, Kuzey Kafkasya\u2019daki Rus n\u00fcfusunu, kendi ekonomik ve siyasi menfaatlerine uygun oldugu\u00a0<\/span>i\u00e7in korumaktad\u0131r. Bir bak\u0131ma neredeyse ekonomik ve siyasi haklar\u0131n\u0131 yitiren g\u00f6\u00e7menler, Rus tutucu\u00a0<\/span>blogunun itici g\u00fc\u00e7leri haline getirilmektedir. \u00d6te yandan, Rusya\u2019n\u0131n maddi yard\u0131m yapamamas\u0131na ve\u00a0<\/span>mevcut ekonomik baglant\u0131lar\u0131n\u0131 gelistirememesine ragmen buralarda gelecege y\u00f6nelik olarak kendi\u00a0<\/span>haklar\u0131n\u0131 koruyacak topluluklara sahip olmas\u0131n\u0131n \u00f6nemli bir anlam\u0131 vard\u0131r. Bkz. Georgiy CANGAVA:\u00a0<\/span>\u201cKuzey Kafkasya Tarih Tekrarlan\u0131r M\u0131?\u201d, Belgelerle T\u00fcrk Tarihi Dergisi, Say\u0131 60, (Ocak 2002), 106.
\n45)<\/span>\u00a0<\/b>Hakan KANTARCI: a.g.e., 188.
\n46)<\/span>\u00a0<\/b>Ufuk TAVKUL: a.g.e., 60-61.
\n47)<\/span>\u00a0<\/b>Akusba EROL: \u201cKafkasya\u2019da Etnik Sorunlar\u201d,
\nhttp:\/\/www.kafkas.org.tr\/bgkafkas\/etniksorunlar.html
\n48)<\/span>\u00a0<\/b>Coskun SAH\u0130NOGLU: a.g.m., 117.
\n49)<\/span><\/b>\u00a0Ufuk TAVKUL: a.g.e., 149.
\n50)<\/span>\u00a0<\/b>Fahrettin \u00c7\u0130LOGLU: Rusya Federasyonu\u2019nda ve Transkafkasya\u2019da Etnik \u00c7at\u0131smalar, (\u0130stanbul,\u00a0<\/span>Sinatle Yay\u0131nlar\u0131, 1998), 72.
\n51)<\/span>\u00a0<\/b>Akusba EROL: a.g.m., http:\/\/www.kafkas.org.tr\/bgkafkas\/etniksorunlar.html
\n52)<\/span>\u00a0Fikret ERTAN: \u201cDag\u0131stan\u2019da Neler Oluyor?\u201d, http:\/\/www.usakgundem.com\/haber.php?id=1289
\n53)<\/span>\u00a0<\/b>Ufuk TAVKUL: a.g.e., 150.
\n54)<\/span><\/b>\u00a0Ufuk TAVKUL: a.g.e., 152.
\n55)<\/span>\u00a0<\/b>Sadval, bag\u0131ms\u0131z bir \u201cLezgizistan Devleti\u201d kurulmas\u0131 amac\u0131yla, 1990 y\u0131l\u0131nda Rusya
\nFederasyonu\u2019nun destegiyle Dag\u0131stan\u2019da kurulmustur. \u00d6rg\u00fct, Azerbaycan\u2019\u0131n kuzeyindeki Kusar,\u00a0<\/span>Kuba, Ha\u00e7maz, Gebele ve diger kuzey illerinde yasayan Lezgi etnik grubu menseili olup, bug\u00fcne\u00a0<\/span>kadar Azerbaycan\u2019da, Ermeniler d\u0131s\u0131nda ter\u00f6r sald\u0131r\u0131s\u0131 d\u00fczenleyen tek \u00f6rg\u00fct olma \u00f6zelligini\u00a0<\/span>tas\u0131maktad\u0131r. Kurulusundan bug\u00fcne Ermenistan taraf\u0131ndan desteklenen \u00f6rg\u00fct, tek hedefinin, Kuba,\u00a0<\/span>Kusar ve Ha\u00e7maz illerinin Azerbaycan\u2019dan silah g\u00fcc\u00fc ile kopar\u0131lmas\u0131 ve Dag\u0131stan\u2019da yasayan\u00a0<\/span>Lezgilerle birlestirilmesi oldugunu a\u00e7\u0131klamaktad\u0131r. Bkz. Sabahattin TALU: \u201cGizli Servislerin\u00a0<\/span>Lezgizistan Faaliyetleri\u201d, Global Yorum, (17 Ekim 2006),
\nhttp:\/\/www.usakgundem.com\/haber.php?id=8113
\n56)<\/span>\u00a0<\/b>Ufuk TAVKUL: a.g.e., 159.
\n57)<\/span>\u00a0<\/b>Ufuk TAVKUL: a.g.e., 162-63.
\n58)<\/span><\/b>\u00a0Bekir DEM\u0130R: a.g.m., 65.
\n59)<\/span><\/b>\u00a0V.A. TISKOV, E.I.FILIPPOVA: Eski Sovyet \u00dclkelerinde Etnik \u0130liskiler ve Sorunlar, (Ankara,\u00a0<\/span>ASAM Yay\u0131nlar\u0131, 2001), 14.
\n60)<\/span><\/b>\u00a0\u0130hsan \u00c7OMAK: \u201cDag\u0131stan: Kafkasya\u2019da Yeni Bir Filistin Mi Doguyor?\u201d , (27 Eyl\u00fcl 2005),
\nhttp:\/\/www.turksam.org\/tr\/yazilar.asp?yazi=512&kat=8
\n61)<\/span>\u00a0<\/b>Fikret ERTAN: \u201cDag\u0131stan\u2019da Neler Oluyor?\u201d,\u00a0<\/span>http:\/\/www.usakgundem.com\/haber.\u00a0<\/span>hp?id=1289
\n62)<\/span><\/b>\u00a0\u201cOlaylar Kontrol Edilemez Boyutta\u201d, Terc\u00fcman, (11 Temmuz 2005).
\n63)<\/span>\u00a0<\/b>Cem KUMUK: Kafkasya Ayd\u0131nl\u0131k G\u00fcnlerini Ar\u0131yor: Neredesin Prometeus?, (\u0130stanbul, Alfa\u00a0<\/span>Yay\u0131nlar\u0131, 2004), 301.
\n64)<\/span>\u00a0<\/b>Bekir DEM\u0130R: a.g.m., 53.
\n65)<\/span>\u00a0<\/b>Hasan KANBOLAT: \u201cRusya Federasyonu\u2019nun Kafkasya Politikas\u0131 ve \u00c7e\u00e7enistan Savas\u0131\u201d, Avrasya\u00a0<\/span>Dosyas\u0131, Cilt 6, Say\u0131 4, (K\u0131s 2001), 169.
\n66)<\/span><\/b>\u00a0Hakan KANTARCI: a.g.e., 80.
\n67)<\/span><\/b>\u00a0Zeynep \u00d6ZBEK: \u201c90\u2019larda \u00c7e\u00e7en Bag\u0131ms\u0131zl\u0131k M\u00fccadelesi\u201d,\u00a0<\/span>http:\/\/cecenistan.ihh.org.tr\/arolus\/bagimsizlik\/index.html
\n68)<\/span><\/b>\u00a0G\u00f6k\u00e7en EK\u0130C\u0130: \u201cKafkasya \u00dczerinde D\u00f6nen K\u00fcresel Politikalar ve \u00c7e\u00e7en Eyleminin Yans\u0131malar\u0131\u201d,\u00a0<\/span>2023, Say\u0131 20, (15 Aral\u0131k 2002), 67-68.
\n69)<\/span><\/b>\u00a0Hakan KANTARCI: a.g.e., 80.
\n70)<\/span>\u00a0<\/b>G\u00f6k\u00e7en EK\u0130C\u0130: a.g.m., 68.
\n71)<\/span><\/b>\u00a0Akusba EROL: a.g.m., http:\/\/www.kafkas.org.tr\/bgkafkas\/etniksorunlar.html
\n72)<\/span>\u00a0<\/b>Bkz. V.A. TISKOV, E.I.FILIPPOVA: a.g.e., 45-56.
\n73)<\/span>\u00a0<\/b>Selim PER\u00c7\u0130NEL: \u201cKuzey Kafkasya\u2019da Ter\u00f6r ve Savas: \u00c7e\u00e7enistan Savas\u0131 Yay\u0131l\u0131yor Mu?\u201d,\u00a0<\/span>http:\/\/www.kafkasyaforumu.org\/martnisan\u0130cecenistan2.htm
\n74)<\/span><\/b>\u00a0Ufuk TAVKUL: a.g.e., 91.
\n75)<\/span>\u00a0<\/b>Ufuk TAVKUL: a.g.e., 92.
\n76)<\/span>\u00a0<\/b>Cem KUMUK: a.g.e., 295-297.
\n77)<\/span><\/b>\u00a0Fehim TASTEK\u0130N: \u201cKafkasya\u2019n\u0131n Yeni Alev Topu Kabardey-Balkar\u201d, Radikal, (24 Ekim 2005),\u00a0<\/span>http:\/\/www.radikal.com.tr\/haber.php?haberno=167883
\n78)<\/span>\u00a0<\/b>Akusba EROL: a.g.m., http:\/\/www.kafkas.org.tr\/bgkafkas\/etniksorunlar.html
\n79)<\/span>\u00a0<\/b>Christian NEEF: a.g.e., 39.
\n80)<\/span>\u00a0<\/b>Ufuk TAVKUL: a.g.e., 182.
\n81)<\/span>\u00a0<\/b>Ufuk TAVKUL: a.g.e., 183.
\n82)<\/span>\u00a0<\/b>Fahrettin \u00c7\u0130LOGLU: a.g.e., 88.
\n83)<\/span>\u00a0<\/b>Christian NEEF: a.g.e., 42.
\n84)<\/span><\/b>\u00a0Ufuk TAVKUL: a.g.e., 171.
\n85)<\/span><\/b>\u00a0Ali Faik DEM\u0130R: \u201cSorunlar Dag\u0131 Kafkasya Kesismesinde \u00c7at\u0131smalar ve T\u00fcrkiye\u2019nin G\u00fcvenligi\u00a0<\/span>A\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00d6nemi\u201d,\u00a0<\/span>http:\/\/209.85.135.104\/search?q=cache:SP5qpbLgyCUJ:
\nwww.harpak.tsk.mil.tr\/duyurular\/SEMPOZY\u00a0<\/span>UM\u0130MART\u01302006\/01\u0130ALI\u0130FAIK\u0130DEMIR.doc+sorunlar+da%C4%9F%C4%B1+\u00a0<\/span>kafkasya&hl=tr&ct
\n=clnk&cd=6
\n86)<\/span><\/b>\u00a0Bekir DEM\u0130R: a.g.m., 65.
\n87)<\/span>\u00a0<\/b>Adige Cumhuriyet\u2019i\u00a0<\/span>nde temel se\u00e7imli ve atamal\u0131 g\u00f6rev yerlerini tit\u00fcler etnik grubun \u00fcyeleri\u00a0<\/span>(Adigeler) isgal etmektedir. Y\u00fcksek devlet g\u00f6rev yerlerine gelme gibi bir k\u0131s\u0131m m\u00fcnferit hallerde ise\u00a0<\/span>etnik esitlik ve kota (kontenjan) prensipleri ge\u00e7erlidir. Bkz. Bekir DEM\u0130R: \u201cRusya Federasyonu\u00a0<\/span>Cumhuriyetlerindeki Siyasi, Ekonomik ve Etnik Yap\u0131n\u0131n Federasyon Mill\u00ee G\u00fcvenligi \u00dczerindeki\u00a0<\/span>Etkisi\u201d, Rusya Stratejik Arast\u0131rmalar\u0131-1, Ed. \u0130hsan \u00c7OMAK, 8\u0130stanbul, Tasam Yay\u0131nlar\u0131, 20069, 65.
\n88)<\/span><\/b>\u00a0Ufuk TAVKUL: a.g.e., 184.
\n89)<\/span><\/b>\u00a0Hasan KANBOLAT: \u201cRusya\u2019da Federatif Yap\u0131ya Getirilen K\u0131s\u0131tlamalara Ge\u00e7is Sanc\u0131–<\/span>lar\u0131nda\u00a0<\/span>Adigey Cumhuriyeti \u00d6rnegi\u201d, Stratejik Analiz, Cilt 2, Say\u0131 15, (Temmuz 2001), 52.
\n90)<\/span>\u00a0<\/b>Ufuk TAVKUL: a.g.e., 185-188.
\n91)<\/span>\u00a0<\/b>Hasan KANBOLAT: \u201c21 May\u0131s 1864 An\u0131l\u0131rken Adigey Cumhuriyeti Tarihe Mi Kar\u0131s\u0131yor?\u201d,\u00a0<\/span>Stratejik Analiz, Cilt 7, Say\u0131 73, (May\u0131s 2006), 13.
\n92)<\/span>\u00a0<\/b>Hasan KANBOLAT: a.g.m., 13.<\/span><\/p>\n

\n

 <\/p>\n

4. B\u00d6L\u00dcM<\/p>\n

III. Kuzey Kafkasya\u2019daki Sorunlar\u0131n Rus D\u0131\u015f Politikas\u0131na Yans\u0131malar\u0131
\n<\/b>
\nSovyetler Birli\u011fi\u2019nin da\u011f\u0131lmas\u0131ndan sonra, b\u00f6lgenin uluslararas\u0131 rekabet ve etki alan\u0131na a\u00e7\u0131lmas\u0131, b\u00f6lge sorunlar\u0131na da uluslararas\u0131 bir boyut kazand\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Avrasya co\u011frafyas\u0131nda sorunlar\u0131n \u201culuslararas\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131\u201d n\u00fcfuz aray\u0131\u015flar\u0131n\u0131 te\u015fvik etmekte, Rusya\u2019n\u0131n b\u00f6lgedeki inisiyatif alan\u0131n\u0131 daraltmaktad\u0131r. Da\u011f\u0131lma sonras\u0131 ortaya \u00e7\u0131kan etnik, dinsel veya s\u0131n\u0131r k\u00f6kenli \u00e7at\u0131\u015fmalarda (Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f, \u00c7e\u00e7enistan, Abhaz sorunlar\u0131nda oldu\u011fu gibi) uzla\u015f\u0131ya varabilmek ve Rusya\u2019ya kar\u015f\u0131 bir denge sa\u011flayabilmek i\u00e7in, b\u00f6lge \u00fclkeleri AG\u0130T\u2019in ve NATO\u2019nun arabuluculu\u011funu istemi\u015flerdir. Bu d\u00f6nemde NATO ve AB\u2019nin geni\u015flemesiyle Avrupa g\u00fcvenli\u011finin ve g\u00fcndeminin bir par\u00e7as\u0131 olan b\u00f6lge sorunlar\u0131n\u0131n h\u0131zla uluslararas\u0131 bir boyut kazanmas\u0131 Rusya\u2019n\u0131n tepkisine neden olmu\u015ftur. (93)<\/p>\n

Bu durum, Rus d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131n, sorunlar\u0131n seyrine g\u00f6re etkilenmesini beraberinde getirmi\u015ftir. Kuzey Kafkasya ve Transkafkasya\u2019daki sorunlar birbiriyle ili\u015fkilendirildi\u011finde bunlar\u0131n birbirini etkiledi\u011fi ve sebep-sonu\u00e7 ili\u015fkisi etraf\u0131nda cereyan etti\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Ya\u015fanan problemlerin Rusya Federasyonu\u2019nun d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131 ve uluslararas\u0131 ili\u015fkilerini etkilemesi ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla Rusya Federasyonu\u2019nun kendi egemenlik alan\u0131nda bulunan ancak bir\u00e7ok sorunu bar\u0131nd\u0131ran Kuzey Kafkasya\u2019daki geli\u015fmeler \u00f6ncelikli olarak b\u00f6lge \u00fclkelerini, \u00f6zellikle de Transkafkasya ad\u0131 verilen b\u00f6lgede bulunan Azerbaycan, G\u00fcrcistan ve Ermenistan\u2019\u0131 etkilemektedir. B\u00f6lgesel \u00e7at\u0131\u015fmalardan kaynakl\u0131, Rusya\u2019n\u0131n T\u00fcrkiye\u2019ye y\u00f6nelik d\u0131\u015f politikas\u0131nda da de\u011fi\u015fimler g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. B\u00f6lgedeki etnik \u00e7at\u0131\u015fmalar Bat\u0131l\u0131 \u00fclkelerin buraya m\u00fcdahalesini kolayla\u015ft\u0131rmakta, Rusya ile Bat\u0131\u2019n\u0131n kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelmesine neden olmaktad\u0131r.<\/p>\n

Bug\u00fcn, Kuzey Kafkasya Rusya\u2019n\u0131n egemenlik sahas\u0131 i\u00e7inde bulunmaktad\u0131r. Bu nedenle bu b\u00f6lgede ya\u015fanan problemlerin, Rusya\u2019n\u0131n i\u00e7 g\u00fcvenlik meselesi olarak g\u00f6r\u00fclmesi gerekti\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Ancak, b\u00f6lgenin en ciddi sorunu olarak kabul edebilece\u011fimiz \u00c7e\u00e7en sorunu, Rus d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131 \u00f6nemli derecede etkilemi\u015f, Rus asker\u00ee g\u00fcc\u00fcn\u00fcn, merkezi olu\u015fturan g\u00fc\u00e7l\u00fc devletler ve b\u00f6lge \u00fclkeleri taraf\u0131ndan alg\u0131lan\u0131\u015f\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmi\u015f, b\u00f6lgesel ve k\u00fcresel d\u0131\u015f politikada at\u0131lacak ad\u0131mlar\u0131 belirlemede etkili olmu\u015ftur. Bat\u0131 ve\u2018yak\u0131n \u00e7evre\u2019 \u00fclkeleri de buna kar\u015f\u0131l\u0131k olarak Kafkasya\u2019ya y\u00f6nelik politikalar\u0131nda de\u011fi\u015fikli\u011fe gitmi\u015flerdir. \u00d6zellikle \u00c7e\u00e7en sorununun uluslararas\u0131 hale gelmesi ve Rus d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131 y\u00f6nlendirmedeki etkisi nedeniyle bu \u00e7al\u0131\u015fmada bu konu \u00fczerinde daha fazla durulacakt\u0131r. Zira, \u00c7e\u00e7en sorunu Rusya\u2019n\u0131n G\u00fcney Kafkasya \u00fclkeleri ve T\u00fcrkiye ile ili\u015fkilerinin yan\u0131 s\u0131ra Bat\u0131 ile ili\u015fkilerini de etkileyerek izlenecek d\u0131\u015f politikay\u0131 \u015fekillendirmi\u015ftir.<\/p>\n

A. Kuzey Kafkasya\u2019daki Sorunlar\u0131n Yak\u0131n \u00c7evredeki Etkileri
\n<\/b>
\nCo\u011frafi a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda Kuzey Kafkasya, Transkafkasya\u2019ya a\u00e7\u0131lan bir kap\u0131 niteli\u011findedir. Kafkaslar\u0131n da\u011fl\u0131k co\u011frafi yap\u0131s\u0131, b\u00f6lgede \u00e7ok az alternatif yolun ve ula\u015f\u0131m a\u011f\u0131n\u0131n bulunmas\u0131na imkan sa\u011flamaktad\u0131r. Kafkas s\u0131rada\u011flar\u0131 Kuzey Kafkasya ile Transkafkasya\u2019y\u0131, dolay\u0131s\u0131yla Rusya Federasyonu ile G\u00fcrcistan ve Azerbaycan\u2019\u0131 birbirinden ay\u0131r\u0131rken, birbiriyle ili\u015fkili b\u00f6lgeler aras\u0131nda direkt ula\u015f\u0131ma imkan vermemektedir. \u00d6rne\u011fin birbirine kom\u015fu olan G\u00fcrcistan\u2019a ba\u011fl\u0131 Abhazya \u00d6zerk Cumhuriyeti ile Rusya Federasyonu\u2019na ba\u011fl\u0131 Kara\u00e7ay-\u00c7erkes Cumhuriyeti aras\u0131nda do\u011frudan ula\u015f\u0131m sa\u011flayacak bir karayolu bulunmamaktad\u0131r. Kuzey Kafkasya\u2019dan Transkafkasya\u2019ya s\u0131rada\u011flar\u0131n \u00fczerinden a\u015farak ge\u00e7ebilen iki karayolundan biri, Kuzey Osetya\u2019dan G\u00fcney Osetya\u2019ya ula\u015f\u0131m\u0131 sa\u011flayan Daryal ge\u00e7ididir.<\/p>\n

Bu yol Rusya Federasyonu\u2019ndan G\u00fcrcistan\u2019\u0131n ba\u015fkenti Tiflis\u2019e ula\u015f\u0131m\u0131 sa\u011flamaktad\u0131r. Da\u011f\u0131stan\u2019dan Azerbaycan\u2019a ula\u015f\u0131m\u0131 sa\u011flayan Derbend ge\u00e7idi ile de Rusya ve Kafkasya\u2019dan Azerbaycan\u2019\u0131n ba\u015fkenti Bak\u00fc\u2019ye ula\u015fmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. (94) Dolay\u0131s\u0131yla, bu durum \u201cKuzey Kafkasya\u2019y\u0131 elinde bulunduran g\u00fcc\u00fcn, G\u00fcney Kafkasya \u00fczerinde kontrol sa\u011flamak i\u00e7in b\u00fcy\u00fck avantaj sa\u011flayaca\u011f\u0131 (95)\u201d g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc co\u011frafi a\u00e7\u0131dan da anlaml\u0131 hale getirmektedir. Sovyetler Birli\u011fi\u2019nden kopan cumhuriyetlerden olu\u015fan yak\u0131n \u00e7evre, de\u011fi\u015fik \u00fclke gruplar\u0131ndan olu\u015fmaktad\u0131r. Bat\u0131, Orta Asya, Kafkasya olarak \u00fc\u00e7e ayr\u0131labilen yak\u0131n \u00e7evrede Rusya\u2019n\u0131n d\u0131\u015f politikalar\u0131nda da farkl\u0131l\u0131klar g\u00f6r\u00fclmektedir. Rusya\u2019n\u0131n yak\u0131n \u00e7evresinin bat\u0131s\u0131nda yer alan eski Sovyet cumhuriyetlerine k\u0131yasla g\u00fcneyde yer alan Kafkasya ve Orta Asya\u2019ya asker\u00ee-siyasi n\u00fcfuz kurma \u00e7abalar\u0131n\u0131n yo\u011funla\u015ft\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilir. Bunda, bu b\u00f6lgenin do\u011fal kaynaklar a\u00e7\u0131s\u0131ndan Rus ekonomisi i\u00e7in inkar edilemez \u00f6neminin yan\u0131 s\u0131ra RF\u2019nun s\u00f6z konusu b\u00f6lgede daha rahat hareket edebilmesinin de \u00f6nemli pay\u0131 bulunmaktad\u0131r. Bat\u0131\u2019n\u0131n ve ABD\u2019nin \u00f6zellikle Ukrayna, Moldova ve Balt\u0131k devletlerine verdi\u011fi destek, onlar\u0131 Rusya kar\u015f\u0131s\u0131nda daha g\u00fc\u00e7l\u00fc yapmakta, Rusya da bu \u00fclkelerle ili\u015fkilerinde Bat\u0131\u2019y\u0131 hesaba katmak zorunda kalmaktad\u0131r. (96) Rusya 1991-1993 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Atlantik\u00e7i g\u00f6r\u00fc\u015flerin etkisiyle y\u00fcz\u00fcn\u00fc Bat\u0131\u2019ya d\u00f6nm\u00fc\u015ft\u00fc. Ancak bu politikan\u0131n, \u00fclkede siyasi ve ekonomik istikrar yerine sorunlara yol a\u00e7mas\u0131 b\u00f6lgeye y\u00f6nelik politikan\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesine neden olmu\u015ftur. Rusya kendi sorunlar\u0131yla u\u011fra\u015f\u0131rken ABD, T\u00fcrkiye ve \u0130ran gibi \u00fclkelerin b\u00f6lgeye ilgisi de bunda etkili olmu\u015ftur. Avrasyac\u0131 kadrolar\u0131n da \u00f6ne \u00e7\u0131kmas\u0131yla yak\u0131n \u00e7evre politikas\u0131 benimsenmi\u015ftir.<\/p>\n

1993 y\u0131l\u0131ndan itibaren belirgin bi\u00e7imde ortaya konan yeni d\u0131\u015f politika,\u2018Yak\u0131n \u00c7evre\u2019 doktrini ile kendini SSCB\u2019nin tek yetkili varisi sayan Rusya\u2019n\u0131n; G\u00fcrcistan, Azerbaycan ve \u00c7e\u00e7enistan\u2019a m\u00fcdahale ederek bu hakk\u0131n\u0131 prati\u011fe d\u00f6kme gayretine girmesine sebep olmu\u015ftur. Bir b\u00fct\u00fcn olarak ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda 1993 tarihli belge, yine ayn\u0131 tarihli \u2018Yak\u0131n \u00c7evre Doktrini\u2019, 10 Ocak 2000tarihinde kabul edilen Rusya Federasyonu\u2019nun Ulusal G\u00fcvenlik Doktrini ve 21 Nisan 2000 tarihli Yeni Asker\u00ee Doktrini, geleneksel Rus d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131n \u00e7a\u011fda\u015f ko\u015fullara uygun bi\u00e7imde bi\u00e7imlendirilmesinin sonucu ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. (97) Yak\u0131n \u00e7evre RF\u2019nun kendini g\u00fcvende hissedebilece\u011fi ikinci bir s\u0131n\u0131r vazifesi g\u00f6rmektedir. Ancak, b\u00f6lgedeki etnik ve dinsel k\u00f6kenli gerginliklerin ve s\u0131n\u0131r \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n federasyona s\u0131\u00e7rama olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 RF\u2019de da\u011f\u0131lma korkusunu art\u0131rmaktad\u0131r. Da\u011f\u0131lma korkusu, Rusya\u2019n\u0131n i\u00e7 ve d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131 radikalize eden bir fakt\u00f6r olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmakta ve d\u0131\u015f tehdit olgusuyla birle\u015fti\u011finde daha da yo\u011funla\u015fmaktad\u0131r. Yak\u0131n \u00e7evrenin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 kendi savunma stratejisi i\u00e7in veri alan Rusya, b\u00f6lgede ya\u015fayan Rus az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n haklar\u0131n\u0131 korumak ve radikal \u0130slam\u2019\u0131n yay\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemek gibi d\u0131\u015f politika \u00f6ncelikleri ve s\u00f6ylemiyle yak\u0131n \u00e7evre \u00fczerindeki denetimini m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n

Dolay\u0131s\u0131yla, Rusya bu y\u00f6ntemlerle b\u00f6lgede askeri ve siyasi n\u00fcfuzunu tesis edip \u00f6zel sorumluluklar \u00fcstlenerek da\u011f\u0131lma psikozunu a\u015fmay\u0131 ve emperyal ulusal kimli\u011fini peki\u015ftirmeyi hedeflemektedir. (98) RF\u2019nun Kafkasya politikas\u0131, Rus d\u0131\u015f politika doktrinlerindeki temel de\u011fi\u015fmelerden b\u00fcy\u00fck oranda etkilenerek olu\u015fmu\u015ftur. RF\u2019nun 1994\u2019ten itibaren Kafkasya politikas\u0131nda b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde sertle\u015fme olmu\u015ftur. Bu sertle\u015fme ve aktif d\u0131\u015f politika aray\u0131\u015flar\u0131 asl\u0131nda, Rus d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131n geleneksel ana hedefleri olan; s\u0131cak denizlere inmek, Ortodoks halk\u0131n birli\u011fi ve Rus milliyet\u00e7ili\u011fi, ekonomik \u00e7\u0131karlar, petrol boru hatlar\u0131, Hazar Denizi\u2019nin stat\u00fcs\u00fc de dikkate al\u0131narak yeniden \u00fcretilmesiydi. (99)<\/p>\n

Rusya y\u00f6n\u00fcnden Transkafkasya\u2019y\u0131 \u00f6nemli k\u0131lan hususlardan biri g\u00fcney y\u00f6n\u00fcnden g\u00fcvenli\u011finin sa\u011flanmas\u0131d\u0131r. Rusya, kendine tarih boyunca rakip olan ve tehdit olu\u015fturan \u0130ran ve T\u00fcrkiye ile aras\u0131nda Transkafkasya\u2019y\u0131, tampon bir b\u00f6lge (g\u00fcvenlik koridoru) olarak g\u00f6rmektedir. RF\u2019nun, Transkafkasya\u2019daki \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n kendi topraklar\u0131na s\u0131\u00e7ray\u0131p b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc tehdit etmesi i\u00e7in yeterli nedenler vard\u0131r. Bu b\u00f6lgedeki sorunlu alanlardan ikisi RF ile s\u0131n\u0131rda\u015ft\u0131r. G\u00fcney Osetya ve Abhazya, G\u00fcrcistan\u2019a ba\u011fl\u0131 \u00f6zerk b\u00f6lge ve cumhuriyet olmalar\u0131na ra\u011fmen RF\u2019na dahil olmak istemektedirler. Ayr\u0131ca, Kuzey Kafkasya halklar\u0131 bu sorunlu b\u00f6lgeler ile i\u00e7 i\u00e7edir. Nitekim, \u00c7e\u00e7enistan Federasyon Antla\u015fmas\u0131n\u0131 imzalamayarak ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilan etmi\u015ftir. RF, Transkafkasya\u2019da olu\u015fan bu sorunlar yuma\u011f\u0131n\u0131n kuzeyi etkilemesi gibi istenmeyen bir durumun, zincirleme reaksiyon ile t\u00fcm b\u00f6lgeyi sarmas\u0131ndan endi\u015felenmektedir. RF, Transkafkasya\u2019da s\u0131n\u0131rlar ve sorunlar a\u00e7\u0131s\u0131ndan stat\u00fckonun devam\u0131ndan yana bir politika izlemektedir. Yani bir anlamda, istikrarl\u0131 istikrars\u0131zl\u0131\u011f\u0131 (100) korumak istemektedir. (101) \u00c7e\u00e7enistan\u2019da veya genel olarak Kuzey Kafkasya\u2019da varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilmek i\u00e7in, Transkafkasya \u00fclkelerini s\u0131k\u0131ca kontrol alt\u0131na almak gere\u011fi y\u00fczy\u0131llard\u0131r Rus politikalar\u0131n\u0131n temel \u00f6nceliklerinden birini olu\u015fturmu\u015ftur.Ancak, Azerbaycan ve G\u00fcrcistan Rus etkisine girmekten ka\u00e7\u0131nd\u0131k\u00e7a, Rusya\u2019da b\u00f6lgedeki bu merkezka\u00e7 devletleri kendisine ba\u011flayabilmek i\u00e7in pek \u00e7ok me\u015fru ve gayr\u0131 me\u015fru yollara giri\u015fmi\u015ftir. B\u00fct\u00fcn bunlara ilaveten, Kuzey Kafkasya\u2019ya silahl\u0131 g\u00fc\u00e7lerini yerle\u015ftirerek b\u00f6lgedeki ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k hareketlerini bast\u0131rmak ve b\u00f6ylece\u00a0<\/span>Trans-K<\/span>afkasya\u2019n\u0131n kuzeyinde kendisine kar\u015f\u0131 bir g\u00fcvenlik ku\u015fa\u011f\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 engellemeyi ama\u00e7lam\u0131\u015ft\u0131r. (102)<\/p>\n

1992\u2019denitibaren G\u00fcney Kafkasya\u2019daki yeni devletlerden, Almanya\u2019dan, Balt\u0131klar\u2019dan ve Orta Asya\u2019dan geri \u00e7ekilen birliklerin silah, te\u00e7hizat ve personeli Kuzey Kafkasya\u2019ya yerle\u015ftirilmi\u015ftir. B\u00f6lgede konu\u015flu birliklerin eski nesil silah ve te\u00e7hizat\u0131 Rusya\u2019n\u0131n kuvvet indirimleri safhas\u0131nda Avrupa\u2019dan \u00e7ekilen daha modern silah ve te\u00e7hizatla de\u011fi\u015ftirilmi\u015ftir. Kuzey Kafkasya\u2019da yeniden yap\u0131lanma faaliyetlerine paralel olarak G\u00fcney Kafkasya\u2019da konu\u015flu kuvvet grubu b\u00f6lgede kalmaya devam etmektedir. Rusya Federasyonu \u201cg\u00fcney s\u0131n\u0131rlar\u0131m\u0131z boyunca Ermeni-Azeri, G\u00fcrc\u00fc-Oset, G\u00fcrc\u00fc-Abhaz gibi b\u00f6lgesel \u00e7at\u0131\u015fmalar Rusya Federasyonu\u2019nun g\u00fcvenli\u011fini tehdit etmektedir. RF topraklar\u0131nda \u00c7e\u00e7en, \u0130ngu\u015f, Osetler ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 eylemleriyle mevcut tehdidi t\u0131rmand\u0131rmaktad\u0131rlar; Kafkaslar b\u00f6lgesindeki \u00e7at\u0131\u015fmalar, b\u00f6l\u00fcc\u00fcl\u00fck, k\u00f6ktendincilik ve i\u00e7 kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131klar RF topraklar\u0131na s\u0131\u00e7rayabilir. Kuzey Kafkasya\u2019da devam eden i\u00e7 ve d\u0131\u015f kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131klar\u0131 \u00f6nlemek ve ayr\u0131ca k\u00f6ktendincili\u011fin yaratt\u0131\u011f\u0131 tehdide kar\u015f\u0131 koymak i\u00e7in, RF b\u00f6lgede \u00f6nemli oranda askeri varl\u0131\u011fa ihtiya\u00e7 duymaktad\u0131r.\u201d bahaneleriyle AKKA\u2019n\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesini veya tavanlar\u0131n\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 talep etmekte, tavanlar\u0131n \u015fimdiki durumda kalmas\u0131 halinde ise AKKA\u2019ya uymayaca\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a ifade etmektedir. (103) Dolay\u0131s\u0131yla, Rusya stratejik a\u00e7\u0131dan b\u00f6lgedeki geleneksel hareket tarzlar\u0131ndan birini tekrarlamaktad\u0131r. Buna g\u00f6re, Rusya Kuzey Kafkasya\u2019da g\u00fc\u00e7l\u00fc olabilmek i\u00e7in, destek ve dayanak noktas\u0131 olarak Transkafkasya\u2019da sa\u011flam temeller bulmak durumundad\u0131r. O halde Kafkasya\u2019y\u0131 g\u00fcney ve kuzey olarak de\u011fil de, genel bir b\u00fct\u00fcn ya da bir birim olarak ele almak; bunun yan\u0131nda Kafkasya\u2019y\u0131 BDT i\u00e7inde entegre bir b\u00f6lge olarak de\u011ferlendirmek Rusya\u2019n\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131na uygun olacakt\u0131r. Bu da en az\u0131ndan Rusya\u2019n\u0131n g\u00f6z\u00fcnde Transkafkasya\u2019n\u0131n Kuzey Kafkasya\u2019ya ba\u011fl\u0131 olma durumunu sembolize edecektir. Bu durum esas\u0131nda \u00fcst\u00fc \u00f6rt\u00fcl\u00fc olarak Transkafkasya\u2019n\u0131n bir Rus n\u00fcfuz alan\u0131 oldu\u011funun alt\u0131n\u0131n \u00e7izilmesi anlam\u0131na gelmektedir. (104)<\/p>\n

B. \u00c7e\u00e7en Sorununun Yans\u0131malar\u0131
\n<\/b>
\n1991 y\u0131l\u0131nda ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k ilan\u0131nda bulunan \u00c7e\u00e7enlere kar\u015f\u0131 askeri harekat1994\u2019te ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Kanl\u0131 \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n ard\u0131ndan 1996 y\u0131l\u0131nda Hasavyurt Antla\u015fmas\u0131 imzalanm\u0131\u015f ve \u00c7e\u00e7enler \u00f6nemli kazan\u0131mlar elde etmi\u015flerdir. Ancak \u00c7e\u00e7en lider Basayev\u2019in Rusya\u2019ya kar\u015f\u0131 direni\u015finin devam etmesi, Rusya\u2019da meydana gelen bombalama ve su\u00e7lardan \u00c7e\u00e7enlerin sorumlu tutulmas\u0131 ve direni\u015fin Da\u011f\u0131stan\u2019a s\u0131\u00e7rama endi\u015feleri gibi sebeplerle 1999\u2019da \u00c7e\u00e7enistan\u2019a ikinci harekat ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Putin\u2019in iktidara geli\u015fiyle, yeniden da\u011f\u0131lman\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mek amac\u0131yla merkezi otoritenin g\u00fc\u00e7lendirilmesi \u00e7abas\u0131 i\u00e7ine girilmi\u015ftir. Putin, \u00c7e\u00e7enistan\u2019a kar\u015f\u0131 sert ve tavizsiz bir politika uygulam\u0131\u015f, ulusal \u00e7\u0131karlar\u0131n korunmas\u0131n\u0131 \u00f6n planda tutmu\u015ftur. Bu suretle \u00fclke i\u00e7inde siyasal, asker\u00ee ve ekonomik g\u00fcc\u00fc kontrol edebilmeyi hedefleyen Putin, geri plandaki Tataristan ve Ba\u015fkurdistan gibi \u00f6zerk b\u00f6lgelerin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k aray\u0131\u015flar\u0131n\u0131n da ciddi anlamda cayd\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 hedeflemi\u015ftir. Rusya Federasyonu\u2019nun birli\u011fini korumada kilit b\u00f6lge \u00c7e\u00e7enistan, Da\u011f\u0131stan ve \u0130ngu\u015fetya\u2019d\u0131r.<\/p>\n

Bu kesimde radikal \u0130slam\u2019\u0131n galip gelmesi veya Moskova\u2019n\u0131n zafiyet g\u00f6stermesi halinde, Kara\u00e7ay-\u00c7erkes Cumhuriyeti ve G\u00fcrcistan\u2019a ba\u011fl\u0131 Abhazya\u2019n\u0131n da burada ortaya \u00e7\u0131kabilecek \u0130slami antiteye kat\u0131lmas\u0131, daha sonra da Tataristan, Ba\u015fkurdistan ve K\u0131r\u0131m\u2019\u0131n ivmesi y\u00fckselen bu \u0130slami dalgadan etkilenmesi muhtemeldir. Uluslararas\u0131 ter\u00f6rizm ve El Kaide ile \u00c7e\u00e7enistan\u2019daki \u0130slami faaliyetler irtibatland\u0131r\u0131lmakla birlikte, Bat\u0131\u2019n\u0131n \u00c7e\u00e7enistan meselesinde Moskova\u2019n\u0131n yan\u0131nda yer almad\u0131\u011f\u0131, bu nedenle de Beslan katliam\u0131 sonras\u0131 Putin\u2019in ABD\u2019yi \u2018b\u00f6lgedeki cihadi gruplara ve ter\u00f6rizme destek vermekle\u2019 su\u00e7layacak kadar ele\u015ftirilerini t\u0131rmand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. (105) \u00c7e\u00e7enistan ve Da\u011f\u0131stan ba\u011f\u0131ms\u0131z hale gelirlerse stratejik da\u011fl\u0131k konumlar\u0131 sayesinde, Rusya\u2019n\u0131n Transkafkasya\u2019daki olaylara kar\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 engeller ve Rusya\u2019n\u0131n b\u00f6lgedeki g\u00fcc\u00fcn\u00fc azalt\u0131rlar. \u00c7\u00fcnk\u00fc Kuzey Kafkasya her zaman i\u00e7in Rusya\u2019n\u0131n en \u00f6nem verdi\u011fi b\u00f6lge olmu\u015ftur ve Rusya\u2019n\u0131n ihti\u015fam\u0131 Kafkaslar\u0131n y\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131 \u00fczerinde kurulmu\u015ftur. (106) E\u011fer Kafkaslar\u0131 ve Ortaasya\u2019y\u0131 kontrol\u00fc alt\u0131na almak istiyorsa, Rusya\u2019n\u0131n mutlaka \u00c7e\u00e7enistan \u00fczerinde jeopolitik egemenlik kurmas\u0131 gerekmektedir. Rusya\u2019n\u0131n \u00c7e\u00e7enistan \u00fczerindeki egemenli\u011fini kaybetmesi, Kafkaslardaki, \u00f6zellikle de \u00e7o\u011funlu\u011fun M\u00fcsl\u00fcman oldu\u011fu b\u00f6lgelerdeki milliyet\u00e7i g\u00fc\u00e7lere \u00e7ok b\u00fcy\u00fck cesaret verecektir.Kuzey Kafkasya\u2019daki Da\u011f\u0131stan, \u0130ngu\u015fya, Kabardey-Balkar, Kara\u00e7ay-\u00c7erkes,Adigey ve Azerbaycan cumhuriyetlerinin n\u00fcfusunun b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 M\u00fcsl\u00fcman\u2019d\u0131r. E\u011fer bu cumhuriyetler bir Kuzey Kafkasya kanad\u0131 olu\u015ftururlarsa, H\u0131ristiyan cumhuriyetler olan Ermenistan ve G\u00fcrcistan\u2019\u0131 Rusya\u2019dan ay\u0131racak bir M\u00fcsl\u00fcman ku\u015fak meydana getirirler. B\u00f6ylesi bir geli\u015fme Ermenistan ve G\u00fcrcistan\u2019\u0131 sadece Kuzey Kafkas kom\u015fular\u0131na de\u011fil, bat\u0131lar\u0131ndaki ve g\u00fcneylerindeki b\u00fcy\u00fck M\u00fcsl\u00fcman devletler olan T\u00fcrkiye ve \u0130ran\u2019a da ba\u011f\u0131ml\u0131 k\u0131lar. (107) Azerbaycan, G\u00fcrcistan ve Ermenistan \u00fczerinde belirli bir kontrol tesis ettikten sonra, \u00f6teden beri kendisi i\u00e7in sorun olan Kuzey Kafkasya ve \u00c7e\u00e7enistan \u00fczerinde kontrol kurma \u00e7abalar\u0131na a\u011f\u0131rl\u0131k veren RF, bu giri\u015fimlerini uluslararas\u0131 kamuoyuna \u201cb\u00f6lgedeki milliyet\u00e7i ve din\u00ee radikalizmi kontrol etme ve b\u00f6lgede istikrar\u0131 sa\u011flama \u00e7abalar\u0131\u201d olarak a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r. (108)<\/p>\n

Ger\u00e7ekte kendisi taraf\u0131ndan desteklenen Kafkasya\u2019daki dondurulmu\u015f istikrars\u0131zl\u0131ktan yararlanan RF\u2019nun \u201cYak\u0131n \u00c7evrede Bar\u0131\u015fve \u0130stikrar Olu\u015fturma\u201d \u00e7abalar\u0131 y\u00f6n\u00fcnde b\u00f6lgedeki m\u00fcdahaleleri, Rusya ile baz\u0131 alanlarda \u00e7\u0131kar ili\u015fkileri bulunan Bat\u0131l\u0131 \u00fclkeler taraf\u0131ndan da anlay\u0131\u015f ve destek ile kar\u015f\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131r. Ba\u015fta ABD olmak \u00fczere, Bat\u0131l\u0131 \u00fclkelerin bu tav\u0131rlar\u0131ndan g\u00fc\u00e7 ve cesaret alan RF, b\u00f6lgede de facto olarak elde etti\u011fi avantajlar\u0131n\u0131 uluslararas\u0131 alanda yasalla\u015ft\u0131rma yoluna gitmi\u015ftir. (109) \u00c7e\u00e7enistan\u2019a m\u00fcdahalesini hakl\u0131 g\u00f6stermek ad\u0131na Avrupa\u2019ya, \u201c biz sizin, uyanan \u0130slam fundamentalizmine kar\u015f\u0131 g\u00fcvenceniz ve tehlikeyi g\u00f6\u011f\u00fcsleyecek tampon b\u00f6lgesiyiz, o halde yan\u0131m\u0131zda ve arkam\u0131zda olmal\u0131s\u0131n\u0131z\u201d diyerek, Bat\u0131n\u0131n korkulu r\u00fcyas\u0131 olan \u0130slam tezini i\u015flemeyi bilmi\u015ftir. (110) \u00c7e\u00e7enistan\u2019da s\u00fcrd\u00fcr\u00fclen sava\u015f s\u0131ras\u0131nda ordunun sivil hedefleri bombalanmas\u0131, Grozni gibi \u00f6nemli kent merkezlerinin havadan yo\u011fun bombard\u0131mana tutularak y\u00fczlerce sivilin \u00f6l\u00fcm\u00fcne sebebiyet verilmesi, sava\u015fta esirlere Cenevre S\u00f6zle\u015fmesi\u2019nin (111) h\u00fck\u00fcmlerinin uygulanmamas\u0131 ve Gizli Polis\u2019in sivil halk \u00fczerindeki bask\u0131s\u0131 gibi nedenlerle Moskova; Avrupa Konseyi, Avrupa Parlamentosu, BM \u0130nsan Haklar\u0131 Kurulu\u015fu gibi uluslararas\u0131 te\u015fkilatlar taraf\u0131ndan ele\u015ftirilmektedir. Avrupal\u0131 liderler ise bu konuda \u2018real politik\u2019in bir gere\u011fi olarak genelde susmay\u0131 veya genelde Washington\u2019un yapt\u0131\u011f\u0131 gibi konunun Rusya\u2019n\u0131n bir i\u00e7 meselesi oldu\u011funu belirtmek suretiyle, Moskova\u2019y\u0131 rahats\u0131z edebilecek davran\u0131\u015f ve ele\u015ftirilerden ka\u00e7\u0131nmaktad\u0131rlar. (112)<\/p>\n

Putin\u2019in\u00a0<\/span>kararl\u0131 tutumu ile \u00f6zellikle AB, Avrupa Konseyi ve ikili \u00f6l\u00e7ekte Bat\u0131 tepkileri sonu\u00e7suz kalm\u0131\u015f, RF birlikleri sivillere kar\u015f\u0131 geni\u015f \u00e7apl\u0131 insan haklar\u0131 ihlallerine de sebep olarak \u00c7e\u00e7enistan \u00fczerinde hakimiyet kurmay\u0131 k\u0131smen de olsa ba\u015farm\u0131\u015flard\u0131r. \u00c7e\u00e7en direni\u015f\u00e7ilerin faaliyetleri b\u00f6lgenin k\u0131rsal kesiminde s\u00fcrmekte, zaman zaman Rus \u015fehirlerinde de ter\u00f6r eylemleri bi\u00e7iminde kendini g\u00f6stermektedir. Ancak m\u00fcdahaleleri me\u015frula\u015ft\u0131rmak ve uluslararas\u0131 arenada hakl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermek i\u00e7in \u015fehirlerdeki ter\u00f6r olaylar\u0131n\u0131n Rus gizli servislerince yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 da belirtilmektedir. (113) Bug\u00fcnk\u00fc geli\u015fmeler kapsam\u0131nda; RF \u00c7e\u00e7enistan \u00fczerinde tam hakimiyet kurmaya \u00e7al\u0131\u015farak, \u00fclkesinin yeni bir da\u011f\u0131lma s\u00fcreciyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalmas\u0131n\u0131 engellemeye \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. RF, \u00c7e\u00e7enistan ile ayn\u0131 \u00f6zelliklere sahip 19 \u00f6zerk cumhuriyetin de harekete ge\u00e7mesi durumunda topraklar\u0131n\u0131n%28\u2019ini kaybetme tehlikesiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalacakt\u0131r. Bu durum RF\u2019nun yeniden da\u011f\u0131lmas\u0131, toprak a\u00e7\u0131s\u0131ndan daha da kuzey \u00e7ekilmesi ve i\u00e7 devlet durumuna d\u00fc\u015fmesi, Karadeniz ve Hazar Denizi ile irtibat\u0131n\u0131n neredeyse tamamen ortadan kalkmas\u0131 ve bu ba\u011flamda, bu b\u00f6lgedeki hakimiyet ve\u00a0<\/span>n\u00fcfuzunu ABD\u2019ye kapt\u0131rmas\u0131 anlam\u0131na gelmektedir. (114) Rusya a\u00e7\u0131s\u0131ndan olay yaln\u0131z \u00c7e\u00e7enistan de\u011fildir. Sorun t\u00fcm Kuzey Kafkasya\u2019n\u0131n elde bulundurulmas\u0131d\u0131r. Gerek \u00c7arl\u0131k Rusya\u2019s\u0131 gerekse Sovyet Rusya ve bug\u00fcnk\u00fc Rusya y\u00fczy\u0131llarca her ne pahas\u0131na olursa olsun Karadeniz\u2019i, Hazar Denizi\u2019ni kontrol eden ve B\u00fcy\u00fck Petro ve haleflerinin telkinlerine g\u00f6re Rusya\u2019y\u0131 Akdeniz sahillerine ula\u015ft\u0131racak ve elde bulundurdu\u011fu zaman kendisini T\u00fcrkiye ve \u0130ran\u2019a kar\u015f\u0131 avantajl\u0131 duruma getirecek olan Kafkasya\u2019n\u0131n ele ge\u00e7irilip muhafazas\u0131 i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. Hazar Denizi\u2019nden Karadeniz\u2019e kadar uzanan Kuzey Kafkasya bu m\u00fccadelenin jeo-stratejik hedefi olagelmi\u015ftir. (115) Kafkasya\u2019daki M\u00fcsl\u00fcman unsurlar aras\u0131nda RF\u2019na kar\u015f\u0131 ortaya \u00e7\u0131kacak bir blokla\u015fma, Rusya\u2019n\u0131n b\u00f6lge ile do\u011frudan ba\u011flant\u0131l\u0131 ekonomik ve siyasi \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 ve toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc tehdit edecektir. Buna kar\u015f\u0131 Rusya, b\u00f6lgedeki devletlerin ekonomik kalk\u0131nmalar\u0131 ve ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131n etkili \u015fekilde geli\u015fmesini ve b\u00f6lgedeki petrol\u00fcn ge\u00e7erli ve karl\u0131 ihra\u00e7 yollar\u0131n\u0131 engelleyen Kafkasya\u2019daki \u2018dondurulmu\u015f istikrars\u0131zl\u0131k\u2019 durumundan faydalanarak ve bunu te\u015fvik ederek sorunu kendi arzulad\u0131\u011f\u0131 \u015fekilde bir \u00e7\u00f6z\u00fcme ula\u015ft\u0131rma \u00e7abas\u0131 i\u00e7inde olmu\u015ftur. (116)<\/p>\n

I<\/span>. G\u00fcney Kafkasya (Transkafkasya) B\u00f6lgesi
\n<\/b>
\nOrta Asya’daki geri \u00e7ekili\u015fin aksine, Rusya’n\u0131n Kafkasya’daki h\u0131zl\u0131 Amerikan hamlelerinin ilk \u015fokunu atlatmas\u0131 uzun s\u00fcrmemi\u015ftir. Bunda Rusya Federasyonu\u2019nun g\u00fcvenlik alg\u0131lamas\u0131nda Kafkasya’n\u0131n Orta Asya’ya g\u00f6re, ba\u015fta \u00c7e\u00e7enistan sorunu olmak \u00fczere, daha \u00f6ncelikli bir yere sahip olmas\u0131n\u0131n pay\u0131 b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. Hem ‘yak\u0131n \u00e7evre’sindeki otoritesini yeniden tesis etmek, hem kendisi i\u00e7in stratejik ve ekonomik \u00f6nemi b\u00fcy\u00fck olan bir b\u00f6lgede kontrol\u00fc tam olarak kaybetmemek iste\u011fi ve hem de Kuzey Kafkasya’da g\u00fcvenlik ve istikrar\u0131n korunmas\u0131 i\u00e7in G\u00fcney Kafkasya’n\u0131n \u00f6neminin bir kez daha ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131; i\u00e7eri\u011finde de\u011fi\u015fmeler olsa dahi, Rusya Federasyonu’nu, ABD’nin d\u0131\u015f politikada dikkatini Irak’a yo\u011funla\u015ft\u0131rmas\u0131 f\u0131rsat\u0131ndan da istifade ederek,G\u00fcney Kafkasya’da politik ataklar yapmaya sevk etmi\u015ftir. (117)<\/p>\n

Rusya a\u00e7\u0131s\u0131ndan Kuzey Kafkasya ve Transkafkasya\u2019daki Rus kontrol\u00fcne dayal\u0131 istikrar ve g\u00fcvenlik, birbiriyle s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya ba\u011flant\u0131l\u0131 gibi g\u00f6z\u00fckmektedir.Rusya i\u00e7in bu iki b\u00f6lge aras\u0131nda nas\u0131l bir \u00f6ncelik-sonral\u0131k ili\u015fkisinin oldu\u011funu tespit etmek pek kolay de\u011fildir. Ancak, SSCB\u2019nin da\u011f\u0131lmas\u0131ndan sonra Rusya \u00c7e\u00e7enlerin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k isteklerini g\u00f6z ard\u0131 ederek, bir m\u00fcddet t\u00fcm enerjisini Transkafkasya\u2019da kontrol\u00fc yeniden kurma y\u00f6n\u00fcnde harcam\u0131\u015ft\u0131r. (118) G\u00fcney Kafkasya\u2019daki G\u00fcrcistan, Ermenistan ve Azerbaycan\u2019\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ve gelecekteki g\u00fcvenli\u011fi Kuzey Kafkasya ile politik oldu\u011fu kadar ekonomik y\u00f6nden de s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bu devletlerden biri ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kaybederse di\u011ferleri de bundan etkilenecektir. (119) Rusya, Azerbaycan ve G\u00fcrcistan ile ili\u015fkilerinde \u00c7e\u00e7en direni\u015f\u00e7ileri destekledikleri iddias\u0131yla bu \u00fclkelerdeki etnik ve siyasi sorunlar\u0131 k\u00f6r\u00fckleyerek b\u00f6lgesel hakimiyetini s\u00fcrd\u00fcrmek istemektedir. Ermenistan ile de yak\u0131n ili\u015fki i\u00e7indedir. Rusya kendi egemenlik alan\u0131nda bulunan Kuzey Kafkasya b\u00f6lgesinde ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 hareketleri bast\u0131rma politikas\u0131 izlerken, Transkafkasya\u2019da tam tersi bir yakla\u015f\u0131mla hareket etmektedir. Uluslararas\u0131 ter\u00f6rizme kar\u015f\u0131 sava\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyerek \u00c7e\u00e7enler vas\u0131tas\u0131yla b\u00f6lge \u00fclkelerine bask\u0131 yapmaktad\u0131r. Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin da\u011f\u0131l\u0131\u015f\u0131 ve BDT\u2019nin kurulu\u015fundan beri, Azerbaycan ve G\u00fcrcistan Rus otoritelerinin g\u00f6z\u00fcnde iki merkezka\u00e7 \u00fclke durumundad\u0131r. Rusya bu iki \u00fclkede de etkinlik kurmakta zorlanmaktad\u0131r. Azerbaycan ve G\u00fcrcistan\u2019\u0131n temel d\u0131\u015f politik y\u00f6nelimleri ise tepkisel bir \u015fekilde tamamen Bat\u0131ya do\u011fru olmu\u015ftur. \u00d6te yandan, Ermenistan bu iki \u00fclkeden farkl\u0131 olarak ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131ktan hemen sonra, Rusya\u2019ya y\u00f6nelmek zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131r. Burada, Ermenilerin Ruslarla tarihi m\u00fcttefik olduklar\u0131n\u0131 da hat\u0131rlatmakta yarar vard\u0131r. (120)<\/p>\n

a. G\u00fcrcistan
\n<\/b>
\nKafkaslar\u0131n \u00fc\u00e7 ba\u011f\u0131ms\u0131z devletinden biri olan G\u00fcrcistan; hem Karadeniz\u2019e, hem T\u00fcrkiye\u2019ye, hem Rusya\u2019ya ve hem de Azerbaycan ile Ermenistan\u2019a s\u0131n\u0131rlar\u0131 bulunan bir \u00fclke s\u0131fat\u0131yla Orta Asya ve Avrupa aras\u0131nda tam anlam\u0131 ile bir kap\u0131\/k\u00f6pr\u00fc \u00f6zeli\u011fi ta\u015f\u0131maktad\u0131r. RF\u2019nun de bu durumun fark\u0131nda olmas\u0131ndan dolay\u0131 b\u00f6lgedeki askeri varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 t\u00fcrl\u00fc bahaneler ile s\u00fcrd\u00fcrmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. BDT vas\u0131tas\u0131yla \u2018Yak\u0131n \u00c7evre Doktrini\u2019ni uygulamaya \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, Kafkasya\u2019y\u0131 arka bah\u00e7esi olarak g\u00f6rmesi, G\u00fcrcistan\u2019daki askeri \u00fcslerini kapatmamakta direnmesi, Ermenistan ile ili\u015fkilerini \u00e7ok s\u0131k\u0131 tutmas\u0131 ve bu b\u00f6lgede askeri g\u00fc\u00e7 bulundurmas\u0131 bu yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya koymaktad\u0131r. Rusya\u2019n\u0131n bu politikalar\u0131n\u0131n temel amac\u0131 Kafkasya ve Orta Asya kap\u0131lar\u0131n\u0131 T\u00fcrkiye\u2019ye kapatmak, kendi etkisini ve kontrol\u00fcn\u00fc s\u00fcrd\u00fcrmektir. (121) B\u00fct\u00fcn Kuzey Kafkasya\u2019y\u0131 ve do\u011fal olarak \u00c7e\u00e7enistan\u2019\u0131 d\u00fcnyaya ba\u011flayan kap\u0131 G\u00fcrcistan\u2019d\u0131r. Rusya \u00c7e\u00e7en direni\u015fini G\u00fcrcistan boyutunda da \u00e7evrelemek ve yok etmek istemektedir. B\u00fct\u00fcn bu sebeplerden \u00f6t\u00fcr\u00fc Rusya, G\u00fcrcistan\u2019\u0131 kontrol alt\u0131nda tutmak istemektedir. Bu maksatla G\u00fcrcistan\u2019da mevcut problemleri k\u00f6r\u00fcklemekte, ABD-AB-T\u00fcrkiye cenah\u0131na kar\u015f\u0131 RF-Ermenistan birli\u011fi ile cevap vermeye \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. (122)<\/p>\n

RF ba\u015flang\u0131\u00e7ta BDT\u2019ye kat\u0131lmakta isteksiz olan G\u00fcrcistan\u2019da Abaza, Acara, Ermeni ve Lezgi gibi etnik sorunlar\u0131 istismar ederek siyasi ve ekonomik bask\u0131 uygulam\u0131\u015f, G\u00fcrcistan\u2019\u0131 birli\u011fe kat\u0131lmaya mahkum etmi\u015ftir. G\u00fcrcistan\u2019da bulunan G\u00fcney Osetya asl\u0131nda Kuzey Kafkasya\u2019n\u0131n bir par\u00e7as\u0131d\u0131r ancak b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f durumdad\u0131r. Abhazya ve Panki vadisi sorunu da Rusya-G\u00fcrcistan ili\u015fkilerinde Kuzey Kafkasya ba\u011flant\u0131l\u0131 sorunlard\u0131r. G\u00fcrcistan, izledi\u011fi Bat\u0131 yanl\u0131s\u0131 d\u0131\u015f politika gere\u011fi NATO ve AB \u00fcyeli\u011fi i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Bu \u00e7er\u00e7evede, toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc sa\u011flamak i\u00e7in Abhazya, Acaristan ve G\u00fcney Osetya sorunlar\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcme kavu\u015fturmak amac\u0131yla \u00fclkesinden Rus askerlerinin \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 ve askeri \u00fcslerin bo\u015falt\u0131lmas\u0131n\u0131 istemektedir. (Abhazya ve G\u00fcney Osetya b\u00f6lgesinde Rus Bar\u0131\u015f G\u00fcc\u00fc, Acaristan ve Cevahiti\u2019de Rus \u00fcsleri bulunmaktad\u0131r.) Bu durum Rus-G\u00fcrc\u00fc ili\u015fkilerinde gerginliklere yol a\u00e7makta, ABD\u2019nin de b\u00f6lgeye giri\u015fi i\u00e7in bir f\u0131rsat yaratmaktad\u0131r.<\/p>\n

1. Abhazya Sorunu
\n<\/b>
\nAbhazya sorununun temelinde, G\u00fcrcistan s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde bulunan ve co\u011frafi olarak Kuzey Kafkasya\u2019n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olan, Abhazya \u00d6zerk Cumhuriyeti\u2019nin ba\u011f\u0131ms\u0131z bir devlet olma iste\u011fi bulunmaktad\u0131r. (123)<\/p>\n

Sovyetler Birli\u011fi devrinde Karadeniz k\u0131y\u0131s\u0131nda G\u00fcrcistan\u2019a ba\u011fl\u0131 \u00f6zerk bir cumhuriyet olan Abhazya, Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin da\u011f\u0131lmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan G\u00fcrcistan\u2019dan tek yanl\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k ilan etmi\u015ftir. Bunun \u00fczerine, G\u00fcrc\u00fc kuvvetlerinin Abhazya\u2019n\u0131n ba\u015fkenti Sohum\u2019a girmesi ve buna Abhaz kuvvetlerinin cevap vermesiyle patlak veren G\u00fcrcistan-Abhazya ihtilaf\u0131 topyekun sava\u015fa d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu sava\u015f bir y\u0131ldan fazla s\u00fcrerek 30 Eyl\u00fcl1993 tarihinde G\u00fcrc\u00fc kuvvetleri ile G\u00fcrc\u00fc n\u00fcfusunun Abhazya\u2019y\u0131 terk etmesiyle sonu\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131r. Sava\u015fta iki taraftan yakla\u015f\u0131k yedi bin ki\u015fi hayat\u0131n\u0131 kaybetmi\u015f, iki y\u00fcz elli bin Abhazyal\u0131 G\u00fcrc\u00fc yerinden edilmi\u015f ki\u015fi haline gelmi\u015ftir. 1992-93 sava\u015f\u0131, Abhazya a\u00e7\u0131s\u0131ndan sadece b\u00fcy\u00fck bir sosyal ve ekonomik y\u0131k\u0131m\u0131 getirmekle kalmam\u0131\u015f, G\u00fcrcistan ile yeniden bir araya gelme se\u00e7ene\u011fini de b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde ortadan kald\u0131rm\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcnmektedir. (124)<\/p>\n

\u00c7at\u0131\u015fmalar s\u0131ras\u0131nda Kuzey Kafkasya\u2019n\u0131n \u00f6zerk cumhuriyetlerinin Abhazlar lehine RF\u2019na bask\u0131da bulunmas\u0131, RF\u2019nun konuya m\u00fcdahalesine G\u00fcrcistan ile ili\u015fkilerin gerginle\u015fmesine neden olmu\u015ftur. (125) Abhaz-G\u00fcrc\u00fc sorunu g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de devam etmektedir. Abhazlar\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k talepleri, federasyon ya da konfederasyon istekleri G\u00fcrcistan taraf\u0131ndan kabul edilmemektedir. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda Abhaz-G\u00fcrc\u00fc sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda Abhazya\u2019dan g\u00f6\u00e7 eden G\u00fcrc\u00fclerin geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcne ili\u015fkin sorunlar davard\u0131r. \u00d6nceleri, G\u00fcrcistan \u00fczerindeki n\u00fcfuzunu devam ettirmek istemesi nedeniyle Abhaz y\u00f6netimini destekleyen RF, muhtemel bir ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n emsal te\u015fkil edebilece\u011fi endi\u015fesiyle son zamanlarda, G\u00fcrcistan s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n i\u00e7inde yer alacak bir \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn daha uygun olaca\u011f\u0131n\u0131 dile getirmektedir. Bu ba\u011flamda RF Devlet Ba\u015fkan\u0131 Putin, Abhazya\u2019daki sorunu G\u00fcrcistan\u2019\u0131n bir i\u00e7 sorunu g\u00f6rd\u00fcklerini, G\u00fcrcistan\u2019\u0131n toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcnden yana olduklar\u0131n\u0131, RF\u2019nun ba\u015fka bir \u00fclkenin topraklar\u0131nda \u00e7at\u0131\u015fmaya girmeye niyeti olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, Abhazya\u2019daki RF birliklerinin \u00e7ekilece\u011fini, sadece s\u0131n\u0131r birliklerinin takviye edilece\u011fini beyan etmektedir. (126)<\/p>\n

2. G\u00fcney Osetya Sorunu
\n<\/b>
\nOsetya, co\u011frafi olarak Kafkas s\u0131rada\u011flar\u0131 taraf\u0131ndan ve siyasi olarak dabu b\u00f6lgeyi ele ge\u00e7iren Rus \u00e7arlar\u0131n\u0131n, \u00fclkenin g\u00fcneyini G\u00fcrcistan\u2019\u0131n y\u00f6netimine sokmalar\u0131ndan beri b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f bir \u00fclkedir. Sovyetler Birli\u011fi da\u011f\u0131ld\u0131ktan sonra Kuzey Osetya, Rusya Federasyonu’nu olu\u015fturan cumhuriyetlerden biri olurken, G\u00fcney Osetya, G\u00fcrcistan’\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olarak kalm\u0131\u015ft\u0131r. (127) G\u00fcney Osetya\u2019n\u0131n G\u00fcrcistan\u2019dan ayr\u0131larak Kuzey Osetya ile birle\u015fme iste\u011fi, Rusya\u2019n\u0131n da bu anla\u015fmazl\u0131kta Osetlerin yan\u0131nda yer almas\u0131 G\u00fcrcistan ile gerginliklerin ya\u015fanmas\u0131na neden olmu\u015ftur. Oset-G\u00fcrc\u00fc anla\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 halen \u00e7\u00f6z\u00fcm beklemektedir. Rusya da bu sorunu G\u00fcrcistan \u00fczerinde denetim kurmak i\u00e7in kullanmaktad\u0131r. G\u00fcney Osetya ile G\u00fcrcistan aras\u0131ndaki gerginlik, 1989\u2019da G\u00fcney Osetya\u2019n\u0131n Sovyet Rusya i\u00e7inde Kuzey Osetya ile birle\u015fme iste\u011fi nedeniyle ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. G\u00fcrcistan\u2019\u0131n 1990 y\u0131l\u0131nda ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilan etmesiyle G\u00fcney Osetya\u2019n\u0131n \u00f6zerkli\u011fi kald\u0131r\u0131larak Tiflis\u2019e ba\u011flanm\u0131\u015f, bunun \u00fczerine \u00e7at\u0131\u015fmalar ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Rusya\u2019n\u0131n deste\u011fiyle Osetler lehine sonu\u00e7lanan \u00e7at\u0131\u015fmalar bir\u00e7ok Oset ve G\u00fcrc\u00fcn\u00fcn m\u00fclteci durumuna d\u00fc\u015fmesine sebebiyet vermi\u015ftir. Ancak bu \u00e7at\u0131\u015fmalar herhangi bir \u00e7\u00f6z\u00fcm getirmemi\u015ftir.<\/p>\n

Bug\u00fcn, G\u00fcney Osetya Tiflis\u2019in fiil\u00ee egemenlik alan\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda ya\u015fam\u0131n\u0131 devam ettirmektedir. Fiil\u00ee durum G\u00fcney Osetya\u2019n\u0131n genel olarak RF, \u00f6zel olarak ise Kuzey Osetya ile entegrasyonuna olanak tan\u0131maktad\u0131r ki, bu da Oset milliyet\u00e7ili\u011finin en temel hedefidir. G\u00fcney Osetya\u2019n\u0131n G\u00fcrcistan dahilinde herhangi bir perspektifine inanmayan G\u00fcney Osetya y\u00f6netimi, Kuzey Osetya ile fiil\u00ee birle\u015fmi\u015fli\u011fi hukukile\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Fakat bu konudaki niha\u00ee s\u00f6z sahibi RF, Osetya\u2019n\u0131n bu arzusuna s\u0131cak bakmamaktad\u0131r. Her \u015feyden \u00f6nce G\u00fcney Osetya\u2019n\u0131n ilhak edilmesi, uluslararas\u0131 sisteme bir meydan okuma anlam\u0131na gelir ki, RF bunu yapacak g\u00fc\u00e7, imkan ve kabiliyetten yoksundur. \u00d6te yandan, iki Osetya\u2019n\u0131n birle\u015fmesi durumunda, Rusya\u2019n\u0131n kontrol etmekte zorland\u0131\u011f\u0131 Kuzey Kafkasya\u2019da ortaya daha b\u00fcy\u00fck ve g\u00fc\u00e7l\u00fc bir Osetya \u00e7\u0131kabilecek ve ileride ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k aray\u0131\u015f\u0131na girebilecektir ki, bu da RF a\u00e7\u0131s\u0131ndan istenen durum de\u011fildir. Ayr\u0131ca birle\u015fme durumunda RF, G\u00fcrcistan\u2019a kar\u015f\u0131 kullanmakta oldu\u011fu \u00f6nemli bir arac\u0131 da kaybetmi\u015f olacakt\u0131r. (128) G\u00fcrcistanise Osetya\u2019n\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kazanmas\u0131 veya Rusya\u2019ya ba\u011flanmas\u0131 durumunda ba\u015fta Acar ve Abhazlar olmak \u00fczere \u00fclkedeki di\u011fer etnik az\u0131nl\u0131klar\u0131n da ayaklanaca\u011f\u0131ndan endi\u015fe etmektedir. Benzer bir endi\u015fe ya\u015fayan Rusya i\u00e7in G\u00fcney Osetya\u2019da ya\u015fanacak bir n\u00fcfuz kayb\u0131 k\u0131sa zamanda toprak kayb\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015febilir. Dahas\u0131 ABD\u2019nin Karadeniz Havzas\u0131\u2019nda g\u00fc\u00e7 depolad\u0131\u011f\u0131n\u0131n fark\u0131nda olan Rusya yeni bir \u00e7evreleme politikas\u0131n\u0131n kurban\u0131 olmak istememektedir. (129)<\/p>\n

3. Panki Vadisi Sorunu
\n<\/b>
\nAmerikan askeri varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n Orta Asya’da ilk kez ‘yak\u0131n \u00e7evre’sine yerle\u015fmesine direnemeyen Moskova, Kafkasya’da da geri ad\u0131m atm\u0131\u015f ve b\u00f6ylece 11 Eyl\u00fcl sonras\u0131nda Kafkasya, ABD ve Rusya aras\u0131nda z\u0131mnen Kuzey ve G\u00fcney Kafkasya olmak \u00fczere iki etki alan\u0131na b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcr. Kuzey Kafkasya, Rus h\u00e2kimiyet alan\u0131nda b\u0131rak\u0131l\u0131rken (ki Kuzey Kafkasya’y\u0131 olu\u015fturan yedi cumhuriyet zaten Rusya Federasyonu i\u00e7erisinde yer almaktad\u0131r), G\u00fcney Kafkasya’ya Amerikan askeri varl\u0131\u011f\u0131 yerle\u015fmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. G\u00fcrcistan’\u0131n kuzeydo\u011fusunda, \u00c7e\u00e7enistan s\u0131n\u0131r\u0131nda yer alan Panki Vadisi’nde Kaide militanlar\u0131n\u0131n bulundu\u011fu iddias\u0131na dayanarak (bug\u00fcne kadar bu iddiay\u0131 destekleyen bir kan\u0131ta rastlanmam\u0131\u015ft\u0131r) 200 Amerikan askeri e\u011fitmeni G\u00fcrcistan\u2019a gelmi\u015f ve G\u00fcrc\u00fc ordusunu e\u011fitmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. (130) Panki Vadisi G\u00fcrc\u00fc-\u00c7e\u00e7en s\u0131n\u0131r\u0131nda 65 km. uzunlu\u011fa sahip ve Tiflis\u2019in190 km. Kuzey Do\u011fu\u2019sundad\u0131r. Vadide 8-12 bin \u00c7e\u00e7en m\u00fclteci ya\u015famaktad\u0131r. Rusya, gerek 1. \u00c7e\u00e7en sava\u015f\u0131nda (1994-96), gerekse 2. \u00c7e\u00e7en sava\u015f\u0131nda(1999-…) bu vadide \u00c7e\u00e7en direni\u015f\u00e7ilerin bulundu\u011funu iddia ederek vadiye m\u00fcdahale etmek istemi\u015ftir. G\u00fcrcistan buna izin vermezken Rusya, 2000-2002y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda vadiyi belli aral\u0131klarla bombalam\u0131\u015f ve Rus-G\u00fcrc\u00fc gerginli\u011finin art\u0131\u015f\u0131na sebep olmu\u015ftur. (131)<\/p>\n

G\u00fcrcistan, \u00f6zellikle \u0130kinci \u00c7e\u00e7enistan Sava\u015f\u0131\u2019ndan sonra Rusya\u2019n\u0131n askeri ve siyasi bask\u0131lar\u0131na maruz kalm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7e\u00e7en militanlar\u0131n G\u00fcrcistan\u2019\u0131n Panki Vadisinde topland\u0131klar\u0131n\u0131 ve Rusya\u2019ya kar\u015f\u0131 d\u00fczenlenen askeri operasyonlar\u0131n buradan y\u00f6netildi\u011fini iddia eden Rusya, Panki Vadisine askeri operasyon d\u00fczenlemek i\u00e7in G\u00fcrcistan\u2019\u0131 ikna etmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f ancak ba\u015far\u0131l\u0131 olamad\u0131ktan sonra G\u00fcrcistan s\u0131n\u0131rlar\u0131nda denetimi artt\u0131rm\u0131\u015f ve G\u00fcrcistan vatanda\u015flar\u0131na vize uygulamas\u0131n\u0131 getirmi\u015ftir. \u00d6zellikle Panki Vadisi sorunu g\u00fcndeme ta\u015f\u0131nd\u0131\u011f\u0131 zaman ABD, bu konuda G\u00fcrcistan\u2019\u0131 siyasi ve askeri a\u00e7\u0131dan desteklemi\u015f, Rusya\u2019y\u0131 ciddi bir \u015fekilde uyarm\u0131\u015ft\u0131r. (132) RF\u2019nu G\u00fcrcistan konusunda as\u0131l rahats\u0131z eden Panki Vadisi’nde bar\u0131nd\u0131\u011f\u0131 iddia edilen \u00c7e\u00e7enler de\u011fil, G\u00fcrcistan’\u0131n Rusya Federasyonu\u2019nu ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131na ve toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne kar\u015f\u0131 bir tehdit olarak alg\u0131lamas\u0131 ve bu tehdidi bertaraf etmek i\u00e7in olabildi\u011fince Rus n\u00fcfuz alan\u0131ndan uzakla\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131; T\u00fcrkiye, ABD, Avrupa devletleri ile yak\u0131n ili\u015fkiler geli\u015ftirmesi ve NATO’ya \u00fcyeli\u011fi hedeflemesidir. Ancak Rusya Federasyonu var olan \u00c7e\u00e7enistan sorununu G\u00fcrcistan \u00fczerinde bir bask\u0131 unsuru olarak kullanabilmektedir. Rusya ve G\u00fcrcistan aras\u0131nda ABD’nin de m\u00fcdahil oldu\u011fu krizde ama\u00e7 Panki Vadisi’nde var oldu\u011fu iddia edilen \u00c7e\u00e7enler de\u011fildir.\u00c7e\u00e7enistan sorunu RF\u2019nun G\u00fcrcistan konusunda rahats\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 dile getirmek i\u00e7in bir ara\u00e7 olarak kullan\u0131lmaktad\u0131r. (133)<\/p>\n

b. Azerbaycan
\n<\/b>
\nRusya\u2019n\u0131n Azerbaycan\u2019a y\u00f6nelik d\u0131\u015f politikas\u0131 yak\u0131n \u00e7evre stratejisi ba\u011flam\u0131nda de\u011ferlendirilmelidir. Buna g\u00f6re, Azerbaycan Rusya\u2019n\u0131n hakim konumda olmak istedi\u011fi Transkafkasya \u00fclkelerinden biridir, \u00f6nemli petrol rezervlerine sahiptir. Ermenistan\u2019la Azerbaycan aras\u0131ndaki Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f sorununda Rusya\u2019n\u0131n taraf olmas\u0131, ili\u015fkileri etkilemektedir. \u00c7e\u00e7en sorunu da ili\u015fkilerde rol oynam\u0131\u015f bir arg\u00fcmand\u0131r. Birinci Rus-\u00c7e\u00e7en sava\u015f\u0131 (1994-1996) boyunca Rusya \u00c7e\u00e7enlerin Azerbaycan taraf\u0131ndan desteklendi\u011fini iddia etmi\u015f; Azerbaycan ise bunu reddetmi\u015ftir. \u0130li\u015fkilerde \u00c7e\u00e7enistan boyutunun veya b\u00fct\u00fcnl\u00fckle Kuzey Kafkasya boyutunun yeniden g\u00fcndeme gelmesi, A\u011fustos 1999\u2019daki Da\u011f\u0131stan olaylar\u0131n\u0131n ve ard\u0131ndan, Rusya\u2019n\u0131n uluslararas\u0131 ter\u00f6rizmle m\u00fccadele gerek\u00e7esini kullanarak \u00c7e\u00e7enistan\u2019a sald\u0131rmas\u0131yla ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Bu d\u00f6nemde Rusya bir yandan Azerbaycan\u2019dan uluslararas\u0131 ter\u00f6rizmle m\u00fccadelede destek isterken, \u00f6te yandan Azerbaycan\u2019\u0131 \u00c7e\u00e7enlere destek verdi\u011fi gerek\u00e7esiyle su\u00e7lam\u0131\u015ft\u0131r. Azerbaycan\u2019\u0131n Da\u011f\u0131stan\u2019da sava\u015fan Vahhabilere silah satt\u0131\u011f\u0131 da iddia edilmi\u015f, s\u0131n\u0131r kontrolleri art\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Kuzey Kafkasya\u2019daki bu geli\u015fmeler Rusya\u2019da ya\u015fayan Azerilere bask\u0131 yap\u0131lmas\u0131na neden olmu\u015ftur. Azerbaycan\u2019\u0131n \u00c7e\u00e7enlere yard\u0131m etti\u011fi ve yard\u0131m koridoru rol\u00fc oynad\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki a\u00e7\u0131klamalar 2000 y\u0131l\u0131nda gerginli\u011fi t\u0131rmand\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Ruslar\u0131n \u00c7e\u00e7enistan\u2019daki askeri ba\u015far\u0131lar\u0131, Azerbaycan\u2019\u0131n yard\u0131m iddialar\u0131n\u0131 kesin bir dille reddetmesi ve BDT \u00e7er\u00e7evesinde ili\u015fkileri geli\u015ftirme giri\u015fimleri sonucu Kuzey Kafkasya olaylar\u0131 nedeniyle iki \u00fclke aras\u0131nda artan gerginlik azalmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. (134) Da\u011f\u0131stan\u2019da bulunan Lezgilerin Azerbaycan\u2019daki Lezgilerle birle\u015ferek B\u00fcy\u00fck Lezgi devleti kurma ama\u00e7lar\u0131 da Rus-Azeri ili\u015fkilerini etkileyen bir konudur. Bu ama\u00e7la Sadval \u00f6rg\u00fct\u00fc kurulmu\u015ftur. Azerbaycan\u2019daki Lezgilerin birle\u015fmeye y\u00f6nelik hareketleri Rusya taraf\u0131ndan Azerbaycan\u2019a kar\u015f\u0131 kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ermenistan da Karaba\u011f d\u0131\u015f\u0131nda ikinci bir cephe a\u00e7ma amac\u0131yla Azerbaycan\u2019daki Lezgileri k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131c\u0131 faaliyetlerde bulunmu\u015ftur.<\/p>\n

Rusya-Azerbaycan ili\u015fkilerinde temel sorunlardan biri de Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f sorunudur. Ermenilerin \u00e7o\u011funlukta oldu\u011fu bu b\u00f6lge 1998 y\u0131l\u0131nda Ermenistan\u2019a ba\u011flanmak istemi\u015f ancak Azerbaycan\u2019\u0131n bunu reddetmesiyle \u00e7at\u0131\u015fmalar ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. 1991\u2019de Azerbaycan\u2019\u0131n Karaba\u011f\u2019\u0131n \u00f6zerklik stat\u00fcs\u00fcn\u00fc feshedip do\u011frudan merkeze ba\u011flamas\u0131 \u00fczerine b\u00f6lgede ya\u015fayan Ermeniler ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 ilan etmi\u015flerdir. Bu geli\u015fmeler Azeri-Ermeni sava\u015f\u0131n\u0131 ba\u015flatm\u0131\u015f ve Ermeniler Azeri topraklar\u0131n\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131 ve Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f b\u00f6lgesini i\u015fgal etmi\u015flerdir. Sava\u015f s\u0131ras\u0131nda Ermeniler Rusya ve \u0130ran\u2019\u0131n deste\u011fini alm\u0131\u015flard\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde, Azeri topraklar\u0131n\u0131n y\u00fczde yirmisi Ermenistan i\u015fgali alt\u0131nda bulunmaktad\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019nin de i\u00e7inde yer ald\u0131\u011f\u0131 Avrupa G\u00fcvenlik ve \u0130\u015fbirli\u011fi Te\u015fkilat\u0131 (AG\u0130T) Minsk Grubu \u00e7\u00f6z\u00fcm aray\u0131\u015flar\u0131na devam etmektedir. Rusya\u2019n\u0131n Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131nda daha \u00e7ok Ermeni taraf\u0131n\u0131 desteklemesinin ard\u0131ndaki \u00f6nemli bir sebep de \u00c7e\u00e7enistan sorunuydu. Zira, Moskova gerek \u00c7e\u00e7enistan\u2019da hakim olabilmek gerekse Transkafkasya\u2019da daha da g\u00fc\u00e7lenebilmek i\u00e7in Ermenistan gibi g\u00fcvenilir bir m\u00fcttefiki s\u0131k\u0131 bir \u015fekilde etkisi alt\u0131na almaya \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131yd\u0131. Rusya benzer bir amac\u0131 Azerbaycan ve G\u00fcrcistan\u2019a kar\u015f\u0131 da g\u00fctm\u00fc\u015ft\u00fcr. (135) E\u011fer Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f sorunu \u00e7\u00f6z\u00fcmlenirse Rusya\u2019n\u0131n Transkafkasya\u2019da ve dolay\u0131s\u0131yla Kuzey Kafkasya\u2019da etkinlik sa\u011flayabilme ve bunu devam ettirebilme \u015fans\u0131 iyice azalacakt\u0131r.<\/p>\n

Bu durumda, Rusya\u2019n\u0131n Kafkasya\u2019daki \u2018donmu\u015f istikrars\u0131zl\u0131klardan\u2019 fayda sa\u011flayabildi\u011fi iddia edilebilir. (136) Aksi halde, Rusya\u2019n\u0131n en ba\u015fta Ermenistan\u2019daki askeri varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n gerek\u00e7esi b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde ortadan kalkm\u0131\u015f olacakt\u0131r. Dikkat edilirse; Rusya Ermenistan\u2019daki askeri varl\u0131\u011f\u0131na dayanarak Cevahetya (Cevahati) arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla G\u00fcrcistan\u2019\u0131, Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f ile Nah\u00e7\u0131van arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla da Azerbaycan\u2019\u0131 kontrol edebilme imkan\u0131na sahiptir. (137) Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f sorununun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc i\u00e7in Ermenistan\u2019a bask\u0131da bulunabilecek tek \u00fclke Rusya\u2019d\u0131r. Rusya\u2019n\u0131n bunu yapmamas\u0131 ve sorunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcnde ABD\u2019nin devreye girmesi Rusya\u2019n\u0131n b\u00f6lgedeki etkisini s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131c\u0131 bir fakt\u00f6rd\u00fcr. (138)<\/p>\n

c. Ermenistan
\n<\/b>
\nG\u00fcney Kafkasya Cumhuriyetleri i\u00e7inde Rusya\u2019n\u0131n stratejik orta\u011f\u0131 konumunda olan Ermenistan, konumundan dolay\u0131 Rusya i\u00e7in \u00f6nemlidir. Kuzey-g\u00fcney ekseninde Rusya ile \u0130ran ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131 sa\u011flarken, do\u011fu-bat\u0131 ekseninde de enerji kaynaklar\u0131n\u0131n aktar\u0131m\u0131nda bir ge\u00e7i\u015f b\u00f6lgesi niteli\u011findedir. G\u00fcney Kafkasya b\u00f6lgesinde etkinli\u011fini kaybetme kayg\u0131s\u0131 ta\u015f\u0131yan RF, bunu \u00f6nleyebilmek i\u00e7in en sad\u0131k m\u00fcttefiki olan Ermenistan\u2019a ekonomik ve siyasi destek vermektedir. Azerbaycan ve G\u00fcrcistan\u2019\u0131n Bat\u0131\u2019ya y\u00f6neli\u015fi nedeniyle, b\u00f6lgede Rus hegemonyas\u0131n\u0131n devam\u0131n\u0131 sa\u011flamakta ara\u00e7 olabilecek tek \u00fclke Ermenistan\u2019d\u0131r. Bu \u00fclkede bulunan askeri varl\u0131\u011f\u0131, RF\u2019nun Azerbaycan ve G\u00fcrcistan \u00fczerinde bask\u0131 yapmas\u0131n\u0131 sa\u011flamakta ve G\u00fcney Kafkasya\u2019daki etkinli\u011fini s\u00fcrd\u00fcrmesine yard\u0131mc\u0131 olmaktad\u0131r.<\/p>\n

11 Eyl\u00fcl ter\u00f6r eylemleri ve onu izleyen geli\u015fmeler t\u00fcm uluslararas\u0131 sistemi oldu\u011fu gibi Rusya\u2019n\u0131n politikalar\u0131n\u0131 da etkilemi\u015ftir. 11 Eyl\u00fcl sonras\u0131 geli\u015fmeler bir yandan Rusya\u2019n\u0131n Kuzey Kafkasya\u2019da \u00c7e\u00e7enistan\u2019da daha rahat hareket etmesini sa\u011flarken, G\u00fcney Kafkasya Cumhuriyetleri \u00fczerinde etkisinin azalmas\u0131na neden olmu\u015ftur. Ancak, Ermenistan \u00fczerindeki Rusya etkisi ise, hem askeri hem politik, hem de ekonomik alanda devam etmektedir. Ermenistan\u2019da Rusya\u2019y\u0131 \u00fclkenin hamisi ve g\u00fcvenli\u011finin garantisi olarak g\u00f6ren \u00e7evrelerin varl\u0131\u011f\u0131, Rusya\u2019n\u0131n bu \u00fclkeye etkisini kolayla\u015ft\u0131r\u0131rken, Rusya\u2019da da tarihsel olarak Ermenistan\u2019\u0131 m\u00fcttefik g\u00f6ren bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131, belki Rusya\u2019n\u0131n \u00e7\u0131kar\u0131na da ayk\u0131r\u0131 olacak \u015fekilde Kafkasya\u2019da Ermenistan lehine bir politika izlenmesine neden olmaktad\u0131r. Ancak, Kafkasya\u2019daki genel istikrars\u0131zl\u0131k ve etnik temelli \u00e7at\u0131\u015fmalar, hem Rusya\u2019n\u0131n b\u00f6lgeye y\u00f6nelik politikas\u0131n\u0131 etkilemi\u015f ve ayn\u0131 zamanda Rusya i\u00e7in bir ara\u00e7 olmu\u015f, hem de Rusya-Ermenistan ili\u015fkilerini etkilemi\u015ftir. (139)<\/p>\n

Ermenistan ve Rusya\u2019n\u0131n \u00e7e\u015fitli vesilelerle dile getirdikleri stratejik i\u015fbirli\u011fi Ermenistan\u2019dan daha \u00e7ok Rusya\u2019n\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131na hizmet etmektedir. Rusya, Ermenistan\u2019\u0131 b\u00f6lgedeki askeri \u00fcss\u00fc, Azerbaycan ve G\u00fcrcistan\u2019a bask\u0131 arac\u0131 olarak kullanmaktad\u0131r. (140) Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin da\u011f\u0131lmas\u0131ndan sonra, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilan eden cumhuriyetler d\u0131\u015f\u0131nda kalan di\u011fer \u00f6zerk b\u00f6lgelerde hakimiyetini devam ettirme ve toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc koruma politikas\u0131 izleyen Rusya\u2019n\u0131n, Kafkasya\u2019da ba\u011f\u0131ms\u0131z \u00fclkelerin toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fcklerini tehlikeye sokucu bir politika izlemesi \u00e7eli\u015fkilidir. Rusya bu \u00e7eli\u015fkiyi Azerbaycan\u2019\u0131n toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc tehdit eden Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131nda Ermeni Kuvvetlere destek vererek de sergilemi\u015ftir. (141) Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f sorununun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcnde Rusya kilit rol oynamaktad\u0131r. Sorunun \u00e7\u00f6z\u00fclmesi Kafkasya\u2019daki istikrar a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemlidir. B\u00f6lgede \u015fu an Ermenistan-Rusya- \u0130ran ve T\u00fcrkiye-Azerbaycan kutupla\u015fmas\u0131 s\u00fcrmektedir. Rusya\u2019n\u0131n stratejik ortakl\u0131k \u00e7er\u00e7evesinde deste\u011fini alan Ermenistan\u2019\u0131n kom\u015fu \u00fclkelerle ili\u015fkileri de yay\u0131lmac\u0131 niteliktedir. Azerbaycan ile Karaba\u011f sorunu d\u0131\u015f\u0131nda, G\u00fcrcistan ile Cevaheti b\u00f6lgesinde ya\u015fayan Ermenilerin ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 e\u011filimleriyle ilgili sorunlar mevcuttur.<\/p>\n

Ayr\u0131ca T\u00fcrk-Ermeni ili\u015fkileri de Ermenistan\u2019\u0131n toprak talepleri ve soyk\u0131r\u0131m iddialar\u0131 nedeniyle kopuktur. Azerbaycan ve G\u00fcrcistan\u2019\u0131n, Rus hakimiyetinden kurtulup Bat\u0131 ile b\u00fct\u00fcnle\u015fme amac\u0131 do\u011frultusunda hareket etti\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrse \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki d\u00f6nemde Rus-Ermeni ortakl\u0131\u011f\u0131n\u0131n devam edece\u011fi s\u00f6ylenebilir. Rusya yine bu ortakl\u0131\u011f\u0131 kullanarak b\u00f6lgedeki etkinli\u011fini s\u00fcrd\u00fcrme \u00e7abas\u0131 i\u00e7inde olacakt\u0131r. Ancak, burada ABD\u2019nin b\u00f6lgeye girmesiyle Rusya\u2019n\u0131n hareketlerini k\u0131s\u0131tlamas\u0131 s\u00f6z konusu olabilir. ABD i\u00e7in G\u00fcney Kafkasya \u00fclkelerinin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 \u00f6nemlidir. Rusya Kuzey Kafkasya\u2019n\u0131n g\u00fcvenli\u011fi gerek\u00e7esiyle G\u00fcney Kafkasya\u2019ya hakim olmak isterken bunu Ermenistan \u00fczerinden yapmaya devam edecektir.2. T\u00fcrkiye T\u00fcrkiye, Transkafkasya \u00fclkeleri ile siyasi ili\u015fkilerini geli\u015ftirmeye gayret ederken, Kuzey Kafkasya\u2019da daha \u00e7ok Rusya\u2019y\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131na almak istemeyen bir politika takip etmi\u015ftir. Resmi a\u011f\u0131zlardan, Kuzey Kafkasya\u2019daki ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k hareketlerine destek vermemekte ve bunlar\u0131 Rusya\u2019n\u0131n i\u00e7 sorunu \u015feklinde ifade etmektedir. (142) T\u00fcrk-Rus ili\u015fkilerinde Rusya\u2019y\u0131 en \u00e7ok rahats\u0131z eden \u00f6\u011fe, T\u00fcrkiye\u2019nin, kendi n\u00fcfuz alan\u0131nda ABD\u2019nin \u00e7\u0131karlar\u0131na hizmet ediyor olma ku\u015fkusudur. (143) Kuzey Kafkasya ile ilgili olarak T\u00fcrk-Rus ili\u015fkilerinin tansiyonunu zaman zaman art\u0131r\u0131c\u0131 sorun \u00c7e\u00e7en sorunu olmu\u015ftur. \u00d6zellikle, 1994\u20131996d\u00f6nemindeki ilk sava\u015f s\u0131ras\u0131nda bu tansiyon \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde artm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019nin resmi \u00c7e\u00e7en politikas\u0131 sorunun Rusya\u2019n\u0131n toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7inde\u00a0<\/span>bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l vas\u0131talarla \u00e7\u00f6z\u00fclmesi olmu\u015ftur. Ancak zaman zaman T\u00fcrkiye\u2019de bulunan \u00c7e\u00e7en as\u0131ll\u0131 diasporan\u0131n \u00f6rg\u00fctsel ve bireysel faaliyetleri ili\u015fkilerin tansiyonunu art\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. (144) Da\u011f\u0131stan, \u00c7e\u00e7enistan ve Osetya gibi daha k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6zerk cumhuriyetler \u00fczerinde, Rusya\u2019n\u0131n insan haklar\u0131 ihlallerine varan egemenlik politikalar\u0131, T\u00fcrkiye\u2019de rahats\u0131zl\u0131k yaratm\u0131\u015f, \u00f6zellikle bu co\u011frafyan\u0131n T\u00fcrkiye\u2019deki diasporas\u0131, Rusya\u2019n\u0131n Kuzey Kafkasya politikalar\u0131n\u0131 g\u00fcndeme getirmi\u015ftir. 1990\u2019lar\u0131n \u00f6zg\u00fcr ortam\u0131n\u0131n etkisiyle T\u00fcrkiye\u2019de, bir\u00e7ok Kafkas diaspora toplum dernekleri sivil inisiyatiflerini g\u00fc\u00e7lendirmi\u015f ve Rusya aleyhinde s\u00f6ylemler geli\u015ftirmi\u015ftir. Bu olu\u015fumlar devlet ve sivil toplum seviyesinde lobi faaliyetleri yapm\u0131\u015flard\u0131r. (145) Ancak T\u00fcrkiye, Rusya\u2019n\u0131n tepkisini \u00e7ekmemek i\u00e7in resmi olarak, Rusya Federasyonu\u2019nun toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcnden yana oldu\u011funu, \u00c7e\u00e7en sorununu Rusya\u2019n\u0131n i\u00e7 sorunu olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve bar\u0131\u015f\u00e7\u0131 yollardan \u00e7\u00f6z\u00fclmesini istedi\u011fini a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r. Buna kar\u015f\u0131n resmi olmasa da T\u00fcrk halk\u0131n\u0131n \u00c7e\u00e7enlerden yana olmas\u0131 ve \u00c7e\u00e7enlere verilen z\u0131mni destek Rusya\u2019da rahats\u0131zl\u0131k yaratm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Rusya\u2019n\u0131n da T\u00fcrkiye\u2019ye kar\u015f\u0131 PKK kart\u0131n\u0131 kullanmas\u0131 nedeniyle 1990\u2019l\u0131 y\u0131llar boyunca ili\u015fkilerde gergin d\u00f6nemler ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r.1999\u2019da ba\u015flayan ve zaman zaman s\u00fcren s\u0131cak \u00e7at\u0131\u015fmalar s\u0131ras\u0131nda ise \u00c7e\u00e7en sorununun ili\u015fkilerin tansiyonunu fazla etkilemedi\u011fini s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bunda T\u00fcrkiye y\u00f6netiminin \u00fclke i\u00e7indeki \u00c7e\u00e7en diasporas\u0131n\u0131n faaliyetlerini \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde k\u0131s\u0131tlay\u0131c\u0131 \u00f6nlemler almas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, Rusya ile ter\u00f6rizmle i\u015fbirli\u011fi s\u00fcrecini s\u0131k s\u0131k yenileyici s\u00f6ylem ve eylemlerde bulunmas\u0131n\u0131n da rol\u00fc vard\u0131r. (146) Tarih\u00ee, k\u00fclt\u00fcrel ve din\u00ee ba\u011flara ra\u011fmen T\u00fcrkiye, \u00c7e\u00e7enistan\u2019\u0131 daha \u00e7ok Rusya\u2019n\u0131n bir i\u00e7 meselesi olarak g\u00f6rm\u00fc\u015f ve \u00c7e\u00e7en milliyet\u00e7ili\u011fini k\u00f6r\u00fckleme yollar\u0131 aramam\u0131\u015ft\u0131r. Her ne kadar bir k\u0131s\u0131m gayri resmi gruplar \u00c7e\u00e7en direni\u015f\u00e7ilere para ve yard\u0131m g\u00f6ndermi\u015fse de, 2001y\u0131l\u0131nda \u00c7e\u00e7en sempatizanlar\u0131n\u0131n \u0130stanbul Swisshotel\u2019de ele ge\u00e7irilmesinden beri, T\u00fcrkiye \u00c7e\u00e7en militan gruplar\u0131n faaliyetlerini engellemek i\u00e7in s\u0131k\u0131 \u00f6nlemler almaktad\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019nin \u00c7e\u00e7enistan konusunda kendini dizginlemesinin sebeplerinden biri, \u015f\u00fcphesiz Moskova\u2019n\u0131n K\u00fcrt meselesini istismar etmesi endi\u015fesidir. (147) \u00c7e\u00e7enistan konusu bug\u00fcn T\u00fcrk-Rus ili\u015fkileri i\u00e7erisinde mutlaka a\u015f\u0131lmas\u0131 gereken bir \u2018psikolojik bariyer\u2019 konumundad\u0131r. Ba\u015fkan Putin\u2019in belki de ba\u015far\u0131s\u0131z oldu\u011fu tek konu olan \u00c7e\u00e7enistan, Rusya ve Kremlin ekibi i\u00e7in b\u00fcy\u00fck \u00f6nem arz etmektedir. Bu sebeple, dolayl\u0131 veya dolays\u0131z bu konu ile ilgisi oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen b\u00fct\u00fcn \u00fclkeler Rusya i\u00e7in do\u011fal bir tehdit alg\u0131lamas\u0131 i\u00e7erisine girmektedir. Ancak 11 Eyl\u00fcl ile birlikte T\u00fcrk-Rus ili\u015fkilerinde \u00c7e\u00e7enistan sorununda bir yak\u0131nla\u015fma sa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. (148) 16 Kas\u0131m 2001tarihinde ABD\u2019de T\u00fcrkiye ve Rusya D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanlar\u0131 \u201cAvrasya\u2019da \u0130\u015fbirli\u011fi Eylem Plan\u0131\u201d \u00e7er\u00e7evesinde ter\u00f6rizmle ortak m\u00fccadele karar\u0131 alm\u0131\u015flard\u0131r. Bu karar ile b\u00f6lgeye yard\u0131m yapan kurulu\u015flar\u0131n faaliyetleri k\u0131s\u0131tlanm\u0131\u015ft\u0131r. Erdo\u011fan h\u00fck\u00fcmeti Bat\u0131 ile paralel olarak Rusya ile de ili\u015fkileri geli\u015ftirmeye y\u00f6nelmi\u015ftir.Bu s\u00fcrecin devam\u0131 olarak Putin T\u00fcrkiye\u2019ye resmi ziyarette bulunmu\u015f, ziyaret \u00f6ncesi T\u00fcrk polisi \u00c7e\u00e7enleri g\u00f6zalt\u0131na alm\u0131\u015f ve ziyaret sonucu iki \u00fclke aras\u0131 ili\u015fkiler \u201c\u00c7ok Boyutlu Stratejik Ortakl\u0131k\u201d seviyesine \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. (149)<\/p>\n

3. Bat\u0131
\n<\/b>
\nABD ve Avrupa\u2019n\u0131n Rusya\u2019n\u0131n Kuzey Kafkasya b\u00f6lgesindeki kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131klara nas\u0131l yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131 ve buna ba\u011fl\u0131 olarak da Rusya\u2019n\u0131n Bat\u0131 ile ili\u015fkilerindeki Kuzey Kafkasya fakt\u00f6r\u00fc \u00f6zellikle \u00c7e\u00e7enistan sorununda kendini g\u00f6stermektedir. Bat\u0131l\u0131 devletler, \u00c7e\u00e7enistan\u2019daki \u00e7at\u0131\u015fmalarda sivil halk\u0131n zarar g\u00f6rmesi, insan haklar\u0131 ihlallerinin yap\u0131lmas\u0131 gibi sebeplerle zaman zaman Rusya\u2019ya y\u00f6nelik ele\u015ftiriler getirmi\u015fseler de bunlar daha ileri bir boyuta ta\u015f\u0131namam\u0131\u015ft\u0131r. Rusya ise bu ele\u015ftirilerden dolay\u0131 Bat\u0131l\u0131 devletleri i\u00e7 i\u015flerine kar\u0131\u015fmakla su\u00e7lam\u0131\u015ft\u0131r. Zira, \u00c7e\u00e7enistan sorunu Rusya\u2019n\u0131n bir i\u00e7 meselesidir. Rusya\u2019da ba\u015flang\u0131\u00e7ta Bat\u0131 e\u011filimli bir d\u0131\u015f politika izlenmi\u015ftir. NATO\u2019nun geni\u015flemesi, NATO\u2019nun Yugoslavya\u2019ya m\u00fcdahalesi ve \u00c7e\u00e7en Sava\u015f\u0131 gibi sebepler Rusya\u2019n\u0131n Bat\u0131 ile ili\u015fkilerinin bozulmas\u0131nda ve g\u00fcvenlik politikalar\u0131ndaki y\u00f6nelimin de\u011fi\u015fmesinde etkili olmu\u015ftur. NATO\u2019nun Kosova nedeniyle Yugoslavya\u2019ya kar\u015f\u0131 m\u00fcdahalede bulunmas\u0131, Rus g\u00fcvenlik ve d\u0131\u015f politikas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli bir d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131d\u0131r. Moskova, Kosova \u00f6rne\u011finde oldu\u011fu gibi, bir \u00fclkenin i\u00e7 \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131na m\u00fcdahalenin kolayla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015f, bu modelin \u00c7e\u00e7enistan nedeniyle kendi topraklar\u0131nda yinelenmesinden endi\u015fe duymu\u015ftur. (150)<\/p>\n

2001 y\u0131l\u0131na kadar Bat\u0131n\u0131n \u00c7e\u00e7enistan konusunda Rusya\u2019ya y\u00f6nelik ele\u015ftirileri s\u00fcrm\u00fc\u015f ancak bunlar s\u00f6zde kalm\u0131\u015f, herhangi bir giri\u015fimde bulunulmam\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7e\u00e7en y\u00f6netiminin uluslararas\u0131 dikkat ve destek \u00e7ekme \u00e7abas\u0131 i\u00e7ine girmesine ra\u011fmen, Bat\u0131l\u0131 g\u00fc\u00e7ler \u00c7e\u00e7enistan\u2019a a\u00e7\u0131k destek vermemi\u015f ve insani m\u00fcdahalede bulunmam\u0131\u015ft\u0131r. Bunun ana sebebi ise, Rusya\u2019n\u0131n asker\u00ee, \u00f6zellikle n\u00fckleer g\u00fcc\u00fcd\u00fcr. (151) Rusya, Kuzey Kafkasya\u2019da da\u011fl\u0131k b\u00f6lge \u00fczerindeki egemenli\u011fini her ne pahas\u0131na olursa olsun elinde tutmaya \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Bunun i\u00e7in \u00c7e\u00e7enistan\u2019da binlerce askerinin \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc g\u00f6ze alm\u0131\u015f ve en s\u0131k\u0131\u015f\u0131k g\u00fcnlerinde milyarlarca dolar\u0131 harcam\u0131\u015ft\u0131r. Kuzey Kafkasya\u2019daki h\u00e2kimiyet G\u00fcney Kafkasya, T\u00fcrkistan ve Orta Do\u011fu\u2019daki Rus n\u00fcfuzunun teminat\u0131 oldu\u011fu gibi, Rusya Federasyonu\u2019nu da\u011f\u0131lmaktan koruyan kale-z\u0131rh durumundad\u0131r. Bu politika, Rusya\u2019n\u0131n de\u011fi\u015fmeyen bundan sonra da de\u011fi\u015fmesi beklenmeyen stratejilerindendir. AB ve ABD a\u00e7\u0131s\u0131ndan, Kuzey Kafkasya\u2019n\u0131n Ruslara b\u0131rak\u0131lmas\u0131 bir zorunluluktur. Da\u011f\u0131lan bir RF\u2019nun, her h\u00e2l\u00fck\u00e2rda bu \u00fclkelerin \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 da tehdit edece\u011fi kabul edilir. S\u0131n\u0131r \u00f6tesinde yani Azerbaycan, G\u00fcrcistan ve Ermenistan\u2019da Rusya\u2019n\u0131n kontroll\u00fc varl\u0131\u011f\u0131 hi\u00e7 olmamas\u0131ndan daha iyidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc b\u00f6yle bir Rus n\u00fcfuzu, G\u00fcrcistan ve Azerbaycan\u2019\u0131n daha fazla ABD ve AB\u2019ye yakla\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flamaktad\u0131r. (152)<\/p>\n

a. ABD
\n<\/b>
\nABD y\u00f6netimi, Rus-\u00c7e\u00e7en \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n tam bir sava\u015fa d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc Aral\u0131k1994\u2019ten beri Rusya\u2019n\u0131n deh\u015fet verici insan haklar\u0131 sicilinin b\u00fct\u00fcn\u00fcyle fark\u0131nda olmas\u0131na ra\u011fmen, bu krizi sorgulama ad\u0131na \u00e7ok az \u015fey yapm\u0131\u015ft\u0131r. Rusya\u2019n\u0131n \u00c7e\u00e7enistan\u2019a y\u00f6nelik ac\u0131mas\u0131z sald\u0131r\u0131lar\u0131n\u0131 k\u0131namada isteksiz davranm\u0131\u015f, Rusya\u2019n\u0131n par\u00e7alanmas\u0131n\u0131n ulusal g\u00fcvenli\u011fini tehlikeye soktu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015f ve ba\u011f\u0131ms\u0131z bir \u00c7e\u00e7en ulus devletinin kurulmas\u0131n\u0131 d\u0131\u015f politika \u00e7\u0131karlar\u0131na uygun bulmam\u0131\u015ft\u0131r. ABD d\u0131\u015f politika yap\u0131mc\u0131lar\u0131na g\u00f6re \u00c7e\u00e7enistan\u2019\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131, Rusya\u2019daki di\u011fer etnik az\u0131nl\u0131klar\u0131n da ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 talep etmelerine yol a\u00e7acak bir domino etkisi olu\u015fturacakt\u0131r. Bu ise halihaz\u0131rda etnik, dini ve politik bak\u0131mdan hassas olan b\u00f6lgede istikrar\u0131 tehlikeye atacakt\u0131r. (153) 2001 y\u0131l\u0131na gelinceye kadar ABD, \u00c7e\u00e7enistan konusunda Rusya\u2019ya kar\u015f\u0131 etkili olabilecek bir tav\u0131r tak\u0131nmay\u0131 reddetmi\u015ftir. ABD\u2019ye g\u00f6re, \u00c7e\u00e7en ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k hareketi \u2018yasal de\u011fildi\u2019 ve bu y\u00fczden Rusya kendi toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc korumak mecburiyetindeydi. ABD her ne kadar Rusya\u2019n\u0131n toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc sa\u011flama \u00e7abalar\u0131n\u0131 desteklese de, Rusya\u2019y\u0131 insan haklar\u0131n\u0131 ihlal etti\u011finden dolay\u0131 k\u0131namay\u0131 da ihmal etmemi\u015ftir. Endi\u015feler \u00f6zellikle Rus ordusunun yapt\u0131klar\u0131yla ilgiliydi. ABD, Rusya\u2019y\u0131 uluslararas\u0131 hukuku, Helsinki Nihai Senedi, Avrupa Konseyi ve Avrupa G\u00fcvenlik ve \u0130\u015fbirli\u011fi Te\u015fkilat\u0131\u2019na (AG\u0130T) ait \u00e7e\u015fitli s\u00f6zle\u015fmeleri ihlal etmesi nedeniyle defalarca uyarm\u0131\u015f ancak, ABD\u2019nin \u00c7e\u00e7enistan\u2019daki k\u00f6t\u00fc muamelelerine y\u00f6nelik olarak Rusya\u2019y\u0131 uyarmas\u0131 mevcut durumu pek de\u011fi\u015ftirmemi\u015ftir. ABD, Rusya\u2019n\u0131n \u00c7e\u00e7enlere y\u00f6nelik k\u00f6t\u00fc muamelelerini azaltmak i\u00e7in kayda de\u011fer bir ad\u0131m atmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Genel olarak, bu d\u00f6nemde, ABD politikalar\u0131n\u0131n Rusya\u2019n\u0131n \u00c7e\u00e7enlere kar\u015f\u0131 a\u015f\u0131r\u0131 ayr\u0131mc\u0131 ve k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131c\u0131 muamelesi \u00fczerinde \u00e7ok \u00f6nemli bir etkisi olmam\u0131\u015ft\u0131r. ABD, \u00e7at\u0131\u015fma boyunca Rusya ile olan \u00e7ift tarafl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fmelerine devam etmi\u015ftir. Rusya, ne iktisadi ve siyasi yapt\u0131r\u0131mlara u\u011fram\u0131\u015f ne de BM, AG\u0130T ve AK (Avrupa Konseyi) gibi uluslararas\u0131 akt\u00f6rler taraf\u0131ndan s\u0131k\u0131 takip alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Avrupa\u2019n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra ABD de, Rusya\u2019n\u0131n \u00c7e\u00e7enistan\u2019daki ihlallerine tatmin edici bir kar\u015f\u0131l\u0131k verememi\u015ftir. (154) ABD\u2019nin 11 Eyl\u00fcl\u2019\u00fc, uluslararas\u0131 ter\u00f6rizm tehdidine kar\u015f\u0131 Putin ve Bush h\u00fck\u00fcmetleri aras\u0131nda yeni bir yak\u0131nla\u015fman\u0131n zeminini haz\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131r. ABD tek tarafl\u0131 g\u00fc\u00e7 kullanarak m\u00fcdahale stratejisini kendi \u00fclkesinin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ac\u0131 \u00fczerinde me\u015frula\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. D\u00fcnyada \u201cter\u00f6rizme\u201d kar\u015f\u0131 tek tarafl\u0131 g\u00fc\u00e7 kullan\u0131m\u0131 me\u015frula\u015f\u0131rken, Rusya da \u00c7e\u00e7en sorununu d\u00fcnya kamuoyuna bir \u201cter\u00f6r\u201d sorunu \u015feklinde g\u00f6stermeyi ba\u015farm\u0131\u015f ve d\u00fcnyan\u0131n di\u011fer devletlerinden \u00c7e\u00e7enistan\u2019da uygulad\u0131\u011f\u0131 politikalara kar\u015f\u0131 \u201conay\u201d alm\u0131\u015ft\u0131r. (155) \u00c7e\u00e7enistan ve ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 ter\u00f6r konusunda Bat\u0131\u2019dan ve ABD\u2019den \u015fimdiye kadar destek bulamayan Rusya, 11 Eyl\u00fcl ter\u00f6r sald\u0131r\u0131lar\u0131n\u0131n ard\u0131ndan istedi\u011fi konjonkt\u00fcr\u00fc yakalam\u0131\u015ft\u0131r. Bu anlamda, \u0130slami ter\u00f6re kar\u015f\u0131 i\u015fbirli\u011fi Rusya ve ABD\u2019nin \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 uyumla\u015ft\u0131rm\u0131\u015f, Rusya \u00c7e\u00e7enistan sorununda ve yak\u0131n \u00e7evresinde istedi\u011fi \u00f6zg\u00fcr manevra g\u00fcc\u00fcne kavu\u015fmu\u015ftur. (156)<\/p>\n

Kas\u0131m 2003\u2019te Moskova\u2019da ger\u00e7ekle\u015fen tiyatro bask\u0131n\u0131, ter\u00f6rizmin d\u00fcnya g\u00fcndemini i\u015fgal etti\u011fi bir d\u00f6nemde ger\u00e7ekle\u015fti\u011finden, bu olay b\u00fct\u00fcn d\u00fcnya taraf\u0131ndan bir ter\u00f6rist faaliyeti olarak kabul edilmi\u015f ve d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt bir k\u00f6\u015fesinden Moskova\u2019ya destek ya\u011fm\u0131\u015ft\u0131r. Uzun s\u00fcreden beri, \u00c7e\u00e7enistan -* sonra, belki de bu harekatlarda Rusya\u2019n\u0131n tam deste\u011fini alamad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in tutumunu bir kere daha de\u011fi\u015ftirmi\u015ftir. Nitekim 2004 y\u0131l\u0131n\u0131n Ocak ay\u0131nda Moskova\u2019y\u0131 ziyaret eden ABD D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Powell, i\u00e7inde \u00c7e\u00e7enistan konusunun da bulundu\u011fu, Rusya\u2019ya y\u00f6nelik a\u011f\u0131r ele\u015ftiriler dile getirmi\u015ftir. (157) Yine de ABD\u2019nin bu konudaki tavr\u0131nda bir de\u011fi\u015fiklik olmam\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7e\u00e7en eylemlerin El Kaide ile ili\u015fkilendirilmesi \u00e7er\u00e7evesinde \u0130slami ter\u00f6r\u00fcn kar\u015f\u0131s\u0131nda yer alan bir duru\u015f sergileyen ABD, \u00c7e\u00e7enistan\u2019daki soruna Rusya\u2019n\u0131n i\u00e7 meselesi olarak bakm\u0131\u015f ve ter\u00f6re kar\u015f\u0131 i\u015fbirli\u011fi anlay\u0131\u015f\u0131yla hareket ederek Rusya\u2019n\u0131n bu konudaki insan haklar\u0131 ihlallerine kar\u015f\u0131 sessiz kalm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

b. Avrupa
\n<\/b>
\nKafkasya\u2019n\u0131n g\u00fcvenlik sorunlar\u0131 sadece b\u00f6lgedeki \u00fclkelerin g\u00fcndemini i\u015fgal etmemekte, son y\u0131llarda b\u00f6lgede cereyan eden olaylar ve geli\u015fmeler AG\u0130T\u2019in ve dolay\u0131s\u0131yla da Avrupa\u2019n\u0131n ilgisini ve m\u00fcdahalesini beraberinde getirmektedir. (158) B\u00f6lgede demokrasiyi savunan Avrupa, var olan etnik-politik ve sosyal sorunlar\u0131n bar\u0131\u015f\u00e7\u0131 yollardan \u00e7\u00f6z\u00fclmesini istemektedir. Avrupa\u2019n\u0131n en b\u00fcy\u00fck kom\u015fusu Rusya\u2019n\u0131n istikrarl\u0131 yap\u0131s\u0131 Avrupa g\u00fcvenli\u011fine de yard\u0131mc\u0131 olacakt\u0131r. Rusya’n\u0131n kuzeyindeki Kafkasya, Roland Goetz’in belirtti\u011fi gibi Rusya ile aralar\u0131ndaki ba\u011flar a\u00e7\u0131s\u0131ndan ve AB’nin sorunsuz b\u00f6lgeler olu\u015fturma \u00e7abalar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan da \u00f6nem verilen bir b\u00f6lgedir. Goetz b\u00f6lge hakk\u0131nda , “Avrupa\u2019daki en istikrars\u0131z ve tehlikeli b\u00f6lge” a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131 yapm\u0131\u015ft\u0131r. Burada bahsedilen sadece \u00c7e\u00e7enistan de\u011fil t\u00fcm Kuzey Kafkasya\u2019d\u0131r. (159) Avrupa Birli\u011fi, sosyal g\u00fcvenlik, uyu\u015fturucu ticareti, ter\u00f6rizm ve benzeri yerel problemleri Rusya ile ortakla\u015fa \u00e7\u00f6zmek istemektedir. Ancak, bu \u00e7abalar hen\u00fcz kayda de\u011fer bir geli\u015fme g\u00f6stermemi\u015ftir.<\/p>\n

Rus-\u00c7e\u00e7en sava\u015f\u0131n\u0131n ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 1994 y\u0131l\u0131ndan bug\u00fcne kadar Avrupa, konuyla ilgili sert \u00e7\u0131k\u0131\u015flardan ka\u00e7\u0131nm\u0131\u015f, ele\u015ftirilerini fazla ileri gitmeden belirtmi\u015f ve genel olarak suskun bir politika izlemi\u015ftir. Bunun alt\u0131nda Rusya\u2019y\u0131 dar\u0131ltmama amac\u0131 vard\u0131r. Avrupa Konseyi, AG\u0130T, BM gibi uluslararas\u0131 \u00f6rg\u00fctler de insan haklar\u0131 ihlallerine kar\u015f\u0131 tepkisiz bir tav\u0131r sergilemi\u015fler, g\u00f6sterilen tepkiler ise zay\u0131f ve etkisiz giri\u015fimler olarak kalm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7e\u00e7enistan\u2019da bir hukuk devleti bulunamay\u0131\u015f\u0131n\u0131n demokratik bir toplum olu\u015fmas\u0131na engel oldu\u011fu, korku, fakirlik, organize su\u00e7lar ve sava\u015ftan \u00e7\u0131kar elde eden ki\u015filerin bulundu\u011fu bir toplumda demokratik kurumlar\u0131n sa\u011flam olamayaca\u011f\u0131ndan hareketle b\u00f6lgeye birtak\u0131m yard\u0131mlarda bulunulmu\u015ftur. Avrupa\u2019n\u0131n b\u00f6lgeye y\u00f6nelik etkisi ekonomik ve sosyal yard\u0131mlar yapmaktan \u00f6teye gidememi\u015ftir. AB i\u00e7in as\u0131l \u00f6nemli olan Avrupa\u2019ya ula\u015fan enerji hatlar\u0131n\u0131n g\u00fcvenli\u011fidir. Bu g\u00fcvenli\u011fi tehdit eden unsurlar ise etnik \u00e7at\u0131\u015fmalar ve \u00fclkeler aras\u0131ndaki rekabettir. AB\u2019nin b\u00f6lgedeki \u00e7at\u0131\u015fmalarla ilgilenmesi ve bunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn\u00fc istemesi bu kayg\u0131dan ileri gelmektedir.<\/p>\n

\u00c7e\u00e7enistan konusundaki AB politikas\u0131, “halk\u0131n destekledi\u011fi, Rusya\u2019n\u0131n toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne sayg\u0131 duyan siyasal bir \u00e7\u00f6z\u00fcm” form\u00fcl\u00fcyle a\u00e7\u0131klanmaktad\u0131r. Fakat Avrupa h\u00fck\u00fcmetlerinin \u00c7e\u00e7enistan’da siyasal \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc destekledikleri konusunda ciddi \u015f\u00fcpheler vard\u0131r. (160) Siyasal \u00e7\u00f6z\u00fcm iste\u011fi zaman zaman Rusya-Avrupa ili\u015fkilerini gerginle\u015ftirse de Avrupa\u2019n\u0131n bu konuda etkin bir tav\u0131r ortaya koyamay\u0131\u015f\u0131 Rusya\u2019n\u0131n hareketlerinde \u00f6nemli bir de\u011fi\u015fikli\u011fe yol a\u00e7mam\u0131\u015f, Rusya \u00c7e\u00e7enistan konusunda belirledi\u011fi politikay\u0131 izlemeye devam etmi\u015ftir. 2004 y\u0131l\u0131n\u0131n Aral\u0131k ay\u0131nda Rusya Devlet Ba\u015fkan\u0131 Putin, Almanya\u2019y\u0131 ziyaretinde Alman Ba\u015fbakan\u0131 Gerhard Schr\u00f6der ile g\u00f6r\u00fc\u015fm\u00fc\u015f, bu g\u00f6r\u00fc\u015fmenin en dikkat \u00e7ekici say\u0131labilecek boyutunu ise \u00c7e\u00e7enistan konusunda yap\u0131lan a\u00e7\u0131klamalar olu\u015fturmu\u015ftur. \u0130ki liderin ortak bas\u0131n toplant\u0131s\u0131nda Schr\u00f6der,Kuzey Kafkasya\u2019da durumun ikili g\u00f6r\u00fc\u015fmelerde g\u00fcndeme geldi\u011fini, konunun Rusya-AB diyalogu bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemli oldu\u011funu, siyasal \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn yan\u0131 s\u0131ra b\u00f6lgenin sosyo ekonomik geli\u015fiminin de zaruri oldu\u011funu vurgulam\u0131\u015f ve sorunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcne Almanya ve AB\u2019nin yard\u0131mc\u0131 olabilece\u011fini belirtmi\u015ftir.<\/p>\n

Buna kar\u015f\u0131l\u0131k Putin de, \u00c7e\u00e7enistan\u2019da sava\u015f\u0131n \u00fc\u00e7 sene \u00f6nce sona erdi\u011fini,fakat bunun orada sorunlar\u0131n bulunmad\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmedi\u011fini belirtmi\u015ftir.Putin, b\u00f6lgede yeterince sorunlar\u0131n\u0131n oldu\u011funu ve Rusya\u2019n\u0131n bu konular\u0131 partneri AB ile g\u00f6r\u00fc\u015fmeye ve \u00e7\u00f6z\u00fcm i\u00e7in i\u015fbirli\u011fine istekli olduklar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r. Taraflar\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klamalar her iki \u00fclkenin \u00c7e\u00e7enistan konusundaki resmi politikalar\u0131n\u0131n bir anlamda d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmektedir. \u00c7e\u00e7enistan sorununda Almanya\u2019n\u0131n bug\u00fcne kadarki resmi politikas\u0131, konuyu Rusya\u2019n\u0131n i\u00e7 i\u015fi olarak g\u00f6rmek ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir \u00fclke olarak m\u00fcdahale etmemek bi\u00e7iminde form\u00fcle edilmi\u015ftir. Almanya, Rusya\u2019y\u0131 g\u00fccendirmemek i\u00e7in \u00c7e\u00e7enistan konusunu fazla g\u00fcndeme getirmemi\u015f, Schr\u00f6der ise bu b\u00f6lgedeki geli\u015fmelerin kapal\u0131 kap\u0131lar ard\u0131ndan g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclmesinden yana tav\u0131r koymu\u015ftur. \u0130lk kez \u00c7e\u00e7enistan konusu kamuoyu \u00f6n\u00fcnde a\u00e7\u0131k\u00e7a dile getirilmekte ve hatta Rusya\u2019ya i\u015fbirli\u011fi \u00f6nerilmektedir. (161)<\/p>\n

Putin-Schr\u00f6der g\u00f6r\u00fc\u015fmesi sonras\u0131 yap\u0131lan \u00c7e\u00e7enistan konulu a\u00e7\u0131klamalardan hareketle baz\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131mlar yapmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u0130lk olarak, daha \u00f6nce \u00c7e\u00e7enistan konusunun yabanc\u0131 bir devletle hi\u00e7bir bi\u00e7imde m\u00fczakere edilmesine yana\u015fmayan Putin y\u00f6netimi bu konuda yumu\u015fam\u0131\u015f g\u00f6z\u00fckmektedir. Rusya konunun Almanya ve AB ile g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclmesine raz\u0131 oldu\u011funu a\u00e7\u0131klamaktad\u0131r. \u0130kinci olarak, konunun ikili diyaloglarda ele al\u0131n\u0131\u015f\u0131nda taraflar\u0131n sosyo ekonomik alanda i\u015fbirli\u011fi yapmaya haz\u0131r oldu\u011fu \u015fimdiden s\u00f6ylenebilir. Putin\u2019in a\u00e7\u0131klamalar\u0131na bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, Rusya\u2019n\u0131n sorunun siyasal boyutunun diyaloga dahil olmas\u0131na a\u00e7\u0131k\u00e7a kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, hatta \u201cb\u00f6lgedeki b\u00fct\u00fcn sorunlar\u0131 diyalog konusu yapmaya a\u00e7\u0131k oldu\u011fu\u201d demeciyle siyasi boyutlu diyaloga r\u0131za g\u00f6sterdi\u011fini bile s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n

Sonu\u00e7 olarak, \u00c7e\u00e7enistan konusunda Putin ve Schr\u00f6der\u2019in kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 a\u00e7\u0131klamalar ve Rusya-AB aras\u0131nda bu konuda geli\u015ftirilecek diyalog, sorunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli bir a\u00e7\u0131l\u0131m olabilir. (162) Son d\u00f6nemlerde uluslararas\u0131 \u00f6rg\u00fctler \u00e7er\u00e7evesinde Avrupa\u2019n\u0131n konuya yakla\u015f\u0131m\u0131na bak\u0131l\u0131rsa, Avrupa Konseyi Parlamenterler Meclisi’nin (PACE) \u00c7e\u00e7enistan\u2019a yapt\u0131\u011f\u0131 son ziyarette (Aral\u0131k 2006) Avrupa’n\u0131n Kuzey Kafkasya ve \u00f6zellikle \u00c7e\u00e7enistan konusundaki g\u00f6r\u00fc\u015flerinin \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde de\u011fi\u015fti\u011fi belirtilmi\u015ftir. Bug\u00fcn art\u0131k kimse “\u00c7e\u00e7en kurtulu\u015f sava\u015f\u00e7\u0131lar\u0131” gibi romantik ifadeler kullanmamaktad\u0131r ve kimse Rusya’n\u0131n \u00c7e\u00e7enistan’daki egemenli\u011fine kar\u015f\u0131 gelmemektedir.<\/p>\n

\u00c7e\u00e7enistan’daki PACE komisyonunun ba\u015fkan\u0131 Andreas Gross, “b\u00f6lgede olumlu de\u011fi\u015fiklikler olmaktad\u0131r. Geli\u015fimi ve g\u00fcvenli\u011fin artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rebiliyoruz.” demi\u015ftir. Gross ayr\u0131ca b\u00f6lgedeki bar\u0131\u015f giri\u015fimlerinin sadece ekonomik yap\u0131lanmayla s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmamas\u0131 gerekti\u011fini ve Moskova, Berlin ya da Grozni\u2019deki otoritelerin ele\u015ftirilerinin masaya konmas\u0131n\u0131n daha olumlu olaca\u011f\u0131n\u0131 belirtmi\u015ftir. Avrupa’n\u0131n Kuzey Kafkasya hakk\u0131ndaki bug\u00fcnk\u00fc g\u00f6r\u00fc\u015fleri 1990\u2019lar\u0131n ortalar\u0131nda olu\u015fan g\u00f6r\u00fc\u015flerle birle\u015ftirilmi\u015ftir. 1990\u2019lardaoldu\u011fu gibi hala militanlarla g\u00f6r\u00fc\u015fmelerin yap\u0131lmas\u0131n\u0131 istemektedirler. Ancak bu, Rusya i\u00e7in \u00c7e\u00e7enistan’\u0131n politik, kurumsal ve y\u00f6netimsel yasama yetene\u011fini yasal olarak tan\u0131mak anlam\u0131na gelecektir ki Rusya\u2019n\u0131n b\u00f6yle bir tutum izleyece\u011fi \u015fu anda m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fcnmemektedir. (163) Hem ABD hem de AB \u00fclkelerinin \u00c7e\u00e7enistan politikas\u0131n\u0131 belirleyen unsurlar aras\u0131nda ekonomik \u00e7\u0131karlar \u00f6ncelikli bir yere sahiptir. ABD ve Avrupa h\u00fck\u00fcmetlerinin ortak savunma, g\u00fcvenlik ve enerji gibi konularda Rusya ile olan siyasi ve ekonomik ili\u015fkileri, onlar\u0131 Rusya ile insan haklar\u0131 konusunda kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalmaktan her zaman al\u0131koymu\u015ftur.<\/p>\n

IV. Kafkasya\u2019n\u0131n Gelece\u011fi
\n<\/b>
\nEnerji zenginli\u011fi ve Bat\u0131\u2019ya enerjilerin nakledilmesindeki jeopolitik \u00f6neminin yan\u0131 s\u0131ra etnik \u00e7at\u0131\u015fma b\u00f6lgeleri istikrars\u0131z yap\u0131s\u0131yla Kafkasya, b\u00f6lge d\u0131\u015f\u0131 g\u00fc\u00e7leri kendisine \u00e7ekmekte ve yeni bir rekabet alan\u0131 olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. AB\u2019nin ve ABD\u2019nin Kafkasya\u2019ya ilgisi artarak devam edecektir. \u00d6n\u00fcm\u00fczdeki d\u00f6nemde b\u00f6lgede \u00f6zellikle Rus-Amerikan rekabetinin artaca\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilir. ABD’nin b\u00f6lgeye olan ilgisi 11 Eyl\u00fcl sonras\u0131nda ter\u00f6rle m\u00fccadele kapsam\u0131nda yeni bir \u015fekil ve y\u00f6n alm\u0131\u015ft\u0131r. 2002’de a\u00e7\u0131klanan Ulusal G\u00fcvenlik Stratejisi\u2019nde Karadeniz ve Hazar b\u00f6lgeleri sadece petrol rezervleriyle de\u011fil; Hindistan, Pakistan ve G\u00fcney Do\u011fu Asya pazarlar\u0131na a\u00e7\u0131lmak i\u00e7in de \u00f6nemli olarak kabul edilmi\u015ftir. Afganistan’dan G\u00fcrcistan’a kadar bulunan ABD askeri mevcudiyeti b\u00f6lgedeki ABD etkisini artt\u0131rmaktad\u0131r.<\/p>\n

ABD’nin temel amac\u0131n\u0131n b\u00f6lgedeki g\u00fc\u00e7 dengesini kendi lehine \u00e7evirmek ve Rusya’n\u0131n b\u00f6lgedeki siyasi, ekonomik ve askeri etkisini azaltmakt\u0131r. Di\u011fer \u00f6nemli ama\u00e7 SSCB\u2019nin da\u011f\u0131lmas\u0131 sonras\u0131 ortaya \u00e7\u0131kan devletleri Euro-Atlantik blo\u011funa ba\u011flamakt\u0131r. Bunun sonucunda ABD’nin ve m\u00fcttefiklerinin bask\u0131n jeopolitik g\u00fc\u00e7 olarakb\u00f6lgede ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 b\u00f6lgedeki g\u00fc\u00e7 dengelerini de\u011fi\u015ftirmektedir. (164) ABD son d\u00f6nemlerde Karadeniz\u2019i b\u00f6lgede etkin olma amac\u0131yla kullanmak istemektedir. T\u00fcrkiye ve Rusya bunu istememelerine ra\u011fmen Bulgaristan, Romanya, G\u00fcrcistan, Ukrayna gibi \u00fclkeler buna s\u0131cak bakmaktad\u0131r. Rusya a\u00e7\u0131s\u0131ndan; ABD Karadeniz vas\u0131tas\u0131yla Rusya Federasyonu\u2019nun “yumu\u015fak karn\u0131” Kuzey Kafkasya’y\u0131 kolayl\u0131kla kontroledebilir, bu b\u00f6lgelerde birtak\u0131m provokasyonlara giri\u015febilir. ABD’nin b\u00f6lgeye geli\u015fi Ukrayna, G\u00fcrcistan ve Moldova gibi \u00fclkelere kendine “g\u00fcven ve cesaret” getirerek Rusya kar\u015f\u0131s\u0131nda seslerini daha fazla y\u00fckseltmelerine sebep olabilir. (165)<\/p>\n

11 Eyl\u00fcl’den sonra k\u00fcresel d\u00fczeyde d\u0131\u015f politikas\u0131nda en radikal de\u011fi\u015fimi ya\u015fayan \u00fclkelerden birisi de Rusya olmu\u015ftur. Ba\u015fkan Putin i\u00e7 politikada \u00f6nemli riskler alarak ter\u00f6rizme kar\u015f\u0131 sava\u015fta ABD’ye tam destek sa\u011flam\u0131\u015f ve Bat\u0131 ile Avrasyac\u0131l\u0131k aras\u0131nda bir eksene oturtulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan Rusya\u2019n\u0131n y\u00f6n\u00fc, 11 Eyl\u00fcl’den sonra Bat\u0131 ile b\u00fct\u00fcnle\u015fmeye ve bu anlamda ABD ile m\u00fcttefikli\u011fe do\u011fru \u00e7evrilmi\u015ftir. ABD ile h\u0131zl\u0131 ba\u015flayan balay\u0131 bu \u00fclkenin Orta Asya\u2019da birbiri ard\u0131na asker\u00ee \u00fcsler edinmesiyle neticelenmi\u015ftir. Ancak bir taraftan Rusya i\u00e7erisinde y\u00fckselen Bat\u0131 kar\u015f\u0131t\u0131 s\u00f6ylem ve di\u011fer yandan da ABD’den umulan\u0131n bulunamamas\u0131, Moskova’da ABD’ye verilen deste\u011fin sorgulanmas\u0131na ve Kremlin’in d\u0131\u015f politika alternatiflerini a\u00e7\u0131k tutmas\u0131na sebep olmu\u015ftur. (166) B\u00f6lgede ABD\u2019nin G\u00fcrcistan\u2019a b\u00fcy\u00fck destek vermesinden Rusya olduk\u00e7a rahats\u0131zd\u0131r. \u015eangay \u0130\u015fbirli\u011fi \u00d6rg\u00fct\u00fc arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ABD ile rekabete ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Rusya’n\u0131n b\u00f6lgedeki \u00f6nceliklerini s\u0131ralamak gerekirse politik, ekonomik, askeri hakimiyetini devam ettirmek; Karadeniz ve Kafkasya devletlerinin d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131 Rus \u00e7\u0131karlar\u0131 do\u011frultusunda kontrol etmek ve \u00f6zellikle de T\u00fcrkiye, ABD ve Bat\u0131n\u0131n etkin olmalar\u0131n\u0131 engellemektir. (167) B\u00f6lgede meydana gelebilecek olaylar ve uluslararas\u0131 geli\u015fmelerin etkileri, Rusya\u2019n\u0131n bu hedeflerini ger\u00e7ekle\u015ftirmede ba\u015far\u0131l\u0131 olup olamayaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterecektir. Ancak ger\u00e7ek olan, Kafkasya\u2019n\u0131n yeni bir m\u00fccadele ve rekabet alan\u0131 olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131d\u0131r.<\/p>\n

SONU\u00c7
\n<\/b>
\nSovyetler Birli\u011fi da\u011f\u0131ld\u0131ktan sonra onun miras\u00e7\u0131s\u0131 Rusya Federasyonu uluslararas\u0131 arenaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Ancak So\u011fuk Sava\u015f\u0131n kaybeden taraf\u0131 olan Ruslar, ABD etkisine giren bir d\u00fcnya ile kar\u015f\u0131la\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. Yeni kurulan bu devletin nas\u0131l bir d\u0131\u015f politika izleyece\u011fi tart\u0131\u015f\u0131l\u0131rken Rusya, kendi i\u00e7 sorunlar\u0131yla u\u011fra\u015fm\u0131\u015f ve d\u0131\u015f politikas\u0131 belirsiz bir d\u00f6nem ge\u00e7irmi\u015ftir. Eski siyasi ve askeri g\u00fcc\u00fcn\u00fcn elinde olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131 ile hareket etmi\u015f ve bu sorunlar\u0131 Bat\u0131 ile b\u00fct\u00fcnle\u015ferek a\u015fabilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle Bat\u0131c\u0131 bir d\u0131\u015f politika anlay\u0131\u015f\u0131 i\u00e7ine girmi\u015ftir. Bat\u0131c\u0131\/Atlantik\u00e7i kadronun y\u00f6netimde egemen oldu\u011fu bu d\u00f6nemde demokrasi, serbest piyasa ekonomisi, d\u0131\u015fa a\u00e7\u0131lma gibi Bat\u0131 kaynakl\u0131 de\u011ferler benimsenmi\u015f ancak Sovyet modelinden yeni \u00e7\u0131km\u0131\u015f bir devlet olarak Rusya Federasyonu\u2019nun bunlar\u0131 sindirmesi ve uygulamas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmam\u0131\u015f, istenen d\u00fczelme sa\u011flanamam\u0131\u015ft\u0131r.1993\u2019ten itibaren Rus d\u0131\u015f politikas\u0131, eski Sovyet b\u00f6lgesini yak\u0131n \u00e7evresi ilan ederek \u00f6nceli\u011fin buraya verilmesi tezini temel alan D\u0131\u015f Politika Konsepti \u00e7er\u00e7evesinde bi\u00e7imlenmi\u015ftir.<\/p>\n

BDT \u00fclkeleri ile ili\u015fkilerin geli\u015ftirilmesi, yak\u0131n \u00e7evredeki Rus az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n haklar\u0131n\u0131n korunmas\u0131 konular\u0131 1993 Savunma Doktrini\u2019nde de \u00f6ncelikler olarak s\u0131ralanm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00fct\u00fcn bunlar Rusya\u2019n\u0131n yak\u0131n \u00e7evresinde yeniden n\u00fcfuz sahibi olma \u00e7abalar\u0131yd\u0131. \u2018Arka bah\u00e7e\u2019 mant\u0131\u011f\u0131 ve\u2018Rus \u0130mparatorlu\u011fu\u2019 d\u00fc\u015f\u00fcncesi bu b\u00f6lgedeki egemenli\u011fin yeniden kurulmas\u0131n\u0131 gerekli k\u0131l\u0131yordu.Avrasyac\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn etkisinde geli\u015fen Rus d\u0131\u015f politikas\u0131 Putin d\u00f6neminde de bu niteli\u011fini s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc. Bat\u0131 ile ili\u015fkileri bozmadan BDT\u2019ye a\u011f\u0131rl\u0131k veren pragmatik d\u0131\u015f politika anlay\u0131\u015f\u0131, 11 Eyl\u00fcl 2001\u2019deki ter\u00f6r sald\u0131r\u0131lar\u0131ndan sonraBat\u0131 ile ter\u00f6re kar\u015f\u0131 s\u0131k\u0131 i\u015fbirli\u011fi gere\u011fini beraberinde getirdi. Rusya bu ortam\u0131n etkisiyle \u00c7e\u00e7en sorununu uluslararas\u0131 ter\u00f6rizm \u015feklinde yans\u0131tarak Bat\u0131\u2019dan destek ald\u0131 ve \u00c7e\u00e7enistan\u2019da daha serbest hareket etmeye ba\u015flad\u0131.\u00c7e\u00e7enistan arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla b\u00f6lge \u00fclkelerine bask\u0131 yapan, T\u00fcrkiye\u2019ye kar\u015f\u0131 PKK kozunu g\u00f6steren Rusya, 11 Eyl\u00fcl\u2019den sonra ter\u00f6rizme kar\u015f\u0131 i\u015fbirli\u011fi \u00e7er\u00e7evesinde ABD ile ittifak i\u00e7inde oldu\u011fu i\u00e7in, ABD\u2019nin b\u00f6lgeye giri\u015fine ve yerle\u015fmesine ses \u00e7\u0131karamad\u0131.<\/p>\n

Rusya\u2019n\u0131n Kafkasya\u2019daki ve Orta Asya\u2019daki kontrol\u00fcn\u00fc zay\u0131flatan bu durum \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki d\u00f6nemde bu b\u00f6lgenin, iki g\u00fc\u00e7 aras\u0131nda rekabete ve n\u00fcfuz m\u00fccadelesine sahne olaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir.Rusya\u2019n\u0131n Kafkasya\u2019n\u0131n tamam\u0131na hakim olabilmesi i\u00e7in Kuzey Kafkasya\u2019da fiil\u00ee olarak var olmas\u0131 gerekmektedir. Bu b\u00f6lgede etkinli\u011fini sa\u011flayamazsa yeni bir da\u011f\u0131lma tehdidiyle y\u00fcz y\u00fcze gelebilir. Etno-politik sorunlardan kaynaklanan \u00e7at\u0131\u015fma potansiyeli ve istikrars\u0131zl\u0131\u011f\u0131n s\u00fcrmesi Rusya\u2019n\u0131n yak\u0131n \u00e7evresindeki mevcudiyetini tehlikeye d\u00fc\u015f\u00fcrecektir. B\u00f6lgedeki sorunlar\u0131 d\u0131\u015f politika arac\u0131 olarak kullanan Rusya, Bat\u0131l\u0131 g\u00fc\u00e7lerin b\u00f6lgeye giri\u015fiyle bu sorunlar\u0131n kendisine kar\u015f\u0131 kullan\u0131labilece\u011fini g\u00f6z \u00f6n\u00fcne almal\u0131d\u0131r. Rusya\u2019n\u0131n Kafkasya\u2019daki konumu ve bu b\u00f6lgede hakimiyetinin devam etmesi son derece \u00f6nemlidir. Genel bir e\u011filimle Kafkasya b\u00f6lgesi kuzey ve g\u00fcney olarak ikiye b\u00f6l\u00fcnerek incelenir. Kafkas s\u0131rada\u011flar\u0131n\u0131n kuzeyinde yer alan k\u0131s\u0131m, Kuzey Kafkasya, Rusya Federasyonu\u2019na ba\u011fl\u0131 yedi cumhuriyetten olu\u015fan bir b\u00f6lgedir.<\/p>\n

G\u00fcney k\u0131s\u0131mda ise ba\u011f\u0131ms\u0131z Azerbaycan, G\u00fcrcistan ve Ermenistan bulunmaktad\u0131r. Bu iki b\u00f6lge aras\u0131nda kesin bir \u00e7izgi koymak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir \u00e7\u00fcnk\u00fc her iki k\u0131s\u0131mda ya\u015fanan sorunlar da birbiriyle ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. B\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015fl\u00fc\u011f\u00fcn getirdi\u011fi bu durum Sovyet d\u00f6nemi politikalar\u0131n\u0131n bir sonucudur ve halen \u00e7\u00f6z\u00fcm bekleyen sorunlar mevcuttur. Jeopolitik a\u00e7\u0131dan Rusya\u2019n\u0131n Kafkasya\u2019ya giri\u015f kap\u0131s\u0131 durumunda olan Kuzey Kafkasya\u2019da elinin g\u00fc\u00e7l\u00fc olmas\u0131 Transkafkasya\u2019daki kontrol\u00fcne b\u00fcy\u00fck avantaj sa\u011flar. Bug\u00fcn Rusya Federasyonu s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7erisinde yer alan Kuzey Kafkasya, farkl\u0131 etnik k\u00f6kenden gelen insanlar\u0131n bir arada ya\u015famak zorunda b\u0131rak\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve s\u00fcrekli \u00e7at\u0131\u015fma potansiyeli bar\u0131nd\u0131ran bir b\u00f6lgedir. Sosyal ve ekonomik olanaklar\u0131n k\u0131s\u0131tl\u0131 olmas\u0131 da bu \u00e7at\u0131\u015fma potansiyelini tetikleyici bir durumdur. Rusya\u2019n\u0131n \u2018b\u00f6l ve y\u00f6net\u2019 politikalar\u0131n\u0131n do\u011furdu\u011fu bu sonu\u00e7 Rusya\u2019n\u0131n g\u00fcvenli\u011fini de \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde etkilemektedir.<\/p>\n

B\u00f6lgedeki \u00e7at\u0131\u015fmalar \u00fclkedeki istikrar\u0131 bozabilir ve yeni bir da\u011f\u0131lma s\u00fcrecine yol a\u00e7abilir. Bu a\u00e7\u0131dan Rusya\u2019n\u0131n bu b\u00f6lgedeki ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 hareketleri bask\u0131 alt\u0131nda tutmak istemesi anla\u015f\u0131labilir. Rusya\u2019n\u0131n b\u00f6lgeye y\u00f6nelik politikas\u0131n\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde g\u00fcvenlik sorunlar\u0131 belirlemektedir. Arka bah\u00e7esi olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc \u00fclkeler \u00fczerindeki kontrol\u00fcn\u00fc devam ettirme d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle askeri a\u00e7\u0131dan b\u00f6lgeyi kullanmaktad\u0131r. Da\u011f\u0131lma sonras\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 alan \u00fclkelerden \u00e7ekilen askeri varl\u0131\u011f\u0131 Kuzey Kafkasya\u2019ya aktar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. AKKA \u00e7er\u00e7evesinde olu\u015fturulan tavanlar konusunda b\u00f6lge \u00fclkeleriyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelmesine ra\u011fmen, Kuzey Kafkasya\u2019daki g\u00fcvenli\u011fi sa\u011flama bahanelerini ileri s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Rusya\u2019n\u0131n as\u0131lamac\u0131 Kuzey Kafkasya vas\u0131tas\u0131yla t\u00fcm Kafkasya\u2019y\u0131 kontrol edebilmektir. Bunu yapabilmek i\u00e7in de \u00f6ncelikle bu b\u00f6lgedeki ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k hareketlerini bast\u0131rarak istikrar\u0131 sa\u011flamas\u0131 gerekmektedir. Bu sayede, Rus d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131n temel d\u00fc\u015f\u00fcncesi olan yak\u0131n \u00e7evrede hakim olma arzusunu ger\u00e7ekle\u015ftirme imkan\u0131na kavu\u015facakt\u0131r.<\/p>\n

Rusya\u2019n\u0131n Kafkasya politikas\u0131n\u0131 olu\u015ftururken kuzey ve g\u00fcneyi bir arada de\u011ferlendirdi\u011fini ve b\u00f6lgeyi bir b\u00fct\u00fcn olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Rusya a\u00e7\u0131s\u0131ndan G\u00fcney Kafkasya\u2019daki etkinli\u011fi, Kuzey Kafkasya’daki g\u00fcvenli\u011fini sa\u011flamaktad\u0131r. Sa\u011flanan g\u00fcvenlik Rusya’ya enerji kaynaklar\u0131nda ve nakil yollar\u0131ndaki avantaj\u0131n\u0131n s\u00fcrmesi anlam\u0131na gelmektedir. Kuzey Kafkasya\u2019daki etnik \u00e7at\u0131\u015fmalarda ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 gruplara bask\u0131 uygulayan Rusya, konu G\u00fcrcistan ve Azerbaycan oldu\u011funda bu \u00fclkelerdeki etnik \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131, m\u00fcdahale ve bask\u0131 arac\u0131 olarak kullanmaktad\u0131r. Kuzey Kafkasya\u2019daki etnik sorunlar \u00f6zetle \u015f\u00f6yle s\u0131ralanabilir: Da\u011f\u0131stan,\u00e7ok say\u0131da etnik unsuru bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in kendi i\u00e7inde \u00e7at\u0131\u015fma potansiyeli hepvard\u0131r. Fakirlik, i\u015fsizlik gibi sebeplerle grupla\u015fmalar meydana gelmektedir. Da\u011f\u0131stan\u2019da bulunan Lezgilerin, Azerbaycan\u2019da ya\u015fayan Lezgilerle birle\u015fme amac\u0131 vard\u0131r. Rusya baz\u0131 d\u00f6nemlerde Lezgileri kullanarak Azerbaycan\u2019a bask\u0131 yapm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Da\u011f\u0131stan\u2019da Vahhabilik hareketi de giderek g\u00fc\u00e7 kazanmaktad\u0131r. Bu cumhuriyette S\u00fcnni y\u00f6netimle Vahhabiler aras\u0131nda bir i\u00e7 \u00e7at\u0131\u015fma ya\u015fanmaktad\u0131r. Radikal \u0130slam\u2019\u0131n b\u00f6lgede yerle\u015fmesi Moskova taraf\u0131ndan da istenmeyen bir durumdur. Kuzey Kafkasya\u2019da var olan sorunlar i\u00e7inde en dikkati \u00e7eken \u00c7e\u00e7enistan\u2019daki sorundur. Rusya i\u00e7in \u00c7e\u00e7enistan stratejik a\u00e7\u0131dan \u00f6nemlidir. Petrol rezervleri ve enerji transferindeki konumu nedeniyle elde tutulmas\u0131 Rusya i\u00e7in hayati \u00f6nemdedir. Burada Rusya\u2019ya kar\u015f\u0131 al\u0131nacak bir zafer hem di\u011fer etnik unsurlara olumsuz \u00f6rnek olmas\u0131 hem de Rusya\u2019n\u0131n yak\u0131n \u00e7evredeki etkinli\u011fini azaltmas\u0131 nedeniyle istenmeyen bir durumdur. Bun edenle Rusya\u2019n\u0131n \u00c7e\u00e7en sorununda ve genel olarak Kuzey Kafkasya\u2019da sorunlar\u0131 askeri ve siyasi yollarla bast\u0131ran, kendi egemenli\u011finden taviz vermeyen bir politikas\u0131 vard\u0131r. \u0130ngu\u015fetya\u2019n\u0131n en \u00f6nemli sorunu Kuzey Osetler ile aras\u0131ndaki Prigorodni anla\u015fmazl\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Bu topraklar\u0131n aidiyeti iki taraf aras\u0131nda \u00e7at\u0131\u015fmalara yol a\u00e7m\u0131\u015f ancak tam olarak \u00e7\u00f6z\u00fclememi\u015ftir. Buna bir de g\u00f6\u00e7men sorunu eklenmi\u015ftir. Beslan olaylar\u0131ndan sonra \u0130ngu\u015f-Oset ili\u015fkileri gerginle\u015fmi\u015ftir.<\/p>\n

Kuzey Osetya Cumhuriyeti Rusya\u2019ya yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131 ile bilinmektedir. Osetler kuzey ve g\u00fcney Osetleri olarak b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f durumdad\u0131rlar. G\u00fcrcistan\u2019\u0131n G\u00fcney Osetya \u00f6zerk b\u00f6lgesinde ya\u015fayan Osetler Kuzey Osetya ile birle\u015fip RF\u2019na kat\u0131lmak istemektedirler. Bu durum G\u00fcrcistan\u2019\u0131n toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc tehdit etmekte, Osetlere destek vermesi nedeniyle Rusya ile gergin ili\u015fkilere yol a\u00e7makta ve G\u00fcrcistan\u2019\u0131 Bat\u0131ya yakla\u015ft\u0131rmaktad\u0131r. Kabardey-Balkar Cumhuriyeti\u2019nde y\u00f6netim ve devletin i\u015fleyi\u015fi konusunda Kabardeyler ve Balkarlar aras\u0131nda anla\u015fmazl\u0131k vard\u0131r. % 45 n\u00fcfus oran\u0131yla devlet y\u00f6netiminde s\u00f6z sahibi olan Kabardeyler, farkl\u0131 etnik k\u00f6kenlerden gelmeleri nedeniyle Balkarlar\u0131n tepkisini \u00e7ekmektedir. Kabardeylerin di\u011fer \u00c7erkeslerle birle\u015ferek b\u00fcy\u00fck \u00c7erkes devleti kurma ama\u00e7lar\u0131, Balkarlar\u0131 ayn\u0131 etnik k\u00f6kenden geldikleri Kara\u00e7aylar ile bir olma arzusuna itmektedir. Ruslar\u0131n \u00e7o\u011funlukta oldu\u011fu Kara\u00e7ay-\u00c7erkes Cumhuriyeti\u2019nde, Kara\u00e7aylar ve di\u011fer \u00c7erkeslerle birle\u015fmek isteyen \u00c7erkesler aras\u0131nda gerginlikler ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. Kara\u00e7aylar ile Balkarlar ayn\u0131 etnik k\u00f6kenden gelmelerine ra\u011fmen Sovyet politikalar\u0131 gere\u011fi b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015flerdir.<\/p>\n

Adigeler b\u00fcy\u00fck \u00c7erkes (Adige) devleti kurma idealini, Kabardeyler ve Kara\u00e7ay-\u00c7erkes Cumhuriyeti\u2019nde ya\u015fayan \u00c7erkesler ile birle\u015ferek ger\u00e7ekle\u015ftirmek istemektedirler. Bunun yan\u0131 s\u0131ra di\u011fer cumhuriyetlerle k\u0131yasland\u0131\u011f\u0131nda etnik \u00e7at\u0131\u015fma a\u00e7\u0131s\u0131ndan sakin bir b\u00f6lge oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. Kuzey Kafkasya b\u00f6lgesindeki bu sorunlar\u0131n Rusya Federasyonu s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde cereyan etmesi bunu Rusya\u2019n\u0131n bir i\u00e7 sorunu olarak g\u00f6rmemiz gerekti\u011fi anlam\u0131na gelmemelidir. Zira, b\u00f6lgede Rus d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131 etkileyen geli\u015fmeler olmakta, Rusya da bunlar\u0131 kullanarak d\u0131\u015f politikas\u0131na y\u00f6n vermektedir. En ba\u015fta \u00c7e\u00e7en sorunu t\u00fcm d\u00fcnyan\u0131n dikkatle izledi\u011fi bir meseledir. Rusya bu sorunu yak\u0131n \u00e7evrede hakim olma amac\u0131na y\u00f6nelik olarak kullanm\u0131\u015ft\u0131r. D\u0131\u015f politikas\u0131nda \u00c7e\u00e7en sorununu bir ara\u00e7 haline d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrm\u00fc\u015f, b\u00f6lge \u00fclkelerine kar\u015f\u0131 bunu kullanmak suretiyle bask\u0131c\u0131 bir tutum izlemi\u015ftir. 2000 y\u0131l\u0131nda yay\u0131nlanan yeni D\u0131\u015f Politika Konsepti\u2019nde d\u0131\u015f politika \u00f6nceliklerinde ilk s\u0131ray\u0131 yak\u0131n \u00e7evrenin almas\u0131 ve BDT \u00fclkeleriyle ili\u015fkilerin geli\u015ftirilmesi gerekti\u011finin belirtilmesi Rusya\u2019n\u0131n bu ama\u00e7larla hareket etti\u011fini g\u00f6stermektedir.<\/p>\n

Bu \u00e7er\u00e7evede, \u00f6zellikle Azerbaycan ve G\u00fcrcistan \u00c7e\u00e7enlere yard\u0131m etmekle su\u00e7lanm\u0131\u015f, \u00fclkelerindeki etnik-siyasi sorunlar k\u00f6r\u00fcklenmi\u015ftir. T\u00fcrkiye\u2019nin b\u00f6lgesel g\u00fc\u00e7 olmas\u0131na y\u00f6nelik olarak da \u00c7e\u00e7en sorununa \u0131l\u0131ml\u0131 yakla\u015f\u0131m\u0131 gerek\u00e7esiyle PKK\u2019ya destek niteli\u011finde giri\u015fimlerde bulunulmu\u015ftur. Rusya, bu sayede b\u00fct\u00fcn olarak Kafkasya ve Avrasya b\u00f6lgesinde kontrol sahibi bir g\u00fc\u00e7 olmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. D\u0131\u015f politikas\u0131ndaki temel amac\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmeye y\u00f6nelik bu eylemleri, Rusya\u2019da imparatorluk d\u00fc\u015f\u00fcncesinin kaybolmad\u0131\u011f\u0131 fikrini destekler niteliktedir.\u00c7e\u00e7enistan\u2019da sert ve tavizsiz bir politika izlenmesi t\u00fcm dikkatleri Rusya\u2019ya \u00e7evirmi\u015f, Bat\u0131n\u0131n \u00c7e\u00e7enistan\u2019da insan haklar\u0131 ihlalleri yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki ele\u015ftirileri Rusya-Bat\u0131 ili\u015fkilerini gerginle\u015ftirmi\u015ftir. Rusya ise bunun kendi i\u00e7 sorunu oldu\u011funu belirterek bu konudan asla taviz vermeyece\u011fini g\u00f6stermi\u015f, ele\u015ftirilere kar\u015f\u0131 duyars\u0131z davranm\u0131\u015ft\u0131r. Bat\u0131l\u0131 devletlerin ve uluslararas\u0131 \u00f6rg\u00fctlerin bu y\u00f6ndeki ele\u015ftirileri herhangi bir ciddi yapt\u0131r\u0131ma d\u00f6n\u00fc\u015fmemi\u015f, b\u00f6lgeye ilgileri insani yard\u0131mla s\u0131n\u0131rl\u0131 kalm\u0131\u015ft\u0131r. Rusya ile ili\u015fkilerini bozmak istemeyen Bat\u0131 (\u00f6zellikle ABD) 11 Eyl\u00fcl\u2019den sonra uluslararas\u0131 ter\u00f6rizmde i\u015fbirli\u011fi \u00e7er\u00e7evesinde Rusya\u2019n\u0131n \u00c7e\u00e7enistan\u2019da uygulad\u0131\u011f\u0131 politikay\u0131 desteklemi\u015ftir.<\/p>\n

\u00c7e\u00e7enistan\u2019daki durumu bu kapsamda tutmaya \u00e7al\u0131\u015fan Putin hareket serbestli\u011fi elde etmi\u015ftir. Rusya, bug\u00fcn \u00c7e\u00e7enistan\u2019da sorunun \u00e7\u00f6z\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc izlenimi yaratmak istemektedir ancak bu konuda izlenen sans\u00fcr politikas\u0131 ger\u00e7e\u011fi yans\u0131tmamaktad\u0131r. Transkafkasya\u2019da Rusya\u2019n\u0131n hakim olabilmesi, burada b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde Kuzey Kafkasya ile ba\u011flant\u0131l\u0131 olan sorunlar\u0131n geli\u015fimine ba\u011fl\u0131d\u0131r. G\u00fcrcistan\u2019da G\u00fcney Osetya, Abhazya; Azerbaycan\u2019da Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f sorunlar\u0131nda Rusya\u2019n\u0131n tavr\u0131 bunlar\u0131 \u00e7\u00f6zmek yerine, i\u015fine geldi\u011fi durumlarda bu devletler aleyhine kullanmakt\u0131r. Ancak, Rusya\u2019n\u0131n izledi\u011fi politika bu devletleri Rusya\u2019dan uzakla\u015ft\u0131rarak Bat\u0131\u2019ya yakla\u015ft\u0131rmaktad\u0131r. \u00d6zellikle 11 Eyl\u00fcl sonras\u0131nda b\u00f6lgedeki faaliyetlerini art\u0131ran ABD, b\u00f6lge \u00fclkeleri \u00fczerindeki etkisini art\u0131rmaktad\u0131r. Bu etkiyi son y\u0131llarda b\u00f6lgede ya\u015fanan devrimlerde g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. B\u00f6lgedeki RF-Ermenistan- \u0130ran ve G\u00fcrcistan-Azerbaycan-T\u00fcrkiye ittifak\u0131 devam edecek gibi g\u00f6r\u00fcnmektedir. Son y\u0131llarda ABD\u2019nin Kafkasya\u2019ya yerle\u015fme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, bu blokla\u015fmada RF\u2019nun kar\u015f\u0131s\u0131nda yeni bir g\u00fc\u00e7 olaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. Yak\u0131n \u00e7evre kavram\u0131n\u0131n i\u00e7inde yer alan Kafkasya b\u00f6lgesi Rusya Federasyonu\u2019nun d\u0131\u015f politika \u00f6ncelikleri aras\u0131nda ilk s\u0131ray\u0131 almaktad\u0131r.<\/p>\n

Kafkasya\u2019n\u0131n kuzey ve g\u00fcneyini birlikte de\u011ferlendiren Rusya, i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015f sorunlar kar\u015f\u0131s\u0131nda farkl\u0131 politikalar izlemektedir. \u0130\u00e7erde istikrar\u0131 sa\u011flama amac\u0131yla insan haklar\u0131n\u0131 g\u00f6rmezden gelen bask\u0131c\u0131 politikalar izlerken, s\u0131n\u0131rlar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131c\u0131 hareketlerde bulunmaktad\u0131r. B\u00f6lgedeki sorunlar\u0131n uluslararas\u0131 niteli\u011fi ve b\u00f6lgenin uluslararas\u0131 etki ve m\u00fcdahalelere a\u00e7\u0131k olmas\u0131 Rusya\u2019n\u0131n i\u015fini zorla\u015ft\u0131rmakta ve sadece b\u00f6lge \u00fclkeleriyle de\u011fil, ABD ve Avrupa ile de kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya getirmektedir. Zengin enerji kaynaklar\u0131na sahip Kafkasya\u2019ya y\u00f6nelik Bat\u0131\u2019n\u0131n bu ilgisi \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki d\u00f6nemde de devam edecektir. Pragmatik bir d\u0131\u015f politika izleyen, Avrasyac\u0131 niteli\u011fi a\u011f\u0131r bassa da Bat\u0131 ile ili\u015fkilerini bozmamaya \u00e7al\u0131\u015fan Rusya\u2019n\u0131n m\u00fccadele alan\u0131 geni\u015fleyecek ve d\u0131\u015f politikas\u0131 b\u00f6lgesel geli\u015fmelerin seyrine g\u00f6re \u015fekillenecektir. \u00c7ok kutuplu d\u00fcnyaya giden bir ortamda Rusya, yenid\u00fcnyan\u0131n Avrasya lideri olma hedefiyle hareket edecek ve Kuzey Kafkasya\u2019s\u0131nda istikrarl\u0131 ortam\u0131 sa\u011flayarak yak\u0131n \u00e7evresinde ve genel olarak d\u0131\u015f politikas\u0131nda kararl\u0131 ad\u0131mlar atma y\u00f6n\u00fcnde politikalar izleyecektir.<\/p>\n

<\/span>B\u00d6L\u00dcM<\/b>\u00a0D\u0130PNOTLARI<\/b>:
\n93)<\/span><\/b>\u00a0Stephen BLANK: \u201cKafkasya G\u00fcvenliginde Yeni Egilimler\u201d, Avrasya Et\u00fcdleri, T\u0130KA, (\u0130lkbahar,\u00a0<\/span>998), 8.
\n94)<\/span><\/b>\u00a0Ufuk TAVKUL: a.g.e., 18.
\n95)<\/span>\u00a0<\/b>S\u00f6nmez CAN: a.g.m., 209.
\n96)<\/span>\u00a0<\/b>Sergei KURTUNOV: \u201cRussia\u2019s Way: Natinal Identity and Foreign Policy\u201d, International Affairs\u00a0<\/span>Cilt 44, Say\u0131 4, (Moskova, 1998), 141\u2019den naklen Zeynep DAGI, \u201cRusya\u2019n\u0131n G\u00fcvenlik Politikas\u0131 ve\u00a0o<\/span>T\u00fcrkiye\u201d, Uluslararas\u0131 G\u00fcvenlik Sorunlar\u0131 ve T\u00fcrkiye, Ed. Refet Y\u0130NAN\u00c7, Hakan TASDEM\u0130R,(Ankara, Se\u00e7kin Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, 2002), 194.
\n97)<\/span>\u00a0<\/b>Yelda DEM\u0130RAG: a.g.m., 77.
\n98)<\/span>\u00a0<\/b>Zeynep DAGI: \u201cRusya\u2019n\u0131n G\u00fcvenlik Politikas\u0131 ve T\u00fcrkiye\u201d, Uluslararas\u0131 G\u00fcvenlik Sorunlar\u0131 ve\u00a0<\/span>T\u00fcrkiye, Ed. Refet Y\u0130NAN\u00c7, Hakan TASDEM\u0130R, (Ankara, Se\u00e7kin Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, 2002), 194.
\n99)<\/span>\u00a0<\/b>Ali Faik DEM\u0130R, T\u00fcrk D\u0131s Politikas\u0131 Perspektifinden Transkafkasya, (\u0130stanbul, Baglam Yay\u0131nc\u0131l\u0131k,\u00a0<\/span>2003), 91.
\n100)<\/span><\/b>\u00a0Rus strateji uzman\u0131 Vadim Simburski Kafkasya ile ilgili tezlerinde b\u00f6lgedeki \u2018istikrarl\u0131
\nistikrars\u0131zl\u0131g\u0131n\u2019 korunmas\u0131 gerektigini s\u00f6ylemektedir. Ona g\u00f6re; “Rusya’n\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131na direkt tehlike\u00a0<\/span>olusturan tek b\u00f6lge Kafkasya’d\u0131r. Kafkasya’da milli devlet olarak kalmak isteyen ‘Azerbaycan’ ve\u00a0<\/span>‘G\u00fcrcistan’ gibi k\u00fc\u00e7\u00fck imparatorluklar\u0131n olmas\u0131 Rusya’n\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131na uygundur. S\u00f6z konusu b\u00f6lgede,\u00a0<\/span>Rusya’n\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n korunmas\u0131 i\u00e7in \u00e7al\u0131sacak ink\u0131lap\u00e7\u0131 g\u00fc\u00e7ler mevcuttur. Bunun i\u00e7in b\u00f6lgedeki\u00a0<\/span>‘\u0130stikrarl\u0131 \u0130stikrars\u0131zl\u0131k’ korunmal\u0131d\u0131r. Zaten, b\u00f6yle bir durum y\u0131llardan beri olusmakta, T\u00fcrkiye ve\u00a0<\/span>\u0130ran’\u0131n serbest hareketine engel olmaktad\u0131r.\u201d, Bkz. \u201cErmenilerin Azerbaycan\u2019da Bkz. \u201cErmenilerin\u00a0<\/span>Azerbaycan\u2019da Yapt\u0131g\u0131 Katliamlar\u201d,
\nhttp:\/\/www.ermenisorunu.gen.tr\/turkce\/katliamlar\/azerbaycan.html
\n101)<\/span>\u00a0<\/b>Ufuk TAVKUL: a.g.e., 192.
\n102)<\/span><\/b>\u00a0Haleddin \u0130BRAH\u0130ML\u0130: Degisen Avrasya\u2019da Kafkasya\u00a0<\/span>(Ankara,\u00a0<\/span>ASAMYay\u0131nlar\u0131,
\n2001),\u00a0<\/span>64.
\n103)<\/span>\u00a0<\/b>Savas YANAR: a.g.e., 73.
\n104)<\/span>\u00a0<\/b>\u00d6mer G\u00f6ksel \u0130SYAR: a.g.e., 548.
\n105)<\/span>\u00a0<\/b>Fevzi USLUBAS: SSCB\u2019den Sonra S\u0131ra Rusya\u2019da M\u0131? Afganistan, K\u00fcresel Ter\u00f6r ve ABD,\u00a0<\/span>\u0130mparatorluklar\u0131n Batakl\u0131g\u0131, (\u0130stanbul, Toplumsal D\u00f6n\u00fcs\u00fcm Yay\u0131nlar\u0131, 2005), 161.
\n106)<\/span><\/b>\u00a0Marie Bennigsen BROXUP: \u201cThe Case for Chechen Independence\u201d, Contrasts and Solutions in the\u00a0<\/span>Caucasus, Ed. Ole HO\u0130R\u0130S, Sefa Martin Y\u00dcR\u00dcKEL, (Aarhus, Aarhus University Press, 1998), 397.
\n107)<\/span>\u00a0<\/b>Robert OLSON: T\u00fcrkiye\u2019nin Suriye, \u0130srail ve Rusya ile \u0130liskileri: 1979-2001, \u00c7ev. S\u00fcleyman\u00a0<\/span>EL\u0130K, (Ankara, Orient Yay\u0131nlar\u0131, 2005), 108.
\n108)<\/span>\u00a0<\/b>Anna MATVEEVA: The North Caucasus, Russia\u2019s Fragile Borderland, (Londra, The Royal\u00a0<\/span>Institute of International Affairs, 1999), 82.
\n109)<\/span><\/b>\u00a0B.Zakir AVSAR: a.g.m., 1884.
\n110)<\/span><\/b>\u00a0S\u00f6nmez CAN: a.g.m., 210.
\n111)<\/span><\/b>\u00a012 Agustos 1949 tarihli Cenevre S\u00f6zlesmesi savas zaman\u0131nda sivillerin korunmas\u0131na dair h\u00fck\u00fcmler\u00a0<\/span>i\u00e7ermektedir. S\u00f6zlesmenin ek protokol\u00fcnde a\u00e7\u0131k bi\u00e7imde ”siviller sald\u0131r\u0131lar\u0131n ya da misillemelerin\u00a0<\/span>hedefi olamaz” denmektedir.
\n112)<\/span>\u00a0<\/b>Fevzi USLUBAS: a.g.e., 172.
\n113)<\/span>\u00a0<\/b>Hakan KANTARCI: a.g.e., 80.
\n114)<\/span>\u00a0<\/b>Hakan KANTARCI: a.g.e., 198.
\n115)<\/span>\u00a0<\/b>Savas YANAR: a.g.e., 74.
\n116)<\/span>\u00a0<\/b>Ariel COHEN: \u201cAvrasya Boru Hatlar\u0131 Stratejisi\u201d, Avrasya Et\u00fcdleri, (\u0130lkbahar 1996), 2.
\n117)<\/span><\/b>\u00a0Mahmut Niyazi SEZG\u0130N: \u201cKafkasya\u2019da B\u00fcy\u00fck Rekabet\u201d, Radikal, (8 Ekim 2002),
\nhttp:\/\/www.radikal.com.tr\/haber.php?haberno=52571
\n118)<\/span>\u00a0<\/b>\u00d6mer G\u00f6ksel \u0130SYAR: a.g.e., 72.
\n119)<\/span>\u00a0<\/b>Savas YANAR: a.g.e., 26.
\n120)<\/span><\/b>\u00a0\u00d6mer G\u00f6ksel \u0130SYAR: a.g.e., 80-81.
\n121)<\/span>\u00a0<\/b>Coskun SAH\u0130NOGLU: a.g.m., 121.
\n122)<\/span>\u00a0<\/b>Mehmet Ali BOLAT: \u201cG\u00fcrcistan Raporu\u201d,
\nhttp:\/\/www.chveneburi.net\/sp\/bpg\/publication\u0130view.asp?InfoID=
\n156716&iabspos=5&vjob=vsub,253
\n123)<\/span><\/b>\u00a0Okan MERT: T\u00fcrkiye\u2019nin Kafkasya Politikas\u0131 ve G\u00fcrcistan, (\u0130stanbul, IQ K\u00fclt\u00fcr-Sanat Yay\u0131nc\u0131l\u0131k,
\n2004), 51-52.
\n124)<\/span>\u00a0<\/b>Hasan KANBOLAT: \u201cAbhazya Nereye Gidiyor?\u201d, (27 Eyl\u00fcl 2006),
\nhttp:\/\/www.asam.org.tr\/tr\/yazigoster.asp?ID=1158&kat1=42&kat2=
\n125)<\/span><\/b>\u00a0Okan MERT: a.g.e., 53.
\n126)<\/span>\u00a0<\/b>Savas YANAR: a.g.e., 85.
\n127)<\/span>\u00a0<\/b>\u201cG\u00fcney Osetya Anlasmazl\u0131g\u0131\u201d,
\nhttp:\/\/www.kafkas.org.tr\/bgkafkas\/bukaf\u0130gosetya\u0130gosetyaanlasmazligi.html#02
\n128)<\/span>\u00a0<\/b>Kamil AGACAN: \u201cSaakasvili’nin G\u00fcney Osetya Operasyonu: Bir Hipotezin Testi\u201d, (16 Ocak\u00a0<\/span>2005), http:\/\/www.turksam.org\/tr\/yazilar.asp?yazi=33&kat=6
\n129)<\/span>\u00a0<\/b>Faruk AKKAN: \u201cOsetya \u00dczerinden N\u00fcfuz Savas\u0131\u201d, Aksiyon, Say\u0131 587, (06.03.2006),
\nhttp:\/\/www.aksiyon.com.tr\/detay.php?id=23504
\n130)<\/span><\/b>\u00a0Mahmut Niyazi SEZG\u0130N: a.g.m., http:\/\/www.radikal.com.tr\/haber.php?
\nhaberno=52571
\n131)<\/span><\/b>\u00a0Mehmet Ali BOLAT: a.g.m.,\u00a0<\/span>http:\/\/www.chveneburi.net\/sp\/bpg\/publication\u0130view.asp?InfoID=
\n156716&iabspos=5&vjob=vsub,253
\n132)<\/span>\u00a0<\/b>\u201cABD\u2019nin Kafkasya\u2019daki G\u00fcncel Varl\u0131g\u0131 ve T\u00fcrk-Amerikan \u0130liskilerine Yans\u0131mas\u0131\u201d,
\nhttp:\/\/www.azsam.org\/modules.php?name=News&file=article&sid=6
\n133)<\/span>\u00a0<\/b>G\u00f6k\u00e7en EK\u0130C\u0130: \u201cMoskova Eylemi ve Rusya Federasyonu’nun \u00c7e\u00e7enistan Politikas\u0131na
\nYans\u0131malar\u0131\u201d, Stratejik Analiz, (Aral\u0131k 2002), http:\/\/www.asam.org.tr\/temp\/temp246.pdf
\n134)<\/span>\u00a0<\/b>Naz\u0131m CAFERSOY: Eyalet-Merkez D\u00fczeyinden Esit Stat\u00fcye : Azerbaycan-Rusya \u0130liskileri (1991-\u00a0<\/span>2000), (Ankara, ASAM Yay\u0131nlar\u0131, 2000), 36-42.
\n135)<\/span>\u00a0<\/b>\u00d6mer G\u00f6ksel \u0130SYAR: a.g.e., 548.
\n136)<\/span>\u00a0<\/b>Blanka HANCILOVA: \u201cProspects and Perils of an Armenian-Azerbaijani Settlement\u201d, The\u00a0<\/span>Analyst, (23 May\u0131s 2001), http:\/\/www.cacianalyst.org\/view\u0130article.php?articleid=104
\n137)<\/span>\u00a0<\/b>Haleddin \u0130BRAH\u0130ML\u0130: a.g.e., 66.
\n138)<\/span>\u00a0<\/b>Kamer KASIM: \u201cRusya-Ermenistan \u0130liskileri: B\u00f6lgesel Hegemon G\u00fc\u00e7 ile Stratejik Ortag\u0131
\nAras\u0131ndaki \u0130liski\u201d, Rusya Stratejik Arast\u0131rmalar\u0131-1,Ed. \u0130hsan \u00c7OMAK, (\u0130stanbul, Tasam Yay\u0131nlar\u0131,\u00a0<\/span>2006), 237.
\n139)<\/span>\u00a0<\/b>Kamer KASIM: a.g.m., 234.
\n140)<\/span><\/b>\u00a0Hatem CABBARLI: Bag\u0131ms\u0131zl\u0131k Sonras\u0131 Ermenistan – Rusya \u0130liskileri, (Ankara, ASAM Yay\u0131nlar\u0131,\u00a0<\/span>2004), 35.
\n141)<\/span>\u00a0<\/b>Kamer KASIM: a.g.m., 236.
\n142)<\/span>\u00a0<\/b>Savas YANAR: a.g.e., 206.
\n143)<\/span>\u00a0<\/b>G\u00fclten KAZGAN: \u201cBat\u0131 ile \u0130liskilerin G\u00f6lgesinde T\u00fcrkiye-Rusya liskileri\u201d, D\u00fcnden Bug\u00fcne\u00a0<\/span>T\u00fcrkiye ve Rusya: Politik, Ekonomik ve K\u00fclt\u00fcrel \u0130liskiler, Der. G\u00fclten KAZGAN, Natalya\u00a0<\/span>UL\u00c7ENKO, (\u0130stanbul, \u0130stanbul Bilgi \u00dcniversitesi Yay\u0131nlar\u0131, 2003), 177.
\n144)<\/span>\u00a0<\/b>Naz\u0131m CAFERSOY: \u201cT\u00fcrkiye-Rusya \u0130liskileri ve Separatizm Fakt\u00f6r\u00fc\u201d, (13 Subat 2006),
\nhttp:\/\/www.turksam.org\/tr\/yazilar.asp?yazi=787&kat=1
\n145)<\/span><\/b>\u00a0\u201cRusya T\u00fcrkiye\u2019yi Yan\u0131nda \u0130stiyor\u201d, (18 Ocak 2005), http:\/\/www.ntvmsnbc.com\/news\/305647.asp
\n146)<\/span>\u00a0<\/b>Naz\u0131m CAFERSOY: a.g.m., http:\/\/www.turksam.org\/tr\/yazilar.asp?yazi=787&kat=1
\n147)<\/span>\u00a0<\/b>F.Stephen LARRABEE, Ian O.LESSER: T\u00fcrk D\u0131s Politikas\u0131 Belirsizlik D\u00f6neminde, \u00c7ev. Mustafa\u00a0<\/span>YILDIRIM, (\u0130stanbul, \u00d6t\u00fcken Nesriyat, 2004), 149.
\n148)<\/span>\u00a0<\/b>Sinan OGAN: \u201c11 Eyl\u00fcl Sonras\u0131 T\u00fcrk D\u0131s Politikas\u0131nda Rusya\u201d, Rusya Stratejik Arast\u0131rmalar\u0131-1,\u00a0<\/span>Ed. \u0130hsan \u00c7OMAK, (\u0130stanbul, Tasam Yay\u0131nlar\u0131, 2006), 196-198.
\n149)<\/span>\u00a0<\/b>Mehmet Ali BOLAT: \u201cT\u00fcrkiye\u2019nin \u00c7e\u00e7enistan Politikas\u0131\u201d,
\nhttp:\/\/cecenistan.ihh.org.tr\/uluslararasiplatform\/turkiye\/index.html
\n150)<\/span>\u00a0<\/b>Zeynep DAGI: a.g.m., 185.
\n151)<\/span>\u00a0<\/b>Hakan TASDEM\u0130R: \u201cKafkasya\u2019daki G\u00fcvenlik Sorunlar\u0131\u201d, Uluslararas\u0131 G\u00fcvenlik Sorunlar\u0131 ve\u00a0<\/span>T\u00fcrkiye, Ed. Refet Y\u0130NAN\u00c7, Hakan TASDEM\u0130R, (Ankara, Se\u00e7kin Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, 2002), 236.
\n152)<\/span>\u00a0<\/b>Alaeddin YAL\u00c7INKAYA: \u201cKafkasya\u2019da Degismeyen Stratejiler\u201d, (10 Ocak 2007),
\nhttp:\/\/www.tasam.org\/index.php?altid=1539
\n153)<\/span>\u00a0<\/b>Aziza KHATOON: \u201cABD D\u0131s Politikas\u0131nda \u00c7e\u00e7enistan\u201d,
\nhttp:\/\/cecenistan.ihh.org.tr\/uluslararasiplatform\/abd\/index.html
\n154)<\/span>\u00a0<\/b>\u201cClinton Y\u00f6netiminin \u00c7e\u00e7enistan Politikas\u0131\u201d,
\nhttp:\/\/cecenistan.ihh.org.tr\/uluslararasiplatform\/abd\/clinton.html
\n155)<\/span>\u00a0<\/b>Evren BALTA: \u201c\u00c7\u00f6k\u00fcsten Kaosa Rusya, ABD ve Kafkasya \u00dc\u00e7geni\u201d, Birikim, Say\u0131 186,http:\/\/www.birikimdergisi.com\/birikim\/dergiyazi.aspx?did=1&dsid=168&dyid=2844
\n156)<\/span><\/b>\u00a0Hakan TASDEM\u0130R: a.g.m., 206.
\n157)<\/span>\u00a0<\/b>\u0130lyas KAMALOV: Putin\u2019in Rusyas\u0131: KGB\u2019den Devlet Baskanl\u0131g\u0131na, , (\u0130stanbul, Kakn\u00fcs Yay\u0131nlar\u0131,\u00a0<\/span>2004), 122.
\n158)<\/span>\u00a0<\/b>Savas YANAR: a.g.e., 242.
\n159)<\/span>\u00a0<\/b>Sergei MARKEDONOV: \u201cPossible New Directions in the North Caucasus\u201d, (27 Aral\u0131k 2006),\u00a0<\/span>http:\/\/www.russiaprofile.org\/politics\/2006\/12\/27\/4957.wbp
\n160)<\/span>\u00a0<\/b>\u201cHRW: \u00c7e\u00e7enistan’daki Kay\u0131plar \u0130nsanl\u0131k Su\u00e7u\u201d, http:\/\/www.bianet.org\/2005\/03\/22\/56950.htm
\n161)<\/span><\/b>\u00a0Naz\u0131m CAFERSOY: \u201cRusya, AB ile \u00c7e\u00e7enistan\u2019\u0131 G\u00f6r\u00fcsmeye Haz\u0131r\u201d, (27 Aral\u0131k 2004),
\nhttp:\/\/www.turksam.org\/tr\/yazilar.asp?kat=8&yazi=8
\n162)<\/span>\u00a0<\/b>Naz\u0131m CAFERSOY: a.g.m., http:\/\/www.turksam.org\/tr\/yazilar.asp?kat=8&yazi=8
\n163)<\/span><\/b>\u00a0Sergei MARKEDONOV: a.g.m., http:\/\/www.russiaprofile.org\/politics\/2006\/12\/27\/4957.wbp
\n164)<\/span><\/b>\u00a0Sinan OGAN: \u201cM\u00fccadelenin Yeni Rekabet Alan\u0131: Karadeniz\u201d, (16 May\u0131s 2006),
\nhttp:\/\/www.netpano.com\/haber\/705\/M%C3%BCcadelenin\/Yeni\u00a0\u00a0<\/span>Rekabet\/Alan%C4%B1\/Karadeniz
\n165)<\/span><\/b>\u00a0Sinan OGAN: a.g.m.,
\nhttp:\/\/www.netpano.com\/haber\/705\/M%C3%BCcadelenin\/Yeni\/Rekabet\/Alan%C4%B1\/Karadeniz
\n166)<\/span>\u00a0<\/b>Sinan OGAN: a.g.m.,http:\/\/www.netpano.com\/haber\/705\/M\u00a0<\/span>%C3%BCcadelenin\/Yeni\/Rekabet\/Alan%C4%B1\/Karadeniz
\n167)<\/span><\/b>\u00a0Stephen BLANK: Time For A Transatlantic Initiative, New Europe Review, 5\u2019ten naklen Sinan\u00a0<\/span>OGAN, \u201cM\u00fccadelenin Yeni Rekabet Alan\u0131: Karadeniz\u201d, (16 May\u0131s 2006),
\nhttp:\/\/www.netpano.com\/haber\/705\/M%C3%BCcadelenin\u00a0<\/span>\/Yeni\/Rekabet\/Alan%C4%B1\/Karadeniz<\/p>\n

T\u00dcM B\u00d6L\u00dcM KAYNAKLARI:
\nAGACAN<\/b>, Kamil, \u201cSaakasvili’nin G\u00fcney Osetya Operasyonu: Bir Hipotezin\u00a0<\/span>Testi\u201d, http:\/\/www.turksam.org\/tr\/yazilar.asp?yazi=33&kat=6, 16 Ocak 2005.
\n<\/span>AKARSLAN<\/b>, Mediha, Degisen D\u00fcnya Dengeleri: Rusya Federasyonu Yak\u0131n\u00a0<\/span>\u00c7evre Politikas\u0131 ve T\u00fcrk Cumhuriyetleri, \u0130stanbul, Ezgi Kitabevi Yay\u0131nlar\u0131,\u00a0<\/span>1994.
\nAKKAN<\/b>, Faruk, \u201cOsetya \u00dczerinden N\u00fcfuz Savas\u0131\u201d, Aksiyon, Say\u0131 587,
\nhttp:\/\/www.aksiyon.com.tr\/detay.php?id=23504, 06.03.2006.
\nAKKAN<\/b>, Faruk, \u201cYeni S\u00fcper Enerjik G\u00fc\u00e7\u201d, Aksiyon, Say\u0131 588,
\nhttp:\/\/www.aksiyon.com.tr\/detay.php?id=23561, 13 Mart 2006.
\nALPAY<\/b>, Yal\u0131n, Y. M. \u00d6ZT\u00dcRK, Rusya \u00dclke Analizi, \u0130stanbul, T\u0130M Yay\u0131nlar\u0131,\u00a0<\/span>2005.
\nATLI<\/b>, Altay, \u201cRusya’n\u0131n Alternatif Yat\u0131r\u0131m Haritas\u0131\u201d, Radikal, (23 Aral\u0131k 2005),
\nhttp:\/\/www.radikal.com.tr\/haber.php?haberno=173704
\nAVSAR<\/b>, B.Zakir, \u201cKafkasya-Rusya Federasyonu ve T\u00fcrkiye\u201d, Yeni T\u00fcrkiye,Y\u0131l\u00a0<\/span>3, Say\u0131 16, T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131 \u00d6zel Say\u0131s\u0131 II, Temmuz-Agustos 1997.
\nAZ\u0130Z\u0130AN<\/b>, Rouben, \u201cA Marriage of Convenience: Russia and U.S. Foreign\u00a0<\/span>Policy\u201d, Asian Affairs, 30, 2, Summer 2003.
\nBALTA<\/b>, Evren, \u201c\u00c7\u00f6k\u00fcsten Kaosa Rusya, ABD ve Kafkasya \u00dc\u00e7geni\u201d, Birikim,\u00a0<\/span>Say\u0131 186,
\nhttp:\/\/www.birikimdergisi.com\/birikim\/dergiyazi.aspx?did=1&dsid=168&dyid=2844
\nBLANK<\/b>, Stephen, \u201cKafkasya G\u00fcvenliginde Yeni Egilimler\u201d, Avrasya Et\u00fcdleri,\u00a0<\/span>T\u0130KA, \u0130lkbahar, 1998.
\nBOLAT<\/b>, Mehmet Ali, \u201cG\u00fcrcistan Raporu\u201d,
\nhttp:\/\/www.chveneburi.net\/sp\/bpg\/publication\u0130view.asp?InfoID=156716&iabs
\npos=5&vjob=vsub,253
\nBOLAT<\/b>, Mehmet Ali, \u201cT\u00fcrkiye\u2019nin \u00c7e\u00e7enistan Politikas\u0131\u201d,
\nhttp:\/\/cecenistan.ihh.org.tr\/uluslararasiplatform\/turkiye\/index.html
\nBROWN<\/b>, Archie, \u201cVladimir Putin ve Merkez\u00ee Devlet G\u00fcc\u00fcn\u00fcn Yeniden\u00a0<\/span>Tesisi\u201d, Kadim Komsumuz Yeni Rusya, Haz: Y\u0131lmaz TEZKAN, \u0130stanbul, \u00dclke\u00a0<\/span>Kitaplar\u0131, 2001.\u00a0<\/span>145
\nBROXUP<\/b>, Marie Bennigsen, \u201cThe Case for Chechen Independence\u201d,\u00a0<\/span>Contrasts and Solutions in the Caucasus, Ed. Ole HO\u0130R\u0130S, Sefa Martin
\nY\u00dcR\u00dcKEL<\/b>, Aarhus, Aarhus University Press, 1998.
\nBRZEZENSK\u0130<\/b>, Zbigniev ve P. SULL\u0130VAN (Ed.), Russia and the CIS:\u00a0<\/span>Documents, Data and Analysis, M.E.Sharpe, New York, CSIS, 1997.
\nBRZEZINSKI<\/b>, Zbigniew, B\u00fcy\u00fck Satran\u00e7 Tahtas\u0131: Amerika’n\u0131n \u00d6nceligi ve\u00a0<\/span>Bunun Jeostratejik Gerekleri, \u00c7ev. Ertugrul D\u0130KBAS, Ergun KOCABIYIK,\u00a0<\/span>\u0130stanbul, Sabah Kitaplar\u0131, 1998.
\nBRZEZINSKI<\/b>, Zbigniew, The Grand Chessboard: American Primacy and Its\u00a0<\/span>Geostrategic Imperatives, New York, Basic Books, 1997.
\nB\u00dcY\u00dcKAKINCI<\/b>, Erhan, \u201cVladimir Putin D\u00f6neminde Rus D\u0131s Politikas\u0131na\u00a0<\/span>Bak\u0131s: S\u00f6ylemler, Aray\u0131slar ve F\u0131rsatlar\u201d, Degisen D\u00fcnyada Rusya ve\u00a0<\/span>Ukrayna, Der: Erhan B\u00dcY\u00dcKAKINCI, Ankara, Phoenix Yay\u0131nlar\u0131, 2004.
\nCABBARLI<\/b>, Hatem, Bag\u0131ms\u0131zl\u0131k Sonras\u0131 Ermenistan – Rusya \u0130liskileri,\u00a0<\/span>Ankara, ASAM Yay\u0131nlar\u0131, 2004.
\nCAFERSOY<\/b>, Naz\u0131m, Eyalet-Merkez D\u00fczeyinden Esit Stat\u00fcye : Azerbaycan-\u00a0<\/span>Rusya \u0130liskileri (1991-2000), Ankara, ASAM Yay\u0131nlar\u0131, 2000.
\nCAFERSOY<\/b>, Naz\u0131m, \u201cEnerji Diplomasisi: Rus D\u0131s Politikas\u0131nda Stratejik Ara\u00e7\u00a0<\/span>Degisimi\u201d, http:\/\/www.turksam.org\/tr\/yazilar.asp?kat=27&yazi=709, 2 Ocak\u00a0<\/span>2006.
\nCAFERSOY<\/b>, Naz\u0131m, \u201cRusya\u2019da (Yeni) Avrasyac\u0131l\u0131k Ak\u0131m\u0131\u201d,
\nhttp:\/\/www.turksam.org\/tr\/yazilar.asp?yazi=700&kat=44, 28 Aral\u0131k 2005.
\nCAFERSOY<\/b>, Naz\u0131m, \u201cRusya, AB ile \u00c7e\u00e7enistan\u2019\u0131 G\u00f6r\u00fcsmeye Haz\u0131r\u201d,
\nhttp:\/\/www.turksam.org\/tr\/yazilar.asp?kat=8&yazi=8, 27 Aral\u0131k 2004.
\nCAFERSOY<\/b>, Naz\u0131m, \u201cT\u00fcrkiye-Rusya \u0130liskileri ve Separatizm Fakt\u00f6r\u00fc\u201d,
\nhttp:\/\/www.turksam.org\/tr\/yazilar.asp?yazi=787&kat=1, 13 Subat 2006.
\nCAN<\/b>, S\u00f6nmez, \u201cJeopolitik A\u00e7\u0131dan Kafkasya\u201d, Avrasya Dosyas\u0131, Rusya-\u00a0<\/span>Kafkasya \u00d6zel, Cilt 3, Say\u0131 4, K\u0131s 1996.
\nCANGAVA<\/b>, Georgiy, \u201cKuzey Kafkasya Tarih Tekrarlan\u0131r M\u0131?\u201d, Belgelerle T\u00fcrk\u00a0<\/span>Tarihi Dergisi, Say\u0131 60, Ocak 2002.
\nCASIN<\/b>, Mesut Hakk\u0131, Rus \u0130mparatorluk Stratejisi, Ankara, ASAM Yay\u0131nlar\u0131,\u00a0<\/span>2002.
\n146
\nCOHEN<\/b>, Ariel, \u201cAvrasya Boru Hatlar\u0131 Stratejisi\u201d, Avrasya Et\u00fcdleri, \u0130lkbahar
\n1996.
\n\u00c7E\u00c7EN<\/b>, An\u0131l, \u201cB\u00fcy\u00fck Ortadogu ve Kafkasya\u201d, 2023, Say\u0131 31, Kas\u0131m 2003.
\n\u00c7ET\u0130NKAYA<\/b>, Mirza, M. YAG\u0130BEKOV, \u201cEski S\u00fcperg\u00fcc\u00fcn Yeni D\u00fcsleri\u201d,\u00a0<\/span>Aksiyon, Say\u0131 316, (23 Aral\u0131k 2000),\u00a0<\/span>http:\/\/www.aksiyon.com.tr\/detay.php?id=13557
\n\u00c7\u0130LOGLU<\/b>, Fahrettin, Rusya Federasyonu\u2019nda ve Transkafkasya\u2019da Etnik
\n\u00c7at\u0131smalar, \u0130stanbul, Sinatle Yay\u0131nlar\u0131, 1998.
\n\u00c7OMAK<\/b>, \u0130hsan, \u201cDag\u0131stan: Kafkasya\u2019da Yeni Bir Filistin Mi Doguyor?\u201d,http:\/\/www.turksam.org\/tr\/yazilar.asp?yazi=512&kat=8, (27 Eyl\u00fcl 2005).
\n\u00c7OMAK<\/b>, \u0130hsan, \u201cRusya, Putin ve Avrasyac\u0131l\u0131k\u201d, Rusya Stratejik Arast\u0131rmalar\u0131-\u00a0<\/span>1, Ed. \u0130hsan \u00c7omak, \u0130stanbul, Tasam Yay\u0131nlar\u0131, 2006.
\n\u00c7UREY<\/b>, Ali, \u201cBilinen D\u00fcnyan\u0131n Bilinmeyen \u00dclkesi: Kuzey Kafkasya ve\u00a0<\/span>\u00c7erkesler (1)\u201d, Kafkasya Yaz\u0131lar\u0131 Dergisi, Y\u0131l 2, Say\u0131 5, Sonbahar, 1998.
\nDAGI<\/b>, Zeynep, Ulusal Kimlik Baglam\u0131nda Rus Milliyet\u00e7iligi ve Rus D\u0131s\u00a0<\/span>Politikas\u0131, Doktora Tezi, Ankara, 2001.
\nDAGI<\/b>, Zeynep, Kimlik, Milliyet\u00e7ilik ve D\u0131s Politika: Rusya\u2019n\u0131n D\u00f6n\u00fcs\u00fcm\u00fc,\u00a0<\/span>\u0130stanbul, Boyut yay\u0131nc\u0131l\u0131k, 2002.
\nDAGI<\/b>, Zeynep, \u201cRusya\u2019n\u0131n G\u00fcvenlik Politikas\u0131 ve T\u00fcrkiye\u201d, Uluslararas\u0131\u00a0<\/span>G\u00fcvenlik Sorunlar\u0131 ve T\u00fcrkiye, Ed. Refet Y\u0130NAN\u00c7, Hakan TASDEM\u0130R,\u00a0<\/span>Ankara, Se\u00e7kin Yay\u0131nlar\u0131, 2002.
\nDEDEOGLU<\/b>, Beril, \u201c\u00c7at\u0131sma-Uzlasma \u0130kilemi \u00c7er\u00e7evesinde Rusya\u00a0<\/span>Federasyonu – Amerika Birlesik Devletleri \u0130liskileri\u201d, Y\u0131l 3, Say\u0131 33, 15 Ocak\u00a0<\/span>2004.
\nDEM\u0130R<\/b>, Abdullah, Tarihten G\u00fcn\u00fcm\u00fcze Rus Yay\u0131lmac\u0131l\u0131g\u0131 ve Yeni Kurulan\u00a0<\/span>Cumhuriyetler, \u0130stanbul, \u00d6t\u00fcken Nesriyat, 1998.
\nDEM\u0130R<\/b>, Ali Faik, \u201cSorunlar Dag\u0131 Kafkasya Kesismesinde \u00c7at\u0131smalar ve\u00a0<\/span>T\u00fcrkiye\u2019nin G\u00fcvenligi A\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00d6nemi\u201d,
\nhttp:\/\/www.birlesikkafkasya.com\/portal\/modules.php?name=Forums&file=vie
\nwtopic&p=2394
\nDEM\u0130R<\/b>, Ali Faik, T\u00fcrk D\u0131s Politikas\u0131 Perspektifinden Transkafkasya, \u0130stanbul,\u00a0<\/span>Baglam Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, 2003.\u00a0<\/span>147
\nDEM\u0130R<\/b>, Bekir, \u201cRusya Federasyonu Cumhuriyetlerindeki Siyasi, Ekonomik ve\u00a0<\/span>Etnik Yap\u0131n\u0131n Federasyon Mill\u00ee G\u00fcvenligi \u00dczerindeki Etkisi\u201d, Rusya Stratejik\u00a0<\/span>Arast\u0131rmalar\u0131-1, Ed. \u0130hsan \u00c7omak, , \u0130stanbul, Tasam Yay\u0131nlar\u0131, 2006.
\nDEM\u0130R<\/b>, Bekir, \u201c1990 Sonras\u0131 Rusya\u2019s\u0131nda Etno-Politik Ayr\u0131sma S\u00fcreci\u201d,
\nhttp:\/\/www.academical.org\/dergi\/makale\/s6rusyaetnopolitik2.htm
\nDEM\u0130RAG<\/b>, Yelda, \u201cKafkasya\u2019da T\u00fcrk ve Rus Politikas\u0131\u201d, Stratejik Analiz, Cilt\u00a0<\/span>4, Say\u0131 40, Agustos 2003.
\nDEVLET<\/b>, Nadir, \u201cKuzey Kafkasya\u2019n\u0131n D\u00fcn\u00fc Bug\u00fcn\u00fc\u201d, Yeni T\u00fcrkiye, Y\u0131l 3,\u00a0<\/span>Say\u0131 16, T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131 \u00d6zel Say\u0131s\u0131 II, Temmuz-Agustos 1997.
\nDUG\u0130N<\/b>, Aleksandr, Rus Jeopolitigi: Avrasyac\u0131 Yaklas\u0131m, \u00c7ev. V\u00fcgar
\n\u0130MANOV<\/b>, \u0130stanbul, K\u00fcre Yay\u0131nlar\u0131, 2003.
\nEK\u0130C\u0130<\/b>, G\u00f6k\u00e7en, \u201cKafkasya \u00dczerinde D\u00f6nen K\u00fcresel Politikalar ve \u00c7e\u00e7en
\nEyleminin Yans\u0131malar\u0131\u201d, 2023, Say\u0131 20, 15 Aral\u0131k 2002.
\nEK\u0130C\u0130<\/b>, G\u00f6k\u00e7en, \u201cMoskova Eylemi ve Rusya Federasyonu’nun \u00c7e\u00e7enistan\u00a0<\/span>Politikas\u0131na Yans\u0131malar\u0131\u201d, Stratejik Analiz,\u00a0<\/span>http:\/\/www.asam.org.tr\/temp\/temp246.pdf, Aral\u0131k 2002.
\nEKREM<\/b>, Erkin, \u201cRusya-Ukrayna Dogalgaz Krizi ve \u00c7in\u201d,http:\/\/www.turksam.org\/tr\/yazilar.asp?yazi=723&kat=29
\nERDURMAZ<\/b>, A.Serdar, \u201cABD\u2019nin Kafkaslar\u2019daki Hedefleri\u201d, Cumhuriyet\u00a0<\/span>Strateji, Y\u0131l 1, Say\u0131 46, 16 May\u0131s 2005.
\nEROL<\/b>, Akusba, \u201cKafkasya\u2019da Etnik Sorunlar\u201d,\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>kafkas.org.tr\/bgkafkas\/etniksorunlar.html
\nERTAN<\/b>, Fikret, \u201cBeslan Sorular\u0131\u201d, Zaman, http:\/\/www.zaman.com.tr\/webapptr\/
\nyazar.do?yazino=207075, 3 Eyl\u00fcl 2005.
\nERTAN<\/b>, Fikret, \u201cDag\u0131stan\u2019da Neler Oluyor?\u201d,\u00a0<\/span>http:\/\/www.usakgundem.com\/haber.\u00a0<\/span>php?id=1289
\nERTAN<\/b>, Fikret, Rusya\u2019n\u0131n D\u00f6n\u00fcs\u00fcm\u00fc, \u0130stanbul, K\u0131z\u0131lelma Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, 2001.\u00a0<\/span>Financial Times, 13.09.2004 ve 14.09.2004.\u00a0<\/span>Financial Times, 05.09.2004 ve 30.09.2004.
\nHANCILOVA<\/b>, Blanka, \u201cProspects and Perils of an Armenian – Azerbaijani
\nSettlement\u201d, The Analyst,http:\/\/www.cacianalyst.org\/view\u0130article.\u00a0<\/span>php?articleid=104, 23 May\u0131s 2001.\u00a0<\/span>148
\nHENZE<\/b>, Paul B., \u201cKafkasya\u2019da \u00c7at\u0131sma: Ge\u00e7mis, Sorunlar ve Gelecek \u0130\u00e7in
\n\u00d6ng\u00f6r\u00fcler\u201d, http:\/\/www.bkd.org.tr\/analiz\u0130ac.asp?id=2\u00a0<\/span>http:\/\/www.azsam.org\u00a0<\/span>\/modules.\u00a0<\/span>hp?name=News&file\u00a0<\/span>=article&sid=6\u00a0<\/span>
\nhttp:\/\/www.bianet.org\/2005\/03\/22\/56950.htm\u00a0<\/span>http:\/\/cecenistan.ihh.org.tr\/\u00a0<\/span>uluslararasiplatform\u00a0<\/span>abd\/clinton.html
\nhttp:\/\/www.circassiancanada.com\/tr\/arastirma\/0104\u0130nalcik\u0130olaylarinin\u0130dusundurdukleri.htm
\nhttp:\/\/www.constitution.ru\/en\/10003000-02.htm
\nhttp:\/\/www.departments.bucknell.edu\/russian\/const\/constit.html
\nhttp:\/\/www.ermenisorunu.gen.tr\/turkce\/katliamlar\/azerbaycan.html
\nhttp:\/\/www.kafkas.org.tr\/bgkafkas\/bukaf\u0130gosetya\u0130gosetyaanlasmazligi.html#02
\nhttp:\/\/www.kimkimdir.gen.tr\/kimkimdir.php?id=387
\nhttp:\/\/www.ntvmsnbc.com\/news\/305647.asp
\nhttp:\/\/www.rusya.ru\/tur\/index\/siyasi\u0130ve\u0130idari\u0130yapi
\nhttp:\/\/www.rusyaofisi.com\/secim2004.htm
\n\u0130BRAH\u0130ML\u0130<\/b>, Haleddin, Degisen Avrasya\u2019da Kafkasya, Ankara, ASAM
\nYay\u0131nlar\u0131, 2001.
\n\u0130BRAH\u0130MOV<\/b>, Ayd\u0131n, M. MUTLUER, \u201cKafkasya\u2019da Desintegrasyondan
\nB\u00fct\u00fcnlesmeye Dogru Gelismeler ve T\u00fcrkiye\u2019nin Rol\u00fc\u201d,
\nhttp:\/\/www.circassiancanada.com\/tr\/arastirma\/0086\u0130kafkasyada\u0130desintegras
\nyondan\u0130butunlesmeye\u0130dogru.htm
\n\u0130SYAR, \u00d6mer G\u00f6ksel, B\u00f6lgesel ve Global G\u00fcvenlik \u00c7\u0131karlar\u0131 Baglam\u0131nda\u00a0<\/span>Sovyet-Rus D\u0131s Politikalar\u0131 ve Karabag Sorunu, \u0130stanbul, Alfa Yay\u0131nlar\u0131,\u00a0<\/span>2004.
\nKALKAVAN<\/b>, Feryal, \u201cRusya Federasyonu’nda Federalizm ve \u00dcnitarizm\u00a0<\/span>Tart\u0131smalar\u0131\u201d, Degisen D\u00fcnyada Rusya ve Ukrayna, Der. Erhan
\nB\u00dcY\u00dcKAKINCI<\/b>, Ankara, Phoenix Yay\u0131nlar\u0131, 2004.\u00a0<\/span>149
\nKAMALOV<\/b>, \u0130lyas, Putin\u2019in Rusya\u2019s\u0131: KGB\u2019den Devlet Baskanl\u0131g\u0131na, \u0130stanbul,\u00a0<\/span>Kakn\u00fcs Yay\u0131nlar\u0131, 2004.
\nKANBOLAT<\/b>, Hasan, \u201c21 May\u0131s 1864 An\u0131l\u0131rken Adigey Cumhuriyeti Tarihe Mi\u00a0<\/span>Kar\u0131s\u0131yor?\u201d, Stratejik Analiz, Cilt 7, Say\u0131 73, May\u0131s 2006.
\nKANBOLAT<\/b>, Hasan, \u201cAbhazya Nereye Gidiyor?\u201d,
\nhttp:\/\/www.asam.org.tr\/tr\/yazigoster.asp?ID=1158&kat1=42&kat2=, 27 Eyl\u00fcl2006.
\nKANBOLAT<\/b>, Hasan, \u201cG\u00fcrcistan \u2013 Ukrayna \u2013 Karadeniz \u00dc\u00e7geni Aras\u0131nda\u00a0<\/span>Kuzeybat\u0131 Kafkasya, Kabardey \u2013 Balkar\u2019dan Sonra S\u0131ra Kara\u00e7ay-\u00c7erkes\u2019te\u00a0<\/span>mi?\u201d, Stratejik Analiz, Cilt 6, Say\u0131 70, Subat 2006.
\nKANBOLAT<\/b>, Hasan, \u201cRusya Federasyonu\u2019nun Kafkasya Politikas\u0131 ve\u00a0<\/span>\u00c7e\u00e7enistan Savas\u0131\u201d, Avrasya Dosyas\u0131, Cilt 6, Say\u0131 4, K\u0131s 2001.
\nKANBOLAT<\/b>, Hasan, \u201cRusya\u2019da Federatif Yap\u0131ya Getirilen K\u0131s\u0131tlamalara\u00a0<\/span>Ge\u00e7is Sanc\u0131lar\u0131nda Adigey Cumhuriyeti \u00d6rnegi\u201d, Stratejik Analiz, Cilt 2, Say\u0131\u00a0<\/span>15, Temmuz 2001.
\nKANTARCI<\/b>, Hakan, K\u0131ska\u00e7taki B\u00f6lge Kafkasya, \u0130stanbul, IQ K\u00fclt\u00fcr Sanat\u00a0<\/span>Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, 2006.
\nKARADAG<\/b>, Muhammet, \u201cRus Federalizminin Tarihi Gelisimi ve Gelecegi\u201d,\u00a0<\/span>Rusya Stratejik Arast\u0131rmalar\u0131-1,Ed. \u0130hsan \u00c7omak, \u0130stanbul, Tasam Yay\u0131nlar\u0131,\u00a0<\/span>2006.
\nKASIM<\/b>, Kamer, \u201cRusya-Ermenistan \u0130liskileri: B\u00f6lgesel Hegemon G\u00fc\u00e7 ile\u00a0<\/span>Stratejik Ortag\u0131 Aras\u0131ndaki \u0130liski\u201d, Rusya Stratejik Arast\u0131rmalar\u0131-1,Ed. \u0130hsan
\n\u00c7OMAK<\/b>, \u0130stanbul, Tasam Yay\u0131nlar\u0131, 2006.
\nKAZGAN<\/b>\u00a0G\u00fclten, \u201cBat\u0131 ile \u0130liskilerin G\u00f6lgesinde T\u00fcrkiye-Rusya \u0130liskileri\u201d,\u00a0<\/span>D\u00fcnden Bug\u00fcne T\u00fcrkiye ve Rusya: Politik, Ekonomik ve K\u00fclt\u00fcrel \u0130liskiler, Der.
\nG\u00fclten<\/b>\u00a0KAZGAN, Natalya UL\u00c7ENKO, \u0130stanbul, \u0130stanbul Bilgi \u00dcniversitesi\u00a0<\/span>Yay\u0131nlar\u0131, 2003.
\nKAZGAN<\/b>\u00a0G\u00fclten, N. UL\u00c7ENKO (Der.), D\u00fcnden Bug\u00fcne T\u00fcrkiye ve Rusya\u00a0<\/span>Politik, Ekonomik ve K\u00fclt\u00fcrel \u0130liskiler, \u0130stanbul, \u0130stanbul Bilgi \u00dcniversitesi\u00a0<\/span>Yay\u0131nlar\u0131, 2003.
\nKHATOON<\/b>, Aziza, \u201cABD D\u0131s Politikas\u0131nda \u00c7e\u00e7enistan\u201d,
\nhttp:\/\/cecenistan.ihh.org.tr\/uluslararasiplatform\/abd\/index.html
\nKOCAMAN<\/b>, \u00d6mer, \u201cRusya\u2019n\u0131n Ermenistan Politikas\u0131: Tek Boyutlu Siyasetten\u00a0<\/span>\u00c7ok Boyutlu Siyasete Dogru\u201d,\u00a0<\/span>http:\/\/www.turksam.org\/tr\/yazilar.asp?kat=7&yazi=797, 18 Subat 2006.150
\nKOCAMAN<\/b>, \u00d6mer, \u201cRusya\u2019n\u0131n Ermenistan Politikas\u0131nda Degisim Sinyalleri:\u00a0<\/span>Tek Boyutlu Siyasetten \u00c7ok Boyutlu siyasete Mi?\u201d, Rusya Stratejik\u00a0<\/span>Arast\u0131rmalar\u0131-1,Ed. \u0130hsan \u00c7OMAK, \u0130stanbul, Tasam Yay\u0131nlar\u0131, 2006.
\nK\u00d6N\u0130<\/b>, Hasan, \u201cG\u00fcn\u00fcm\u00fczde Rus Milliyet\u00e7iligi ve Sonu\u00e7lar\u0131\u201d, Avrasya Dosyas\u0131,\u00a0<\/span>Cilt 1, Say\u0131 1, \u0130lkbahar, 1994.
\nKUMUK<\/b>, Cem, Kafkasya Ayd\u0131nl\u0131k G\u00fcnlerini Ar\u0131yor: Neredesin Prometeus?,\u00a0<\/span>\u0130stanbul, Alfa Yay\u0131nlar\u0131, 2004.
\nKURTUNOV<\/b>, Sergei, \u201cRussia\u2019s Way: Natinal Identity and Foreign Policy\u201d,\u00a0<\/span>International Affairs Cilt 44, Say\u0131 4, Moskova, 1998.
\nLARRABEE<\/b>\u00a0F.Stephen , I.O. LESSER, T\u00fcrk D\u0131s Politikas\u0131 Belirsizlik\u00a0<\/span>D\u00f6neminde, \u00c7ev. Mustafa YILDIRIM, \u0130stanbul, \u00d6t\u00fcken Nesriyat, 2004.\u00a0<\/span>
\nLO<\/b>, Bobo, Vladimir Putin and the Evolution of Russian Foreign Policy,\u00a0<\/span>London, The Royal Institute of International Affairs, Blackwell Publishing,\u00a0<\/span>2003.
\nLOGUNOVA<\/b>, S.L.,\u201d T\u00fcrkiye Cumhuriyeti \u0130le Ticari-Ekonomik \u0130sbirliginin\u00a0<\/span>Gelisiminde Rusya Federasyonu \u0130dari Birimlerinin Rol\u00fc: Kuzey Kafkasya\u00a0<\/span>Cumhuriyetleri \u00d6rnegi\u201d, D\u00fcnden Bug\u00fcne T\u00fcrkiye ve Rusya: Politik, Ekonomik\u00a0<\/span>ve K\u00fclt\u00fcrel \u0130liskiler, Der. G\u00fclten KAZGAN, Natalya UL\u00c7ENKO, \u0130stanbul,\u00a0<\/span>\u0130stanbul Bilgi \u00dcniversitesi Yay\u0131nlar\u0131, 2003.
\nLUZHKOV<\/b>, Y.Mihaylovi\u00e7, Tarihin Tekrar\u0131: 21. Y\u00fczy\u0131l\u0131n Toplumu ve Rusya’n\u0131n
\nGelecegi, \u0130stanbul, Bilimsel Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, 2003.
\nMARKEDONOV<\/b>, Sergei, \u201cPossible New Directions in the North Caucasus\u201d,
\nhttp:\/\/www.russiaprofile.org\/politics\/2006\/12\/27\/4957.wbp, 27 Aral\u0131k 2006.
\nMERT<\/b>, Okan, T\u00fcrkiye\u2019nin Kafkasya Politikas\u0131 ve G\u00fcrcistan, \u0130stanbul, IQ
\nK\u00fclt\u00fcr-Sanat Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, 2004.
\nNAUSHABAYEVA<\/b>, Assem, Degisen Uluslararas\u0131 Dengeler Baglam\u0131nda\u00a0<\/span>Rusya Federasyonu\u2019nun D\u0131s Politikas\u0131, Doktora Tezi, Ankara, 2005.
\nNAUSABAYEVA<\/b>, Asem, \u201cYeltsin\u2019den Sonra Putin\u2019le Yeni Rusya\u201d, Stratejik
\nAnaliz, Cilt 1, Say\u0131 1, May\u0131s 2000.
\nNEEF<\/b>, Christian, Kafkasya: Rusya\u2019n\u0131n Kanayan Yaras\u0131, \u00c7ev. \u00d6zalp
\nG\u00d6NERALP<\/b>, \u0130stanbul, Yenihayat Yay\u0131nlar\u0131, 2004.
\nNEVERS<\/b>, Renee de, \u201cRussia\u2019s Strategic Renovation\u201d, Adelphi Paper, 289,\u00a0<\/span>London, The International Institute for Strategic Studies, 1994.\u00a0<\/span>151
\nOGAN<\/b>, Sinan, \u201c11 Eyl\u00fcl Sonras\u0131 T\u00fcrk D\u0131s Politikas\u0131nda Rusya\u201d, Rusya\u00a0<\/span>Stratejik Arast\u0131rmalar\u0131-1, Ed. \u0130hsan \u00c7OMAK, \u0130stanbul, Tasam Yay\u0131nlar\u0131, 2006.
\nOGAN<\/b>, Sinan, \u201c2004 Y\u0131l\u0131 T\u00fcrk D\u0131s Politikas\u0131nda Rusya-Ukrayna B\u00f6lgesi ve\u00a0<\/span>2005 Y\u0131l\u0131 Beklentileri\u201d, (1 Aral\u0131k 2004),\u00a0<\/span>http:\/\/www.turksam.org\/tr\/yazilar.asp?kat1=2&yazi=24
\nOGAN<\/b>, Sinan, \u201cM\u00fccadelenin Yeni Rekabet Alan\u0131: Karadeniz\u201d,http:\/\/www.netpano.com\/haber\/705\/M%C3%BCcadelenin\/Yeni\/Rekabet\/Alan
\n%C4%B1\/Karadeniz-, 16 May\u0131s 2006.
\nOGAN<\/b>, Sinan, \u201cRusya’da Oligarsinin Millilestirilmesi Arzular\u0131\u201d,http:\/\/tr.rutam.org\/content\/view\/29\/26\/
\nOGAN<\/b>, Sinan, Rusya\u2019da Siyaset ve Oligarsi, \u0130stanbul, ASAM Yay\u0131nlar\u0131, 2003.
\nOLGUN<\/b>, Fikret \u0130., \u201cRusya\u2019n\u0131n Bug\u00fcnk\u00fc Durumu \u00dczerine\u201d, Yeni Forum, Say\u0131\u00a0<\/span>303, Agustos 1994.
\nOLSON<\/b>, Robert, T\u00fcrkiye\u2019nin Suriye, \u0130srail ve Rusya ile \u0130liskileri: 1979-2001,\u00a0<\/span>\u00c7ev. S\u00fcleyman EL\u0130K, Ankara, Orient Yay\u0131nlar\u0131, 2005.
\nONAY<\/b>, Yasar, Rusya ve Degisim, Ankara, Nobel Yay\u0131nlar\u0131, 2002.
\nONAY<\/b>, Yasar, \u201cT\u00fcrkiye-Rusya \u0130liskilerinde NATO G\u00f6lgesi\u201d,
\nhttp:\/\/www.tusiad.org\/yayin\/gorus\/32\/html\/sec9.html
\n\u00d6ZBEK<\/b>, Nadir, \u201cRus D\u0131s Politikas\u0131nda Yeni Y\u00f6nelimler ve T\u00fcrk\u00a0<\/span>Cumhuriyetleri\u201d, Avrasya Dosyas\u0131, Cilt 3, Say\u0131 4, K\u0131s 1996.
\n\u00d6ZBEK<\/b>, Zeynep, \u201c90\u2019larda \u00c7e\u00e7en Bag\u0131ms\u0131zl\u0131k M\u00fccadelesi\u201d,
\nhttp:\/\/cecenistan.ihh.org.tr\/varolus\/bagimsizlik\/index.html
\n\u00d6ZDAG<\/b>, \u00dcmit, \u201cSSCB\u2019den Rusya Federasyonu\u2019na\u201d, Avrasya Dosyas\u0131, Cilt 3,\u00a0<\/span>Say\u0131 4, K\u0131s 1996.
\n\u00d6ZT\u00dcRK<\/b>, Osman Metin, Ordu ve Politika, Ankara, G\u00fcndogan Yay\u0131nlar\u0131,\u00a0<\/span>1993.
\n\u00d6ZT\u00dcRK<\/b>, Osman Metin, Rusya Federasyonu Askeri Doktrini, Ankara, ASAM\u00a0<\/span>Yay\u0131nlar\u0131, 2001.
\nPER\u00c7\u0130NEL<\/b>, Selim, \u201cKuzey Kafkasya\u2019da Ter\u00f6r ve Savas: \u00c7e\u00e7enistan Savas\u0131\u00a0<\/span>Yay\u0131l\u0131yor Mu?\u201d, http:\/\/kafkasyaforumu.org\/martnisan\/cecenistan2.htm\u00a0<\/span>152
\nPRIZEL<\/b>, Ilya, National Identity and Foreign Policy, New York, Cambridge\u00a0<\/span>University Pres, 1998.
\nPR\u0130MAKOV<\/b>, Yevgeniy, Kapal\u0131 Kutu Rusya: \u00dcst D\u00fczey Siyaset Koridorlar\u0131nda\u00a0<\/span>Bir Yasam, \u00c7ev. Nuri EY\u00dcPOGLU, Matas Matbaas\u0131, 2002.
\nPURTAS<\/b>, F\u0131rat, \u201cHazar B\u00f6lgesi’nde Rekabetin Yeni Boyutu: Silahlanma\u00a0<\/span>Yar\u0131s\u0131\u201d, 1 Ekim 2004, http:\/\/www.turksam.org\/tr\/yazilar.asp?yazi=21&kat=32
\nPURTAS<\/b>, F\u0131rat, Rusya Federasyonu Ekseninde Bag\u0131ms\u0131z Devletler\u00a0<\/span>Toplulugu, \u0130stanbul, Platin Yay\u0131nlar\u0131, 2005.
\nRADUG\u0130N<\/b>, A.A., Politologiya, Moskova, 2003.
\nROBERTSON<\/b>, Lord, \u201cNATO\u2019nun D\u00f6n\u00fcs\u00fcm\u00fc\u201d,
\nhttp:\/\/hq.nato.int\/docu\/review\/2003\/issue1\/turkish\/art1.html
\nRUTLAND<\/b>, Peter, \u201cPutin\u2019in \u0130ktidar Yolu\u201d, Kadim Komsumuz Yeni Rusya, Haz.
\nY\u0131lmaz<\/b>\u00a0TEZKAN, \u0130stanbul, \u00dclke Kitaplar\u0131, 2001.
\nSEIFFERT<\/b>, Wolfgang, Vladimir V. Putin, Ed. Zerrin YILMAZ, \u0130stanbul,\u00a0<\/span>Gendas Yay\u0131nlar\u0131, 2004.
\nSEZG\u0130N<\/b>, Mahmut Niyazi, \u201cKafkasya\u2019da B\u00fcy\u00fck Rekabet\u201d, Radikal,
\nhttp:\/\/www.radikal.com.tr\/haber.php?haberno=52571, 8 Ekim 2002.
\nSOKOLOV<\/b>, Boris, \u201cKafkaslar\u0131 D\u00fcsmana Verecekler\u201d, \u00c7ev. \u0130lyas KAMALOV,\u00a0<\/span>Stratejik Analiz, Cilt 7, Say\u0131 74, Haziran 2006.
\nSOMUNCUOGLU<\/b>, Anar, \u201cRusya Federasyonu\u2019nda Merkez-B\u00f6lge \u0130liskilerinin\u00a0<\/span>Ekonomik Boyutu\u201d, Kadim Komsumuz Yeni Rusya, Haz. Y\u0131lmaz TEZKAN,\u00a0<\/span>\u0130stanbul, \u00dclke Kitaplar\u0131, 2001.
\nSTANKEV\u0130CH<\/b>, Sergei, \u201cRussia in Search of Itself\u201d, The National Interest,\u00a0<\/span>Summer 1992.
\nSTAROVO\u0130TOVA<\/b>, Galina ,\u201cA Democratic House of Cards, Transitions\u201d, Cilt\u00a0<\/span>5, Say\u0131 6, 1998, 35-36.
\nSAH\u0130NOGLU<\/b>, Coskun, \u201cT\u00fcrkiye ve Rusya Federasyonu A\u00e7\u0131s\u0131ndan Kafkasya\u00a0<\/span>ve Orta Asya\u2019n\u0131n \u00d6nemi\u201d, Belgelerle T\u00fcrk Tarihi Dergisi, Say\u0131 85, Subat\u00a0<\/span>2004.
\nSEN<\/b>, \u0130lker G\u00f6khan, Rusya Federasyonu Siyasal Sistemi, Eskisehir, T.C.\u00a0<\/span>Anadolu \u00dcniversitesi Yay\u0131nlar\u0131, 2004.\u00a0<\/span>153
\nTASDEM\u0130R<\/b>, Fatma, \u201cTaliban Baglam\u0131nda B\u00f6lgesel ve K\u00fcresel G\u00fcvenlik\u00a0<\/span>Sorunlar\u0131 \u00dczerine Degerlendirme\u201d, Uluslararas\u0131 G\u00fcvenlik Sorunlar\u0131 ve\u00a0<\/span>T\u00fcrkiye, Ed. Refet Y\u0130NAN\u00c7, Hakan TASDEM\u0130R, Ankara, Se\u00e7kin Yay\u0131nlar\u0131,\u00a0<\/span>2002.
\nTASDEM\u0130R<\/b>, Hakan, \u201cKafkasya\u2019daki G\u00fcvenlik Sorunlar\u0131\u201d, Uluslararas\u0131\u00a0<\/span>G\u00fcvenlik Sorunlar\u0131 ve T\u00fcrkiye, Ed. Refet Y\u0130NAN\u00c7, Hakan TASDEM\u0130R,\u00a0<\/span>Ankara, Se\u00e7kin Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, 2002.
\nTASTEK\u0130N<\/b>, Fehim, \u201cKafkasya\u2019n\u0131n Yeni Alev Topu Kabardey-Balkar\u201d, Radikal,
\nhttp:\/\/www.radikal.com.tr\/haber.php?haberno=167883, 24 Ekim 2005.
\nTASTEK\u0130N<\/b>, Fehim, \u201cKafkasya\u2019n\u0131n Zor Ekonomi-Politigi\u201d, Kafkas Vakf\u0131 B\u00fclten\u00a0<\/span>Dergisi,
\nhttp:\/\/www.kafkas.org.tr\/hakkinda\/bulten\/bulten\u01308\u0130kafkasyanin\u0130zor\u0130ekonomi\u00a0<\/span>\u0130politigi\u0130.htm
\nTASTEK\u0130N<\/b>, Fehim, \u201cSavas Yorgunu Bir \u00dclke\u201d,
\nhttp:\/\/www.kafkas.org.tr\/ajans\/Savas\u0130yorgunu\u0130Cecenya.htm, Ekim 2001.
\nTAVKUL<\/b>, Ufuk, Etnik \u00c7at\u0131smalar\u0131n G\u00f6lgesinde Kafkasya, \u0130stanbul, \u00d6t\u00fcken\u00a0<\/span>Yay\u0131nlar\u0131, 2002.
\nTAVKUL<\/b>, Ufuk, \u201cKafkasya\u2019n\u0131n Cografi Konumu ve Stratejik \u00d6nemi\u201d,
\nhttp:\/\/www.circassiancanada.com\/tr\/arastirma\/0090\u0130kafkasyanin\u0130cografi\u0130kon\u00a0<\/span>umu\u0130ve.htm
\nTAVKUL<\/b>, Ufuk, \u201cTarihi ve Etnik yap\u0131s\u0131yla Kafkasya\u201d, Yeni T\u00fcrkiye Dergisi, Y\u0131l\u00a0<\/span>3, Say\u0131 16, Temmuz-Agustos 1997.\u00a0<\/span>Terc\u00fcman ,\u201cOlaylar Kontrol Edilemez Boyutta\u201d, 11 Temmuz 2005.
\nTISKOV<\/b>, V.A., FILIPPOVA, E.I., Eski Sovyet \u00dclkelerinde Etnik \u0130liskiler ve\u00a0<\/span>Sorunlar, Ankara, ASAM Yay\u0131nlar\u0131, 2001.
\nTOLZ<\/b>, Vera, \u201cForging the Nation: National Identity and Nation Building in\u00a0<\/span>Post-Communist Russia\u201d, Europe-Asia Studies, Cilt 50, Say\u0131 6, 1998.
\nTOUMARK\u0130NE<\/b>, Alexandre, \u201cGe\u00e7miste ve G\u00fcn\u00fcm\u00fczde Kuzey Kafkasya\u2019n\u0131n\u00a0<\/span>Jeopolitik \u00d6nemi\u201d, 2023, Say\u0131 31, Kas\u0131m 2003.
\nUSLUBAS<\/b>, Fevzi, SSCB\u2019den Sonra S\u0131ra Rusya\u2019da M\u0131? Afganistan, K\u00fcresel\u00a0<\/span>Ter\u00f6r ve ABD \u0130mparatorluklar\u0131n Batakl\u0131g\u0131, \u0130stanbul, Toplumsal D\u00f6n\u00fcs\u00fcm\u00a0<\/span>Yay\u0131nlar\u0131, 2005.
\n\u00dcNKARACALAR<\/b>, Ekrem, \u201c21. Y\u00fczy\u0131lda Rusya ve D\u0131s politikas\u0131\u201d, 3 Temmuz\u00a0<\/span>2006 http:\/\/www.haberrus.com\/?pid=3349&Keyword=ekrem\u00a0<\/span>154
\nWEHRSCHUTZ<\/b>, Christian F., \u201cRus Fikriyat\u0131n\u0131n Par\u00e7as\u0131 Olarak Avrasyac\u0131l\u0131k\u201d,\u00a0<\/span>Menfaatler \u00c7at\u0131smas\u0131 Ortas\u0131nda T\u00fcrkiye, Haz. Y\u0131lmaz TEZKAN, Ankara, \u00dclke\u00a0<\/span>Kitaplar\u0131, 2000.
\nYAL\u00c7INKAYA<\/b>, Alaeddin, \u201cKafkasya\u2019da Degismeyen Stratejiler\u201d,
\nhttp:\/\/www.tasam.org\/index.php?altid=1539, 10 Ocak 2007.
\nYANAR<\/b>, Savas, T\u00fcrk-Rus \u0130liskilerinde Gizli G\u00fc\u00e7 Kafkasya, \u0130stanbul, IQ K\u00fclt\u00fcr\u00a0<\/span>Sanat Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, 2002.
\nYAPICI<\/b>, Utku, \u201cAvrasyac\u0131l\u0131k-Atlantik\u00e7ilik \u0130kileminde Rus D\u0131s Politikas\u0131: Putin\u00a0<\/span>\u00c7ok Boyutlu Uygulamalara Y\u00f6neliyor\u201d, Cumhuriyet Strateji, Say\u0131 16, 18 Ekim\u00a0<\/span>2004.
\nZaman<\/b>\u00a0Gazetesi, \u201cRusya NATO\u2019da…Tekrar D\u00fcs\u00fcn\u00fcn!\u201d,http:\/\/arsiv.zaman.com.tr\/2001\/12\/04\/strateji\/strateji.htm<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ahmet Arkın Bölükbaşı Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Uluslar arası İlişkiler Anabilim Dalı II. Dünya Savaşı dünyayı iki kutba bölerek Soğuk Savaş ortamını doğurdu. Batı Bloku’nun lideri ABD ve Doğu Bloku’nun lideri SSCB arasındaki bu savaş Doğu Bloku’nun çöküşü ve Sovyetler Birliği’nin dağılması ile sona erdi. Dünya artık ABD’nin tek başına hakim olduğu tek kutuplu […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-14160","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-arastirma-ana-sayfa","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14160","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14160"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14160\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14163,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14160\/revisions\/14163"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14160"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14160"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14160"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}