{"id":15023,"date":"2019-10-04T18:12:53","date_gmt":"2019-10-04T23:12:53","guid":{"rendered":"http:\/\/circassiancenter.com\/tr\/?p=15023"},"modified":"2019-10-04T18:13:21","modified_gmt":"2019-10-04T23:13:21","slug":"turkiyedeki-cerkesler-asch-psikolojisine-sahiptir-o-nedenle-de-yok-olmaktadirlar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/turkiyedeki-cerkesler-asch-psikolojisine-sahiptir-o-nedenle-de-yok-olmaktadirlar\/","title":{"rendered":"T\u00dcRK\u0130YE’DEK\u0130 \u00c7ERKESLER ASCH PS\u0130KOLOJ\u0130S\u0130NE SAH\u0130PT\u0130R! O NEDENLE DE YOK OLMAKTADIRLAR!"},"content":{"rendered":"

Asch’\u0131n Uyum Deneyi: \u00c7\u0131k\u0131nt\u0131 Olmamak Ad\u0131na Hizaya Girmenin Psikolojisi!
\nTu\u011fba G\u00fcrcan<\/strong><\/p>\n

Kendinizi \u015f\u00f6yle bir durumda hayal edin: G\u00f6rsel alg\u0131<\/span> hakk\u0131nda olan bir psikoloji deneyine kat\u0131lmay\u0131 kabul etmi\u015fsiniz. Geni\u015f bir masa etraf\u0131nda oturan son ki\u015fisiniz. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131, size ve yan\u0131n\u0131zdaki alt\u0131 ki\u015fiye \u015fu soruyu soruyor: A\u015fa\u011f\u0131daki foto\u011frafta, sol taraftaki \u00e7izgi, sa\u011f taraftaki \u00fc\u00e7 \u00e7izgiden hangisiyle e\u015fit boydad\u0131r?<\/strong>\"Asch<\/p>\n

Asch Testi, Soru 1<\/figcaption><\/figure>\n

Olduk\u00e7a basit, \u00f6yle de\u011fil mi? Kat\u0131l\u0131mc\u0131lar s\u0131ras\u0131yla do\u011fru cevab\u0131 verir: Her biri, 2 numaral\u0131 \u00e7ubu\u011fu se\u00e7er. Siz de \u00f6yle! Daha sonra standart \u00e7izginin boyu bir di\u011feriyle ayn\u0131 olacak \u015fekilde de\u011fi\u015ftirilir ve kat\u0131l\u0131mc\u0131lardan yine ayn\u0131 \u015fey istenir:\"Asch<\/p>\n

Asch Testi, Soru 2<\/figcaption><\/figure>\n

\u0130kinci etap da bu \u015fekilde kolay ge\u00e7er.\u00a0Herkes \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00e7ubu\u011fu se\u00e7er ve s\u0131ras\u0131yla, y\u00fcksek sesle ara\u015ft\u0131rmay\u0131 y\u00fcr\u00fcten ki\u015fiye bu tercihlerini s\u00f6ylerler.<\/p>\n

Fakat, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc etapta i\u015fler de\u011fi\u015fir. Yeni bir \u00e7izgi dizisi gelir, soru birebir ayn\u0131d\u0131r: Sol taraftaki \u00e7izgi, sa\u011f taraftaki \u00fc\u00e7 \u00e7izgiden hangisiyle e\u015fit uzunluktad\u0131r?\"Asch<\/p>\n

Asch Testi, Soru 3<\/figcaption><\/figure>\n

Soldaki \u00e7izginin uzunlu\u011fu asl\u0131nda bariz bir \u015fekilde \u201c\u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00e7izgi\u201d ile ayn\u0131yken, kat\u0131l\u0131mc\u0131lardan ilki tablolara bakt\u0131ktan sonra cevab\u0131n\u0131 y\u00fcksek sesle, \u201cbirinci \u00e7izgi\u201d olarak belirtir. Siz i\u00e7inizden g\u00fcl\u00fcp, bu ilk \u00e7ocuktaki s\u0131k\u0131nt\u0131 ne diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrken, ikinci ki\u015fi de ayn\u0131 \u015fekilde ve kendinden emin bir ses ile “birinci \u00e7izgi” cevab\u0131n\u0131 verir. \u00dc\u00e7, d\u00f6rt derken sizin haricinizdeki alt\u0131 ki\u015finin hepsinin yan\u0131t\u0131 \u201cbirinci \u00e7izgi” olur.<\/p>\n

Bu durumda ne yapard\u0131n\u0131z? Do\u011fru oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz \u201c\u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00e7izgi\u201d yan\u0131t\u0131n\u0131 m\u0131 verirdiniz, yoksa di\u011ferlerine uyup \u201cbirinci \u00e7izgi\u201d mi derdiniz?<\/p>\n

Diyelim ki ger\u00e7e\u011fin yan\u0131nda durdunuz ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00e7izgi dediniz. Bir di\u011fer soru daha geldi ve cevap bariz bir \u015fekilde “ikinci \u00e7izgi” iken, herkes “\u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00e7izgi” dedi. Her biri de kendinden emin. Bir \u00e7ubuklara bak\u0131yorsunuz, bir cevap veren kat\u0131l\u0131mc\u0131lara. \u015eimdi g\u00f6zlerinizin bozuk olup olmad\u0131\u011f\u0131ndan endi\u015fe ediyorsunuz. Sonu\u00e7ta bu kadar ki\u015fi \u00fcst \u00fcste yan\u0131labilir mi? Yine de kendi d\u00fc\u015f\u00fcncenizi s\u00f6ylemeyi se\u00e7tiniz diyelim. “\u0130kinci \u00e7izgi!” dediniz.<\/p>\n

Bir dizi daha geldi, cevap \u00e7ok a\u00e7\u0131k \u015fekilde “birinci \u00e7izgi”. Ancak t\u00fcm kat\u0131l\u0131mc\u0131lar, yine kendilerinden emin bir \u015fekilde “\u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00e7izgi” cevab\u0131n\u0131 verdiler. Biraz g\u00f6zlerini k\u0131sm\u0131\u015f, tabloya yakla\u015fm\u0131\u015f olabilirler ama cevaplar\u0131ndan son derece eminler. \u0130\u015fte bu noktada, konuyu do\u011fru anlay\u0131p anlamad\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 sorgulamaya ba\u015flayabilirsiniz. Ve art\u0131k \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc, d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc, be\u015finci seferden sonra, her turda “\u00e7\u0131k\u0131nt\u0131 olan” olmamak ad\u0131na, di\u011ferlerinin emin cevab\u0131na uydunuz. “\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00e7izgi, evet, \u00fc\u00e7 olmal\u0131.”<\/em><\/p>\n

Bir\u00e7oklar\u0131, her zaman do\u011frudan yana olaca\u011f\u0131n\u0131 ve ne d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsa onu s\u00f6yleyece\u011fini san\u0131r. Ancak unutmay\u0131n: Siz orada tan\u0131<\/span>mad\u0131\u011f\u0131n\u0131z 6 di\u011fer ki\u015fi ve baz\u0131 uzmanlarla bir odadas\u0131n\u0131z ve hi\u00e7birini tan\u0131m\u0131yorsunuz. Herkes sizin gibi konuya yabanc\u0131 ve siz, bu odada \u00f6zel bir yere sahip de\u011filsiniz. \u00c7\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131k yaparak kendinize dikkat \u00e7ekmek istedi\u011finizden emin misiniz? Deneysel sonu\u00e7lar, bir\u00e7ok ki\u015finin belki ilk etapta de\u011fil ama, sorular devam ettik\u00e7e kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n kalan\u0131na, yalan s\u00f6ylemek pahas\u0131na uyum g\u00f6sterdi\u011fini ortaya koymu\u015ftur.<\/p>\n

Asch Deneyi ve Sonu\u00e7lar\u0131<\/h2>\n

Yukar\u0131da tarif edilen olay tam olarak sosyal psikolog Solomon Asch (1956) taraf\u0131ndan uyum ve sosyal etki \u00fczerine ger\u00e7ekle\u015ftirilen klasik bir \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131r. En sondaki kat\u0131l\u0131mc\u0131 (yani siz) hari\u00e7, di\u011fer kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n hepsi, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar taraf\u0131ndan parayla kiralanm\u0131\u015f akt\u00f6rlerdir.<\/p>\n

Deneyde 18 tekrar (tur) bulunmaktad\u0131r. Bunlardan ilk 2 turda akt\u00f6rler ger\u00e7ek cevab\u0131 verirler. 3. turda ise hep bir a\u011f\u0131zdan, \u00f6nceden ayarlanm\u0131\u015f bir yalan s\u00f6ylerler. Geriye kalan 15 turun rastgele se\u00e7ilmi\u015f 11 tanesinde yine hep bir a\u011f\u0131zdan yalan s\u00f6ylerler. Ancak bunu ustaca ve rollerini size “\u00e7akt\u0131rmadan” yaparlar. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, ger\u00e7ek dene\u011fin\/kat\u0131l\u0131mc\u0131n\u0131n, s\u0131rf “s\u00fcr\u00fcye uymak i\u00e7in”, bile bile yanl\u0131\u015f cevab\u0131 verme e\u011filimini \u00f6l\u00e7m\u00fc\u015flerdir.<\/p>\n

Toplamda 12 etapta ger\u00e7ekle\u015ftirilen ara\u015ft\u0131rman\u0131n sonucuna g\u00f6re, ara\u015ft\u0131rmaya kat\u0131lan kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n %75’i en az\u0131ndan 1 kere \u00e7o\u011funlu\u011fa uymay\u0131 se\u00e7mi\u015f, %25’i hi\u00e7bir denemede uyum g\u00f6stermemi\u015ftir. <\/strong>Kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n %63.2’si deneyin yar\u0131s\u0131ndan \u00e7o\u011funda do\u011fru cevab\u0131 vermeyi tercih etmi\u015f, %36.8’i ise deneyin yar\u0131s\u0131ndan fazlas\u0131nda \u00e7o\u011funlu\u011fa uymay\u0131 se\u00e7mi\u015ftir. Kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n %5’i \u00e7o\u011funlu\u011fa her seferinde uymay\u0131 se\u00e7mi\u015ftir. %25’i \u00e7o\u011fu zaman \u00e7o\u011funlu\u011fa uymay\u0131 se\u00e7mi\u015f, %7 civar\u0131 ise yar\u0131 yar\u0131ya \u00e7o\u011funlu\u011fa uymu\u015ftur. Akt\u00f6rlerle bir arada bulunmayan, kendi ba\u015f\u0131nayken sorulara yan\u0131t veren kontrol grubu<\/span>nda ise kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n sadece %1’i bilerek yanl\u0131\u015f cevap vermeyi se\u00e7mi\u015ftir (hata pay\u0131).<\/p>\n

Yani bu ara\u015ft\u0131rmada sondaki kat\u0131l\u0131mc\u0131, di\u011fer kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131 tan\u0131mamas\u0131na ra\u011fmen, farkl\u0131 bir yan\u0131t\u0131 veren tek ki\u015fi olmaktan \u00e7ekinmi\u015f ve yanl\u0131\u015f bir yan\u0131t vermi\u015ftir. Bu da, uyum bask\u0131s\u0131n\u0131n g\u00fcc\u00fcn\u00fcn ne kadar fazla oldu\u011funu g\u00f6stermektedir.<\/p>\n

G\u00fcnl\u00fck hayatta bu deneydekine benzer olarak grup i\u00e7erisinde uyum g\u00f6sterme davran\u0131\u015f\u0131 olduk\u00e7a s\u0131k g\u00f6zlemlenmektedir. \u00d6rne\u011fin, pizza sipari\u015fi verirken arkada\u015flar\u0131n\u0131z pizzada mantar<\/span> olsun isteyebilir. Siz istemeseniz dahi gruba uymak ad\u0131na garsona pizzan\u0131zda mantar istedi\u011finizi s\u00f6yleyebilirsiniz. Bu ve buna benzer bir\u00e7ok olayda ki\u015filer kendi iste\u011finden, d\u00fc\u015f\u00fcncesinden ya da davran\u0131\u015f\u0131ndan vazge\u00e7ip uyma davran\u0131\u015f\u0131 g\u00f6sterebilir.<\/p>\n

Kaynak\u00e7a: Evrim A\u011fac\u0131<\/p>\n