{"id":14497,"date":"2019-07-26T07:25:49","date_gmt":"2019-07-26T12:25:49","guid":{"rendered":"http:\/\/circassiancenter.com\/tr\/?p=14497"},"modified":"2019-07-26T07:25:49","modified_gmt":"2019-07-26T12:25:49","slug":"eski-adige-gelenekleri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/eski-adige-gelenekleri\/","title":{"rendered":"ESK\u0130 AD\u0130GE GELENEKLER\u0130"},"content":{"rendered":"<p><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-14498\" src=\"http:\/\/circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/ESKI-ADIGE-GELENEKLERI-b.jpg\" alt=\"\" width=\"541\" height=\"304\" srcset=\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/ESKI-ADIGE-GELENEKLERI-b.jpg 541w, https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/ESKI-ADIGE-GELENEKLERI-b-300x169.jpg 300w\" sizes=\"(max-width: 541px) 100vw, 541px\" \/><\/p>\n<p><strong>YEMUZ Nevzat Tarak\u00e7\u0131<\/strong><\/p>\n<p>Xabze; \u00c7erkeslerin t\u00f6releri, hayat yasalar\u0131, gelenek ve g\u00f6renekleridir.<\/p>\n<p>Xabze, yaz\u0131l\u0131 bir dayana\u011f\u0131 olmayan fakat kesin yapt\u0131r\u0131mlar\u0131 olan kurallard\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Ad\u0131gelik; i<\/strong>nsan ya\u015fam\u0131na, hayat bi\u00e7imine y\u00f6nelik Ad\u0131ge t\u00f6resinin koydu\u011fu t\u00fcm kurallar\u0131 kapsar.<\/p>\n<p>Ad\u0131gelik; insan\u00ee \u00f6zelliklerimizi, sayg\u0131, sevgiyi, do\u011fruluk, adalet, c\u00f6mertlik cesaret gibi insana dair t\u00fcm erdemleri kapsar.<\/p>\n<p><strong>\u0410\u0434\u044b\u0433\u044d \u0445\u0430\u0431\u0437\u044d (ADIGE T\u00d6RES\u0130)<\/strong>\u00a0Ad\u0131ge toplumunun ya\u015fay\u0131\u015f bi\u00e7imini, birbirilerine kar\u015f\u0131 ve cemiyete kar\u015f\u0131 ili\u015fkilerini y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerini d\u00fczenleyen kurallar toplam\u0131d\u0131r. D\u00fc\u011f\u00fcn, cenaze ve benzer toplant\u0131lar\u0131n da ana kurallar\u0131 xabzeye g\u00f6re tayin olunur.<\/p>\n<p><strong>\u0411\u0430\u0442\u044b\u0440\u044b\u0431\u0436\u044c\u044d (BATIRIBJ\u2019E)<\/strong>\u00a0Cemiyet ili\u015fkilerine y\u00f6nelik bir gelenektir. \u00d6rne\u011fin bir kimse bir grubu \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131r, ot bi\u00e7tirir, odun kestirir veya benzer bir ba\u015fka i\u015f yapt\u0131r\u0131rsa grubun i\u00e7erisinden en mahir ve \u00e7al\u0131\u015fkan ki\u015fiye veya o grubun \u00f6nce gelen bir bireyine x\u201duex\u201du (te\u015fekk\u00fcr) edilerek bir bardak (veya kep\u00e7e) maks\u0131me ikram edilir. Buna bat\u0131r\u0131bj\u2019e ad\u0131 verilir. Daha sonralar\u0131 sadece bu ko\u015fullara ba\u011fl\u0131 olmaks\u0131z\u0131n \u00f6nemli bir i\u015f ba\u015faran, bir kahramanl\u0131k g\u00f6steren veya cemiyetin sevgisini ve takdirini kazanan ki\u015filere verilen bu t\u00fcr ikrama da bat\u0131r\u0131bj\u2019e ad\u0131 denilmeye ba\u015flad\u0131.<\/p>\n<p><strong>\u0411\u0430\u0448\u0445\u0443a\u043f\u044d (BA\u015eHUAPE)<\/strong>\u00a0Gelin alma gelene\u011finin bir par\u00e7as\u0131d\u0131r. Yeni gelin bir s\u00fcre sonra ailesini ziyarete geri g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde kayn\u0131 ve g\u00f6r\u00fcmcesi gelini g\u00f6rme\u011fe giderlerdi. Ziyarete giden ki\u015filer gittikleri yerdeki \u00e7ocuklara verilmek \u00fczere ayna, tarak, \u00e7orap, sabun ve benzer k\u00fc\u00e7\u00fck hediyeleri bir sopaya takarak haz\u0131rlarlard\u0131. Bu gelene\u011fin ad\u0131 Ba\u015fhuape\u2019dir.<\/p>\n<p><strong>\u0411\u044d\u0440\u0430\u043a\u044a\u0431\u043b\u0430 (BERAKBLA)<\/strong>\u00a0D\u00fc\u011f\u00fcn geleneklerindendir. Nik\u00e2h k\u0131ymaya gelen kafile ayr\u0131l\u0131rken bayra\u011fa deri \u015fapka, deri g\u00f6mlek, t\u00fclbent, tarak, ayna vb k\u00fc\u00e7\u00fck hediyeler ili\u015ftirilerek giden gruba verilirdi, bu bayrak hediyelerle s\u00fcslenmi\u015f olarak asl\u0131nda evlenecek o\u011flan\u0131n halas\u0131 taraf\u0131ndan getirilirdi k\u0131z evine. Nik\u00e2htan d\u00f6nen kafile bu bayra\u011f\u0131 salimen d\u00f6nd\u00fckleri eve ula\u015ft\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken kafileye rastlayanlar ise bayra\u011f\u0131 ele ge\u00e7irmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar, kafiledekiler b\u00f6yle oyunlar ve e\u011flencelerle g\u00fcle oynaya gidip d\u00f6nerlerdi. Bu gelenek 1950-1960 y\u0131llar\u0131na kadar devam etti, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u00e7ok seyrek olarak g\u00f6rmektedir.<\/p>\n<p><strong>\u0413\u0443\u04441\u0430\u043f\u04491\u044d 1\u044d\u043d\u044d (GUF\u2019AP\u2019\u015e\u2019E IANE)<\/strong>\u00a0M\u00fcjdeli bir haber, sevindirici bir bilgi getiren ki\u015fi e\u011fer belirli bir ya\u015f\u0131n \u00fczerinde ise ona (guf\u2019ap\u2019\u015f\u2019e) m\u00fcjdeli haber i\u00e7in \u00f6d\u00fcl olarak para veya benzer bir hediye verilmezdi. Bu ki\u015fi belirli bir ya\u015f\u0131n \u00fczerinde ise ona bir koyun (veya ki\u015finin g\u00fcc\u00fcne ve haberin \u00f6nemine g\u00f6re tavuk, kaz, hindi benzeri) kesilir g\u00fczel bir sofra donat\u0131larak misafir edilirdi.<\/p>\n<p><strong>\u0413\u044a\u044d\u04441\u044d\u0436 (\u011eEF\u2019EJ)<\/strong>\u00a0Evlilikle ilgili bir gelenektir. Eski d\u00f6nemlerde bir k\u0131z ile ailesinin izni olmadan ka\u00e7\u0131r\u0131larak evlenilmi\u015fse aileler aras\u0131nda husumet ve d\u00fc\u015fmanl\u0131k do\u011fmamas\u0131 i\u00e7in ya\u015fl\u0131lar bir araya toplanarak iki taraf\u0131 bar\u0131\u015ft\u0131rmak i\u00e7in arabulucu olurlard\u0131. B\u00f6yle zamanlarda damat belirlenen ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda olmak \u00fczere gelinin anne babas\u0131na bir at veya bunun kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 para veya k\u0131ymetli hediye verirdi. \u0413\u044a\u044d\u04441\u044d\u0436 (\u011eEF\u2019EJ) bu hediyenin ad\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><strong>\u0429\u044b\u0433\u044a\u044b\u043d\u0433\u0443\u044d\u0448\u044b\u0436 (\u015eI\u011eINGUE\u015eIJ)<\/strong>\u00a0Cenaze ve yas ile ilgili gelenektir. Bir ki\u015finin \u00f6l\u00fcm\u00fcnden 1 y\u0131l sonra onun elbiseleri ve silahlar\u0131 da\u011f\u0131t\u0131l\u0131rd\u0131. O g\u00fcn at yar\u0131\u015f\u0131 yap\u0131l\u0131r ve kazanan ki\u015fiye giysilerin silah ve gere\u00e7lerin iyileri verilmek \u00fczere \u00f6len ki\u015finin e\u015fyalar\u0131 da\u011f\u0131t\u0131l\u0131rd\u0131. Bu gelenek g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de devam etmekle birlikte uygulama bi\u00e7imi de\u011fi\u015fmi\u015ftir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde bu t\u00fcr e\u015fyalar fakir ve ekonomik y\u00f6nden yetersiz olanlara veya din i\u015fleri ile u\u011fra\u015fanlara verilmektedir.<\/p>\n<p><strong>\u0424\u044d\u04461\u044b\u043d\u044d\u0433\u044a\u044d\u04421\u044b\u043b\u044a (Fets\u0131ne\u011fet\u2019\u0131l\u201dh)<\/strong>\u00a0Ad\u0131ge d\u00fc\u011f\u00fcn gelene\u011findendir. Yeni gelin eve girerken kap\u0131 a\u011fz\u0131na serilen ya\u015f deri \u00fczerine ilk ad\u0131m\u0131 atarak durur daha sonra evin i\u00e7erisinde al\u0131n\u0131rd\u0131. \u0130nan\u0131\u015fa g\u00f6re bu \u015fekilde kar\u015f\u0131lanan gelinin yeni evindeki ya\u015fam\u0131 o deri gibi yumu\u015fac\u0131k olur, mutlu ve huzurlu bir ya\u015fam s\u00fcrerdi. Gelenek g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de uygulanmaktad\u0131r.<\/p>\n<p><strong>\u0422\u0435\u0448\u0430\u043d\u043a1\u044d\u0433\u044a\u044d\u043a1\u044d\u0440\u0430\u0445\u044a\u0443\u044d (TE\u015eANK\u2019E\u011eEK\u2019ERAH\u201dUE)<\/strong>\u00a0Gelini arabaya bindirip ayr\u0131l\u0131rken gelini g\u00f6t\u00fcrenler gelin arabas\u0131n\u0131 sa\u011fa do\u011fru y\u00fcr\u00fcterek evin \u00f6n\u00fcnde \u00fc\u00e7 tur att\u0131rmak i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlard\u0131. K\u0131z taraf\u0131ndan olanlar ise arabay\u0131 sol tarafa do\u011fru s\u00fcrmek i\u00e7in u\u011fra\u015f\u0131r di\u011fer taraf\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131na ge\u00e7erlerdi. Burada inan\u0131\u015fa g\u00f6re gelin arabas\u0131 sa\u011fa do\u011fru y\u00f6nelirse yeni evde erke\u011fin s\u00f6z\u00fcn\u00fcn, tersi olursa kad\u0131n\u0131n s\u00f6z\u00fcn\u00fcn ge\u00e7ece\u011fine i\u015faret say\u0131l\u0131rd\u0131. Tamamen g\u00fcce dayanan bir m\u00fccadele, bir oyun olan bu gelenek zaman zaman kavga ve tats\u0131zl\u0131kla son bulurdu.<\/p>\n<p><strong>\u041f\u0435\u0445\u044c\u044d\u0436\u044c\u044d (PEHIEJ\u2019E)<\/strong>\u00a0D\u00fc\u011f\u00fcn geleneklerindendir. D\u00fc\u011f\u00fcn kafilesi d\u00f6nerken d\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn sahibi aile d\u00fc\u011f\u00fcnc\u00fcler i\u00e7in yiyecek ve i\u00e7ecekler haz\u0131rlatarak k\u00f6ye yakla\u015fmakta olan kafileyi kar\u015f\u0131lat\u0131r ve k\u00f6y\u00fcn giri\u015finde yenilir, i\u00e7ilir daha sonra k\u00f6ye girilirdi. Bu \u015fekilde d\u00fc\u011f\u00fcn kafilesini kar\u015f\u0131lamak \u00fczere g\u00f6nderilen yiyecek ve i\u00e7ece\u011fin ad\u0131 \u041f\u0435\u0445\u044c\u044d\u0436\u044c\u044d (PEHIEJ\u2019E) idi. Gelenek art\u0131k uygulanmamaktad\u0131r.<\/p>\n<p><strong>\u041d\u044b\u0441\u0430\u04491\u044d\u0437\u044d\u0433\u0443\u044d\u0433\u044a\u044d\u043f (NISA\u015e\u2019EZEGUE\u011eEP)<\/strong>\u00a0Eskiden Ad\u0131geler geline bir y\u0131l s\u00fcre ile d\u0131\u015far\u0131 i\u015fi yapt\u0131rmazlarm\u0131\u015f. Bu s\u00fcrenin sonunda geline \u00f6nce su getirme i\u015fi verilirmi\u015f. Gelin, suya giderken yan\u0131na tarak, ayna, t\u00fclbent, toka vb. k\u00fc\u00e7\u00fck hediyeler al\u0131r bunlar\u0131 yolda kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 insanlara hediye edermi\u015f. Bu, insanlar\u0131n yeni gelinle ilk kar\u015f\u0131la\u015fmalar\u0131nda \u201cBo\u015f kova ile kar\u015f\u0131lad\u0131.\u201d denilmemesi i\u00e7in yap\u0131l\u0131rm\u0131\u015f. Yeni gelinle su getirirken kar\u015f\u0131la\u015fan kimselerin suyu d\u00f6k\u00fcp gelini yeniden suya g\u00f6nderme haklar\u0131 varm\u0131\u015f gelenek gere\u011fi. Bu \u015fekilde gelinin sabr\u0131 s\u0131nan\u0131r, suyu getirinceye kadar gelinin defalarca geri d\u00f6nd\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc olurmu\u015f.<\/p>\n<p><strong>\u0425\u0430\u0441\u044d \u043c\u044b\u0432\u044d (XASE MIVE [NIVE])<\/strong>\u00a0S\u00f6ylencelerde bahsedildi\u011fine g\u00f6re bir zamanlar ps\u0131j nehrinin do\u011fdu\u011fu yerde bir ev varm\u0131\u015f ve Ad\u0131geler toplant\u0131lar\u0131n\u0131 bu evde yaparlarm\u0131\u015f. Bu evin yan\u0131nda, \u00fczerinde at aya\u011f\u0131 ve k\u00f6pek aya\u011f\u0131 i\u015faretleri olan bir b\u00fcy\u00fck ta\u015f varm\u0131\u015f. Toplant\u0131 ta\u015f\u0131 olarak adland\u0131r\u0131lan bu ta\u015f\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcndeki delik, insanlar\u0131n do\u011fru s\u00f6yleyip s\u00f6ylemediklerini anlamak i\u00e7in kullan\u0131l\u0131rm\u0131\u015f. \u0130nan\u0131\u015fa g\u00f6re insan ne kadar \u015fi\u015fman olursa olsun e\u011fer do\u011fru s\u00f6yl\u00fcyorsa bu ta\u015f\u0131n deli\u011finden ge\u00e7ermi\u015f, e\u011fer yalan s\u00f6yl\u00fcyorsa insan zay\u0131f olsa bile ge\u00e7emez o delikte s\u0131k\u0131\u015f\u0131r kal\u0131rm\u0131\u015f. \u0130\u015fte bu ta\u015f\u0131n ad\u0131 \u0425\u0430\u0441\u044d \u043c\u044b\u0432\u044d (XASE MIVE [NIVE]) toplant\u0131 ta\u015f\u0131 olarak s\u00f6ylencelerimizde yer al\u0131r.<\/p>\n<p>Kaynak: (Ad\u0131ge Psalhe gazetesinin de\u011fi\u015fik say\u0131lar\u0131ndan derleyen: Sokhur Zaline, \u00c7eviri: Ergun YILDIZ)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>YEMUZ Nevzat Tarak&ccedil;&#305; Xabze; &Ccedil;erkeslerin t&ouml;releri, hayat yasalar&#305;, gelenek ve g&ouml;renekleridir. Xabze, yaz&#305;l&#305; bir dayana&#287;&#305; olmayan fakat kesin yapt&#305;r&#305;mlar&#305; olan kurallard&#305;r. Ad&#305;gelik; insan ya&#351;am&#305;na, hayat bi&ccedil;imine y&ouml;nelik Ad&#305;ge t&ouml;resinin koydu&#287;u t&uuml;m kurallar&#305; kapsar. Ad&#305;gelik; insan&icirc; &ouml;zelliklerimizi, sayg&#305;, sevgiyi, do&#287;ruluk, adalet, c&ouml;mertlik cesaret gibi insana dair t&uuml;m erdemleri kapsar. &#1040;&#1076;&#1099;&#1075;&#1101; &#1093;&#1072;&#1073;&#1079;&#1101; (ADIGE T&Ouml;RES&#304;)&nbsp;Ad&#305;ge toplumunun ya&#351;ay&#305;&#351; bi&ccedil;imini, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[106],"tags":[],"class_list":["post-14497","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-yazarlar-yemuz-nevzat-tarakci","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14497","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14497"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14497\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14500,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14497\/revisions\/14500"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14497"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14497"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14497"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}