![\"\"](\"http:\/\/circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/Cagdas-Azinlik-Haklari-ve-Lozan-b.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Murat Bebiro\u011flu<\/span><\/b> Bu yaz\u0131n\u0131n amac\u0131, yeni anayasa haz\u0131rlan\u0131rken Lozan Antla\u015fmas\u0131n\u0131n az\u0131nl\u0131klara sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 haklar\u0131 incelemek ve bu haklar\u0131 \u00e7a\u011fda\u015f az\u0131nl\u0131k haklar\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rarak Lozan\u2019\u0131n ve \u00e7a\u011fda\u015f az\u0131nl\u0131k haklar\u0131n\u0131n daha iyi anla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flamakt\u0131r. Lozan\u2019\u0131n az\u0131nl\u0131klara tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 haklar\u0131 ve \u00e7a\u011fda\u015f az\u0131nl\u0131k haklar\u0131n\u0131 kapsamayan ve bu haklar\u0131n verilmesini garanti etmeyen bir anayasa hem eksik olacak, hem de Hukuk devleti ilkesiyle ba\u011fda\u015fmayacakt\u0131r.\u00a0<\/span><\/p>\n <\/span>Not:<\/b>\u00a0De\u011ferli okurlar, yaz\u0131 uzun ve okunmas\u0131 kolay de\u011fil. E\u011fer konuyu detayl\u0131 incelemek gibi bir iste\u011finiz yoksa ve do\u011frudan sonuca g\u00f6rmek isterseniz son \u00fc\u00e7 d\u00f6rt sayfay\u0131 okuman\u0131z yeterli olacakt\u0131r.\u00a0(Murat Bebiro\u011flu)<\/span><\/p>\n <\/span>\u00c7A\u011eDA\u015e AZINLIK HAKLARI VE LOZAN<\/p>\n <\/b>T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin kurucu antla\u015fmas\u0131 olan Lozan, TBMM taraf\u0131ndan 23 A\u011fustos 1923\u2019te (341, 342, 343 ve 344 say\u0131l\u0131 yasalarla) onaylanm\u0131\u015ft\u0131r. Antla\u015fma ve ekleri 6 Haziran 1924\u2019te y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmi\u015f ve i\u00e7 hukuk haline gelmi\u015ftir.<\/p>\n Antla\u015fman\u0131n, az\u0131nl\u0131klarla ilgili h\u00fck\u00fcmleri, insan ve az\u0131nl\u0131k haklar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok \u00f6nemli \u00e7a\u011fda\u015f haklar ta\u015f\u0131r. Ne yaz\u0131k ki, Resmi g\u00f6r\u00fc\u015f Lozan\u2019\u0131 kurucu antla\u015fma ve cumhuriyetin temellerinden biri olarak g\u00f6rmekle birlikte, Lozan\u2019daki az\u0131nl\u0131k haklar\u0131n\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar maalesef hep R\u0131za Nur\u2019un \u0131rk\u00e7\u0131 mant\u0131\u011f\u0131yla de\u011ferlendirmi\u015ftir. Patri\u011fin kaymakamla muhatap edilmesi ba\u015far\u0131 say\u0131lm\u0131\u015f, haklar verilmemi\u015f verilen s\u00f6zler tutulmam\u0131\u015f az\u0131nl\u0131klar\u0131 g\u00f6\u00e7e zorlamak i\u00e7in her \u015fey yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Di\u011fer taraftan devletin hukuki olarak tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7 az\u0131nl\u0131k da, bu haklar\u0131n al\u0131nmas\u0131 ve uygulanmas\u0131 i\u00e7in ciddi bir \u00e7aba g\u00f6stermemi\u015ftir. Lozan, az\u0131nl\u0131k hukuk\u00e7ular\u0131n\u0131n baz\u0131 davalarda kulland\u0131\u011f\u0131 bir ara\u00e7 olarak g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. O kadar ki g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar bu az\u0131nl\u0131klar\u0131n, bilim adamlar\u0131, hukuk\u00e7ular\u0131 ya da d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrleri taraf\u0131ndan Lozan az\u0131nl\u0131k haklar\u0131 konusunda bir bilimsel eserden s\u00f6z edilemez. Ger\u00e7ekte az\u0131nl\u0131klar i\u00e7in ya\u015famsal de\u011ferde olan bu haklar\u0131n al\u0131nmas\u0131 i\u00e7in en \u00e7ok bu az\u0131nl\u0131klar\u0131n gayret g\u00f6stermesi gerekirdi.<\/p>\n Bu yaz\u0131n\u0131n amac\u0131 yeni anayasa haz\u0131rlan\u0131rken Lozan Antla\u015fmas\u0131n\u0131n az\u0131nl\u0131klara sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 haklar\u0131 incelemek ve bu haklar\u0131 \u00e7a\u011fda\u015f az\u0131nl\u0131k haklar\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rarak Lozan\u2019\u0131n ve \u00e7a\u011fda\u015f az\u0131nl\u0131k haklar\u0131n\u0131n daha iyi anla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flamakt\u0131r. Lozan\u2019\u0131n az\u0131nl\u0131klara tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 haklar\u0131 ve \u00e7a\u011fda\u015f az\u0131nl\u0131k haklar\u0131n\u0131 kapsamayan ve bu haklar\u0131n verilmesini garanti etmeyen bir anayasa hem eksik olacak hem de Hukuk devleti ilkesiyle ba\u011fda\u015fmayacakt\u0131r.<\/p>\n Lozan Kimlere Hak Getiriyor: T\u00fcrkiye Cumhuriyeti her nedense Osmanl\u0131\u2019n\u0131n 19.y\u00fczy\u0131l\u0131n oralar\u0131na kadar uygulad\u0131\u011f\u0131 Rum, Ermeni ve Yahudi olarak \u00fc\u00e7 cemaati tan\u0131mas\u0131na dayanan sistemi benimsemi\u015ftir. Bilindi\u011fi gibi bu d\u00f6nemde di\u011fer b\u00fct\u00fcn H\u0131ristiyan gruplar Ermeni patrikli\u011fince temsil edilmi\u015ftir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde b\u00f6yle bir temsil s\u00f6z konusu olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bu tercih ba\u015ftan yanl\u0131\u015ft\u0131r. Bunun a\u00e7\u0131k bir haks\u0131zl\u0131k oldu\u011fu kesindir. Tutanaklarda korunmas\u0131 gereken az\u0131nl\u0131klar aras\u0131nda Asuriler, Keldaniler ve Nasturiler de yer almaktad\u0131r.\u00a0<\/span>(2)\u00a0<\/span>[ii] Lozan Antla\u015fmas\u0131 ile ilgili kaynaklara, an\u0131lara ve resmi g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re az\u0131nl\u0131k haklar\u0131n\u0131n sadece M\u00fcsl\u00fcman olmayan az\u0131nl\u0131klara verildi\u011fi kabul edilmektedir. \u0130smet \u0130n\u00f6n\u00fc\u2019n\u00fcn ve R\u0131za Nur\u2019un an\u0131lar\u0131nda da ayn\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fe yer verilmi\u015ftir. Tutanaklar incelendi\u011finde de alt komisyonun az\u0131nl\u0131k haklar\u0131n\u0131 M\u00fcsl\u00fcman olmayan halklarla s\u0131n\u0131rland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.\u00a0<\/span>(3)\u00a0<\/span>[iii] Son olarak KCK davas\u0131nda mahkemeye Lozan\u2019\u0131n 39. Maddesine g\u00f6re mahkemede K\u00fcrt\u00e7e savunma talebi, mahkemece az\u0131nl\u0131k stat\u00fcs\u00fcn\u00fcn sadece M\u00fcsl\u00fcman olmayan az\u0131nl\u0131klara verildi\u011fi gerek\u00e7esiyle reddedilmi\u015ftir.\u00a0<\/span>(4)\u00a0<\/span>[iv] Ayr\u0131ca Anayasa mahkemesinin (1979\/1E-1980\/1K), karar\u0131 da Lozan Antla\u015fmas\u0131nda tan\u0131nan az\u0131nl\u0131k haklar\u0131n\u0131n sadece M\u00fcsl\u00fcman olmayan az\u0131nl\u0131klara verildi\u011fini belirtmektedir.<\/p>\n Ancak ba\u015fta Prof. Bask\u0131n Oran olmak \u00fczere, Dr. M.A. Hasretyan, Erol Kuruba\u015f, M.S. Lazarev ve \u0130smail G\u00f6lda\u015f gibi baz\u0131 yazar ve bilim adamlar\u0131 farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015ftedir\u00a0<\/span>(5)\u00a0<\/span>[v]. Bask\u0131n Oran, baz\u0131 haklar\u0131ndan d\u00f6rt hak grubunun yararlanaca\u011f\u0131n\u0131 belirtmektedir. Bunlar M\u00fcsl\u00fcman olmayan az\u0131nl\u0131klar, t\u00fcm T\u00fcrk uyruklar\u0131 (md. 39\/3-39\/4), T\u00fcrk\u00e7eden ba\u015fka dil konu\u015fan T\u00fcrk uyruklar\u0131 (md.39\/5 ve T\u00fcrkiye\u2019de oturan herkes (md. 38\/1-38\/2.\u00a0<\/span>(6)\u00a0<\/span>[vi] Bask\u0131n Oran, \u015fu gerek\u00e7elerle Lozan\u2019\u0131n sadece M\u00fcsl\u00fcman olmayan az\u0131nl\u0131klara de\u011fil, di\u011fer sosyolojik az\u0131nl\u0131klara da haklar tan\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmektedir: \u201cKesimin ba\u015fl\u0131\u011f\u0131na bakarak \u2018az\u0131nl\u0131k haklar\u0131ndan\u2019 s\u00f6z etmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir, \u00e7\u00fcnk\u00fc kesim \u2018T\u00fcrkiye\u2019de oturanlara\u2019 bile hak getirmektedir. Az\u0131nl\u0131k haklar\u0131 uluslararas\u0131 hukukta yaln\u0131zca yurtta\u015flara verildi\u011fine g\u00f6re, kesim bu haliyle hem bir \u2018az\u0131nl\u0131k haklar\u0131\u2019 hem de \u2018insan haklar\u0131\u2019 metnidir.\u201d \u201cNegatif ve pozitif az\u0131nl\u0131k haklar\u0131 kavram\u0131ndan kalkarak ve Lozan\u2019da pozitif haklar\u0131n yaln\u0131zca gayrim\u00fcslimlere verildi\u011fini, di\u011fer haklar\u0131n negatif hak olduklar\u0131n\u0131 s\u00f6yleyerek de Lozan\u2019da yaln\u0131zca gayrim\u00fcslimlerin az\u0131nl\u0131k say\u0131ld\u0131klar\u0131 sav\u0131 ileri s\u00fcr\u00fclemez. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu grup pozitif az\u0131nl\u0131k hakk\u0131 sahibi k\u0131l\u0131nan tek grup de\u011fildir.\u201d Di\u011fer taraftan Antla\u015fman\u0131n 44. Maddesinde sadece M\u00fcsl\u00fcman olmayan az\u0131nl\u0131klar\u0131 ilgilendiren h\u00fck\u00fcmlerin uluslararas\u0131 g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00f6zellikle belirtilmesi, bu b\u00f6l\u00fcmde sadece M\u00fcsl\u00fcman Olmayan az\u0131nl\u0131klar\u0131 ilgilendiren h\u00fck\u00fcmlerin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir.<\/p>\n Art\u0131k bu konuda karar hukuki de\u011fil siyasidir ve devlet isterse Lozan\u2019a dayanmadan bu haklar\u0131 M\u00fcsl\u00fcman az\u0131nl\u0131klara da verebilir.<\/p>\n Az\u0131nl\u0131klara Lozan Haklar\u0131ndan Vazge\u00e7ebilir mi? Yukar\u0131da da s\u00f6z etti\u011fimiz gibi, az\u0131nl\u0131k haklar\u0131nda grup liderinin ya da grubun se\u00e7ilmi\u015f temsilcilerinin vazge\u00e7mesinin bir anlam\u0131 yoktur. Sonu\u00e7 olarak, tan\u0131nan \u00fc\u00e7 az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n 42. Maddenin birinci ve dolay\u0131s\u0131yla ikinci f\u0131kras\u0131ndan feragat etmeleri ge\u00e7erli de\u011fildir. Bu maddeler bu g\u00fcn de y\u00fcr\u00fcrl\u00fcktedir. Ancak h\u00fck\u00fcmetler Lozan Antla\u015fmas\u0131n\u0131 onayland\u0131\u011f\u0131 g\u00fcnden, g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar resmi g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re, istedikleri gibi yorumlay\u0131p, istedikleri gibi uygulad\u0131klar\u0131 i\u00e7in bu konu da siyasi karara ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n LOZAN ANTLA\u015eMASI VE AZINLIK HAKLARI Unutmamak gerekir ki Az\u0131nl\u0131\u011f\u0131 tan\u0131mak ba\u015fka, az\u0131nl\u0131k haklar\u0131n\u0131 vermek ba\u015fkad\u0131r. Az\u0131nl\u0131k haklar\u0131n\u0131 vermek devlete ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n Az\u0131nl\u0131k haklar\u0131, \u00e7o\u011fulcu ve demokratik toplumlarda e\u015fitlik ilkesinin tam ve etkili bi\u00e7imde ger\u00e7ekle\u015fmesi i\u00e7in az\u0131nl\u0131klara verilen negatif haklar\u0131n (herkese tan\u0131nan genel haklar\u0131n) d\u0131\u015f\u0131ndaki pozitif haklar\u0131 (dezavantajl\u0131 gruba tan\u0131nan \u00f6zel haklar) i\u00e7erir.<\/p>\n Az\u0131nl\u0131klara ili\u015fkin uluslararas\u0131 belgelere bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, bir az\u0131nl\u0131k i\u00e7in \u00fc\u00e7 temel hakk\u0131n oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Birincisi, az\u0131nl\u0131k grubu olarak var olma hakk\u0131d\u0131r. Bu hak do\u011fal olarak zaten kabul edilmesi gereken bir insan hakk\u0131 olup, az\u0131nl\u0131klar\u0131n fiziksel varl\u0131klar\u0131n\u0131n korunmas\u0131, yani soyk\u0131r\u0131ma, etnik temizli\u011fe u\u011frat\u0131lmamalar\u0131 gibi varl\u0131\u011f\u0131n ortadan kalkmas\u0131na yol a\u00e7acak herhangi bir eyleme kar\u015f\u0131 korunmalar\u0131n\u0131 i\u00e7ermektedir. \u0130kincisi, e\u015fitlik ve ayr\u0131m g\u00f6zetilmemesi hakk\u0131d\u0131r. Bu hak da esasen insan haklar\u0131 belgelerinde yer almaktad\u0131r. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, az\u0131nl\u0131k kimli\u011finin tan\u0131nmas\u0131 ve kimlik unsurlar\u0131n\u0131n ya\u015fat\u0131lmas\u0131, geli\u015ftirilmesi hakk\u0131d\u0131r.\u00a0<\/span>(12)\u00a0<\/span>[x]<\/p>\n Az\u0131nl\u0131k haklar\u0131 Bask\u0131n Oran\u2019a g\u00f6re \u201cbireysel hakt\u0131r. Yani, kolektif olarak kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 halde gruba de\u011fil, bireye verilmi\u015ftir. Grup hak sahibi de\u011fildir\u201d.(13)\u00a0<\/span>[xi] Do\u00e7. Dr. Naz \u00c7avu\u015fo\u011flu\u2019na g\u00f6re, \u201cAz\u0131nl\u0131k haklar\u0131 kolektif olmaktan \u00e7ok, kolektif haklarla bireysel haklar\u0131n s\u0131n\u0131r \u00e7izgisinde kolektif boyutlu bireysel haklar olarak kabul etmektedir.\u201d\u00a0<\/span>(14)\u00a0<\/span>[xii]<\/p>\n Lozan Antla\u015fmas\u0131ndan sonra, az\u0131nl\u0131k haklar\u0131yla ilgili geli\u015fmeleri iki b\u00f6l\u00fcmde incelemek do\u011fru olur.<\/p>\n a<\/span>)<\/b>\u00a0So\u011fuk sava\u015f d\u00f6neminde 1945-1991 az\u0131nl\u0131k haklar\u0131 LOZAN ANTLA\u015eMASI Lozan\u2019da Az\u0131nl\u0131k Haklar\u0131\u00a0v<\/span>e Haklar\u0131n Uygulanmas\u0131 Madde 37.-T\u00fcrkiye, 38. maddeden 44. maddeye kadar olan maddelerin kapsad\u0131\u011f\u0131 h\u00fck\u00fcmlerin, temel yasalar olarak tan\u0131nmas\u0131n\u0131 hi\u00e7bir kanunun, hi\u00e7bir y\u00f6netmeli\u011fin (T\u00fcz\u00fc\u011f\u00fcn) ve hi\u00e7bir resmi i\u015flemin bu h\u00fck\u00fcmlere ayk\u0131r\u0131 ya da bunlarla \u00e7eli\u015fir olmamas\u0131n\u0131 ve hi\u00e7bir kanun, y\u00f6netmelik (t\u00fcz\u00fck) ve hi\u00e7bir resmi i\u015flemin s\u00f6z konusu h\u00fck\u00fcmlerden \u00fcst\u00fcn say\u0131lmamas\u0131n\u0131 y\u00fck\u00fcmlenir ( taahh\u00fct eder).<\/p>\n Uygulama: Lozan Antla\u015fmas\u0131n\u0131n 37. Maddesine g\u00f6re bu b\u00f6l\u00fcmde yer alan M\u00fcsl\u00fcman olmayan az\u0131nl\u0131klarla ilgili h\u00fck\u00fcmler temel yasa say\u0131lmakta, bir \u00fcst\u00fcn norm niteli\u011fini ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Bu maddeye g\u00f6re hi\u00e7bir kanun, hi\u00e7bir y\u00f6netmelik bu h\u00fck\u00fcmlere ayk\u0131r\u0131 ve \u00e7eli\u015fir olmayacakt\u0131r. Yine hi\u00e7bir kanun, y\u00f6netmelik ve resmi i\u015flem bu h\u00fck\u00fcmlerden \u00fcst\u00fcn say\u0131lmayacakt\u0131r. G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi az\u0131nl\u0131klarla ilgili bu h\u00fck\u00fcmler neredeyse anayasa g\u00fcc\u00fcndedir.<\/p>\n Antla\u015fman\u0131n bu maddesi en \u00e7ok ihlal edilen ve hi\u00e7bir zaman tam olarak uygulanmayan maddedir. Az\u0131nl\u0131klar\u0131n sivil meclislerinin kald\u0131r\u0131lmas\u0131, \u00f6zel okullar ve Vak\u0131flar kanununun pek \u00e7ok maddesi, Vak\u0131f mallar\u0131na el konulmas\u0131, cemaatin t\u00fczel ki\u015fili\u011finin tan\u0131nmamas\u0131 ve \u00f6rg\u00fctlenmesine izin verilmemesi, varl\u0131k vergisi gibi pek \u00e7ok uygulama ile ilgili kanun ve y\u00f6netmelikler bu maddeye ayk\u0131r\u0131d\u0131r.<\/p>\n Madde 38.-T\u00fcrk H\u00fck\u00fcmeti, T\u00fcrkiye \u2018de oturan herkesin do\u011fum, bir ulusal topluluktan olma (milliyet, nationalit\u00e9 ) dil, soy ya da din ayr\u0131m\u0131 yapmaks\u0131z\u0131n hayatlar\u0131n\u0131 ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerini korumay\u0131 tam ve eksiksiz olarak sa\u011flamay\u0131 y\u00fck\u00fcmlenir.<\/p>\n T\u00fcrkiye\u2019de oturan herkes, her dinin, mezhebin ya da inanc\u0131n kamu d\u00fczeni ve genel ahlaka ayk\u0131r\u0131 olmayan gereklerini, ister a\u00e7\u0131k\u00e7a ister \u00f6zel olarak, serbest\u00e7e yerine getirme hakk\u0131na sahip olacakt\u0131r.<\/p>\n M\u00fcsl\u00fcman olmayan az\u0131nl\u0131klar, b\u00fct\u00fcn T\u00fcrk vatanda\u015flar\u0131na uygulanan ve T\u00fcrk H\u00fck\u00fcmeti taraf\u0131ndan milli savunma ya da kamu d\u00fczeninin korunmas\u0131 i\u00e7in \u00fclkenin t\u00fcm\u00fc ya da bir par\u00e7as\u0131 \u00fczerinde al\u0131nabilecek tedbirler sakl\u0131 kalmak \u015fart\u0131yla, dola\u015f\u0131m ve g\u00f6\u00e7 etme ( yerle\u015fme) hakk\u0131ndan tam olarak yararlanacaklard\u0131r.<\/p>\n Uygulama: Bu maddede negatif haklara yer verilmektedir. Lozan, T\u00fcrkiye\u2019de oturan herkese ay\u0131r\u0131m yapmadan ya\u015fam hakk\u0131 ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerin korunmas\u0131 garantisi vermektedir. Bu garantiye ra\u011fmen 6\/7 Eyl\u00fcl olaylar\u0131nda bir\u00e7ok ki\u015fi yaralanm\u0131\u015f ya da \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n G\u00f6r\u00fclece\u011fi gibi bu maddede belirtilen ya\u015fam ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerin korunmas\u0131 ile din ve vicdan \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, ibadet serbestli\u011fi haklar\u0131 sadece az\u0131nl\u0131klara de\u011fil T\u00fcrkiye\u2019de oturan herkese verilmi\u015ftir. T\u00fcrkiye\u2019de oturan herkes s\u00f6z\u00fcnden bu haklar\u0131n yabanc\u0131 ve g\u00f6\u00e7menleri de kapsad\u0131\u011f\u0131 sonucuna var\u0131labilir. Ancak devlet bu maddeyi yine sadece hukuken tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 az\u0131nl\u0131klar i\u00e7in ge\u00e7erli saym\u0131\u015f ve hi\u00e7bir zaman di\u011fer gruplara bu hak tan\u0131nmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Kamu d\u00fczeni ve ahlaka ayk\u0131r\u0131 olmamak ko\u015fuluyla dinin gereklerini \u00f6zel olarak ya da a\u00e7\u0131k\u00e7a yerine getirme hakk\u0131, din ve vicdan \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc tan\u0131nmaktad\u0131r. Tek s\u0131n\u0131rlama kamu d\u00fczeni ve ahlaka ayk\u0131r\u0131l\u0131kt\u0131r. Bu konuda M\u00fcsl\u00fcman olmayan az\u0131nl\u0131klar i\u00e7in \u00f6nemli bir engel g\u00f6r\u00fclmemektedir. Cumhuriyetin ilk y\u0131llar\u0131nda uygulanan seyahat yasaklar\u0131 ve 1934 \u0130skan Kanununa g\u00f6re g\u00f6\u00e7e zorlanan aileler bu madde h\u00fck\u00fcmlerinin a\u00e7\u0131k ihlalidir. T\u00fcrkiye\u2019de oturan herkes din ayr\u0131m\u0131 g\u00f6zetilmeksizin kanun \u00f6n\u00fcnde e\u015fit olacaklard\u0131r.<\/p>\n Din, inan\u00e7 ya da mezhep fark\u0131, hi\u00e7bir T\u00fcrk vatanda\u015f\u0131n\u0131n yurtta\u015fl\u0131k haklar\u0131yla (medeni haklar) siyasal haklar\u0131ndan yaralanmas\u0131na ve \u00f6zellikle kamu hizmet ve g\u00f6revlerine kabul edilme, y\u00fckselme, onurlanma ya da \u00e7e\u015fitli mesleklerde ve i\u015f kollar\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na, sanayi ile u\u011fra\u015fmas\u0131na engel olmayacakt\u0131r.<\/p>\n B\u00fct\u00fcn T\u00fcrk vatanda\u015flar\u0131n\u0131n, gerek \u00f6zel, gerek ticari ili\u015fkilerinde, din, bas\u0131n ve her \u00e7e\u015fit yay\u0131n konusunda ve a\u00e7\u0131k toplant\u0131larda diledi\u011fi bir dili kullanmas\u0131na kar\u015f\u0131 hi\u00e7bir k\u0131s\u0131tlama konulmayacakt\u0131r.<\/p>\n Resmi dil mevcut olmakla birlikte, T\u00fcrk\u00e7eden ba\u015fka dille konu\u015fan T\u00fcrk vatanda\u015flar\u0131na, mahkemelerde kendi dillerini s\u00f6zl\u00fc olarak kullanabilmeleri i\u00e7in uygun kolayl\u0131klar sa\u011flanacakt\u0131r.<\/p>\n Uygulama: Bu maddenin ilk \u00fc\u00e7 f\u0131kras\u0131nda da negatif haklara yer verilmi\u015ftir. Son iki f\u0131krada ise pozitif haklar\u0131 g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. Ayr\u0131mc\u0131l\u0131k yasa\u011f\u0131 ve kanun \u00f6n\u00fcnde e\u015fitlik ve medeni ve siyasi haklar\u0131n kullan\u0131lmas\u0131nda e\u015fitlik temel hak olarak belirlenmektedir.<\/p>\n Ne yaz\u0131k ki uygulama bu y\u00f6nde olmam\u0131\u015ft\u0131r. Bu madde de en \u00e7ok ihlal edilen maddeler aras\u0131ndad\u0131r. \u00d6zellikle kamu hizmeti ve g\u00f6revlerinde \u00e7al\u0131\u015fma bu g\u00fcn bile geni\u015f \u00f6l\u00e7\u00fcde hayaldir. Bir tek az\u0131nl\u0131k mensubu astsubay ya da harp okulundan yeti\u015fmi\u015f az\u0131nl\u0131k mensubu subay g\u00f6r\u00fclmedi\u011fi gibi bir polis ya da \u00e7\u00f6p\u00e7\u00fc de g\u00f6r\u00fclmez.<\/p>\n Maddenin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ve d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc f\u0131kralar\u0131nda B\u00fct\u00fcn T\u00fcrk Vatanda\u015flar\u0131n\u0131n\u201d ticari ili\u015fkilerinde, dini konularda ve bas\u0131n ve yay\u0131nda diledi\u011fi dili kullanabilece\u011fi ve T\u00fcrk\u00e7eden ba\u015fka dille konu\u015fanlar\u0131n mahkemede bu dili kullanabilece\u011fi belirtilmektedir. Bu pozitif haklar resmi yorum gere\u011fince hi\u00e7bir zaman tan\u0131nmam\u0131\u015f, verilmemi\u015ftir. M\u00fcsl\u00fcman olmayan az\u0131nl\u0131klar i\u00e7in \u00f6zel ve genel ticari ili\u015fkilerde ana dilin kullan\u0131lmas\u0131 pratik olarak m\u00fcmk\u00fcn olmam\u0131\u015f, bu ili\u015fkilerde zorunlu olarak T\u00fcrk\u00e7e kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Pozitif haklar\u0131n \u00f6zellikle bas\u0131nda ana dilin kullan\u0131lmas\u0131nda b\u00fcy\u00fck sorunlar ya\u015fanmam\u0131\u015ft\u0131r. Radyo kurulu\u015fu giri\u015fimlerinde bu maddenin uygulanmayaca\u011f\u0131 s\u00f6ylenmi\u015fse de bu konuda elde bir belge yoktur. Teorik olarak az\u0131nl\u0131klar\u0131n radyo ve tv kurmak hakk\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n Cumhuriyet sonras\u0131 zaman zaman a\u00e7\u0131lan vatanda\u015f T\u00fcrk\u00e7e konu\u015f kampanyalar\u0131 az\u0131nl\u0131klar\u0131n ana dillerini g\u00fcnl\u00fck hayatta, sokakta kullanmalar\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcnde b\u00fcy\u00fck bir engel olu\u015fturmu\u015ftur. Ne yaz\u0131k ki bu kampanyalar dilin kullan\u0131m\u0131n\u0131 ciddi olarak engellemi\u015f, entegrasyon nedeniyle zaten azalan kullan\u0131m korku y\u00fcz\u00fcnden ciddi boyutta azalm\u0131\u015ft\u0131r. Madde 40.-M\u00fcsl\u00fcman olmayan az\u0131nl\u0131klara mensup olan T\u00fcrk vatanda\u015flar\u0131 hem hukuk bak\u0131m\u0131ndan hem de uygulamada di\u011fer T\u00fcrk vatanda\u015flar\u0131na uygulanan ayn\u0131 muamele ve ayn\u0131 g\u00fcvencelerden (garantilerden) yararlanacaklard\u0131r.<\/p>\n Bunlar \u00f6zellikle giderleri kendilerine ait olmak \u00fczere her t\u00fcrl\u00fc hay\u0131r kurumuyla, dinsel ya da sosyal kurumlar, her t\u00fcrl\u00fc okullar ve buna benzer \u00f6\u011fretim ve e\u011fitim kurumlar\u0131 kurmak, y\u00f6netmek ve denetlemek ve buralarda kendi dillerini serbest\u00e7e kullanmak ve dini ayinleri serbest\u00e7e yapmak konular\u0131nda e\u015fit hakka sahip olacaklard\u0131r.<\/p>\n Uygulama: \u0130lk f\u0131kradaki negatif haklar maalesef \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131\u015f bu nedenle de vak\u0131flar, patriklik pek \u00e7ok sorun ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r. Hem hukuk hem de uygulamada hi\u00e7bir zaman e\u015fitlik sa\u011flanamam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Bu maddenin ikinci f\u0131kras\u0131nda yer alan pozitif ve kolektif haklar da maalesef uygulanmam\u0131\u015ft\u0131r. Cemaat vakf\u0131 kurulmas\u0131na hi\u00e7bir zaman izin verilmemi\u015f ve bu konuda kolayl\u0131k sa\u011flanmam\u0131\u015ft\u0131r. Medeni Kanun da Vak\u0131flar Kanunu da yeni cemaat vakf\u0131 kurulmas\u0131n\u0131 engellemektedir. Bu y\u00fczden de n\u00fcfus azalmas\u0131 nedeniyle pek gerek olmasa da yeni bir kilise ya da okula izin verilse bile bu okul ya da kilise \u2013 ba\u015fka bir cemaat vakf\u0131na ba\u011flanmad\u0131\u011f\u0131 takdirde- cemaat vakf\u0131 stat\u00fcs\u00fcnde olamaz. Di\u011fer taraftan mevcut vak\u0131flar\u0131n cemaat taraf\u0131ndan se\u00e7ilen ki\u015filerce y\u00f6netiliyorsa da cemaatin t\u00fczel ki\u015fili\u011fi tan\u0131nmad\u0131\u011f\u0131ndan merkezi bir denetim, y\u00f6netim ve koordinasyon m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Cemaatin t\u00fczel ki\u015fili\u011fi tan\u0131n\u0131rsa yeni a\u00e7\u0131lacak okul ya da kilisesinin cemaatin t\u00fczel ki\u015fili\u011fine ba\u011flanarak cemaat vakf\u0131 olmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olabilir.<\/p>\n Madde 41.-Genel (kamusal) e\u011fitim konusunda, T\u00fcrk H\u00fck\u00fcmeti, M\u00fcsl\u00fcman olmayan T\u00fcrk vatanda\u015flar\u0131n\u0131n \u00f6nemli oranda oturduklar\u0131 il ve il\u00e7elerde, bu T\u00fcrk vatanda\u015flar\u0131n\u0131n \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n ilkokullarda kendi dilleriyle e\u011fitim yapmalar\u0131n\u0131 sa\u011flamak amac\u0131yla uygun kolayl\u0131klar g\u00f6sterecektir. Bu h\u00fck\u00fcm T\u00fcrk h\u00fck\u00fcmetinin s\u00f6z konusu okullarda T\u00fcrk dilinin \u00f6\u011frenimini zorunlu k\u0131lmas\u0131na engel olmayacakt\u0131r.<\/p>\n M\u00fcsl\u00fcman olmayan az\u0131nl\u0131klara mensup T\u00fcrk vatanda\u015flar\u0131n\u0131n \u00f6nemli oranda bulunduklar\u0131 il ve il\u00e7elerde, s\u00f6z konusu az\u0131nl\u0131klara devlet b\u00fct\u00e7esi, belediye ya da di\u011fer b\u00fct\u00e7elerce, e\u011fitim, din ya da hay\u0131r i\u00e7in ayr\u0131lan tutarlardan, hak g\u00f6zetirli\u011fe uygun \u00f6l\u00e7\u00fclerde pay ayr\u0131lacakt\u0131r. S\u00f6z\u00fc ge\u00e7en tutar ilgili kurumlar\u0131n yetkili temsilcilerine \u00f6denecektir.<\/p>\n Uygulama: Az\u0131nl\u0131k mensuplar\u0131n\u0131n \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n kendi ana dillerinde ilk e\u011fitimi yapmalar\u0131 konusunda devlete pozitif g\u00f6rev verilmi\u015f, uygun kolayl\u0131klar\u0131n sa\u011flanmas\u0131 istenmi\u015ftir \u0130lk\u00f6\u011fretim ana dilde e\u011fitim konusunda baz\u0131 m\u00fcdahaleler(16)[xiv] olmu\u015fsa da, bu g\u00fcn ciddi sorunlar yoktur. E\u011fitim, din ve hay\u0131r i\u015fleriyle ilgili olarak genel ve belediye b\u00fct\u00e7esinden ayr\u0131lacak pay\u0131n Patriklik kanal\u0131yla da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131 do\u011fru olur. Din adamlar\u0131n\u0131n, \u00f6\u011fretmenlerin ve hay\u0131r i\u015fleri ile u\u011fra\u015fanlar\u0131n devlet memuru olmas\u0131 ve maa\u015f almas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. Ancak toplam okullar i\u00e7in ayr\u0131lan b\u00fct\u00e7eden her okul i\u00e7in ayr\u0131lan ortalama tutar okul say\u0131s\u0131na g\u00f6re \u00f6denebilir. Yine toplam din adamlar\u0131 i\u00e7in ayr\u0131lan toplam \u00f6dene\u011fin ortalamas\u0131 kadar bir tutar din adam\u0131 say\u0131s\u0131na g\u00f6re k\u0131dem dikkate al\u0131nmadan hesaplanabilir. Hay\u0131r i\u015fleri i\u00e7in hasta, fakir ve engelli say\u0131s\u0131 dikkate al\u0131narak \u00f6denek ayr\u0131labilir. Cemaatin patriklik merkezli t\u00fczel ki\u015fili\u011fi tan\u0131n\u0131r ve \u00f6rg\u00fctlenme izni verilirse soruna daha pratik \u00e7\u00f6z\u00fcmler bulunabilir.<\/p>\n Madde 42.- T\u00fcrk H\u00fck\u00fcmeti, M\u00fcsl\u00fcman olmayan az\u0131nl\u0131klar\u0131n aile durumlar\u0131yla (stat\u00fcleriyle, aile hukukuyla) ki\u015fisel durumlar\u0131 (stat\u00fcleri, ki\u015fi halleri) konular\u0131nda, bu sorunlar\u0131n ad\u0131 ge\u00e7en az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n g\u00f6renek ve geleneklerine g\u00f6re \u00e7\u00f6z\u00fclmesine elverecek tedbirleri almay\u0131 kabul eder. T\u00fcrk H\u00fck\u00fcmeti s\u00f6z\u00fc ge\u00e7en az\u0131nl\u0131klara ait kiliselere, havralara, mezarl\u0131klara ve di\u011fer dini kurumlara her t\u00fcrl\u00fc korumay\u0131 sa\u011flamay\u0131 taahh\u00fct eder. Ayn\u0131 az\u0131nl\u0131klar\u0131n hali haz\u0131rda T\u00fcrkiye\u2019de bulunan vak\u0131flar\u0131na dini ve hay\u0131r kurumlar\u0131na her t\u00fcrl\u00fc kolayl\u0131k sa\u011flanacak ve izin verilecektir. Ve T\u00fcrk H\u00fck\u00fcmeti yeni dini kurum ve hay\u0131r kurumu kurulmas\u0131 i\u00e7in, bu nitelikteki \u00f6teki \u00f6zel kurumlara sa\u011flanm\u0131\u015f gerekli kolayl\u0131klardan, hi\u00e7 birini esirgemeyecektir.<\/p>\n Uygulama: Patrikler ve Hahamba\u015f\u0131 42. Maddenin ikinci f\u0131kras\u0131ndan bask\u0131 sonucu feragat ettikleri i\u00e7in komisyonlar\u0131n kurulmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmam\u0131\u015ft\u0131r. Bu nedenle de bu maddenin ilk f\u0131kras\u0131n\u0131n h\u00fckm\u00fc de ortadan kalkm\u0131\u015f, az\u0131nl\u0131klar\u0131n aile hukuku ve ki\u015fisel durumlar\u0131 Medeni Kanun h\u00fck\u00fcmlerine g\u00f6re \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmi\u015ftir.<\/p>\n Ancak \u00e7a\u011fda\u015f az\u0131nl\u0131k haklar\u0131na uygun olarak az\u0131nl\u0131klarla ilgili g\u00f6rev yapan komisyon ve meclislerde az\u0131nl\u0131k temsilcileri bulunmal\u0131d\u0131r. Uzun y\u0131llar az\u0131nl\u0131klarla ilgili kararlarda etkili olan, gizli kararname ile kurulan Az\u0131nl\u0131k Tali Komisyonu gibi az\u0131nl\u0131klar\u0131n bulunmad\u0131\u011f\u0131 organlar\u0131n anti demokratik ve \u00e7a\u011fd\u0131\u015f\u0131 oldu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131r. Ne yaz\u0131k ki yasayla kurulan ve iller idaresine ba\u011fl\u0131 Az\u0131nl\u0131k Sorunlar\u0131 De\u011ferlendirme Kurulunda\u201d da az\u0131nl\u0131k temsilcileri yoktur. Son y\u0131llarda bir ilk ya\u015fanm\u0131\u015f Vak\u0131flar Meclisine bir az\u0131nl\u0131k temsilcisi al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Bu maddenin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc f\u0131kras\u0131, hem patrikli\u011fin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n hem de t\u00fczel ki\u015fili\u011finin onay\u0131 anlam\u0131na da gelmektedir. Ancak ne yaz\u0131k ki uzun zamandan beri uygulanmamaktad\u0131r. Do\u011fal olarak dini kurumlar\u0131n ba\u015f\u0131nda patriklik gelir. Bu duruma g\u00f6re h\u00fck\u00fcmet Patrikli\u011fin 1923\u2019te sahip oldu\u011fu t\u00fczel ki\u015fili\u011fi kabul etmekte, \u00f6rg\u00fctlenmesini de onaylamaktad\u0131r. Nitekim Cumhuriyetin kurulu\u015fundan sonra on bir y\u0131l 1934\u2019e kadar patriklik ve patrikli\u011fe ba\u011fl\u0131 din i\u015fleriyle g\u00f6revli Ruhani meclis, vak\u0131f, okul, hastane vb kurumlarla ilgili Cismani (sivil) meclis ve ba\u011fl\u0131 komisyonlar g\u00f6rev yapm\u0131\u015flard\u0131r. 42. Maddenin ilk f\u0131kras\u0131nda verilen haklardan feragat karar\u0131 Ruhani Meclis ve Cismani Meclis taraf\u0131ndan onaylanm\u0131\u015ft\u0131r. 1927\u2019de patrik se\u00e7imi de eski geleneklere g\u00f6re yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. 1934\u2019te gelen bask\u0131larla, yetkisi olmad\u0131\u011f\u0131 halde sivil meclis kendini feshetmi\u015f ve yerine hi\u00e7bir yasal dayana\u011f\u0131 olmayan ve sadece belli vak\u0131flar\u0131 y\u00f6neten merkezi m\u00fctevelli kurulmu\u015ftur.\u00a0<\/span>(17)\u00a0<\/span>[xv]<\/p>\n Son olarak 2010 y\u0131l\u0131nda B\u00fcy\u00fckada Rum Yetimhanesinin tapusu Fener Rum patrikli\u011fine verildi\u00a0<\/span>(18)\u00a0<\/span>[xvi]. T\u00fczel ki\u015fili\u011fi olmazsa patriklik ad\u0131na tapu s\u00f6z konusu olamazd\u0131.<\/p>\n Mevzuat bo\u015flu\u011fu ve uygulama zorlu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131r. Cemaatin patriklik merkezli t\u00fczel ki\u015fili\u011fi ile ilgili mevzuat bo\u015flu\u011funun doldurulmas\u0131 gerekir. Belki Az\u0131nl\u0131k De\u011ferlendirme Kurulu ile patrikliklerin belirleyece\u011fi ki\u015filerden olu\u015facak her cemaat i\u00e7in ayr\u0131 bir komisyon bu konuda \u00e7\u00f6z\u00fcmler \u00fcretebilir. Madde 43.-M\u00fcsl\u00fcman olmayan az\u0131nl\u0131klara mensup T\u00fcrk vatanda\u015flar\u0131, inan\u00e7lar\u0131na ya da dinsel ayinlerine ayk\u0131r\u0131 herhangi bir davran\u0131\u015fta bulunma\u011fa zorlanamayacaklar\u0131 gibi, hafta tatili ( dini istirahat) g\u00fcnlerinde mahkemelerde bulunmad\u0131klar\u0131 ya da kanunun \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc herhangi bir i\u015flemi yerine getirmemeleri y\u00fcz\u00fcnden haklar\u0131n\u0131 yitirmeyeceklerdir. Ancak bu h\u00fck\u00fcm, s\u00f6z konusu T\u00fcrk vatanda\u015flar\u0131n\u0131, kamu d\u00fczeninin korunmas\u0131 i\u00e7in di\u011fer T\u00fcrk vatanda\u015flar\u0131na y\u00fckletilen y\u00fck\u00fcmler d\u0131\u015f\u0131nda tutar anlam\u0131na gelmeyecektir.<\/p>\n Uygulama: Bu maddede din ve vicdan \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne vurgu yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Pazar g\u00fcn\u00fc resmi tatil oldu\u011fundan H\u0131ristiyanlar i\u00e7in bir sorun ya\u015fanmam\u0131\u015ft\u0131r. A\u00e7\u0131k bir dini bask\u0131 da en az\u0131ndan bu g\u00fcn s\u00f6z konusu de\u011fildir. Bu h\u00fck\u00fcmler, Milletler Cemiyeti Meclisinin \u00e7o\u011funlu\u011funca uygun bulunmad\u0131k\u00e7a de\u011fi\u015ftirilemeyecektir. B\u00fcy\u00fck Britanya \u0130mparatorlu\u011fu, Fransa, \u0130talya ve Japon H\u00fck\u00fcmetleri, Milletler Cemiyetinin Meclisi\u2019nin \u00e7o\u011funlu\u011funca raz\u0131 olunacak herhangi bir de\u011fi\u015fikli\u011fi reddetme\u011fi, bu antla\u015fma uyar\u0131nca kabul ederler. T\u00fcrkiye Cemiyeti Akvam Meclisi \u00fcyelerinden her birinin, bu y\u00fck\u00fcmlerden (taahh\u00fctlerden) herhangi birine ayk\u0131r\u0131 herhangi bir davran\u0131\u015f\u0131 ya da b\u00f6yle bir davran\u0131\u015fta bulunma tehlikesini Meclise sunma\u011fa yetkili olaca\u011f\u0131n\u0131, Meclisin duruma g\u00f6re uygun ve etkili kabul edilecek bir hareket tarz\u0131 se\u00e7ebilece\u011fini ve gerekli g\u00f6rece\u011fi y\u00f6nergeleri ( talimatlar\u0131) verebilece\u011fini kabul eder.<\/p>\n Bundan ba\u015fka T\u00fcrkiye bu maddelere iliksin olarak, hukuk bak\u0131m\u0131ndan ya da uygulamada, T\u00fcrk H\u00fck\u00fcmeti ile imzac\u0131 \u00f6teki devletlerden herhangi biri ya da Milletler Cemiyeti Meclisine \u00fcye herhangi bir ba\u015fka devlet aras\u0131nda g\u00f6r\u00fc\u015f ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00e7\u0131karsa, Milletler Cemiyeti Misak\u0131n\u0131n (Nizamnamesinin) 14. maddesi uyar\u0131nca uluslararas\u0131 nitelikte say\u0131lmas\u0131n\u0131 kabul eder. T\u00fcrk H\u00fck\u00fcmeti b\u00f6yle bir anla\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n, \u00f6teki taraf isterse, uluslararas\u0131 Daimi Adalet Divan\u0131na g\u00f6t\u00fcr\u00fclmesini kabul eder. Divan\u0131n karar\u0131 kesin Milletler Cemiyeti Misak\u0131n\u0131n (Nizamnamesinin) 13. maddesi uyar\u0131nca verilmi\u015f bir karar g\u00fcc\u00fcnde ve de\u011ferinde olacakt\u0131r.<\/p>\n Uygulama: Lozan Antla\u015fmas\u0131n\u0131n az\u0131nl\u0131klarla ilgili maddelerini g\u00fcvencesi, 8-18 Nisan 1946 tarihli kararla varl\u0131\u011f\u0131na son veren Milletler Cemiyetidir. (Cemiyet-i akvam).<\/p>\n 1945 y\u0131l\u0131nda kurulmu\u015f olan Birle\u015fmi\u015f Milletler ile Milletler Cemiyeti aras\u0131nda yetki ve y\u00fck\u00fcmler bak\u0131m\u0131ndan hilafet ili\u015fkisi bulunmamaktad\u0131r. Bu nedenle Milletler Cemiyeti Konseyine tan\u0131nm\u0131\u015f olan denetim yetkisini taraflar\u0131n r\u0131zas\u0131 olmad\u0131k\u00e7a BM G\u00fcvenlik Konseyi devreye giremez.(19)[xvii] Bilindi\u011fi gibi 1987 y\u0131l\u0131ndan bu yana T\u00fcrk vatanda\u015flar\u0131n\u0131n Avrupa \u0130nsan haklar\u0131 Mahkemesine bireysel ba\u015fvuru hakk\u0131 vard\u0131r. Mevcut anayasaya g\u00f6re Lozan Antla\u015fmas\u0131 h\u00fck\u00fcmleri kanun h\u00fckm\u00fcnde oldu\u011funa g\u00f6re i\u00e7 hukuk yollar\u0131 t\u00fckendikten sonra az\u0131nl\u0131k haklar\u0131yla ilgili sorunlar A\u0130HM\u2019ye ta\u015f\u0131nabilir.<\/p>\n Paralel Y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck Uygulama: Maddede s\u00f6z edilmedi\u011fi halde bu maddenin paralel y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck h\u00fckm\u00fc kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131l\u0131k ilkesi olarak yorumlanm\u0131\u015ft\u0131r. Her nedense bir\u00e7ok bilim adam\u0131 ve politikac\u0131, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131l\u0131k (m\u00fctekabiliyet \/ mukabele-i bilmisil) ilkesinin vatanda\u015flara uygulanamayaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmezden gelmi\u015flerdir. Yunanistan ile T\u00fcrkiye az\u0131nl\u0131klar\u0131na gizli a\u00e7\u0131k bu ilke uygulanm\u0131\u015f ve az\u0131nl\u0131klara ciddi zararlar vermi\u015ftir. Lozan Antla\u015fmas\u0131nda kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131l\u0131k ilkesinin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 iler s\u00fcrenlerin dayand\u0131klar\u0131 Lozan\u2019\u0131n 45. maddesi (\u2018bu kesimdeki h\u00fck\u00fcmlerle T\u00fcrkiye\u2019nin M\u00fcsl\u00fcman-olmayan az\u0131nl\u0131klar\u0131na tan\u0131nm\u0131\u015f olan haklar, Yunanistan\u2019ca da, kendi \u00fclkesinde bulunan M\u00fcsl\u00fcman az\u0131nl\u0131\u011fa tan\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r\u2019) bir kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131l\u0131k maddesi de\u011fildir. Bir \u201cparalel y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck\u201d maddesidir ve Yunanistan\u2019a y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck getirir. Yani, bu iki \u00fclkeden biri y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yerine getirmezse, \u00f6teki bunu bahane ederek getirmezlik edemez.(20)[xviii] Kald\u0131 ki, 1969 tarihli Viyana Antla\u015fmalar Hukuku S\u00f6zle\u015fmesi\u2019nin 60\/5 maddesi insan haklar\u0131 konusunda negatif bir \u201ckar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131l\u0131k\u201d anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 kesinlikle yasaklamaktad\u0131r.<\/p>\n Lozan Antla\u015fmas\u0131nda Az\u0131nl\u0131k haklar\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131: Antla\u015fman\u0131n baz\u0131 maddelerinde kamu d\u00fczeninin korunmas\u0131, genel ahlaka ayk\u0131r\u0131l\u0131k ve milli savunma ama\u00e7l\u0131 s\u0131n\u0131rlamalar getirilmi\u015ftir.<\/p>\n A) So\u011fuk Sava\u015f D\u00f6neminde Az\u0131nl\u0131k Haklar\u0131<\/p>\n <\/b>1945 sonras\u0131n\u0131n anla\u015fmalar\u0131nda ulusal az\u0131nl\u0131k sorununa yan\u0131t olarak, sadece insan haklar\u0131n\u0131n verilmesi gerekti\u011fi y\u00f6n\u00fcnde (daha \u00f6zel ulusal az\u0131nl\u0131k ko\u015fullar\u0131n\u0131n da eklenmesi yerine) genel bir uzla\u015fma ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. B\u00f6ylece 1945 San Francisco Konferans\u0131, Birle\u015fmi\u015f Milletler Antla\u015fmas\u0131\u2019nda sadece insan haklar\u0131na yer verilmesi karara ba\u011fland\u0131\u2026 \u00d6zet olarak, 1940\u2019lar\u0131n sava\u015f sonras\u0131 Avrupa\u2019s\u0131n\u0131n uluslararas\u0131 toplumunu yeniden kuran uluslararas\u0131 anla\u015fmalarda, ulusal az\u0131nl\u0131k haklar\u0131 ger\u00e7ekten yoktu.\u00a0<\/span>(21)\u00a0<\/span>[xix]<\/p>\n Az\u0131nl\u0131k haklar\u0131ndan s\u00f6z edilmemesinin temel nedeni, ulus devletlerin verilecek az\u0131nl\u0131k haklar\u0131n\u0131n bir b\u00f6l\u00fcnmeye yol a\u00e7mas\u0131 korkusudur. \u201cDevletleraras\u0131 Dost\u00e7a \u0130li\u015fkilerin \u0130lkeleri Bildirgesi\u201d egemen devlet haklar\u0131n\u0131n, ulusal az\u0131nl\u0131k haklar\u0131ndan \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtir. \u201cYukar\u0131da yer alan paragraflardaki hi\u00e7bir \u015fey, yukar\u0131da tan\u0131mlanm\u0131\u015f bulunan halklar\u0131n e\u015fit haklar\u0131 ve kendi gelece\u011fini tayin etmesi ilkesine uygun olarak kendilerini y\u00f6neten ve b\u00f6ylece \u0131rk, inan\u00e7 ya da renk ayr\u0131m\u0131 yapmadan \u00fclkede ya\u015fayan b\u00fct\u00fcn halk\u0131 temsil eden bir y\u00f6netimi bulunan egemen ve ba\u011f\u0131ms\u0131z Devletlerin toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc ya da siyasal birli\u011fini tamamen ya da bir k\u0131sm\u0131 ile par\u00e7alayacak ya da bozacak olan herhangi bir harekete izin veriyormu\u015f ya da bunu te\u015fvik ediyormu\u015f gibi yorumlanamaz.\u201d<\/p>\n \u0130nsan Haklar\u0131 Evrensel Bildirgesi BM Soyk\u0131r\u0131m S\u00f6zle\u015fmesi 1950 Kas\u0131m ay\u0131nda imzalanan s\u00f6zle\u015fme 1953 y\u0131l\u0131nda y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmi\u015ftir. T\u00fcrkiye S\u00f6zle\u015fme\u2019ye taraft\u0131r ve bireysel ba\u015fvuru hakk\u0131n\u0131 1987 y\u0131l\u0131nda kabul etmi\u015ftir. Daha sonra Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 Komisyonu ile birle\u015fen Divan\u2019\u0131n yetkisini ise 1989\u2019da kabul etmi\u015ftir.<\/p>\n E\u011fitimde Ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011fa Kar\u015f\u0131 S\u00f6zle\u015fme S\u00f6zle\u015fmenin yapt\u0131r\u0131m g\u00fcc\u00fc olmay\u0131p devletler UNESCO genel konferans\u0131n\u0131n tavsiyelerine uymay\u0131 taahh\u00fct etmektedir.<\/p>\n BM Medeni ve Siyasi Haklar Uluslararas\u0131 S\u00f6zle\u015fmesi Madde 27.- Etnik ve dinsel az\u0131nl\u0131klarla dil az\u0131nl\u0131klar\u0131n\u0131n bulundu\u011fu devletlerde bu az\u0131nl\u0131klardan olan ki\u015filerin, gruplar\u0131ndaki \u00f6teki \u00fcyelerle birlikte topluluk olarak kendi k\u00fclt\u00fcrlerinden yararlanmak, kendi dinlerini a\u00e7\u0131klamak ve uygulamak ya da kendi dillerini kullanmak haklar\u0131 yads\u0131namaz.\u00a0<\/span>(23)\u00a0<\/span>[xxi]<\/p>\n T\u00fcrkiye bu maddeye \u015fu \u00e7ekinceyi koymu\u015ftur: \u201cT\u00fcrkiye, S\u00f6zle\u015fmenin 27. Maddesini, T.C. Anayasas\u0131\u2019n\u0131n ve 24 Temmuz 1923 tarihli Lozan Antla\u015fmas\u0131 ve eklerinin ilgili h\u00fck\u00fcmlerine ve usullerine g\u00f6re uygulama hakk\u0131na sahiptir.\u201d Bu s\u00f6zle\u015fmenin 26. Maddesinde ise yasa \u00f6n\u00fcnde e\u015fitlik ve ayr\u0131mc\u0131l\u0131k yasa\u011f\u0131 yer al\u0131r.<\/p>\n 27. Maddede tan\u0131nan az\u0131nl\u0131k haklar\u0131 bir \u00f6zelli\u011fi ile b\u00fct\u00fcn di\u011fer s\u00f6zle\u015fme ve anla\u015fmalarda verilen haklardan ayr\u0131l\u0131r. \u0130nsan haklar\u0131 komitesi tan\u0131nan haklar\u0131n vatanda\u015fl\u0131\u011fa ba\u011fl\u0131 olmadan devletin kendi \u00fclkesinde bulunan ve kendi yetkisine tabi herkese siyasi haklar d\u0131\u015f\u0131nda kalan b\u00fct\u00fcn haklar\u0131 sa\u011flamay\u0131 taahh\u00fct etmesidir. \u201cBM insan Haklar\u0131 komitesi, Ki\u015fisel Ve Siyasal Haklar s\u00f6zle\u015fmesinin 2(1) maddesi gere\u011fince s\u00f6zle\u015fmeye taraf devletlerin 27. Madde ile tan\u0131nan haklar\u0131n vatanda\u015fl\u0131k \u015fart\u0131 ile s\u0131n\u0131rlanmayaca\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fturmu\u015ftur. Bu \u00e7er\u00e7evede 27. Maddeye g\u00f6re az\u0131nl\u0131k grubu olu\u015fturan g\u00f6\u00e7en i\u015f\u00e7ilerin de bu maddede tan\u0131nan haklardan mahrum edilmeyece\u011finin alt\u0131 \u00e7izilmi\u015ftir.\u201d\u00a0<\/span>(24)\u00a0<\/span>[xxii]<\/p>\n Ekonomik, Toplumsal ve K\u00fclt\u00fcrel Haklar Uluslararas\u0131 S\u00f6zle\u015fmesi B\u00f6l\u00fcmleri i\u00e7in \u00e7ekince koymu\u015ftur. \u201c T.C. Bu s\u00f6zle\u015fmenin 13. Maddesinin 3 ve 4. Paragraflar\u0131ndaki h\u00fck\u00fcmlerine Anayasa\u2019n\u0131n 3,14 ve 42. Maddelerindeki h\u00fck\u00fcmler \u00e7er\u00e7evesinde uygulama hakk\u0131na sahiptir.<\/p>\n AG\u0130K VE AG\u0130T 1992 toplant\u0131s\u0131nda Ulusal Az\u0131nl\u0131k Y\u00fcksek Komiserli\u011fi kurulmu\u015ftur. Komiserin g\u00f6revi az\u0131nl\u0131klarla ilgili sorunlar\u0131n giderilmesi i\u00e7in erken haber verme ve harekete ge\u00e7meye imkan sa\u011flamakt\u0131r. 1994 Budape\u015fte Zirvesi\u2019nde AG\u0130K bir konferans olmaktan \u00e7\u0131k\u0131p \u00f6rg\u00fct niteli\u011fi kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Budape\u015fte kararlar\u0131 uyar\u0131nca, Daim\u00ee Konsey AG\u0130T\u2019in d\u00fczenli karar merci olarak saptanm\u0131\u015f, ayr\u0131ca bu kararlarda AG\u0130T\u2019in ge\u00e7mi\u015fteki t\u00fcm AG\u0130K ilkeleri temelinde \u00e7at\u0131\u015fma \u00f6nleme, buhran y\u00f6netimi etkinliklerinin geli\u015ftirilmesi vurgulanm\u0131\u015ft\u0131r. AG\u0130T Cenevre raporuna g\u00f6re \u201culusal az\u0131nl\u0131klarla ilgili konular ve az\u0131nl\u0131klara mensup bireylerin haklar\u0131yla ilgili uluslararas\u0131 y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckler, uluslararas\u0131 alan\u0131n me\u015fru konular\u0131d\u0131r ve b\u00fct\u00fcn\u00fcyle ilgili devletin i\u00e7 i\u015fi alan\u0131nda de\u011fildir\u201d. Daha sonra Ulusal az\u0131nl\u0131klar\u0131n Korunmas\u0131 \u00c7er\u00e7eve S\u00f6zle\u015fmede de yer alacak olan bu ifade, 1945-1989 d\u00f6neminde az\u0131nl\u0131k haklar\u0131n\u0131 bir i\u00e7 politika sorunu olarak g\u00f6ren ve devletlerin az\u0131nl\u0131k sorunlar\u0131na kendilerine uygun \u015fekilde yakla\u015fmalar\u0131n\u0131 kabul eden g\u00f6r\u00fc\u015ften kesin olarak ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n BM \u00c7ocuk Haklar\u0131 S\u00f6zle\u015fmesi B)1991 Sonras\u0131 Az\u0131nl\u0131k Haklar\u0131<\/p>\n <\/b>\u201cG\u00fcn\u00fcm\u00fczde yakla\u015f\u0131k olarak 4 bin etnik grubun ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ve 6 bin dilin konu\u015fuldu\u011fu d\u00fcnyam\u0131zda art\u0131k, az\u0131nl\u0131k haklar\u0131 kavram\u0131, en az insan haklar\u0131 kavram\u0131 kadar kabul g\u00f6ren bir olgu olmu\u015ftur\u201d\u00a0<\/span>(25)\u00a0<\/span>[xxiii] So\u011fuk sava\u015f\u0131n sona ermesiyle az\u0131nl\u0131k haklar\u0131 tekrar g\u00fcndeme gelmi\u015f, insan haklar\u0131ndan ayr\u0131 az\u0131nl\u0131k haklar\u0131 ile ilgili s\u00f6zle\u015fmeler haz\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n \u201cUlusal veya Etnik, Dinsel ve Dilsel Az\u0131nl\u0131klara Ait Bireylerin Haklar\u0131 Bildirisi\u201d S\u00f6zle\u015fme de\u011fil bir bildiri oldu\u011fu i\u00e7in hukuki ba\u011flay\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 yoktur.<\/p>\n B\u00f6lgesel veya Az\u0131nl\u0131k Dilleri Avrupa \u015eart\u0131 Ulusal Az\u0131nl\u0131klar\u0131n Korunmas\u0131na \u0130li\u015fkin \u00c7er\u00e7eve S\u00f6zle\u015fme T\u00fcm S\u00f6zle\u015fme h\u00fck\u00fcmleri yorumlan\u0131rken bu 3 temel ilke ak\u0131lda tutulmal\u0131d\u0131r. 4. madde devletleri, ulusal az\u0131nl\u0131klar\u0131n kanun \u00f6n\u00fcnde e\u015fitlik ve kanunla e\u015fit korunma haklar\u0131n\u0131 g\u00fcvence alt\u0131na alma y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc getirmi\u015ftir. G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi S\u00f6zle\u015fme S\u00f6zle\u015fmenin kimlere uygulanaca\u011f\u0131n\u0131 bir anlamda az\u0131nl\u0131klar\u0131n kendilerine b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r. S\u00f6z konusu \u00fclkedeki bireyler kendilerini belli bir az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n i\u00e7inde g\u00f6r\u00fcyor ve bu \u015fekilde tan\u0131ml\u0131yorlarsa, S\u00f6zle\u015fme h\u00fck\u00fcmlerinden yararlanmalar\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olacakt\u0131r. Tabi, yukar\u0131daki sorular\u0131 cevaplarken g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz \u00fczere, bir az\u0131nl\u0131k grubundan bahsedebilmek i\u00e7in gerekli olan objektif ve s\u00fcbjektif kriterler bu bireyler i\u00e7in de ge\u00e7erli olacakt\u0131r.<\/p>\n Siyasi a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 ve gev\u015fek bir denetim mekanizmas\u0131 \u00f6ng\u00f6ren s\u00f6zle\u015fme yine de do\u011frudan ulusal az\u0131nl\u0131klar\u0131 konu almas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli bir belgedir.(27)\u00a0<\/span>[xxvi]<\/p>\n Kopenhag Kriterleri 1997 y\u0131l\u0131ndan ba\u015flamak \u00fczere, AB\u2019nin aday \u00fclkelerin ilerlemelerini izlemek ve de\u011ferlendirmek i\u00e7in kulland\u0131\u011f\u0131 temel ara\u00e7, d\u00fczenli raporlar yay\u0131nlanmas\u0131d\u0131r. 2005 y\u0131l\u0131ndan itibaren bu raporlara \u201cilerleme raporlar\u0131\u201d ad\u0131 verilmektedir. Kopenhag kriterlerine uygun olarak bu ilerleme raporlar\u0131nda da, AB Komisyonu aday \u00fclkelerdeki az\u0131nl\u0131klar\u0131n durumlar\u0131n\u0131 ayr\u0131ca bir incelemeye tabi tutmaktad\u0131r.<\/p>\n Lozan ve \u00c7a\u011fda\u015f Az\u0131nl\u0131k Haklar\u0131n\u0131n Kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131:<\/p>\n – Lozan Antla\u015fmas\u0131 az\u0131nl\u0131k haklar\u0131n\u0131 sadece M\u00fcsl\u00fcman olmayan az\u0131nl\u0131klar\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcne vermektedir. T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015fayan herkes ve T\u00fcrk\u00e7eden ba\u015fka dille konu\u015fanlar i\u00e7in ge\u00e7erli oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen haklar, devletin kabul etmemesi nedeniyle kapsam d\u0131\u015f\u0131nda kalmaktad\u0131r. Bu konu halen tart\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n \u00c7a\u011fda\u015f Az\u0131nl\u0131k haklar\u0131 ise teorik olarak b\u00fct\u00fcn sosyolojik soy, din ve dil az\u0131nl\u0131klar\u0131n\u0131 kapsar. BM \u0130nsan Haklar\u0131 komitesi ise az\u0131nl\u0131k haklar\u0131ndan vatanda\u015f olmayan g\u00f6\u00e7menlerin ve yabanc\u0131lar\u0131n da yararlanmas\u0131n\u0131 \u00f6n g\u00f6rmektedir.<\/p>\n – Lozan Antla\u015fmas\u0131n\u0131n az\u0131nl\u0131klarla ilgili h\u00fck\u00fcmleri temel yasa h\u00fckm\u00fcnde olup hi\u00e7bir kanunun, y\u00f6netmeli\u011fin, i\u015flemin ve uygulaman\u0131n Lozan\u2019a ayk\u0131r\u0131 olmamas\u0131 gerekmektedir.<\/p>\n Mevcut hi\u00e7bir az\u0131nl\u0131k s\u00f6zle\u015fmesinde bu g\u00fc\u00e7te bir koruma s\u00f6z konusu de\u011fildir. S\u00f6zle\u015fmelerin \u00e7o\u011funda sadece tavsiye s\u00f6z konusudur. Kopenhag kriterleri az\u0131nl\u0131k haklar\u0131n\u0131 g\u00fcvence alt\u0131na alacak kurumlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 \u015fart\u0131n\u0131 getirmi\u015ftir. AB\u2019ye girmeye aday \u00fclkelerin bu kurumlar\u0131 kurmas\u0131 ve az\u0131nl\u0131klar\u0131 korumas\u0131 gerekmektedir.<\/p>\n – Lozan antla\u015fmas\u0131nda bireylerin kendilerini az\u0131nl\u0131k olarak niteleyip nitelememek, az\u0131nl\u0131k haklar\u0131ndan yararlan\u0131p yaralanmamak konusunda serbestlikten s\u00f6z edilmez.<\/p>\n \u00c7a\u011fda\u015f s\u00f6zle\u015fmelerde ise, bireyin kendini az\u0131nl\u0131k olarak niteleyip nitelememekte, az\u0131nl\u0131k haklar\u0131ndan yararlanmak isteyip istememekte serbest oldu\u011fu a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtilmi\u015ftir. G\u00f6n\u00fcll\u00fc asimilasyon serbesttir.<\/p>\n – Lozan Antla\u015fmas\u0131\u2019nda e\u015fitlik ve ayr\u0131mc\u0131l\u0131k yasa\u011f\u0131 ilkeleri en geni\u015f \u015fekliyle yer al\u0131r. Ancak tam bir e\u015fitli\u011fin ger\u00e7ekle\u015fmesi i\u00e7in devlete \u00f6zel \u00f6nlemler almak gibi bir g\u00f6rev y\u00fcklemez.<\/p>\n \u00c7a\u011fda\u015f az\u0131nl\u0131k haklar\u0131 s\u00f6zle\u015fmelerinde ise ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131n \u00f6nlenmesi ve e\u015fitli\u011fin ger\u00e7ekle\u015fmesi i\u00e7in pozitif ay\u0131r\u0131mc\u0131l\u0131\u011fa yer vermektedir. \u00c7a\u011fda\u015f az\u0131nl\u0131k s\u00f6zle\u015fmelerinde a\u00e7\u0131k bir \u00f6neri yoktur Ancak pozitif ayr\u0131mc\u0131l\u0131k dolayl\u0131 olarak az\u0131nl\u0131klara bu yard\u0131mlar\u0131n yap\u0131lmas\u0131n\u0131 gerektirebilir.<\/p>\n – Lozan\u2019da az\u0131nl\u0131klar\u0131n az\u0131nl\u0131k dilindeki soyad\u0131n\u0131 ve ad\u0131n\u0131 kullanmas\u0131, topografik isim ve i\u015faretleri az\u0131nl\u0131k dilinde ifade etme haklar\u0131 ile ilgili h\u00fck\u00fcm yoktur. Devlet 21 Haziran 1934 tarih ve 2525 Say\u0131l\u0131 Soyad\u0131 Kanununu ile ve e\u015fitlik ilkesine ayk\u0131r\u0131 olarak az\u0131nl\u0131klar\u0131n kendi dillerindeki soyadlar\u0131n\u0131 kullanmalar\u0131n\u0131 k\u0131smen yasaklam\u0131\u015ft\u0131r. Topografik isimlerin neredeyse hepsi de\u011fi\u015ftirilmi\u015ftir.<\/p>\n \u00c7a\u011fda\u015f az\u0131nl\u0131k s\u00f6zle\u015fmelerinde soyad\u0131n\u0131 kullanma hakk\u0131 ve topografik isim ve i\u015faretleri az\u0131nl\u0131k dilinde ifade etme haklar\u0131 \u00f6zel olarak tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n – Lozan Antla\u015fmas\u0131nda asimilasyonu a\u00e7\u0131k\u00e7a engelleyen bir h\u00fck\u00fcm yoktur. \u00c7a\u011fda\u015f az\u0131nl\u0131k haklar\u0131nda, az\u0131nl\u0131klar\u0131n t\u00fczel ki\u015fili\u011fi tan\u0131nmakta ve kendi geleneklerine g\u00f6re \u00f6rg\u00fctlenmelerine izin verilmektedir.<\/p>\n -Lozan\u2019\u0131n 42.maddesinde yer alan ortak komisyonlar ortadan kald\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in az\u0131nl\u0131klar\u0131n kendilerini ilgilendiren konularda kat\u0131l\u0131mlar\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmamaktad\u0131r. Son olarak Vak\u0131flar Meclisine bir az\u0131nl\u0131k temsilcisi al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n \u00c7a\u011fda\u015f az\u0131nl\u0131k s\u00f6zle\u015fmelerinde ise az\u0131nl\u0131klar\u0131n kendilerini ilgilendiren konularda kamusal i\u015flere etkili kat\u0131l\u0131m\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n – Lozan\u2019da az\u0131nl\u0131klar\u0131n yurt d\u0131\u015f\u0131nda ba\u015fka benzer kurum ve kurulu\u015flarla ili\u015fki kurmas\u0131 konusunda h\u00fck\u00fcm yoktur. \u00c7a\u011fda\u015f az\u0131nl\u0131k haklar\u0131 ise devlete az\u0131nl\u0131klar\u0131n kalk\u0131nma ve geli\u015fmeye tam olarak kat\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak tedbirleri alma ve ulusal politika ve programlar\u0131n az\u0131nl\u0131klar\u0131n menfaatleri dikkate al\u0131narak planlanmas\u0131 g\u00f6revini verir.<\/p>\n – Lozan serf determinasyon hakk\u0131ndan s\u00f6z etmez.<\/p>\n \u00c7a\u011fda\u015f baz\u0131 s\u00f6zle\u015fmelerde self determinasyon hakk\u0131na yer verilmi\u015ftir.<\/p>\n – Lozan az\u0131nl\u0131k haklar\u0131n\u0131 kamu d\u00fczenine ayk\u0131r\u0131l\u0131k, ahlaka ayk\u0131r\u0131l\u0131k ve baz\u0131 durumlarda milli savunma gerekleri ile s\u0131n\u0131rland\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n \u00c7a\u011fda\u015f az\u0131nl\u0131k haklar\u0131nda ise genel s\u0131n\u0131r, \u00e7o\u011fulcu ve demokratik toplum d\u00fczenini saplanmas\u0131, \u00fclke b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn korunmas\u0131, kamu d\u00fczenine ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131n ve haklar\u0131n k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131lmas\u0131n\u0131n \u00f6nlenmesidir. Ola\u011fan\u00fcst\u00fc durumlarda devletin haklara ayk\u0131r\u0131 \u00f6nlemler almas\u0131 (derogation) m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n SONU\u00c7: Lozan, ya\u015fama ve varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrme hakk\u0131, ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131n \u00f6nlenmesi, e\u015fitlik hakk\u0131, ana dilde e\u011fitim hakk\u0131 vb pek \u00e7ok \u00e7a\u011fda\u015f hakk\u0131 tan\u0131maktad\u0131r. Elbette asimilasyonun a\u00e7\u0131k\u00e7a yasaklanmas\u0131, yurt d\u0131\u015f\u0131ndaki kurum ve kurulu\u015flarla ili\u015fki kurulmas\u0131na izin verilmesi vb haklar\u0131n da bir hukuk devleti olan Cumhuriyet taraf\u0131ndan tart\u0131\u015fmas\u0131z verilmesi gerekir.<\/p>\n <\/span>D<\/span>\u0130PNOTLAR:<\/span> Murat Bebiroğlu Hıristiyan Gazete Bu yazının amacı, yeni anayasa hazırlanırken Lozan Antlaşmasının azınlıklara sağladığı hakları incelemek ve bu hakları çağdaş azınlık haklarıyla karşılaştırarak Lozan’ın ve çağdaş azınlık haklarının daha iyi anlaşılmasını sağlamaktır. Lozan’ın azınlıklara tanıdığı hakları ve çağdaş azınlık haklarını kapsamayan ve bu hakların verilmesini garanti etmeyen bir anayasa hem eksik olacak, hem de Hukuk devleti […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-14222","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-arastirma-ana-sayfa","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14222","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14222"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14222\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14225,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14222\/revisions\/14225"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14222"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14222"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14222"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n<\/b><\/span>H\u0131<\/span>ristiyan\u00a0G<\/span>azete<\/span><\/p>\n
\n<\/b>
\nLozan genel olarak dil, din ve soy az\u0131nl\u0131klar\u0131n\u0131 tan\u0131m\u0131yorsa da, ayn\u0131 zamanda bir insan haklar\u0131 belgesi oldu\u011fundan, sadece M\u00fcsl\u00fcman olmayan az\u0131nl\u0131klara de\u011fil, T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015fayan herkes i\u00e7in de baz\u0131 haklar getirmi\u015ftir.
\nGenel olarak san\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi Lozan\u2019\u0131n gayrim\u00fcslim az\u0131nl\u0131klara verdi\u011fi haklar da sadece Ermeni, Rum ve Yahudilere verilmi\u015f haklar de\u011fildir. Lozan T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015fayan b\u00fct\u00fcn M\u00fcsl\u00fcman olmayan (gayrim\u00fcslim) az\u0131nl\u0131klara, az\u0131nl\u0131k haklar\u0131n\u0131 tan\u0131maktad\u0131r. Bu nedenle az\u0131nl\u0131k haklar\u0131n\u0131n sadece bu \u00fc\u00e7 toplulu\u011fa tan\u0131nmas\u0131 ciddi bir eksikliktir. S\u00fcryanilerin bu haklardan feragat ettikleri do\u011fru olmamakla birlikte, do\u011fru olsa bile ge\u00e7erli de\u011fildir. \u201cb\u00f6yle bir feragat olay\u0131 mevcutsa bile hukuken ge\u00e7ersizdir; \u00e7\u00fcnk\u00fc az\u0131nl\u0131k haklar\u0131 Hobbes\u2019dan bu yana (1588-1679) bireysel hakt\u0131r. Yani kolektif olarak kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 halde gruba de\u011fil bireye verilmi\u015ftir. Grup hak sahibi de\u011fildir. Dolay\u0131s\u0131yla bir bireyin hakk\u0131ndan, o bireyin mensubu oldu\u011fu grubun lideri\/temsilcisi feragat edemez\u201d.\u00a0<\/span>(1)\u00a0<\/span>[i] \u00d6zellikle de bu hak uluslararas\u0131 bir antla\u015fmayla getirilmi\u015f ve de\u011fi\u015ftirilmesi ve kald\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00f6zel ko\u015fullara ba\u011flanm\u0131\u015fsa.<\/p>\n
\nSonu\u00e7 olarak Lozan Antla\u015fmas\u0131n\u0131n M\u00fcsl\u00fcman olmayan az\u0131nl\u0131klara tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 haklardan T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015fayan S\u00fcryaniler, Keldaniler ve Nasturiler vb de yararlanmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\n<\/b>
\n1926 Y\u0131l\u0131nda y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girecek olan Medeni Kanun haz\u0131rlan\u0131rken, h\u00fck\u00fcmet Medeni Kanuna ayk\u0131r\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc Lozan Antla\u015fmas\u0131n\u0131n 42. Maddesinin ilk f\u0131kras\u0131nda yer alan haklar\u0131 geri almak i\u00e7in gizli a\u00e7\u0131k giri\u015fimler ba\u015flatm\u0131\u015ft\u0131. Lozan Antla\u015fmas\u0131\u2019n\u0131n 42.maddesinin kurulmas\u0131n\u0131 emretti\u011fi \u00fc\u00e7 komisyon 1925 y\u0131l\u0131n\u0131n May\u0131s ay\u0131nda kurulmu\u015ftu. \u201cBu komisyonlar\u0131n Rum, Ermeni ve Yahudi \u00fcyeleri h\u00fck\u00fcmet taraf\u0131ndan tayin edildi. Uzun tart\u0131\u015fmalar ve h\u00fck\u00fcmet \u00e7evrelerinden gelen yo\u011fun bask\u0131lardan sonra, 10 Eyl\u00fcl 1925 tarihinde Yahudi \u00fcyelerin bulundu\u011fu komisyon, Yahudi cemaatinin Lozan Anla\u015fmas\u0131\u2019n\u0131n 42. Maddesinin verdi\u011fi haklardan vazge\u00e7ildi\u011fine dair karar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klad\u0131. Bunu Ermeni cemaatinin ayn\u0131 y\u00f6nde ald\u0131\u011f\u0131 karar takip etti. Rum cemaati de bir miktar direndi ama s\u00fcrekli olarak \u201ctasfiye karar\u0131 alacak\u201d alt komiteler kuruldu. Bazen alt komitenin de \u00fcyeleri de\u011fi\u015ftirildi ve y\u00f6netim a\u00e7\u0131s\u0131ndan daha \u201cm\u00fclayim\u201d \u00fcyeler atand\u0131. Nihayet alt komite i\u00e7inde oylaman\u0131n yap\u0131laca\u011f\u0131 g\u00fcnden bir g\u00fcn \u00f6nce 42. Maddenin sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 haklardan vazge\u00e7ilmesine a\u00e7\u0131k\u00e7a kar\u015f\u0131 olan \u00fc\u00e7 delege polis taraf\u0131ndan g\u00f6zalt\u0131na al\u0131nd\u0131. Ve sonunda, 27 Kas\u0131m 1925 g\u00fcn\u00fc, alt komitedeki 72 \u00fcyeden 55\u2019inin oyu ile Rumlar da ayn\u0131 haklardan vazge\u00e7tiklerine dair belgeyi imzalad\u0131\u201d\u00a0<\/span>(7)\u00a0<\/span>[vii]<\/p>\n
\nAz\u0131nl\u0131klara tan\u0131nan haklar, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde insan haklar\u0131 kapsam\u0131nda ele al\u0131nmaktad\u0131rlar. \u201c1789 Yurtta\u015f ve \u0130nsan Haklar\u0131 Beyannamesinde, 1948 \u0130nsan Haklar\u0131 Evrensel Beyannamesinde, 1966 Birle\u015fmi\u015f Milletler S\u00f6zle\u015fmelerinde \u0131srarla insan haklar\u0131n\u0131n \u00abdevredilemez \u00bb olduklar\u0131 vurgulanmaktad\u0131r. Do\u011falar\u0131 gere\u011fi devredilmeleri m\u00fcmk\u00fcn olmayan haklardan, 3. ki\u015fi ya da bir grup ad\u0131na feragat edilmesi teredd\u00fctle kar\u015f\u0131lanmal\u0131d\u0131r.\u201d(9)[viii] Daha \u00f6nemlisi Lozan Antla\u015fmas\u0131n\u0131n 44. Maddesi antla\u015fman\u0131n Milletler Cemiyetinin \u00e7o\u011funluk karar\u0131yla de\u011fi\u015fece\u011fini belirtmektedir.<\/p>\n
\n<\/b>
\nBM \u0130nsan Haklar\u0131 Komitesinin yorumuna ve Ulusal Az\u0131nl\u0131klar\u0131n Korunmas\u0131 \u00c7er\u00e7eve S\u00f6zle\u015fmesine g\u00f6re bireyler bir az\u0131nl\u0131k grubunun \u00fcyesi olmaya zorlanamazlar. Bu yorum \u00e7ok k\u00fclt\u00fcrl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc ve bireyin kendi kimli\u011fini se\u00e7me haklar\u0131n\u0131 temel almaktad\u0131r. Ger\u00e7ekten de, demokratik bir toplumda birey, kendisini bir az\u0131nl\u0131k grubunun par\u00e7as\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcp, o grubun k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc devam ettirme hakk\u0131na ve bunu talep etme yetkisine sahip oldu\u011fu gibi, deyim yerinde ise, \u201casimile olma\u201d hakk\u0131na da sahiptir. Ancak burada, dikkat edilmesi gereken, b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 bireyin se\u00e7ebilecek durumda olmas\u0131d\u0131r. Yoksa, \u201czorunlu asimilasyonun\u201d az\u0131nl\u0131k hakk\u0131 kavram\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fcne kar\u015f\u0131 oldu\u011fu ve dolay\u0131s\u0131yla da temel bir insan haklar\u0131 ihlali oldu\u011fu kabul edilmelidir.\u00a0<\/span>(11)\u00a0<\/span>[ix]<\/p>\n
\nb<\/span>)\u00a0<\/b>1991 Sonras\u0131 az\u0131nl\u0131k haklar\u0131.<\/p>\n
\n<\/b>
\nLozan antla\u015fmas\u0131 Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131n\u0131n tipik \u00f6rneklerinden biridir. Di\u011fer antla\u015fmalardan en \u00f6nemli fark\u0131, soy, dil ve din az\u0131nl\u0131\u011f\u0131 tan\u0131mamas\u0131 sadece M\u00fcsl\u00fcman olmayan az\u0131nl\u0131klara hak verilmesidir. Di\u011fer fark\u0131 da az\u0131nl\u0131klar\u0131n yurtta\u015f olma maddesidir\u00a0<\/span>(15)\u00a0<\/span>[xiii]. T\u00fcrkiye\u2019de M\u00fcsl\u00fcman olmayan az\u0131nl\u0131klar\u0131 hepsi otokton topluluklar ve dolay\u0131s\u0131yla yurtta\u015f olduklar\u0131ndan bu maddeye gerek g\u00f6r\u00fclmemi\u015ftir. Lozan Antla\u015fmas\u0131nda az\u0131nl\u0131k haklar\u0131 sadece M\u00fcsl\u00fcman olmayan topluluklara verilmi\u015ftir. Ancak Devlet, bu s\u0131n\u0131flamaya da uymam\u0131\u015f ve Rum, Ermeni ve Yahudi toplumuna bu haklar\u0131 verilirken, S\u00fcryani, Keldani gibi H\u0131ristiyan topluluklar g\u00f6rmezden gelinmi\u015ftir.<\/p>\n
\n<\/b>
\nAz\u0131nl\u0131klarla ilgili maddelerin g\u00fcc\u00fc:<\/p>\n
\nSeyahat ve g\u00f6\u00e7le ilgili h\u00fck\u00fcmleri genel olarak uygulanmaktad\u0131r.<\/p>\n
\nMadde 39.-M\u00fcsl\u00fcman olmayan az\u0131nl\u0131klara mensup T\u00fcrk vatanda\u015flar\u0131, M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n yararland\u0131klar\u0131 ayn\u0131 yurtta\u015fl\u0131k ( medeni hukuk ) ve siyasal haklardan yararlanacaklard\u0131r.<\/p>\n
\nMahkemede az\u0131nl\u0131k dilinin kullan\u0131lmas\u0131 ile ilgili bilinen son \u00f6rnek, Yass\u0131ada Mahkemelerinde (1960-61) Ek\u00fcmenik Patrik Atenhagoras\u2019\u0131n Rumca yapt\u0131\u011f\u0131 konu\u015fmad\u0131r.<\/p>\n
\nNe yaz\u0131k ki bu g\u00fcne kadar bu maddenin ikinci f\u0131kras\u0131 i\u015fletilmemi\u015ftir. M\u00fcsl\u00fcman olmayan az\u0131nl\u0131klar\u0131n \u00f6nemli oranda bulunduklar\u0131 il ve il\u00e7elerde az\u0131nl\u0131klara, devlet b\u00fct\u00e7esi, belediye b\u00fct\u00e7esi ya da \u00f6teki b\u00fct\u00e7elerden e\u011fitim, din ve hay\u0131r i\u015fleri i\u00e7in ayr\u0131lan paralardan hak g\u00f6zetirli\u011fe uygun bir pay, ilgili kurumlar\u0131n yetkili temsilcilerine \u00f6denmemi\u015ftir.<\/p>\n
\nBu tedbirler, T\u00fcrk H\u00fck\u00fcmeti ile ilgili az\u0131nl\u0131klardan her birinin e\u015fit say\u0131da temsilcilerinden kurulu bir \u00f6zel komisyonlarca d\u00fczenlenecektir. Anla\u015fmazl\u0131k \u00e7\u0131karsa T\u00fcrk H\u00fck\u00fcmeti ile Milletler Cemiyeti Avrupa hukuk\u00e7ular\u0131 aras\u0131ndan birlikte se\u00e7ecekleri bir hakemi, \u00fcst hakem olarak atayacaklard\u0131r.<\/p>\n
\nDi\u011fer taraftan h\u00fck\u00fcmetin koruma taahh\u00fcd\u00fcne ra\u011fmen binlerce kilise, y\u00fczlerce sinagog y\u0131k\u0131l\u0131p yok edilmi\u015f ya da amac\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda kullan\u0131lmaya terk edilmi\u015ftir. Son y\u0131llarda devlet ilk kez b\u00fct\u00e7eden pay ay\u0131rarak Ahtamar Surp Ha\u00e7 Kilisesi, S\u00fcmela Manast\u0131r\u0131 gibi baz\u0131 dini yap\u0131lar\u0131 onarm\u0131\u015ft\u0131r. Anadolu\u2019da bulunan pek \u00e7ok az\u0131nl\u0131k mezarl\u0131\u011f\u0131 tahrip edilerek yok edilmi\u015f kalanlar\u0131n b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc de peri\u015fan durumdad\u0131r. Son y\u0131llarda \u00f6zellikle az\u0131nl\u0131k mensuplar\u0131n\u0131n destekleriyle baz\u0131 mezarl\u0131klar (Arapkir Mezarl\u0131\u011f\u0131 gibi) onar\u0131lm\u0131\u015fsa da daha pek \u00e7ok mezarl\u0131k bak\u0131ma muhta\u00e7t\u0131r.<\/p>\n
\nLozan Antla\u015fmas\u0131n\u0131n Az\u0131nl\u0131klarla ilgili maddelerinin g\u00fcvencesi.
\nMadde 44.- T\u00fcrkiye bu Kesimin yukar\u0131daki maddelerinin T\u00fcrkiye\u2019nin M\u00fcsl\u00fcman olmayan az\u0131nl\u0131klar\u0131yla ilgili oldu\u011fu \u00f6l\u00e7\u00fcde, uluslararas\u0131 nitelikte y\u00fck\u00fcmler meydana getirmelerini ve Milletler Cemiyeti\u2019nin g\u00fcvencesi (garantisi) alt\u0131na konulmalar\u0131n\u0131 kabul eder.<\/p>\n
\n<\/b>
\nMadde 45.-Bu Kesimdeki h\u00fck\u00fcmlerle T\u00fcrkiye\u2019nin M\u00fcsl\u00fcman olmayan az\u0131nl\u0131klar\u0131na tan\u0131m\u0131\u015f oldu\u011fu haklar, Yunanistan taraf\u0131ndan kendi \u00fclkesinde bulunan M\u00fcsl\u00fcman az\u0131nl\u0131k i\u00e7in de tan\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
\n<\/span>
\n\u00d6ncelikle Lozan Antla\u015fmas\u0131n\u0131n T\u00fcrk\u00e7e, Frans\u0131zca ve \u0130ngilizce orijinal metinlerinde de kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131l\u0131k s\u00f6z\u00fc ge\u00e7mez. Uluslar aras\u0131 bir metinde kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131l\u0131k ilkesi varsa bunun a\u00e7\u0131k\u00e7a yaz\u0131lmas\u0131 gerekir. \u0130kinci olarak, az\u0131nl\u0131klar T\u00fcrkiye Cumhuriyeti vatanda\u015flar\u0131d\u0131r. \u00c7a\u011fda\u015f demokratik hukuk devletlerinde e\u015fitlik ilkesi ve ayr\u0131mc\u0131l\u0131k yasa\u011f\u0131 gere\u011fi hi\u00e7bir devlet kendi vatanda\u015flar\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131l\u0131k ilkesini uygulayamaz. Ne gariptir ki Anayasa Mahkemesinin (1979\/1E-1980\/1K) karar\u0131 da m\u00fctekabiliyet oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcndedir.<\/p>\n
\n<\/b>
\nBM\u2019in 1948\u2019de yay\u0131mlanan \u0130nsan Haklar\u0131 Evrensel Bildirisi az\u0131nl\u0131klardan hi\u00e7 s\u00f6z etmez. Ancak ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00f6nleme ilkesine onay verir. D\u00fc\u015f\u00fcnce ve inan\u00e7 \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc 18. Maddede, bar\u0131\u015f i\u00e7inde toplanma \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc 20. Maddede ve toplulu\u011fun k\u00fclt\u00fcrel ya\u015fam\u0131na \u00f6zg\u00fcrce kat\u0131lma hakk\u0131 27. Maddede d\u00fczenlenmi\u015ftir.<\/p>\n
\n<\/b>
\n1948 y\u0131l\u0131nda az\u0131nl\u0131klar\u0131n var olma hakk\u0131n\u0131 fizik olarak ele alm\u0131\u015f, az\u0131nl\u0131klar\u0131n kimlik hakk\u0131 yine sa\u011flanamam\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrkiye bu s\u00f6zle\u015fmeye taraft\u0131r.(22)[xx]
\n\u0130nsan Haklar\u0131 ve Temel \u00d6zg\u00fcrl\u00fcklerinin Korunmas\u0131na \u0130li\u015fkin S\u00f6zle\u015fme (Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 S\u00f6zle\u015fmesi)<\/p>\n
\nBu s\u00f6zle\u015fmede az\u0131nl\u0131klarla ilgili olarak ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131n \u00f6nlenmesi h\u00fck\u00fcmleri (M.14) vard\u0131r. Ancak az\u0131nl\u0131k haklar\u0131n\u0131n korunmas\u0131 ile ilgili maddelere rastlanmaz. Bu s\u00f6zle\u015fmenin as\u0131l \u00f6nemi, bilinen en etkili denetim mekanizmas\u0131na sahip olmas\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n
\n<\/b>
\nBirle\u015fmi\u015f Milletler E\u011fitim, Bilim ve K\u00fclt\u00fcr Kurumu [UNESCO] taraf\u0131ndan
\n14 Aral\u0131k 1960 tarihli Genel Toplant\u0131\u2019da kabul edilmi\u015ftir. T\u00fcrkiye bu s\u00f6zle\u015fmeyi hen\u00fcz imzalamam\u0131\u015ft\u0131r. Bu s\u00f6zle\u015fmede az\u0131nl\u0131klarla ilgili ba\u015fl\u0131ca \u00f6neriler \u015funlard\u0131r:
\n\u2022 Taraf devletler, az\u0131nl\u0131klar\u0131n kendi e\u011fitim faaliyetlerini y\u00fcr\u00fctme hakk\u0131n\u0131 kabul etmi\u015flerdir.
\n\u2022 E\u011fitim hakk\u0131, az\u0131nl\u0131k dillerinin kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 ve bu dillerin \u00f6\u011fretimi hakk\u0131n\u0131 da i\u00e7erir.
\n\u2022 E\u011fitim faaliyetlerini y\u00fcr\u00fctme hakk\u0131, resmi dili \u00f6\u011frenmeye engel olacak bi\u00e7imde kullan\u0131lamaz.
\n\u2022 Az\u0131nl\u0131k okullar\u0131nda verilecek e\u011fitim, yetkili makamlar\u0131n saptad\u0131\u011f\u0131 standartlardan d\u00fc\u015f\u00fck olmayacakt\u0131r.
\n\u2022 Az\u0131nl\u0131k okullar\u0131nda okuma iste\u011fe ba\u011fl\u0131 olacakt\u0131r.<\/p>\n
\n<\/b>
\n1945-1989 d\u00f6nemi boyunca sadece bir BM s\u00f6zle\u015fmesi \u00f6zel bir az\u0131nl\u0131k maddesi i\u00e7eriyordu. 16 Aral\u0131k 1966 tarihinde kabul edilen Ki\u015fisel ve Siyasi Haklar Uluslararas\u0131 S\u00f6zle\u015fmesi\u2019nin 27. Maddesi.<\/p>\n
\n16.12.1966 tarihinde kabul edilen S\u00f6zle\u015fmesi\u2019nin 13. Maddesi de e\u011fitimin \u0131rksal, etnik ve dinsel gruplar aras\u0131nda ho\u015fg\u00f6r\u00fc ve dostlu\u011fu geli\u015ftirdi\u011fini ve BM bar\u0131\u015f koruma etkinliklerini \u00f6zendirdi\u011fini de kabul etti\u011fi belirtilmektedir. T\u00fcrkiye bu maddenin 3. Paragraf\u0131ndaki veli ve vasilerin \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 kendi inan\u00e7lar\u0131 do\u011frultusunda e\u011fitim g\u00f6rmelerini sa\u011flamaya ve 4. Paragraftaki \u201cBu maddenin hi\u00e7bir h\u00fckm\u00fc her durumda bu maddenin 1. F\u0131kras\u0131nda \u00f6ne s\u00fcr\u00fclen ilkelerin g\u00f6zetilmesi ve verilen e\u011fitimin Devlet taraf\u0131ndan konulacak belli \u00f6l\u00e7\u00fclere uygun d\u00fc\u015fmesi ko\u015fuluyla birey ve kurulu\u015flar\u0131n e\u011fitim kurumlar\u0131 kurma ve y\u00f6netme \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc zedeleyecek \u015fekilde yorumlanamaz\u201d.<\/p>\n
\n<\/b>
\nAvrupa G\u00fcvenlik ve \u0130\u015fbirli\u011fi Konferans\u0131 (AG\u0130K), So\u011fuk Sava\u015f ko\u015fullar\u0131ndaki Avrupa\u2019da gerginli\u011fe son verilmesi, g\u00fcvenlik ve istikrar\u0131n sa\u011flanmas\u0131 ve kat\u0131lan devletler aras\u0131nda bu amaca y\u00f6nelik i\u015fbirli\u011finin geli\u015ftirilmesi d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle 1973 tarihinde Helsinki\u2019de ba\u015flat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. 35 \u00fclkenin Devlet ve H\u00fck\u00fcmet Ba\u015fkanlar\u0131nca 30 Temmuz-1 A\u011fustos 1975 tarihlerinde Helsinki\u2019de d\u00fczenlenen zirve Toplant\u0131s\u0131\u2019nda Helsinki Niha\u00ee Senedi, imzalanm\u0131\u015ft\u0131r. AGIK Yeni Bir Avrupa i\u00e7in Paris \u015eart\u0131 (1990): \u201cUlusal az\u0131nl\u0131klar\u0131n etnik, k\u00fclt\u00fcrel, dilsel ve dinsel kimliklerinin korunaca\u011f\u0131, ulusal az\u0131nl\u0131klara mensup ki\u015filerin bu kimliklerini ayr\u0131ma tabi tutulmaks\u0131z\u0131n ve kanun \u00f6n\u00fcnde tam bir e\u015fitlikle, \u00f6zg\u00fcr olarak irade etmeye, korumaya ve geli\u015ftirmeye haklar\u0131 oldu\u011funu teyit ederiz\u201d denmektedir.<\/p>\n
\n<\/b>
\nOcak 1990\u2019da imzaya a\u00e7\u0131lan s\u00f6zle\u015fme ana dilde e\u011fitim hakk\u0131n\u0131 da ele al\u0131r. T\u00fcrkiye s\u00f6zle\u015fmeyi s\u00f6zle\u015fmenin 17, 29 ve 30. maddelerini \u00e7ekince koyarak imzalam\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrkiye, bu maddeleri T.C. Anayasas\u0131 ve 24 Temmuz 1923 Lozan Antla\u015fmas\u0131n\u0131n ifade ve ruhuna uygun olarak yorumlay\u0131p, uygulama hakk\u0131n\u0131 sakl\u0131 tuttu\u011funu ifade etmi\u015ftir. \u00c7ekince, kitle ileti\u015fim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n az\u0131nl\u0131k grubuna veya bir yerli ahaliye mensup \u00e7ocuklar\u0131n dil gereksinimlerine \u00f6zel \u00f6nem g\u00f6stermeleri konusunda te\u015fvik edilmesi. (madde: 17. d)
\n– \u00c7ocu\u011fun anne-babas\u0131na, k\u00fclt\u00fcrel kimli\u011fine, dil ve de\u011ferlerine, \u00e7ocu\u011fun ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 veya geldi\u011fi men\u015fe \u00fclkenin ulusal de\u011ferlerine ve kendisininkinden farkl\u0131 uygarl\u0131klara sayg\u0131s\u0131n\u0131n geli\u015ftirilmesi. (madde 29. c)
\n– Dini ya da dilsel bir az\u0131nl\u0131\u011fa ya da yerli halka mensup bir \u00e7ocu\u011fun, kendi k\u00fclt\u00fcr\u00fcnden yararlanma, kendi dininin gereklerini yerine getirme ya da kendi dilini kullanma hakk\u0131ndan yoksun b\u0131rak\u0131lmamas\u0131. (madde 30)<\/p>\n
\n<\/b>
\nBM Genel Kurulunun 47\/135 say\u0131l\u0131, 18 Aral\u0131k 1992 tarihli karar\u0131 ile \u201cUlusal veya Etnik, Dinsel ve Dilsel Az\u0131nl\u0131klara Ait Bireylerin Haklar\u0131\u201d adl\u0131 bildiri yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r. \u201cBildiri\u2019nin 1. Maddesi\u2019ne g\u00f6re, devletler topraklar\u0131 \u00fczerinde ya\u015fayan az\u0131nl\u0131klar\u0131n varl\u0131klar\u0131n\u0131 ve kimliklerini korumakla y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcrler. 2. Madde, 2.Paragrafa g\u00f6re, az\u0131nl\u0131klar ulusal ve yerel seviyede al\u0131nacak ve kendilerini etkileyecek her t\u00fcrl\u00fc karara kat\u0131lma hakk\u0131na sahiptirler. 3. Maddeye g\u00f6re, az\u0131nl\u0131klar haklar\u0131n\u0131 bireysel veya kolektif olarak uygulayabilirler. 4. Madde ise az\u0131nl\u0131klar\u0131n dillerini \u00f6\u011frenme gibi haklar\u0131ndan bahsetmekte, ayn\u0131 zamanda bulunduklar\u0131 toplumun k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc de \u00f6\u011frenmeleri i\u00e7in te\u015fvik edilmektedirler. 8. Madde de, Bildirinin ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 veya kendi kaderini tayin hakk\u0131n\u0131 te\u015fvik etmedi\u011fini, di\u011fer insanlar\u0131n haklar\u0131na ve \u00fclkenin toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne sayg\u0131 duyuldu\u011funu belirtir\u201d\u00a0<\/span>(26)\u00a0<\/span>[xxiv]<\/p>\n
\n<\/b>
\nAvrupa Konseyi taraf\u0131ndan 1992 tarihinde kabul edilmi\u015ftir. Ad\u0131ndan da anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 gibi Avrupa\u2019da konu\u015fulan b\u00f6lgesel ve az\u0131nl\u0131k dillerini korumay\u0131, bu dillerin yarg\u0131 ve idarede, ekonomik ve sosyal ya\u015famda, k\u00fclt\u00fcrel alanda kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 ama\u00e7lar. T\u00fcrkiye bu s\u00f6zle\u015fmeyi de hen\u00fcz onaylamam\u0131\u015ft\u0131r.
\nS\u00f6zle\u015fmenin \u00e7ok zay\u0131f bir denetim mekanizmas\u0131 vard\u0131r ve sadece devletlere tavsiyede bulunur.<\/p>\n
\n<\/b>
\nT\u00fcrkiye\u2019nin hen\u00fcz taraf olmad\u0131\u011f\u0131 bu s\u00f6zle\u015feme, Avrupa Konseyi taraf\u0131ndan 01 \u015eubat 1995 tarihinde Strasbourg\u2019da kabul edilmi\u015ftir. \u201cS\u00f6zle\u015fmede ulusal az\u0131nl\u0131klar\u0131n tan\u0131m\u0131na ili\u015fkin bir h\u00fck\u00fcm bulunmamaktad\u0131r. Ancak S\u00f6zle\u015fmenin 3. maddesine g\u00f6re: \u201cUlusal az\u0131nl\u0131\u011fa mensup her ki\u015fi, kendisine bu az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n \u00fcyesi olarak davran\u0131lmas\u0131n\u0131 ya da davran\u0131lmamas\u0131n\u0131 serbest\u00e7e se\u00e7me hakk\u0131na sahiptir ve bu se\u00e7imi veya bu se\u00e7imiyle ba\u011flant\u0131l\u0131 haklar\u0131n kullan\u0131m\u0131 herhangi bir olumsuzlu\u011fa neden olamaz\u201d.
\nS\u00f6zle\u015fmenin kendine dayanak ald\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7 temel prensip ilk \u00fc\u00e7 maddede ifade edilmi\u015ftir: Buna g\u00f6re:
\nUlusal az\u0131nl\u0131klar\u0131n korunmas\u0131, insan haklar\u0131n\u0131n uluslararas\u0131 korunmas\u0131n\u0131n ayr\u0131lmaz bir par\u00e7as\u0131 niteli\u011findedir (1. Madde). S\u00f6zle\u015fme h\u00fck\u00fcmlerinin uygulanmas\u0131nda \u201ciyi niyet\u201d kavram\u0131 temel y\u00f6nlendirici bir ilke niteli\u011findedir (2. Madde). Ayr\u0131ca, ulusal az\u0131nl\u0131klara mensup bireyler kendilerini az\u0131nl\u0131k olarak nitelemek veya nitelememek konusunda tamamen \u00f6zg\u00fcrd\u00fcrler (Madde 3).<\/p>\n
\nYukar\u0131da da belirtti\u011fimiz \u00fczere, s\u00f6zle\u015fme daha \u00e7ok \u201cprogram h\u00fck\u00fcmler\u201d olarak tabir edilen h\u00fck\u00fcmleri i\u00e7ermektedir. Bu program h\u00fck\u00fcmler S\u00f6zle\u015fmenin 4-19. maddeleri aras\u0131nda d\u00fczenlenmi\u015ftir. Bu h\u00fck\u00fcmlere k\u0131saca bakacak olur isek:<\/p>\n
\n5. madde, devletleri ulusal az\u0131nl\u0131klara mensup fertlerin k\u00fclt\u00fcrlerini s\u00fcrd\u00fcrebilmeleri ve geli\u015ftirebilmeleri i\u00e7in gerekli ko\u015fullar\u0131 olu\u015fturmakla y\u00fck\u00fcmlendirmi\u015ftir.
\n6. madde, devletleri topraklar\u0131 \u00fczerinde ya\u015fayan t\u00fcm fertler aras\u0131nda etnik, k\u00fclt\u00fcrel, dilbilimsel veya dinsel kimliklerine bak\u0131lmaks\u0131z\u0131n ho\u015fg\u00f6r\u00fc ve k\u00fclt\u00fcrler aras\u0131 diyalogu te\u015fvik etmekle y\u00fck\u00fcmlendirmi\u015ftir.
\n7. madde, toplanma \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, dernek kurma \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ve d\u00fc\u015f\u00fcnce, vicdan ve din \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcyle ilgilidir.
\n8. madde, din ve inanc\u0131 uygulama hakk\u0131n\u0131 konu edinmi\u015ftir.
\n9. madde, ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc hakk\u0131n\u0131n, s\u0131n\u0131rlara bak\u0131lmaks\u0131z\u0131n az\u0131nl\u0131k dilinde bilgi ve d\u00fc\u015f\u00fcnceleri alma ve iletme \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc kapsad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmektedir. Yine bu maddeye g\u00f6re, ulusal az\u0131nl\u0131\u011fa mensup fertlerin, yaz\u0131l\u0131 bas\u0131n organlar\u0131 kurma ve bunlar\u0131 kullanmas\u0131 engellenmeyecektir.
\n10. ve 11. maddeler, kamusal ve \u00f6zel alanlarda ve idari ve adli makamlar \u00f6n\u00fcnde az\u0131nl\u0131k dillerinin kullan\u0131lmas\u0131, az\u0131nl\u0131k dilindeki soyad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131ma hakk\u0131 ve topografik isim ve i\u015faretleri az\u0131nl\u0131k dilinde ifade etme haklar\u0131 da dahil olmak \u00fczere, dil \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc hakk\u0131n\u0131 d\u00fczenlemektedir.
\n12. madde, ulusal az\u0131nl\u0131klar\u0131n ve \u00e7o\u011funluk k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn, tarihinin, dilinin ve dininin tan\u0131t\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in, e\u011fitim ve ara\u015ft\u0131rma alanlar\u0131nda \u00f6nlemler alma y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc getirmektedir.
\n13 ve 14. madde, ulusal az\u0131nl\u0131klara mensup fertlere kendilerine \u00f6zg\u00fc \u00f6zel e\u011fitim ve yeti\u015ftirme kurumlar\u0131n\u0131 kurma ve y\u00f6netme ve az\u0131nl\u0131k dilini \u00f6\u011frenme hakk\u0131n\u0131 tan\u0131maktad\u0131r.
\n15. madde ulusal az\u0131nl\u0131klara mensup \u015fah\u0131slar\u0131n kendilerini etkileyen kararlar\u0131n al\u0131nmas\u0131 s\u00fcrecine kat\u0131lma hakk\u0131n\u0131 d\u00fczenlemektedir.
\n16. madde, az\u0131nl\u0131klar\u0131n n\u00fcfus oranlar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftiren politikalar\u0131 yasaklamakta;
\n17. madde az\u0131nl\u0131klar\u0131n di\u011fer devletlerdeki k\u00fclt\u00fcrel, dilsel ve dinsel yak\u0131nl\u0131klar\u0131 olan gruplarla ili\u015fkilerinin k\u0131s\u0131tlanmas\u0131n\u0131 yasaklamakta;
\n18. madde ulusal az\u0131nl\u0131klar\u0131n korunmas\u0131 i\u00e7in di\u011fer devletlerle icab\u0131nda \u00e7ift tarafl\u0131 ve \u00e7ok tarafl\u0131 S\u00f6zle\u015fmeler yapmay\u0131 \u00f6zendirmekte ve nihayet 19. madde, S\u00f6zle\u015fme h\u00fck\u00fcmlerine k\u0131s\u0131tlama getirilmesini s\u0131n\u0131rland\u0131rmaktad\u0131r.\u201d(27)\u00a0<\/span>[xxv]<\/p>\n
\n<\/b>
\n22 Haziran 1993 tarihinde yap\u0131lan Kopenhag Zirvesi\u2019nde, Avrupa Konseyi, Avrupa Birli\u011fi\u2019ne aday \u00fclkelerin tam \u00fcyeli\u011fe kabul edilmeden \u00f6nce kar\u015f\u0131lamalar\u0131 gereken kriterleri belirlemi\u015ftir. Bu kriterler siyasi, ekonomik ve topluluk mevzuat\u0131n\u0131n benimsenmesi olmak \u00fczere \u00fc\u00e7 grupta toplanm\u0131\u015ft\u0131r. Siyasi kriter; \u201cdemokrasiyi, hukukun \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, insan haklar\u0131n\u0131 ve az\u0131nl\u0131k haklar\u0131n\u0131 g\u00fcvence alt\u0131na alan kurumlar\u0131n var olmas\u0131\u201d olarak ifade edilmektedir.<\/p>\n
\n– Lozan Antla\u015fmas\u0131\u2019nda, pozitif ayr\u0131mc\u0131l\u0131k genellikle mevcudu koruma, izin verme ve kolayl\u0131k g\u00f6sterme ile s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r.
\n\u00c7a\u011fda\u015f az\u0131nl\u0131k haklar\u0131 ise devlete k\u00fclt\u00fcrlerini s\u00fcrd\u00fcrmek, geli\u015ftirmek ve k\u00fclt\u00fcrel miras\u0131 korumak i\u00e7in gerekli \u015fartlar\u0131 olu\u015fturmay\u0131 te\u015fvik g\u00f6revi verilmektedir.
\n– Lozan Antla\u015fmas\u0131nda az\u0131nl\u0131klara devlet genel b\u00fct\u00e7esinden, yerel b\u00fct\u00e7elerden ve di\u011fer b\u00fct\u00e7elerden din, e\u011fitim ve hay\u0131r i\u015fleri i\u00e7in uygun pay verilmesini \u00f6nermektedir.<\/p>\n
\n\u00c7a\u011fda\u015f az\u0131nl\u0131k haklar\u0131 s\u00f6zle\u015fmelerinde asimilasyon a\u00e7\u0131k\u00e7a yasaklanm\u0131\u015ft\u0131r.
\n– Lozan dolayl\u0131 olarak mevcut dini kurumlar\u0131 kabul etti\u011fi i\u00e7in cemaatin t\u00fczel ki\u015fili\u011fini ve mevcut \u00f6rg\u00fctlenmeyi de kabul etmi\u015ftir. Ancak bu konuda a\u00e7\u0131k bir h\u00fck\u00fcm olmad\u0131\u011f\u0131ndan, \u00e7e\u015fitli yollarla hem cemaatin t\u00fczel ki\u015fili\u011fi fiilen kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, hem de \u00f6rg\u00fctlenmesine izin verilmemi\u015ftir.<\/p>\n
\n\u00c7a\u011fda\u015f az\u0131nl\u0131k s\u00f6zle\u015fmelerinde ise s\u0131n\u0131r \u00f6tesi ili\u015fki kurmaya, uluslar aras\u0131 d\u00fczeyde STK\u2019larla (NGO)ili\u015fki kurma hakk\u0131 tan\u0131nmaktad\u0131r.
\n– Lozan\u2019da, az\u0131nl\u0131klar\u0131n \u00fclkenin kalk\u0131nmas\u0131na ve geli\u015fmesine kat\u0131lmalar\u0131 konusunda bir h\u00fck\u00fcm yoktur.<\/p>\n
\n<\/b>
\nG\u00f6r\u00fclece\u011fi gibi Lozan \u00e7a\u011fda\u015f az\u0131nl\u0131k haklar\u0131n\u0131n pek \u00e7o\u011funu hem de b\u00fct\u00fcn s\u00f6zle\u015fmelerden g\u00fc\u00e7l\u00fc olarak az\u0131nl\u0131klara tan\u0131maktad\u0131r. Ne yaz\u0131k ki, uygulama, ulus devletin kurulu\u015f d\u00f6neminden kaynaklanan nedenlerle ba\u015far\u0131s\u0131z olmu\u015ftur. \u00d6zellikle ikinci d\u00fcnya sava\u015f\u0131 \u00f6ncesi ve sava\u015f sonras\u0131nda esen milliyet\u00e7ilik r\u00fczgarlar\u0131 y\u00fcz\u00fcnden tan\u0131nan haklar bile geri al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6rne\u011fin sivil meclis 1934 y\u0131l\u0131nda kapat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Tek m\u00fctevelli uygulamas\u0131na 1938 y\u0131l\u0131nda ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
\nCemaatin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ya\u015fatmas\u0131 ve geli\u015ftirmesi i\u00e7in hem Lozan hem de \u00e7a\u011fda\u015f az\u0131nl\u0131k haklar\u0131nda yer ald\u0131\u011f\u0131 halde 1934 sonras\u0131 kald\u0131r\u0131lan cemaati patriklik merkezli t\u00fczel ki\u015fili\u011finin tan\u0131nmas\u0131 ve az\u0131nl\u0131klar\u0131n kendi gelenek ve g\u00f6reneklerine g\u00f6re \u00f6rg\u00fctlenmelerine izin verilmesi gerekir. Bu izin olmadan cemaatin merkezi bir y\u00f6netim, koordinasyon ve denetimin kurulmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmayacakt\u0131r. Yine hayati \u00f6nemde demokratik bir hak olan, az\u0131nl\u0131klar\u0131 ilgilendiren konularda, kendilerini ilgilendiren kararlar\u0131n al\u0131nmas\u0131nda etkin kat\u0131l\u0131m\u0131n sa\u011flanmas\u0131 son derecede \u00f6nemlidir.<\/p>\n
\n(1)\u00a0<\/span>[i]<\/b>\u00a0T\u00fcrk D\u0131\u015f Politikas\u0131 Cilt 1:1919-1980- Edit\u00f6r Bask\u0131n Oran- \u0130leti\u015fim Yay\u0131nlar\u0131 2002- Sayfa:231
\n(2)\u00a0<\/span>[ii]\u00a0<\/b>Lozan \u0130kinci Cilt- Prof. M.Cemil Bilsel- Sosyal Yay\u0131nlar- Sayfa 272
\n(3)\u00a0<\/span>[iii]<\/b>\u00a0Az\u0131nl\u0131klar Alt Komsiyonu ba\u015fkan\u0131 Montagna\u2019n\u0131n Birinci Komsiyon ba\u015fkan\u0131 Lord Curzon\u2019a sundu\u011fu 7 Ocak 1923 tarihli raporda yazd\u0131klar\u0131 ve Curzon\u2019un 9 Ocak 1923 tarihli oturumda s\u00f6yledikler. (K\u00fcreselle\u015fme ve Az\u0131nl\u0131klar Bask\u0131n Oran Sayfa:137)
\n(4)\u00a0<\/span>[iv]\u00a0<\/b>http:\/\/hyetert.blogspot.com\/2012\/02\/kck-davasnda-kurtce-savunma-talebine.html
\n(5)\u00a0<\/span>[v]<\/b>\u00a0Lozan \u2018Biz T\u00fcrkler ve K\u00fcrtler\u2019- \u0130smail G\u00f6lda\u015f \u2013 Avesta 1990 Sayfa 70-78
\n(6)\u00a0<\/span>[vi]<\/b>\u00a0K\u00fcreselle\u015fme ve Az\u0131nl\u0131klar-Bask\u0131n Oran-\u0130maj Yay\u0131nlar\u0131 Ocak 2000- Sayfa:138-139
\n(7)\u00a0<\/span>[vii]\u00a0<\/b>Ayhan Aktar-Varl\u0131k Vergisi ve\u201cT\u00fcrkle\u015ftirme\u2019Politikalar\u0131-\u0130leti\u015fim yay\u0131nlar\u0131 Sayfa 113
\n(8)\u00a0<\/span>[viii]\u00a0<\/b>http:\/\/www.konrad.org.tr\/index.php?id=703
\n[ix]\u00a0<\/span>(9)<\/b>\u00a0http:\/\/sorular.rightsagenda.org\/soru-cevap\/?g=9
\n[x]\u00a0<\/span>(10)\u00a0<\/b>http:\/\/www.hukuk.gazi.edu.tr\/editor\/dergi\/8_10.pdf
\n[xi]\u00a0<\/span>(11)<\/b>\u00a0T\u00fcrk D\u0131\u015f Politikas\u0131-Cilt I Bask\u0131n Oran Sayfa: 231
\n[xii]\u00a0<\/span>(12)<\/b>\u00a0Az\u0131nl\u0131k Haklar\u0131- Do\u00e7. Dr. Naz \u00c7avu\u015fo\u011flu- Su yay\u0131nlar\u0131 1999- Sayfa:64
\n[xiii]\u00a0<\/span>(13)<\/b>\u00a0Ulusal Az\u0131nl\u0131klar Ve Avrupa Ulus-Devlet Sistemi-J.Jackson Preece-\u00c7evri Ay\u015feg\u00fcl Demir_Donki\u015fot 2001-S.91
\n[xiv]\u00a0<\/span>(14)<\/b>\u00a011Ekim 1993 tarih ve 2392 say\u0131l\u0131 Tebliler Dergisi\u2019nde yay\u0131nlanan haftal\u0131k ders \u00e7izelgesine d\u00fc\u015f\u00fclen \u00fc\u00e7 maddelik \u201cnot\u201doo 3. Maddesi: \u201cErmenice dersi d\u0131\u015f\u0131ndaki b\u00fct\u00fcn dersler T\u00fcrk\u00e7e olarak okutulacakt\u0131r\u201d
\n[xv]\u00a0<\/span>(15)\u00a0<\/b>Surp P\u0131rgi\u00e7 Hastanesi 1935 Salnamesi.
\n[xvi]\u00a0<\/span>(16)<\/b>\u00a0http:\/\/www.zaman.com.tr\/haber.do?haberno=1058702&title=yetimhanenin-tapusu-patrikhaneye-teslim-edildi
\n[xvii]\u00a0<\/span>(17)\u00a0<\/b>Avrupa Birli\u011fi ve T\u00fcrkiye\u2019de Az\u0131nl\u0131klar- Murat Sara\u00e7l\u0131- Lotus 2007. Sayfa:131
\n[xviii] (18)\u00a0<\/span><\/b>Cemaat Vak\u0131flar\u0131- Av. Yuda Reyna, Av. Ester Moreno Zonana- G\u00f6zlem Yaynlar\u0131 2003- Sayfa:70
\n[xix]\u00a0<\/span>(19)<\/b>\u00a0Ulusal Az\u0131nl\u0131klar Ve Avrupa Ulus-Devlet Sistemi-J.Jackson Preece-\u00c7evri Ay\u015feg\u00fcl Demir_Donki\u015fot 2001-S:123-124
\n[xx]\u00a0<\/span>(20)<\/b>\u00a0K\u00fcreselle\u015fme ve Az\u0131nl\u0131klar- Bask\u0131n Oran- \u0130maj Yay\u0131nlar\u0131 Ocak 2000- Sayfa:109
\n[xxi]\u00a0<\/span>(21)\u00a0<\/b>Ulusal Az\u0131nl\u0131klar Ve Avrupa Ulus-Devlet Sistemi-J.Jackson Preece-\u00c7evri Ay\u015feg\u00fcl Demir_Donki\u015fot 2001-S:148-149
\n[xxii]\u00a0<\/span>(22)<\/b>\u00a0Az\u0131nl\u0131k Haklar\u0131- Do\u00e7. Dr. Naz \u00c7avu\u015fo\u011flu- Su yay\u0131nlar\u0131 2001- Sayfa:46-47
\n[xxiii]\u00a0<\/span>(23)\u00a0<\/b>Az\u0131nl\u0131klar- Murat Sara\u00e7o\u011flu- Lotus- 2007- Sayfa:43
\n[xxiv]\u00a0<\/span>(24)\u00a0<\/b>Birsen Erdo\u011fan, \u201cBirle\u015fmi\u015f Milletler Sistemi ve Az\u0131nl\u0131k Haklar\u0131\u201d,http:\/\/www.asam.org.tr\/temp\/temp957.pdf
\n[xxv]\u00a0<\/span>(25)<\/b>\u00a0http:\/\/sorular.rightsagenda.org\/soru-cevap\/?g=9
\n[xxvi]\u00a0<\/span>(26)\u00a0<\/b>Az\u0131nl\u0131klar- Murat Sara\u00e7o\u011flu- Lotus- 2007- Sayfa:63<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"