Mahkumlar \u00fczerinde can s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131 hissi yaratabilirsiniz, bir dereceye kadar korku yaratabilirsiniz ve onlar\u0131n hayatlar\u0131n\u0131 tamamen rastgele g\u00fc\u00e7ler taraf\u0131ndan, sistem taraf\u0131ndan, sizler ve bizler taraf\u0131ndan kontrol edildi\u011fi hissine kap\u0131lmalar\u0131n\u0131 sa\u011flayabilirsiniz. Ve kesinlikle \u00f6zel hayatlar\u0131 olmayacak. Onlar\u0131n bireyselliklerini \u00e7e\u015fitli yollarla ellerinden alaca\u011f\u0131z. Genellikle bunun sonucunda, kendilerini g\u00fc\u00e7s\u00fcz hissederler, bunu bekliyoruz. Yani bunun sonucunda, biz t\u00fcm g\u00fcce sahip olaca\u011f\u0131z, onlarsa hi\u00e7bir g\u00fcce…<\/em><\/p><\/blockquote>\n Gardiyanlar, t\u0131pk\u0131 ger\u00e7ek gardiyanlar gibi giydirildi, ellerine tahta sopalar verildi ve tamamen ger\u00e7ek bir hapishane ortam\u0131 yarat\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131. G\u00f6z temas\u0131na engel olmas\u0131 amac\u0131yla aynal\u0131 g\u00f6zl\u00fckler verildi. Mahkumlaraysa, t\u0131pk\u0131 ger\u00e7ekte oldu\u011fu gibi, olduk\u00e7a rahats\u0131z edici bir mahkum k\u0131yafeti giydirildi ve bileklerine birer zincir vuruldu. Gardiyanlara, mahkumlar\u0131 onlara atanm\u0131\u015f ve mahkum k\u0131yafetlerine i\u015flenmi\u015f numaralar ile \u00e7a\u011f\u0131rmalar\u0131 tembihlendi. B\u00f6ylece tamamen ger\u00e7ek bir hapishane ortam\u0131 yarat\u0131ld\u0131.<\/p>\n Zimbardo, 14 A\u011fustos 1971 g\u00fcn\u00fc, “mahkum” konumunda olacaklar\u0131 kendi evleri \u00f6n\u00fcnde ans\u0131z\u0131n, beklenmedik bir zamanda tutuklayarak deneye dahil etti. Tutuklamalar\u0131 Palo Alto polisi, Zimbardo ile anla\u015fmal\u0131 olarak yapt\u0131 ve mahkumlar\u0131 silahl\u0131 soygun su\u00e7uyla su\u00e7lad\u0131. Mahkumlar, t\u00fcm ger\u00e7ek tutuklanma prosed\u00fcrlerinden ge\u00e7irildi, parmak izleri al\u0131nd\u0131 ve profil foto\u011fraflar\u0131 \u00e7ekildi. Polis karakolundan sonra, sahte hapishaneye ger\u00e7ek bir mahkum ta\u015f\u0131ma arac\u0131yla transfer edildiler.<\/p>\n Hapishanedeki her bir h\u00fccre<\/span>, 3 mahkuma ev sahipli\u011fi yapmaktayd\u0131. H\u00fccreler olduk\u00e7a dard\u0131; mahkumlar i\u00e7in bir hapishane bah\u00e7esi yarat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131 ve gardiyanlar i\u00e7inse geni\u015f, rahat alanlar kurulmu\u015ftu. Gardiyanlar, \u00fc\u00e7l\u00fc gruplar halinde, 8 saatlik vardiyalarla \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar. Gardiyanlar\u0131n g\u00f6rev sonras\u0131 hapishane alan\u0131nda bulunmalar\u0131 gerekmiyordu.<\/p>\n Deney bu \u015fekilde ba\u015flad\u0131 ve g\u00f6receli olarak sorunsuz bir ilk g\u00fcnden sonra, daha ikinci g\u00fcnden ortal\u0131k kar\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131. \u0130kinci g\u00fcn, 1. H\u00fccre’de kalan mahkumlar kap\u0131lar\u0131n\u0131 yataklarla bloke ederek, k\u0131yafetlerini \u00e7\u0131kard\u0131lar ve gardiyanlar\u0131 dinlemeyeceklerini s\u00f6yleyerek emirleri reddettiler. Olaylar bu \u015fekilde ba\u015flad\u0131 ve sonu\u00e7lar olduk\u00e7a rahats\u0131z edici d\u00fczeydeydi.<\/p>\n S\u0131radan ve normal say\u0131lacak \u00fcniversite \u00f6\u011frencileri sadece birka\u00e7 g\u00fcn i\u00e7erisinde vah\u015fi d\u00fczeyde sadist gardiyanlar ve gitgide korkakla\u015fan mahkumlara d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcler. Her ge\u00e7en g\u00fcn, her biri, rollerine daha da ba\u011fl\u0131 hale geldiler. G\u00fcnler ge\u00e7tik\u00e7e, gardiyanlar giderek \u015fiddetlenen psikolojik kontrol taktikleri geli\u015ftirmeye ba\u015flad\u0131lar. \u00d6rne\u011fin isyanlara kat\u0131lmayanlar\u0131 ald\u0131klar\u0131 \u00f6zel bir h\u00fccre yaratt\u0131lar ve burada onlar\u0131 \u00f6d\u00fcllendirmeye ba\u015flad\u0131lar. Benzer \u015fekilde, mahkumlar\u0131n yatak \u00e7ar\u015faflar\u0131n\u0131 ve s\u00fcngerler<\/span>ini alarak onlar\u0131 metal yataklarda uyumaya zorlad\u0131lar. K\u0131sa s\u00fcre i\u00e7erisinde gardiyanlar, mahkumlara \u00f6nce gizli, sonras\u0131nda ise a\u00e7\u0131k \u015fiddet uygulamaya ba\u015flad\u0131. Yemeklerini yemeyenler i\u00e7in gardiyanlar taraf\u0131ndan karanl\u0131k bir oda yarat\u0131ld\u0131 ve oraya hapsedilme cezas\u0131 uygulanmaya ba\u015fland\u0131. Sadece 36 saat i\u00e7erisinde, 8612 numaral\u0131 “mahkum”, Zimbardo’nun tan\u0131<\/span>m\u0131yla “\u00e7\u0131lg\u0131n” tav\u0131rlar sergilemeye ba\u015flad\u0131. Zimbardo, olaylar\u0131 \u015f\u00f6yle anlat\u0131yor:<\/p>\n 8612 numaral\u0131 mahkum delice davranmaya ba\u015flad\u0131, ba\u011f\u0131r\u0131yor, \u00e7\u0131\u011fl\u0131k at\u0131yor, k\u00fcfrediyor ve kontrols\u00fcz \u00f6fke n\u00f6betleri ge\u00e7iriyor. Onun ger\u00e7ekten bu psikolojik durumda oldu\u011funu kabullenmemiz epey bir zaman ald\u0131 ve sonunda onu salma karar\u0131 verdik.<\/em><\/p><\/blockquote>\n Deneyin ba\u015flamas\u0131ndan sonra sadece 6 g\u00fcn ge\u00e7mesine ve deneyin i\u00e7eri\u011fi tamamen rol olmas\u0131na ra\u011fmen sosyal ili\u015fkilerin ger\u00e7ekli\u011finden \u00f6t\u00fcr\u00fc mahkumlar ile gardiyanlar aras\u0131ndaki ili\u015fki o kadar sadist ve vah\u015fi bir hale gelmi\u015fti ki, Zimbardo bekledi\u011fi s\u00fcreyi tamamlayamadan deneyini sona erdirmek zorunda kald\u0131.<\/p>\n Deneyin ilk g\u00fcnlerinden itibaren gardiyan konumundaki \u00f6\u011frenciler, s\u00f6zlerini mahkumlara dinletebilmek i\u00e7in giderek \u015fiddetli hale gelen y\u00f6ntemler uygulam\u0131\u015flard\u0131r. Mahkumlar da, ilk g\u00fcnlerde gardiyan konumundakilerin ger\u00e7ek hayatta “kendileri ile ayn\u0131 d\u00fczeyde” oldu\u011funu bildiklerinden inat\u00e7\u0131 ve “zoraki” bir \u015fekilde rollerini \u00fcstlenen bir tablo \u00e7izmi\u015fler, ancak her ge\u00e7en g\u00fcn bu inatla\u015fmaya ba\u011fl\u0131 olarak artan gardiyan \u015fiddeti, onlar\u0131 giderek uysal ve korkak bir hale getirmi\u015ftir.<\/p>\n Zimbardo, deneyden kendisinin bile etkilendi\u011fini belirtmi\u015ftir, \u00e7\u00fcnk\u00fc kendisi de deneyde “hapishane m\u00fcd\u00fcr\u00fc” rol\u00fcne sahipti ve tamamen rol yapmas\u0131 gereken gardiyanlar\u0131n, tamamen rol yapmas\u0131 gereken mahkumlara uygulad\u0131klar\u0131 \u015fiddeti s\u00fcrd\u00fcrmesine izin verecek kararlar alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Bu deney, toplumun onlara bi\u00e7tikleri rolleri fark\u0131nda olmadan nas\u0131l sahiplendi\u011fini ve o rol\u00fcn etkisinden \u00e7\u0131kamadan, kontrols\u00fcz bir \u015fekilde yerine getirdi\u011fini net bir \u015fekilde ortaya koymu\u015ftur. Deneyle ilgili bir\u00e7ok tart\u0131\u015fma ve kar\u015f\u0131t bilimsel makale yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak yine de, Stanford Hapishane Deneyi, psikolojik deneylerin en me\u015fhurlar\u0131ndan biri olmu\u015f, bu \u00fcn\u00fc beyaz perdeye de farkl\u0131 \u00fclkelerin sinemalar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ta\u015f\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\nPolis Taraf\u0131ndan Tutuklanan Denekler!<\/h2>\n
![\"\"](\"https:\/\/evrimagaci.org\/public\/uploads\/images\/Sinirbilim%20Psikoloji%20Etoloji\/73_4180fbd9f70c2e64ff23d19710650babjpg.jpg\")
<\/figure>\n\u0130\u015fler Sarpa Sar\u0131yor!<\/h2>\n
Sonu\u00e7<\/h2>\n