{"id":15904,"date":"2020-02-06T16:57:53","date_gmt":"2020-02-06T22:57:53","guid":{"rendered":"http:\/\/circassiancenter.com\/tr\/?p=15904"},"modified":"2020-09-26T15:21:25","modified_gmt":"2020-09-26T20:21:25","slug":"ali-curey-konusuyor-turkce-lazca-turkuli-lazuri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/ali-curey-konusuyor-turkce-lazca-turkuli-lazuri\/","title":{"rendered":"AL\u0130 \u00c7UREY KONU\u015eUYOR (T\u00fcrk\u00e7e-Lazca \/ Turkuli-Lazuri \/ \u10d7\u10e3\u10e0\u10e5\u10e3\u10da\u10d8-\u10da\u10d0\u10d6\u10e3\u10e0\u10d8)"},"content":{"rendered":"<p><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-15911\" src=\"http:\/\/circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/Ali-Curey-Konusuyor-b-1.jpg\" alt=\"\" width=\"541\" height=\"304\" srcset=\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/Ali-Curey-Konusuyor-b-1.jpg 541w, https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/Ali-Curey-Konusuyor-b-1-300x169.jpg 300w\" sizes=\"(max-width: 541px) 100vw, 541px\" \/><\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamaz<\/strong><\/p>\n<p>\u201cAdige Radyosu, 90 y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n bir zamand\u0131r Adigece yay\u0131n yap\u0131yor!\u201d<\/p>\n<p>(\u00d6n a\u00e7\u0131klama: Bug\u00fcnk\u00fc misafirim Ali \u00c7urey. Kendisi, bir k\u00fclt\u00fcr emektar\u0131; \u00c7erkes Dili, K\u00fclt\u00fcr\u00fc ve Tarihi \u00fczerine yay\u0131nlanm\u0131\u015f bir\u00e7ok kitab\u0131 ve makaleleri var. Kendisini 1990-l\u0131 y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131ndan beri tan\u0131yorum.\u00a0 \u201cYeni Kafkasya Gazetesi\u201d ve \u201cKafkasya Yaz\u0131lar\u0131\u201d adl\u0131 yay\u0131n organlar\u0131nda beraberdik; makalelerimiz bu iki dergide yay\u0131nlan\u0131yordu. Ali \u00c7urey ile bir s\u00f6yle\u015fi yapt\u0131m. Kendisiyle biyografisi, k\u0131ymetli \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, \u00c7erkes Dili, \u00c7erkes K\u00fclt\u00fcr\u00fc ve \u00c7erkes Tarihi \u00fczerine konu\u015ftuk. Bu metin, o s\u00f6yle\u015fimize ait. Ali \u0130hsan Aksamaz; 11 XIII 2019)<\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamaz:<\/strong> \u00d6nce hayat hik\u00e2yenizden konu\u015fal\u0131m da, \u00f6yle ba\u015flayal\u0131m, olur mu?! Nerede do\u011fdunuz? Hangi okullarda \u00f6\u011frenim g\u00f6rd\u00fcn\u00fcz? Evli misiniz? \u00c7ocuklar\u0131n\u0131z ve torunlar\u0131n\u0131z var m\u0131? \u015eimdi nerede ya\u015f\u0131yorsunuz? Mesle\u011finiz nedir? Hangi dilleri biliyorsunuz? Bize kendinizden bahsedin, l\u00fctfen!<\/p>\n<p><strong>Ali \u00c7urey:<\/strong> Amasya-Merzifon\u2019a ba\u011fl\u0131 Tav\u015fanda\u011f\u0131 K\u00f6y\u00fc\u2019nde do\u011fdum. Merzifon\u2019da \u0130rfan \u0130lkokulu\u2019nda okudum. Daha sonra da Merzifon1. Astsubay Haz\u0131rlama Ortaokulu ve Erzincan Askeri Lisesi\u2019de okudum. Ard\u0131ndan Ankara\u2019da Kara Harp Okulu\u2019nda \u00f6\u011frenim g\u00f6rd\u00fcm.<\/p>\n<p>Evliyim. \u0130ki \u00e7ocu\u011fum var; biri k\u0131z, di\u011feri erkek. \u0130simleri T\u0131j\u0131n ve Canberk Yeldar \u00c7urey. O\u011flandan bir torunum var, Janves(w); Yeditepe \u00dcniversitesi\u2019nde, \u0130n\u015faat M\u00fchendisli\u011fi okuyor. K\u0131z\u0131m T\u0131j\u0131n, 30 y\u0131ld\u0131r Anavatan\u2019da; evli. \u015eu anda Abhazya-Sohum \u00dcniversitesi\u2019nde \u00f6\u011fretim g\u00f6revlisi ve kanditat do\u00e7ent.<\/p>\n<p>\u0130stanbul\u2019da ya\u015f\u0131yorum. Emekli tank personel binba\u015f\u0131y\u0131m. Serbest ticaret yap\u0131yorum. T\u00fcrk\u00e7e, \u00c7erkes\u00e7e, orta derecede \u0130ngilizce ve biraz da Rus\u00e7a biliyorum.<\/p>\n<p>1990 y\u0131l\u0131nda Anavatan\u2019a gittim. Hatti-Hititler ile ilgili \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m nedeniyle Kaberdey- Balkar \u00d6zerk Cumhuriyeti\u2019nin Nal\u00e7ik \u00dcniversitesi\u2019nden Akademik Diploma verildi; Hititolog olarak. Esasen kendimce uzman\u0131 oldu\u011fumu kabul etti\u011fim Hatti-Hitit dilleridir. 1962 y\u0131l\u0131ndan beri kesintisiz Adige Dili s\u00f6zc\u00fcklerinin rehberli\u011finde Adige Tarihinin gizemli yolculu\u011funda, yaz\u0131m tarihimize ula\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum.<\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamaz:<\/strong> Siz, \u00c7erkes k\u00f6kenlisiniz. 1864\u2019te, Kafkasya\u2019dan s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f ailelerden birinin \u00e7ocu\u011fusunuz; \u00f6yle biliyorum. Ka\u00e7\u0131nc\u0131 nesilden muhacirsiniz?<\/p>\n<p><strong>Ali \u00c7urey:<\/strong> \u201c\u00c7erkes k\u00f6kenli\u201d de\u011fil, bizzat \u00c7erkesim. Evet, s\u00fcrg\u00fcn bir halk\u0131n \u00e7ocu\u011fuyum; \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc nesildenim.<\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamaz:<\/strong> Atalar\u0131n\u0131z, \u00c7erkesya\u2019n\u0131n hangi b\u00f6lgesindendi? \u015eimdi de o zamanki k\u00f6y\u00fcn\u00fcz yerinde mevcut mu? Eski k\u00f6y\u00fcn\u00fcz\u00fcn ad\u0131 neydi? T\u00fcrkiye\u2019deki k\u00f6y\u00fcn\u00fcz\u00fcn eski ve yeni ad\u0131 nedir? Akrabalar\u0131n\u0131z\u0131n eski soyad\u0131 neydi? \u00c7erkesya\u2019daki k\u00f6y\u00fcn\u00fcze gittiniz mi?<\/p>\n<p><strong>Ali \u00c7urey:<\/strong> Atalar\u0131m, bug\u00fcnk\u00fc ad\u0131yla Kara\u00e7ay- \u00c7erkesk B\u00f6lgesinden s\u00fcr\u00fcld\u00fc. Oradaki k\u00f6y\u00fcm\u00fcz\u00fcn ad\u0131 \u015fimdilerde BESLENEY\u2019dir. T\u00fcrkiye\u2019deki k\u00f6y\u00fcm\u00fcz genel anlamda TAV\u015eANDA\u011eI olarak an\u0131l\u0131r; be\u015f mahalleden olu\u015fuyor. Zaman zaman, resmiyette Yukar\u0131, Orta ve A\u015fa\u011f\u0131 \u201cb\u00fck\u201d k\u00f6yleri olarak an\u0131l\u0131r. Ben \u201cYukar\u0131\u201d k\u00f6ydenim. Osmanl\u0131cada ad\u0131 \u201cHitamiye\u201d idi. \u00c7erkes\u00e7esi \u201c\u00c7enc\u0131koy- \u0427\u044d\u043d\u0434\u0436\u044b\u043a\u044a\u0443\u0435\u0439\u201d.<\/p>\n<p>\u00c7erkeslerde \u201csoyad\u0131\u201d \u00e7ok \u00f6nemlidir. Ne zaman, nas\u0131l ve kim veya kimler taraf\u0131ndan d\u00fczenlendi\u011fi kesin olarak bilinmemektedir. Bu da g\u00f6steriyor ki \u00c7erkesler merkez\u00ee bir otorite y\u00f6netim sistemi ya\u015fam\u0131\u015flar. Evet, Anavatan\u2019a gittim; hem de defalarca. Ayn\u0131 soyadl\u0131 akrabalar\u0131m\u0131 da buldum.<\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamaz:<\/strong> \u00c7erkes\u00e7e, insanl\u0131\u011f\u0131n en eski sembollerinden biri. \u00c7erkes\u00e7enin \u00f6l\u00fcm\u00fc insanl\u0131\u011f\u0131n da \u00f6l\u00fcm\u00fcd\u00fcr. \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n en eski ayak izleri \u00c7erkes\u00e7enin de i\u00e7inde gizli; di\u011fer \u00e7ok eski dillerde oldu\u011fu gibi. Ben b\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. \u00c7erkes\u00e7e ya\u015fay\u0131nca, insanl\u0131k da ya\u015fayacak, \u00c7erkes\u00e7e \u00f6l\u00fcnce,\u00a0 insanl\u0131k da, karde\u015flik de \u00f6lecek. Benim anlay\u0131\u015f\u0131m b\u00f6yle. Siz, bu anlay\u0131\u015fa ili\u015fkin neler s\u00f6yleyebilirsiz? Do\u011frusu; T\u00fcrkiye, \u00c7erkes\u00e7e gibi di\u011fer diller bak\u0131m\u0131ndan \u00e7ok zengin. Bu, T\u00fcrkiye\u2019nin de k\u00fclt\u00fcrel zenginli\u011fi; \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n da k\u00fclt\u00fcrel zenginli\u011fi. Ancak biz \u00e7o\u011funlukla bu dillerimize ili\u015fkin pek bir \u015fey bilmiyoruz. Siz bu konuda neler d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsunuz? Bu durumun sorumlusu kim? Neler s\u00f6yleyebilirsiniz?<\/p>\n<p><strong>Ali \u00c7urey:<\/strong> Geni\u015f kapsaml\u0131 sorunuzun yan\u0131t\u0131n\u0131, dilbilimsel ve siyasal a\u00e7\u0131dan ele almak gerekir. \u00d6yle d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. \u00d6nce farkl\u0131 insan toplumlar\u0131n\u0131n, farkl\u0131 dillerini de, t\u00fcm insanl\u0131\u011f\u0131n ortak \u00fcr\u00fcn\u00fc ve ortak de\u011feri olarak g\u00f6r\u00fclebilir ve egemenlerin de bunu kabullendiklerini var sayarsak. Ancak, o zaman meselenin \u201cNASIL\u201d \u00e7\u00f6z\u00fclece\u011fini konu\u015fabiliriz. Aksi halde, \u201cSEN YOKSUN\u201d diyen ve bunu kabullenmemizi dayatan zihniyetle neyi ve nas\u0131l konu\u015faca\u011f\u0131z?!<\/p>\n<p>\u201cYok\u201d olmas\u0131 muhtemel di\u011fer canl\u0131lar\u0131 ya\u015fatmak i\u00e7in \u201c\u00e7\u0131rp\u0131n\u0131l\u0131yor!\u201d Ancak bir toplumunun diliyle \u201c\u00f6l\u00fcyor\u201d olmas\u0131n\u0131 nas\u0131l anlataca\u011f\u0131z?!<\/p>\n<p>T\u00fcrkiye\u2019 de durum nedir? Elbette ki, hepimizin ortak yan\u0131t\u0131 \u015fudur: T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin k\u00fclt\u00fcrel veya siyasal anlay\u0131\u015f\u0131ndan kaynaklanan \u201cd\u00fc\u015fman\u201d tan\u0131mlamas\u0131 \u00fczerinde durmak gerekiyor. Bu anlay\u0131\u015f \u015f\u00f6yle h\u00fckme ba\u011flanm\u0131\u015f: 1- \u0130\u00e7 d\u00fc\u015fmanlar, 2- D\u0131\u015f d\u00fc\u015fmanlar.\u00a0 \u0130\u00e7 d\u00fc\u015fmanlar: a-B\u00f6l\u00fcc\u00fcler, b- \u0130rtica\u00ee Faaliyetler.<\/p>\n<p>\u201cB\u00f6l\u00fcc\u00fcler\u201d tan\u0131mlamas\u0131, T\u00fcrk\u00e7e d\u0131\u015f\u0131ndaki anadillerini konu\u015fan di\u011fer toplumlar i\u00e7in kullan\u0131l\u0131yor. Bu anadilleri aras\u0131nda K\u00fcrt\u00e7e, \u00c7erkes\u00e7e, Lazca en ba\u015fta geliyor. Bu anadillerinin YASAL stat\u00fc kazanmas\u0131 y\u00f6n\u00fcnde de \u00e7\u00f6z\u00fcm asla istenmiyor.<\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamaz: <\/strong>\u015eimdi de \u00c7erkes\u00e7e\u2019den bahsedelim, l\u00fctfen! \u00c7erkes\u00e7e hangi dil ailesinden? \u00c7erkes\u00e7e bir dil mi, yoksa bir ba\u015fka dilin leh\u00e7esi mi?<\/p>\n<p><strong>Ali \u00c7urey:<\/strong> Ben, bu konunun uzman\u0131 de\u011filim. Sadece Atadan, Anadan ve Tarihten sahip oldu\u011fum dilimi yitirmek istemiyorum. Bilebildi\u011fim kadar\u0131yla, dilbilimciler, Kafkas Dillerini ayr\u0131 bir dil ailesi olarak tan\u0131ml\u0131yorlar.<\/p>\n<p>\u00c7erkes\u00e7e, elbette ki, ayr\u0131 bir dildir. Leh\u00e7e olmas\u0131 i\u00e7in benzeri ba\u015fka bir dilin mevcudiyeti gerekir. Ama derseniz ki, \u201c\u00c7erkes\u00e7e\u201d genellemesi i\u00e7inde, a\u011f\u0131z, leh\u00e7e diyalekt ayr\u0131cal\u0131klar\u0131 var m\u0131?\u00a0 \u201cEvet\u201d var.<\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamaz:<\/strong> Biz, bu dili \u00c7erkes\u00e7e ad\u0131yla biliyoruz. \u00c7erkes\u00e7e, ba\u015fka adlarla da an\u0131l\u0131yor mu? L\u00fctfen, bundan da bahsedin!<\/p>\n<p><strong>Ali \u00c7urey:<\/strong> \u201c\u00c7erkes\u201d ismi, ilgili ve ilgisiz pek \u00e7ok insan taraf\u0131ndan m\u00fcnaka\u015fa ve m\u00fcn\u00e2zara konusu yap\u0131lm\u0131\u015f ve halen de yap\u0131l\u0131yor. Bu kavram\u0131n k\u00f6keni hakk\u0131nda en eski yaz\u0131l\u0131 belgeleri Arap\u00e7a\u2019ya ve oradan da Bat\u0131 dillerinden \u0130ngilizce\u2019ye g\u00f6t\u00fcrenler var. \u00c7erkes\u00e7e\u00a0 \u201cZaman\u0131n Asker\u00ee\u201d veya \u201cKafkasyaya ait\u201d, yani \u201cKafkas\u201d tan t\u00fcretenler var.<\/p>\n<p>Biz \u00c7erkesler, kendimizi \u201cAdige\u201d ismiyle anar\u0131z. Bu s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn etimolojik k\u00f6kenini yine \u201cG\u00fcne\u015fin \u00e7ocuklar\u0131\u201d anlam\u0131na geldi\u011fi \u015feklinde yorumlayanlar da var. Ben \u201cS\u00f6zc\u00fcklerin Dilinden Adigeler\u201d kitap\u00e7\u0131\u011f\u0131mda \u201cBaban\u0131n soyundan\u201d anlam\u0131nda oldu\u011fu iddias\u0131nday\u0131m. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u201cA. DE &#8211; \u0410\u0434\u044d -\u0414\u044b- \u0442\u044b\u201d, baba demektir. \u201cGhe \u2013 r\u044d\u201d ise, Adige t\u0131p dilinde erkek \u00fcreme organ\u0131 (penis-testis) demektir. \u201cSaxe \u2013 \u0448\u0430\u0445\u044d\u201d il\u00e2vesiyle. Kendisini Adige olarak tan\u0131mlayan \u00c7erkesler, on iki boydan olu\u015fur. Burada da, baz\u0131 soyda\u015flar kendisini bu say\u0131ya d\u00e2hil etmek istemiyor.<\/p>\n<p>Sonu\u00e7 olarak, \u00c7erkesler, bir halk olarak, tarihin bilinebilen zaman diliminden bug\u00fcne dek varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 korumu\u015f ve korumaya devam etmektedir. \u015eu anda, Hatti- Hitit\u00e7e olarak bilimi nsanlar\u0131n\u0131n tespit etti\u011fi dilin tablosu i\u00e7inde halen Adigece\u2019de kullan\u0131lan 300 s\u00f6zc\u00fck tespit ettim. Bu s\u00f6zc\u00fckler, \u00c7erkesce (Adigece) bilen herhangi bir ki\u015fiyle de test edilebilir. Peki, bu ne anlama gelmektedir?! Bence; \u00c7erkesler (Adigeler), Hatti-Hititler olarak yaz\u0131lan Halk veya Halklar (onlar da on iki boy olup, kutsal on ikiler olarak an\u0131l\u0131rd\u0131). Ve Kafkasya-K\u00fc\u00e7\u00fck Asya- Mezopotamya co\u011frafyas\u0131nda muk\u00eem idiler.<\/p>\n<p>Vaktaki (\u0423\u0430\u0449\u0445\u044a\u0443\u044d \u041c\u044b\u0432\u0430\u0449\u0445\u044a\u0443\u044d \u041aI\u0430\u043d\u044d\u0440 \u0429I\u044b\u043c \u0429\u044b\u0442\u0435\u0445\u0443\u044d\u043c- Mavi bir g\u00f6kta\u015f\u0131n\u0131n (meteor) b\u00f6lgeye d\u00fc\u015fmesi sonucu olu\u015fan) Karadeniz,\u00a0 Kafkasya ile Anadolu\u2019yu b\u00f6ld\u00fc. Muk\u00eem halklar b\u00f6ylece ikiye b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f oldu. Bir k\u0131sm\u0131 K\u00fc\u00e7\u00fck Asya-Mezopotamya topraklar\u0131nda varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc. Daha sonralar\u0131 ise Kafkasya\u2019da kalanlar, karde\u015flerinin yan\u0131na geldiler. \u0130\u015fte \u201cHitit\u201d dedikleri halk bunlardand\u0131r. Bu bir iddiad\u0131r. Ancak bu iddia, Nuh Tufan\u0131 Miti ile de \u00f6rt\u00fc\u015fmektedir.<\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamaz:<\/strong> \u00c7erkes\u00e7enin ka\u00e7 a\u011f\u0131z\u0131\/ leh\u00e7esi var ve bunlar Rusya Federasyonu ve T\u00fcrkiye\u2019nin hangi b\u00f6lgelerinde konu\u015fuluyor? \u00c7erkes\u00e7e ba\u015fka hangi \u00fclkelerde konu\u015fuluyor?<\/p>\n<p><strong>Ali \u00c7urey:<\/strong> G\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u00c7erkes\u00e7e, iki leh\u00e7elidir. Biri Nal\u00e7ik merkezli, di\u011feri ise Maykop merkezli. Bu iki leh\u00e7e i\u00e7in kullan\u0131lan iki Alfabe de \u201cKiril\u201d temellidir. Her iki leh\u00e7eyi de yeterince bilen \u00c7erkesler, zorlanmadan anla\u015f\u0131yorlar. Elbette ki, baz\u0131 s\u00f6zc\u00fcklerde farkl\u0131l\u0131klar mevcut. Bu, a\u015f\u0131lamaz bir durum de\u011fil.<\/p>\n<p>\u00c7erkes\u00e7e; Rusya Federasyonu, Anavatan, T\u00fcrkiye, \u00dcrd\u00fcn, \u0130srail ve Suriye\u2019de yo\u011fun olarak konu\u015fuluyor.\u00a0 M\u0131s\u0131r, Libya ve A.B.D\u2019de de \u00c7erkes\u00e7e\u2019yi konu\u015fanlar var.<\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamaz:<\/strong> Bize \u015fimdi de \u00c7erkes Alfabesi\u2019nden bahsedin l\u00fctfen! \u00c7erkes\u00e7e\u2019de ka\u00e7 tane harf var? \u00c7erkes\u00e7e\u2019de ka\u00e7 tane \u00fcnl\u00fc, ka\u00e7 tane \u00fcns\u00fcz harf ve ka\u00e7 tane diftong var?<\/p>\n<p><strong>Ali \u00c7urey:<\/strong> Nal\u00e7ik-\u00c7erkesk \u00c7erkes\u00e7esinde elli dokuz harf vard\u0131r. Bunlardan alt\u0131 harf seslidir. Maykop merkezli \u00c7erkes\u00e7ede ise, dokuz sesli harf vard\u0131r. Bu konunun daha doyurucu yan\u0131t\u0131n\u0131 ilgili dilbilimcilerinden almak daha do\u011frudur.<\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamaz:<\/strong> Biliyorum; Kafkasya\u2019da ya\u015fayan \u00c7erkesler Kiril Alfabesi temelli bir \u00c7erkes Alfabesine sahip. Kafkasya\u2019da ya\u015fayan b\u00fct\u00fcn \u00c7erkesler ayn\u0131 Alfabeyi mi kullan\u0131yor? L\u00fctfen, bize bu konudan da bahsedin! T\u00fcrkiye\u2019deki \u00c7erkeslerin Latin temelli bir alfabeye de sahip oldu\u011funu biliyorum. Baz\u0131 \u00c7erkes Ayd\u0131nlar\u0131, Latin temelli \u00c7erkes Alfabesine reaksiyon g\u00f6steriyor. Bu duruma ili\u015fkin ne d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsunuz?<\/p>\n<p><strong>Ali \u00c7urey:<\/strong> Evet, Anavatan Kafkasya\u2019da ya\u015fayan \u00c7erkesler, Nal\u00e7ik-\u00c7erkesk-Maykop merkezli \u00fc\u00e7 \u00f6zerk b\u00f6lgede de Kiril temelli alfabeyi kullan\u0131yorlar.<\/p>\n<p>Diaspora \u00c7erkesleri, bulunduklar\u0131 \u00fclkenin kulland\u0131\u011f\u0131 alfabeyi kullanmak istediler. Ve halen de \u00f6yle. Ancak ba\u015far\u0131l\u0131 olamad\u0131lar. Elbette ki, bu ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131k yaln\u0131zca alfabeden kaynaklanmad\u0131; kaynaklanm\u0131yor. \u201cDil\u201d zorunlu ihtiya\u00e7 olursa geli\u015fir; g\u00f6n\u00fcll\u00fcl\u00fck i\u00e7inde pek geli\u015fme g\u00f6steremez. Diasporada baz\u0131 alfabeler kullan\u0131lm\u0131\u015fsa da bilinen baz\u0131 bask\u0131c\u0131 nedenlerle maalesef ba\u015far\u0131l\u0131 olamad\u0131.<\/p>\n<p>\u015eimdilerde T\u00fcrkiye\u2019de yine Latin alfabesi deneniyor. Bence buna gerek yok. Denenmi\u015fi tekrarlamak, pek samimi g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor. Zira Kafkasya, iki saatlik bir mesafede. Anavatan \u00c7erkeslerinin, Kiril temelli Alfabe ile \u00fcrettikleri y\u0131\u011f\u0131nla eser mevcut. Bu eserlere ula\u015fmakta bir engel yok. Durum b\u00f6yleyken neden Latin alfabesi?!<\/p>\n<p>\u00c7erkes\u00e7e bilenler i\u00e7in, Kiril temelli Alfabede bir sorun yok. Dahas\u0131, \u00c7erkeslerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 her \u00fclkede kullan\u0131lan alfabeye ge\u00e7ersek, Japon, \u0130bran\u00ee ve Arap harfli pek \u00e7ok alfabe \u00fcretmek gerekir. Elbette ki, bu konuda \u00e7al\u0131\u015fan karde\u015flerimiz iyi niyetlidirler. Dilimizin ya\u015famas\u0131 i\u00e7in her yolu denemek istiyorlar.<\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamaz:<\/strong> \u00c7ok iyi biliyoruz ki,\u00a0 her dil di\u011fer dillerden emanet- \u00f6d\u00fcn\u00e7 kelimelere sahip. \u00c7erkes\u00e7e\u2019de de ba\u015fka dillerden emanet- \u00f6d\u00fcn\u00e7 kelimeler var m\u0131? \u00c7erkes\u00e7e \u00e7o\u011funlukla hangi dillerden emanet-\u00f6d\u00fcn\u00e7 kelimelere sahip? \u00c7erkes\u00e7e\u2019deki emanet-\u00f6d\u00fcn\u00e7 kelimeler \u00e7o\u011funlukla hangi alanlara ili\u015fkin? Di\u011fer dillerde de \u00c7erkes\u00e7e\u2019den emanet- \u00f6d\u00fcn\u00e7 kelimeler var m\u0131?<\/p>\n<p><strong>Ali \u00c7urey:<\/strong> Diller aras\u0131nda s\u00f6zc\u00fck transferi \u00e7ok do\u011fal. \u00c7erkesler de, elbette ki, i\u00e7inde veya yan yana ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u00fclke halklar\u0131n\u0131n dillerinden etkilenmi\u015ftir. Dahas\u0131; t\u0131p, hukuk, ticaret ve siyaset alan\u0131nda kullan\u0131lan evrensel baz\u0131 s\u00f6zc\u00fck ve baz\u0131 kavramlar\u0131n ortak olmas\u0131 da ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r.<\/p>\n<p>\u00c7erkesler; Rus\u00e7a, K\u0131p\u00e7ak\u00e7a, Anadolu T\u00fcrk\u00e7esi ve Arap\u00e7adan etkilenmi\u015ftir. Peki, bu kom\u015fular ve ad\u0131 ge\u00e7en toplumlar \u00c7erkes\u00e7eden s\u00f6zc\u00fck almam\u0131\u015f m\u0131d\u0131r? Yan\u0131t; inan\u0131n \u00c7erkes\u00e7eden bu toplumlar\u0131n dillerine ge\u00e7en baz\u0131 kavram ve s\u00f6zc\u00fckleri yazarsam, k\u00fc\u00e7\u00fck dilinizi yutars\u0131n\u0131z. Dahas\u0131, Kutsal kitaplardaki baz\u0131 s\u00f6zc\u00fckler akla ziyan, bunlar\u0131n bir k\u0131sm\u0131 kitap\u00e7\u0131klar\u0131mda mevcut. Ancak uzman\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131m, dilbilimsel verileri ulu orta s\u00f6ylemek, yak\u0131\u015f\u0131k almaz. Ben sadece \u201ctespit\u201d ediyorum. Bunlar\u0131n de\u011ferlendirilmesi, ilgilenen uzmanlar\u0131n i\u015fi.<\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamaz:<\/strong> Siz de isterseniz, \u015fimdi de \u00c7erkes\u00e7e\u2019ye ili\u015fkin akademik \u00e7al\u0131\u015fmalardan bahsedelim! \u00c7erkes Alfabesi, ilk olarak ne zaman ve nerede yay\u0131mland\u0131? Kim ya da kimlerdi bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n \u00f6nc\u00fcleri? Hangi alfabe temelli olu\u015fturuldu ilk \u00c7erkes Alfabesi; Arap Alfabesi temelli mi, Latin Alfabesi temelli mi, Kiril Alfabesi temelli mi?<\/p>\n<p><strong>Ali \u00c7urey:<\/strong> Alfabe sadece \u00c7erkeslerin de\u011fil, pek \u00e7ok toplumun meselesidir. Bu genelin i\u00e7inde \u00c7erkesler de elbette ki, bu konunun bir par\u00e7as\u0131d\u0131r. O bak\u0131mdan, \u00c7erkes Ayd\u0131nlar\u0131 da alfabe aray\u0131\u015f\u0131 i\u00e7inde oldular.<\/p>\n<p>Alfabe konusu Avukat Ya\u015far Ba\u011f ve Avukat Sefer Berzek\u2019in \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda detayl\u0131 olarak i\u015flenmi\u015ftir. Ben burada sadece hat\u0131rlatma bab\u0131nda \u015funu s\u00f6yleyebilirim:<\/p>\n<p>S\u00fcrg\u00fcn oldu\u011fumuz Osmanl\u0131 topraklar\u0131nda ya\u015fayan \u00c7erkesler, ya\u015fad\u0131klar\u0131 toplumun kulland\u0131\u011f\u0131 alfabeden etkilenmi\u015flerdir. Daha sonraki d\u00f6nemde de T\u00fcrkiye\u2019de kullan\u0131lan Latin Alfabesi\u2019nden etkilenilmi\u015ftir. Bunun en canl\u0131 \u00f6rne\u011fi Kuba \u015eaban\u2019\u0131n Latin k\u00f6kenli \u00c7erkes Alfabesi\u2019dir.<\/p>\n<p>\u00c7arl\u0131k Rusyas\u0131n\u0131n da\u011f\u0131lmas\u0131 ile kurulan S.S.C.B\u2019de, \u00f6nce bir m\u00fcddet Latin temelli \u00c7erkes Alfabesi kullan\u0131ld\u0131. Sonra da Kiril Temelli \u00c7erkes Alfabesine ge\u00e7ildi. \u015eu anda Anavatan\u2019da, Rusya Federasyonu\u2019nda Kiril temelli \u00c7erkes Alfabesi kullan\u0131l\u0131yor; \u00e7ok g\u00fczel eserler de \u00fcretilmi\u015ftir. Pek zorlay\u0131c\u0131 bir alfabe de\u011fildir. Hele de, \u00c7erkes\u00e7e bilenler i\u00e7in \u00e7ok daha kolay.<\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamaz:<\/strong> T\u00fcrkiye\u2019de ve Kafkasya d\u0131\u015f\u0131nda;\u00a0 ilk \u00c7erkes Alfabesi, s\u00f6zl\u00fck ve kitaplar ne zaman nerede yay\u0131nland\u0131? Bu eserlerin \u00f6nc\u00fcleri kimlerdi?<\/p>\n<p><strong>Ali \u00c7urey:<\/strong> Bir \u00f6nceki sorunun i\u00e7inde yan\u0131tlamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. Suriye, \u00dcrd\u00fcn ve T\u00fcrkiye\u2019de, Arap ve Latin harfli alfabelerle \u00e7e\u015fitli konular i\u015flenmi\u015ftir. \u00d6rne\u011fin, Mevl\u00fbd\u2019un Adigecesi,\u00a0 \u201cr\u044c\u0443\u0430\u0437\u044d (Guaze)\u201d Gazetesi\u2019nde, hem Arap ve hem de Latin harfli yaz\u0131lar yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r. Suriye\u2019de \u00e7\u0131kan \u201cMarje Gazetesi\u201dnde de, hem Latin hem Arap harfli alfabe kullan\u0131l\u0131rken, T\u00fcrkiye\u2019de hen\u00fcz Latin harfli alfabeye ge\u00e7ilmemi\u015fti, Harf Devrimi olmam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamaz:<\/strong> Rusya Federasyonu\u2019nda \u00c7erkeslerinin okullar\u0131 var m\u0131? Bu okullarda ka\u00e7ar saatlik \u00c7erkes\u00e7e e\u011fitim- \u00f6\u011fretim var? \u00c7erkes\u00e7e gazete-radyo-televizyon yay\u0131nlar\u0131 var m\u0131? Bu \u00c7erkes\u00e7e radyo-televizyon yay\u0131nlar\u0131 ka\u00e7ar saatlik? Bu \u00c7erkes\u00e7e gazete- dergiler hangi periyodlarla yay\u0131mlan\u0131yor?<\/p>\n<p><strong>Ali \u00c7urey:<\/strong> Sevgili Ali \u0130hsan, bu sorular\u0131n\u0131n yan\u0131t\u0131n\u0131 Anavatan Kafkasya\u2019dan, \u0417\u0430\u0440\u0438\u043d\u0430 \u041a\u044a\u0430\u043d\u043e\u043a\u044a\u0443\u044d (Nal\u00e7ik) ve \u015eeng\u00fcl \u0130yig\u00fcn (Maykop) karde\u015flerimiz g\u00f6ndermi\u015fti. Hi\u00e7 de\u011fi\u015ftirmeden aynen iletiyorum:<\/p>\n<p>\u00d6zel okullar\u0131 yok, ama anas\u0131n\u0131f\u0131ndan itibaren Adigece dersleri oluyor. \u0130lk ve ortaokullarda haftada iki saat Adigece okutuluyor; Edebiyat da dah\u00eel. Ge\u00e7en y\u0131l, be\u015f pilot okul se\u00e7ildi, Adigece s\u0131n\u0131f var. Biri Adigey Cumhuriyeti 1. Cimnaziyumu. Bu okulda bu y\u0131l Adigece ofis a\u00e7\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>\u201cAdige Maq Gazetesi\u201d, Adigece. 8 Mart 1923 y\u0131l\u0131nda yay\u0131na ba\u015flad\u0131. Aksamadan da yay\u0131mlan\u0131yor. O zamanki ad\u0131 \u201cSosyalisti\u00e7eski Adigeya\u201d idi. 1992 y\u0131l\u0131nda \u201cAdige Maq\u201d ad\u0131n\u0131 ald\u0131.<\/p>\n<p>Edebiyat dergisi \u201cZekho\u015fn\u0131\u011f\/ Karde\u015flik\u201d 1924 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlanmaya ba\u015flad\u0131. Halen yay\u0131n\u0131na devam ediyor<\/p>\n<p>Adige Radyosu, 90 y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n bir zamand\u0131r Adigece yay\u0131n yap\u0131yor, Rusya Devlet Radyosu b\u00fcnyesinde. Baz\u0131 ek programlarla yay\u0131n\u0131na devam ediyor. Adige Televizyonu, paket yay\u0131nlarla haber programlar\u0131 yap\u0131yor; 15 dk. s\u00fcreyle. 1991 y\u0131l\u0131nda yay\u0131n\u0131na ba\u015flad\u0131: Saat 9.00\u2019da 20 dk.; saat 11.25\u2019de 20 dk.; saat 17.00\u2019de 20.dk.; saat 7.07\u2019de 2.dk.; saat 7.35\u2019de 5 dk. Televizyon, g\u00fcnde toplam 1 saat 7 dk. Adigece g\u00fcndemi veriyor. Adige TV, haftada \u00fc\u00e7 g\u00fcn saat 9.30- 10:00 aras\u0131 Adigece tematik programlar yay\u0131ml\u0131yor.<\/p>\n<p>Adige Radyosu, her g\u00fcn Adigece 10 dk. s\u00fcreyle k\u0131sa haberleri iki kez sabah ve \u00f6\u011fleden sonra ku\u015fa\u011f\u0131nda yay\u0131ml\u0131yor.<\/p>\n<p>Ayr\u0131ca haftada iki g\u00fcn saat 16.20\u2019de 30 dk. s\u00fcreyle tematik r\u00f6portajlar veriyor.<\/p>\n<p>Adigece Yay\u0131nlar Servisinde, Pazar ak\u015fam\u0131 saat 21-22 aras\u0131 bir \u015fark\u0131 ve hik\u00e2yesi adl\u0131 program yay\u0131mlan\u0131yor; ZIWORED Y\u0130HI\u015eE, Cuma ak\u015fam\u0131 saat 20- 21 aras\u0131, CEMAKH\/ yan\u0137\u0131, Pazartesi ak\u015fam saat 20- 21 aras\u0131 \u00fc\u00e7 dilde yay\u0131n yap\u0131l\u0131yor:\u00a0 Adigece, Arap\u00e7a ve T\u00fcrk\u00e7e; Pazartesi g\u00fcn\u00fc ANAVATANIN SES\u0130 ad\u0131yla.<\/p>\n<p>Bir de Saat 10\u2019da 10 dk. s\u00fcreyle Adigece k\u0131sa haber ve rekl\u00e2m ku\u015fa\u011f\u0131 var Radyo Maykop&#8217;ta.<\/p>\n<p>Adigey TV, haftada toplam 2.5 saat Adigece yay\u0131n yap\u0131yor.<\/p>\n<p>\u201cNur Dergisi\u201d, O\u015fhamahua Adige Psalhe Gazetesi\u201d Adigece olarak \u00e7\u0131k\u0131yor. Kabardey\u2019de Adige Okulu yok.\u00a0 Radyo ve televizyon program\u0131nda, her g\u00fcn belli saatlerde \u00c7erkes\u00e7e yay\u0131mlan\u0131yor. Ancak 24 saatlik hi\u00e7 bir program yok.<\/p>\n<p>Kabardey-Balkar Cumhuriyeti\u2019nde iki televizyon kanal\u0131 var; her ikisi de k\u0131sa zaman dilimleri i\u00e7inde haber, spor, k\u00fclt\u00fcr faaliyetlerini Kabardeyce ve Balkarca olarak e\u015fit s\u00fcrelerle sabah, \u00f6\u011fle ve ak\u015fam ku\u015faklar\u0131nda yay\u0131ml\u0131yor. Hi\u00e7 bir cumhuriyette\u00a0 (\u00c7erkesk, Kabardey, Adigey\u2019de) tamamen Adigece e\u011fitim veren kurum yok.\u00a0 Ancak \u00fcniversite seviyesinde \u201cAdige Dili Edebiyat\u0131\u201d ve \u201cKabardey Dili ve Edebiyat\u0131\u201d filoloji fak\u00fcltelerinde kesintisiz \u00f6\u011frenim s\u00fcrmektedir.<\/p>\n<p>\u00d6zel televizyon programc\u0131lar\u0131 da, belirli g\u00fcnlerde \u00c7erkes\u00e7e programlar yap\u0131yorlar.<\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamaz:<\/strong> Radyo- televizyon yay\u0131n\u0131, e\u011fitim-\u00f6\u011fretim olmay\u0131nca \u00c7erkes\u00e7e gibi dillerin T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015fama \u015fans\u0131 yok. TRT KURD\u00ce, 7\/24 yay\u0131n yap\u0131yor.\u00a0 TRT, \u00c7erkes\u00e7e yay\u0131n yapm\u0131yor. Bu duruma ili\u015fkin neler s\u00f6yleyebilirsiniz?<\/p>\n<p><strong>Ali \u00c7urey:<\/strong> Sevgili Ali \u0130hsan, \u015fu andaki iktidar \u201cD\u0130N\u201d \u00f6ncelikli, daha do\u011frusu \u201c\u0130NAN\u00c7\u201d merkezli bir y\u00f6netimi hayata ge\u00e7irmek i\u00e7in devletin t\u00fcm imk\u00e2nlar\u0131n\u0131 seferber etmi\u015ftir. Buna kar\u015f\u0131 durabilecek ki\u015fi, kurum ve kurulu\u015flar\u0131 da ak\u0131l ve bilim \u00f6tesi kararlarla sindirmektedir. Belki de bir oyun seyreder gibi izledi\u011fimiz bu de\u011fi\u015fim hamleleri kap\u0131m\u0131za dayand\u0131\u011f\u0131nda \u201cHey ne oluyor b\u00f6yle?\u201d diyebilecek halimiz kalmam\u0131\u015f olacakt\u0131r. \u015eimdilik bu karamsar bir tablo gibi g\u00f6r\u00fcnebilir. Ama g\u00f6r\u00fcnen k\u00f6y k\u0131lavuz istemez.<\/p>\n<p>Neden b\u00f6yle bir giri\u015f yapt\u0131m?! Yan\u0131t; \u015funun i\u00e7in; dikkat ederseniz, y\u00f6netim sadece \u201cS\u00d6ZDE\u201d k\u00fclt\u00fcrel farkl\u0131l\u0131klar\u0131n savunucusu imi\u015f gibi davran\u0131yor. Yasal hi\u00e7bir ad\u0131m atm\u0131yor. Oysa mecliste \u00e7o\u011funluk ellerinde. \u0130stedikleri her t\u00fcrl\u00fc yasay\u0131 \u00e7\u0131kartabiliyorlar. \u015eimdi, ben ne s\u00f6yleyebilirime gelirsek, g\u00f6r\u00fcn\u00fcrde sanki t\u00fcm haklar verilmi\u015f gibi bir hava mevcut. Pek \u00e7ok \u00c7erkes, K\u00fcrt ve Laz insan\u0131 \u201cbak\u0131n\u0131z bu y\u00f6netim ne kadar demokrat. Herkes kendi anadilinde yaz\u0131yor, okuyor, TV\u2019lerde konu\u015fabiliyor!!!\u201d h\u00fckm\u00fcndedirler. Oysa ger\u00e7ek durum b\u00f6yle de\u011fildir.<\/p>\n<p>Bu y\u00f6netim, ana hedefine (kutsal yolculuk) ula\u015fabilmek i\u00e7in her yolu me\u015fr\u00fb say\u0131yor ve olabildi\u011fince kullan\u0131yor. \u015eu anda durum budur. Sonu\u00e7ta istedikleri d\u00fczeni hayata ge\u00e7irdiklerinde, s\u00f6yleyecekleri tek s\u00f6z ve kuracaklar\u0131 t\u00fcmce \u015fudur: \u201c\u00d6nemli olan \u201cD\u0130N\u201d karde\u015fli\u011fidir. Dinimizde insan ayr\u0131m\u0131 yoktur. Kurey\u015f Arap\u00e7as\u0131 ile ibadete ve dini esaslara g\u00f6re ya\u015famaya devam.\u201d<\/p>\n<p>Yok \u201csay\u0131\u015f\u201d ile yok edi\u015fte, Ulusalc\u0131lar\u0131n \u201cTEK\u201d \u00e7ili\u011fi ile bunlar\u0131n \u201cD\u0130N\u201d cili\u011fi ayn\u0131 yola \u00e7\u0131kar. Ancak, bu \u201cDin\u201d \u00f6ncelikli s\u00f6ylem ve eylemlerde bulunan kadrolara yak\u0131n hisseden ger\u00e7ek inan\u00e7l\u0131 insanlar vard\u0131r. Bu da s\u00fcrecin maalesef aleyhimize geli\u015fti\u011finin kan\u0131t\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Biz, farkl\u0131 k\u00fclt\u00fcrel kimlik sahibi olanlar, \u015fayet samimi ve d\u00fcr\u00fcst\u00e7e var olmak istiyorsak, iktidarda kim olursa olsun ve nerede olursak olal\u0131m, inanc\u0131m\u0131z (g\u00f6ksel veya g\u00f6rsel) varl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n YASALARLA teminat alt\u0131na al\u0131nmas\u0131n\u0131 savunmal\u0131 ve bunun m\u00fccadelesini vermeliyiz.<\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamaz:<\/strong> L\u00fctfen, \u015fimdi de \u00c7erkes s\u00fcl\u00e2lerinden de bahsedin bize! G\u00fcn\u00fcm\u00fczde bu s\u00fcl\u00e2leler T\u00fcrkiye, Rusya Federasyonu ve di\u011fer \u00fclkelerin hangi b\u00f6lgelerinde toplu olarak ya\u015f\u0131yorlar?<\/p>\n<p><strong>Ali \u00c7urey:<\/strong> \u00c7erkes s\u00fcl\u00e2leri, derken \u00c7erkes boylar\u0131n\u0131 m\u0131, \u00c7erkes otantik soyadl\u0131 aileleri mi kastediyorsun?! Tam anlayamad\u0131m! S\u00fcl\u00e2le demek, ayn\u0131 soyad\u0131 ta\u015f\u0131yan insanlar demektir. T\u00fcrk\u00e7e soyad\u0131 kanunu 1934 y\u0131l\u0131nda \u00e7\u0131kt\u0131. T\u00fcrk yurtta\u015f\u0131 olan herkes de bu yasa gere\u011fi bir \u201cSOYADI\u201d ald\u0131. Ancak pek tutmad\u0131. Zira ba\u011f\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 halde, y\u00fczlerce aile, ayn\u0131 ad\u0131 ve soyad\u0131 ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Kim, kimin akrabas\u0131 ve s\u00fclalesinden; bilinmiyor. Kaos! \u00c7erkesler; ne zaman, nas\u0131l, ni\u00e7in ve nedeni belgeli olarak bilinemeyen bir zaman diliminde, \u015fimdi sahip olduklar\u0131 \u00c7erkes soyadlar\u0131n\u0131 alm\u0131\u015flar. \u0130ki \u00c7erkes, kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131nda, birbirlerine sorduklar\u0131 ilk soru \u015fudur: \u201cKimlerdensin? \u0423\u0445\u044dT\u0445\u044d?\u201d Yan\u0131t ise, mensup oldu\u011fu boyu, sonra da otantik soyad\u0131n\u0131 s\u00f6ylemekle olur.<\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamaz:<\/strong> T\u00fcrkiye\u2019deki Devlet okullar\u0131nda \u00c7erkes\u00e7e de se\u00e7meli derslerden biri art\u0131k. \u00c7erkes\u00e7e\u2019nin T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015fat\u0131lmas\u0131 i\u00e7in bu se\u00e7meli derslerin say\u0131 ve s\u00fcreleri yeterli mi? Siz bu konuya ili\u015fkin ne d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsunuz?<\/p>\n<p><strong>Ali \u00c7urey:<\/strong> Ben T\u00fcrkiye\u2019de herhangi bir \u201cETN\u0130K\u201d toplulu\u011fun k\u00fclt\u00fcrel kimli\u011fini koruyabilece\u011fine inanm\u0131yorum. Neden?! \u00d6nce \u015funu kabul etmek zorunday\u0131z: Biz \u00c7erkesler, K\u00fcrtler ve Lazlar, sahip oldu\u011fumuz kadim k\u00fclt\u00fcrel de\u011ferler, birilerinin bize arma\u011fan\u0131 de\u011fildir. \u201cOnu verdim. Bunu verdim!\u201d gibi dilenci avutmas\u0131n\u0131 kabul edersek, her de\u011fi\u015fen iktidar ve yetkililer, kendilerine uygun gelen \u201c\u015feyleri\u201d verdikleri durumu kabullenmi\u015f oluruz. O halde ne yapmal\u0131?! Yan\u0131t; \u201cYASAL TEM\u0130NAT!\u201d istiyoruz. Bak\u0131n\u0131z Sn. B\u00fclent Ar\u0131n\u00e7 Bey ne diyor:<\/p>\n<p>\u201c\u00c7erkes Ethem hain de\u011fil, bir kahramand\u0131r. Bunu en k\u0131sa zamanda g\u00fcndeme getirece\u011fiz\u2026\u201d<\/p>\n<p>\u015e\u00f6yle ekliyor:<\/p>\n<p>\u201c\u015eu anda mecliste bulunan \u00c7erkes Milletvekillerinin bunu g\u00fcndeme getirmemelerini k\u0131n\u0131yorum.\u201d<\/p>\n<p>Yine topu taca at\u0131yor. Zira, o s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fi milletvekilleri kim?! Onlar\u0131 \u00c7erkesler mi se\u00e7mi\u015ftir?! Sn. Murat Bardak\u00e7\u0131, Sn. Fatih Altayl\u0131 ve dahas\u0131 Sn. S\u0131rr\u0131 Sak\u0131k neler dedi?! Bunlar\u0131 de\u011ferlendirmeden, g\u00fcnl\u00fck siyas\u00ee \u00e7\u0131karlar i\u00e7in, verilen her \u201cS\u00d6Z\u201d ve \u201cHAK\u201d yapayd\u0131r; aldatmacad\u0131r ve ge\u00e7icidir. Haa buna da raz\u0131 olmakta ve bunu b\u00fcy\u00fck bir \u00f6d\u00fclm\u00fc\u015f gibi de\u011ferlendirerek mevcut iktidarlara yaranmak ve yamanmak isteyen \u00c7erkeslerin de yolu a\u00e7\u0131k olsun!<\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamaz:<\/strong> T\u00fcrkiye veya ba\u015fka \u00fclkelerde \u00c7erkes\u00e7e\u2019nin ya\u015fat\u0131lmas\u0131 i\u00e7in kurulmu\u015f dernek ve enstit\u00fcler var m\u0131? Bu kurumlar neler yap\u0131yor? Ne t\u00fcr aktiviteleri var?<\/p>\n<p><strong>Ali \u00c7urey:<\/strong> Elbette var! Ama ben bunlar\u0131n \u00c7erkeslik i\u00e7in neler \u00fcrettiklerine ili\u015fkin somut bir belgeye sahip de\u011filim. \u00c7o\u011funu da takip etmiyorum.<\/p>\n<p>Benim, ana amac\u0131m, \u201c\u00c7erkeslerin tarih i\u00e7inde \u201cYAZI\u201d kullan\u0131p kullanmad\u0131klar\u0131 ile yine \u00c7erkeslerin \u201c\u0130NSANLI\u011eIN ORTAK YARARINA\u201d olabilecek bir \u201cUYGARLIKLARI\u201d var m\u0131?\u201d gibi sorulara yan\u0131t bulmakt\u0131r. Bunu da \u201cHATT\u0130-H\u0130T\u0130T\u201d \u0130mparatorlu\u011fu tarih \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda buldum. Onun i\u00e7in de, bu halk veya halklarla ilgili t\u00fcm de\u011ferleri, bilgim ve g\u00fcc\u00fcm yetti\u011fince ara\u015ft\u0131r\u0131yor ve yaz\u0131yorum.<\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamaz:<\/strong> Biliyorum; \u00c7erkesler \u0130srail\u2019de de ya\u015f\u0131yor. Orada iki \u00c7erkes k\u00f6y\u00fc var. Bu iki k\u00f6yde ya\u015fayan \u00c7erkeslerin geni\u015f bir k\u00fclt\u00fcrel otonomiye sahip olduklar\u0131n\u0131 biliyorum. Bu konuda neler s\u00f6yleyebilirsiniz? K\u00fclt\u00fcrel otonomi bak\u0131m\u0131ndan, \u0130srail \u00f6rne\u011fini nas\u0131l de\u011ferlendiriyorsunuz?<\/p>\n<p><strong>Ali \u00c7urey:<\/strong> Sizin de belirtti\u011finiz gibi, \u0130srail\u2019de iki \u00c7erkes k\u00f6y\u00fc var: Reyhanl\u0131 ve Kafar-Kama. Abezexe ve \u015ehaps\u0131\u011fe (\u0410\u0431\u044d- \u0437\u044d- \u0445\u044d ve \u0429\u0445\u044c\u044d- \u043f\u0441\u044b- r\u044a\u044d) a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131. Ben gidip g\u00f6rmedim. Oral\u0131 olan \u00c7erkes dostlar\u0131mdan \u00f6\u011frendi\u011fime g\u00f6re, t\u00fcm k\u00fclt\u00fcrel varl\u0131klar\u0131n ya\u015fat\u0131lmas\u0131 serbest ve yasal. Hatta \u0130srail Devleti, k\u00fclt\u00fcrlerini ya\u015fatmalar\u0131 i\u00e7in \u00c7erkeslere b\u00fct\u00e7e ay\u0131rmaktad\u0131r. Bu durum \u0130srail\u2019in de y\u00fcz ak\u0131d\u0131r; b\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamaz:<\/strong> T\u00fcrkiye\u2019deki \u00c7erkes Ayd\u0131nlar\u0131 s\u00fcrekli olarak birbirleriyle bo\u015f polemikler yap\u0131yor; \u00f6yle g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Ancak \u00c7erkes\u00e7e de g\u00fcnden g\u00fcne \u00f6l\u00fcyor.\u00a0 Hem bu bo\u015f polemikler ve hem de \u00c7erkes\u00e7e\u2019nin bu durumuna ili\u015fkin ne d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsunuz?<\/p>\n<p><strong>Ali \u00c7urey:<\/strong> Sevgili Ali \u0130hsan, bu didi\u015fme sadece \u00c7erkeslere \u00f6zg\u00fc de\u011fildir. T\u00fcrkiye genelinde kesintisiz bir didi\u015fme mevcut. G\u00f6rsel veya yaz\u0131l\u0131 bas\u0131n buna tan\u0131kt\u0131r.<\/p>\n<p>Hz. Ali\u2019ye izafe edilen bir t\u00fcmce var: \u201cCehaletin, egemen oldu\u011fu, bir yerde Alim olmak \u00e7\u0131lg\u0131nl\u0131kt\u0131r!\u201d<\/p>\n<p>Dahas\u0131 Dr. Teodor Hertzel de \u015f\u00f6yle der: \u201cBir toplumu iktisaden \u00e7\u00f6kertmek mi istiyorsun, o toplumun gen\u00e7lerini hava\u00ee i\u015flerle me\u015fgul et!\u201d<\/p>\n<p>Didi\u015fmeler, bilgi ve belgeye dayanm\u0131yorsa, onun ad\u0131 l\u00e2kl\u00e2k\u00e2d\u0131r. Aidiyet bilincinden ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcnden yoksun ve \u00e7a\u011fda\u015f anlamda bir anlay\u0131\u015f bilinci i\u00e7inde olmadan yap\u0131lan her tart\u0131\u015fma sadece \u2018D\u0130D\u0130\u015eME\u2019 ile tan\u0131mlanabilir.<\/p>\n<p>Bug\u00fcn, hangi TV kanal\u0131n\u0131 a\u00e7arsan\u0131z a\u00e7\u0131n, ikili, \u00e7oklu tart\u0131\u015fmal\u0131 oturumlarda, kat\u0131l\u0131mc\u0131lar birbirlerini mat etme yar\u0131\u015f\u0131 i\u00e7indedirler. Kulland\u0131klar\u0131 T\u00fcrk\u00e7e s\u00f6zc\u00fckleri anlamakta \u015fahsen g\u00fc\u00e7l\u00fck \u00e7ekiyorum ve dinlemekten vazge\u00e7ip kapat\u0131yorum.<\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamaz:<\/strong> D\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda \u00e7ok \u00fcnl\u00fc \u015fark\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131z var; biliyorum. L\u00fctfen, bize\u00a0 onlar\u0131n adlar\u0131 ve \u00fcnl\u00fc \u015fark\u0131lar\u0131ndan da bahsedin!<\/p>\n<p><strong>Ali \u00c7urey:<\/strong> Sevgili Ali \u0130hsan, ben d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda \u015fark\u0131c\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131n oldu\u011funu ilk defa senden duyuyorum. Ama dersen ki, T\u00fcrkiye\u2019 de, \u00dcrd\u00fcn ve Anavatan\u2019da olanlar\u0131 sayabilirim. Ancak \u201cKLAS\u0130K\u201d kabul edilen baz\u0131 edeb\u00ee yazarlar\u0131m\u0131z ve yazan \u00c7erkesler var T\u00fcrkiye\u2019de: \u00d6mer Seyfettin ve Ahmet Mithat Ha\u011fur.<\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamaz:<\/strong> Yay\u0131mlanm\u0131\u015f k\u0131ymetli kitaplar\u0131n\u0131z var. Yay\u0131mlanm\u0131\u015f say\u0131s\u0131z makaleniz var.\u00a0 \u0130lk makaleniz ne zaman, hangi dergide yay\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131, hat\u0131rl\u0131yor musunuz? Bug\u00fcne kadar makaleleriniz hangi dergilerde yay\u0131mland\u0131?<\/p>\n<p><strong>Ali \u00c7urey:<\/strong> \u0130lk yaz\u0131m, 1969-70 y\u0131l\u0131nda Kafkas K\u00fclt\u00fcr Dergisi\u2019nde yay\u0131nlanan \u201cSES\u0130M\u0130Z\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 \u015fiirdir (Kafkasya K\u00fclt\u00fcrel Dergi, Y\u0131l: 6, Say\u0131: 25, Cilt: 6, Aral\u0131k- Ocak- \u015eubat 1970, Sayfa:11).<\/p>\n<p>Daha sonralar\u0131, \u201cKAM\u00c7I\u201d, \u201cYAM\u00c7I\u201d da ve Kafkasya da \u201c\u0410\u0434\u044br\u044d \u041f\u0441\u0430\u043b\u044a\u044d &#8211; Adige Psale- Adige S\u00f6z\u00fc Yay\u0131n\u0131, Nal\u00e7ik) Gazetesi\u2019nde ve \u201c\u0410\u0434\u044b\u0433\u044d \u041c\u0430\u043a\u044c-Adige Mak- Adige Duyurusu- Maykop) Gazetesi\u2019nde ve I\u0443\u0430\u0449\u0445\u044c\u0430\u043c\u0430\u0445\u0443\u044d Dergisi\u2019nde \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m yay\u0131mland\u0131.<\/p>\n<p>\u201cKafkasya Yaz\u0131lar\u0131\u201d (\u00c7iviyaz\u0131lar\u0131 Yay\u0131nevi), \u201cKafkasya Gazetesi\u201d ve \u201cYeni Kafkasya Gazetesi\u201d nde yay\u0131mlanan yaz\u0131 ve makalelerimi de hat\u0131rl\u0131yorum. \u015eimdilerde ise, \u201cJ\u0130NEPS GAZETES\u0130\u201dNDE\u00a0 \u201cKalem\u201d k\u00f6\u015fesinde yazmaktay\u0131m. \u201cKAM\u00c7I Gazetesi\u201dnde de k\u00f6\u015fe yaz\u0131m\u0131n ismi \u201cKalem\u201d idi. \u00c7UREYKO ismiyle yay\u0131mlan\u0131yordu. Ayr\u0131ca \u201cKAM\u00c7I Gazetesi\u201dnde yay\u0131mlanm\u0131\u015f \u00c7erkesceden \u00e7eviri yaz\u0131lar\u0131m da vard\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamaz:<\/strong> Yay\u0131nlanm\u0131\u015f kitaplar\u0131n\u0131z var: \u201cS\u00f6zc\u00fcklerin Dilinden Adigheler\u201d, \u201cHatti- Hititlerin K\u00f6keni- \u00c7erkesler\u201d,\u00a0 \u201c\u00c7erkes Tarihi\u201d, \u201cS\u00fcrg\u00fcn Halk Anadolu \u00c7erkesleri\u201d, \u201cHatti- Hititlerde M\u00fczik ve Dans\u201d. Ben bu kitaplar\u0131n\u0131z\u0131 biliyorum. Ba\u015fkalar\u0131 da var m\u0131? Yeni kitap projeniz var m\u0131? Bize m\u00fcjdeli haberleriniz var m\u0131?<\/p>\n<p><strong>Ali \u00c7urey:<\/strong> Evet, yay\u0131nlanm\u0131\u015f kitap\u00e7\u0131klar\u0131m var.\u00a0 \u0130lki 1989 y\u0131l\u0131nda bas\u0131lan \u201cS\u00f6zc\u00fcklerin Dilinden Adigeler\u201d. Bu kitab\u0131m\u0131n sponsoru Sn. U\u011fur Ya\u011fan ve Sn. Cengiz G\u00fcl\u2019 d\u00fcr. Bu vesileyle, her ikisine de tekrar te\u015fekk\u00fcr ediyorum. Bu kitab\u0131n ikinci bask\u0131s\u0131 2006\u2019de yay\u0131mland\u0131.<\/p>\n<p>S\u0131ras\u0131yla yay\u0131mlanm\u0131\u015f kitaplar\u0131m \u015f\u00f6yle:<\/p>\n<p>1-\u00a0\u00a0\u00a0 \u201cS\u00d6ZC\u00dcKLER\u0130N D\u0130L\u0130NDEN AD\u0130GELER\u201d,<\/p>\n<p>2-\u00a0\u00a0\u00a0 \u201cHt\u201d RUMUZLU \u201cHATT\u0130-H\u0130T\u0130T HALKLARININ GER\u00c7EK K\u0130ML\u0130\u011e\u0130\u201d (\u00c7erkes\u00e7esi yay\u0131nland\u0131),<\/p>\n<p>3-\u00a0\u00a0\u00a0 \u201cHATT\u0130-H\u0130T\u0130TLER\u0130N K\u00d6KEN\u0130 ve \u00c7ERKESLER\u201d,<\/p>\n<p>4-\u00a0\u00a0\u00a0 \u201cS\u00d6ZC\u00dcKLER\u0130N TANIKLI\u011eINDA \u00c7ERKES TAR\u0130H\u0130NE EKLER\u201d,<\/p>\n<p>5-\u00a0\u00a0\u00a0 \u201cHATT\u0130-H\u0130T\u0130TLER VE \u00c7ERKESLER\u201d,<\/p>\n<p>6-\u00a0\u00a0\u00a0 \u201c\u00c7ERKESLER VE D\u0130N\u201d,<\/p>\n<p>7-\u00a0\u00a0\u00a0 \u201cHATT\u0130-H\u0130T\u0130TLERDE M\u00dcZ\u0130K VE DANS\u201d,<\/p>\n<p>8-\u00a0\u00a0\u00a0 \u201cHAF\u0130TSE MUHAMMED: \u00c7ERKES B\u0130R GAZETEC\u0130\u201d,<\/p>\n<p>9-\u00a0\u00a0\u00a0 \u201c\u00c7ERKES B\u0130R TEN\u00d6R: AL\u0130 TA\u015eLO\u201d,<\/p>\n<p>10- \u201cF\u0130K\u0130R BAH\u00c7ES\u0130\u201d,<\/p>\n<p>11- \u201c\u00c7ERKESLER! ONLARDA K\u0130M?\u201d,<\/p>\n<p>12- \u201cS\u00dcRG\u00dcN HALK ANADOLU \u00c7ERKESLER\u0130\u201d.<\/p>\n<p>\u015eimdilerde yay\u0131na haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131m \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131n ismi ise \u201c\u00c7ERKESLER NEDEN UYANMAZ?\u201d<\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamaz:\u00a0<\/strong> Bu s\u00f6yle\u015fi i\u00e7in size \u00e7ok te\u015fekk\u00fcr ederim. Bahsedece\u011finiz ba\u015fka bir konu varsa, l\u00fctfen onu da belirtin! Beyaz sakal\u0131n\u0131z yere eri\u015fsin!<\/p>\n<p><strong>Ali \u00c7urey:<\/strong> Sevgili Ali \u0130hsan, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z ve elimiz kalem tuttuk\u00e7a, yazmaya devam edece\u011fiz. \u015eayet, k\u00fcresel veya b\u00f6lgesel felaketler gezegenimizi ve bizleri \u201cYOK\u201d etmezse, do\u011fa yasalar\u0131na sad\u0131k kalarak, gizemli be\u015feri g\u00f6revlerimizi s\u00fcrd\u00fcrmek, var olu\u015fumuzun \u015f\u00fckran borcu olacakt\u0131r. Evrenin sonsuzlu\u011fu ile insan akl\u0131n\u0131n bulu\u015fmas\u0131 yolculu\u011funda\u201d AKLIN EVR\u0130M\u0130 elbette ki tek\u00e2m\u00fcl ederek devam edecektir. B\u00f6ylece bizden sonrakiler de daha ileri boyutta bir zaman diliminde \u00fcretme \u015fans\u0131na erecekler. B\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. (O halde var\u0131m!)<\/p>\n<p>Bana zaman ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131n sana te\u015fekk\u00fcr ediyorum. Sa\u011fl\u0131k i\u00e7inde senin de sakal\u0131n yere eri\u015fsin; g\u00f6\u011fe y\u00fcksel!<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<hr \/>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Ali \u00c7ureyik \u011ear\u011falaps:<\/strong><\/p>\n<p>\u201c90 \u0292\u0306ana\u015fen dido ren, Radyo Adigek Adiguro \u00e7\u0306andinaps!\u201d<\/p>\n<p>(Go\u0292\u0306otkvala: And\u011faneri musafiri \u00e7kimi ren Ali \u00c7ureyi. K\u0306ult\u0306uri \u00e7kini\u015fi emektarepe\u015fen arteri ren; \u00c7erkesuli Nena, K\u0306ult\u0306uri do Tarixi\u015fen ambaroni gami\u00e7kvineri ardido ketabi do mak\u0306alepe ku\u011fun. Ma emu 1990-oni \u0292\u0306anepe\u015fi ge\u00e7\u0306k\u0306ala\u015fen doni vi\u00e7inop. \u00a0\u201cGazeta A\u011fani K\u0306afk\u0306asya\/ Yeni Kafkasya Gazetesi\u201d do \u201cK\u0306afk\u0306asya\u015fi No\u00e7\u0306arepe\/ Kafkasya Yaz\u0131lari\u201d coxoni gama\u00e7kvala\u015fi organepes isa vort\u0306it; mak\u0306alepe \u00e7kini aya jur jurnalis \u00a0gami\u00e7kvineret\u0306u. Ali \u00c7ureyi k\u0306ala ar int\u0306erviu dop\u0306i ma. Mu\u015fi k\u0306ala mu\u015fi biyografi, k\u0306imet\u0306oni no\u00e7ali\u015fepe, \u00c7erkesuli Nena, \u00c7erkesuli K\u0306ult\u0306uri do \u00c7erkesuli Tarixi\u015fen b\u011far\u011falit. Aya t\u0306ekst\u0306i ren int\u0306erviu \u00e7kini\u015fi. Ali \u0130hsan Aksamazi; 11 XIII 2019)<\/p>\n<p>+<\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamazi:<\/strong> \u0292\u0306oxle biyografi tkvani\u015fen b\u011far\u011falat do e\u015fo gevo\u00e7\u0306k\u0306at, iqveni?! So dibadit? So ye\u00e7kindit? Namu n\u0292\u0306opulapes igurit? \u00c7ileri reti? Berepe do motape giqonunani? And\u011faneri nd\u011fas so skidut? Mu mesle\u011fi gi\u011funan? Namu nenape gi\u00e7kinan? Dudi tkvani\u015fen molami\u015finit, mu iqven!<\/p>\n<p><strong>Ali \u00c7ureyi:<\/strong> No\u011fa Amasya-Merzifoni\u015fi oput\u0306e Tav\u015fanda\u011fis dovibadi, yep\u00e7kindi. Ma doviguri ge\u00e7\u0306k\u0306apuroni n\u0292\u0306opulas no\u011fa Merzifonis. No\u011fa Merzifoni\u015fi \u0130rfani coxoni ge\u00e7\u0306k\u0306apuroni n\u0292\u0306opulas doviguri. Uk\u0306ule no\u011fa Merzifoni\u015fi \u2116 1 \u00c7\u0306it\u0306a Zabiti\u015f O\u015fkenani n\u0292\u0306opulas doviguri. Uk\u0306ule No\u011fa Erzincani\u015fi Askeruli Lises doviguri. Uk\u0306uleti doviguri K\u0306ara- Harbi\u015fi N\u0292\u0306opulas Nanano\u011fa Ank\u0306aras.<\/p>\n<p>Ho, \u00e7ileri vore ma. Jur bere komiqonun; arteri k\u0306ulani ren, majurati bi\u00e7\u0306i. Berepe \u00e7kimis coxonan Tijin do Canberk\u0306i. Bi\u00e7\u0306i bere \u00e7kimi\u015fen ar mota komiqonun. Janves(w)-ik iguraps Yeditepe- Universit\u0306et\u0306i\u015fi \u0130n\u015faati\u015f Muendisobas.\u00a0 30 \u0292\u0306ana ren, k\u0306ulani \u00e7kimi ren Nanadixas, K\u0306afk\u0306asyas. K\u0306ulani \u00e7kimiti \u00e7ileri ren. And\u011faneri nd\u011fas, k\u0306ulani \u00e7kimi ren mamgurapale do k\u0306andidat\u0306i do\u00e7ent\u0306i Soxumi\u015fi Universit\u0306etis, Apxazeti\u015fi Cumhuriyeti\u015fi Nanano\u011fas.<\/p>\n<p>And\u011faneri nd\u011fas, no\u011fa \u0130st\u0306anbolis pxer ma, no\u011fa \u0130st\u0306anbolis pskidur.\u00a0 T\u0306ek\u0306audi t\u0306ank\u0306- p\u0306ersonali\u015f binba\u015fi vore. Serbest\u0306ulo ticareti vikip. Turkuli, \u00c7erkesuli, doba\u011fine \u0130ngilisuri do arm\u0292ika Rusuli komi\u00e7kin.<\/p>\n<p>1990 \u0292\u0306ana rt\u0306u, Nanadixa\u015fa mepti ma. Xatti- Xititepe\u015fen ambaroni no\u00e7ali\u015fepe komi\u011fut\u0306u, emu\u015feniti K\u0306aberdey- Balk\u0306ari\u015f Ot\u0306onomiuri Cumhuriyeti\u015fi Nal\u00e7iki\u015fi Universit\u0306et\u0306ik Ak\u0306ademiuri Dip\u0306loma komom\u00e7u Xititoloji\u015fi speros. Mtini gi\u0292\u0306vat, Xattur-Xitituri nenape\u015fi x\u00e7etomoni \u00e7kinerk\u0306o\u00e7i vore ma, ti-\u00e7kimi a\u015fo p\u015finap. Udodginu- udoxunu, 1962 \u0292\u0306ana\u015fen doni, Adiguri Nena\u015fi zit\u0306ape\u015fi \u015fvelaten Adiguri Tarixi\u015fi mpuleri magzalobas vore. Edo \u00e7\u0306areli tarixi \u00e7kini go\u015fogoru do oxo\u0292\u0306onu \u015feni jurdoguriten vi\u00e7ali\u015fep ma.<\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamazi:<\/strong> Tkvan \u00c7erkesi cinconi ar xalk\u0306i\u015fi bere ret. 1864 \u0292\u0306anas, K\u0306afk\u0306asya\u015fen u\u00e7vuten get\u0306k\u0306o\u00e7ineri oca\u011fepe\u015fi arteri\u015fi bere ret; e\u015fo komi\u00e7kin ma. Nak\u0306otxani nesili\u015fen mohaciri ret? Nak\u0306otxani di\u0292xiri\u015fen mohaciri ret tkvan?<\/p>\n<p><strong>Ali \u00c7ureyi:<\/strong> Gi\u00e7kit\u0306an; \u201c\u00c7erkesi cinconi\u201d \u00a0va vore ma, mtelo \u00c7erkesi vore ma. Ho, K\u0306afk\u0306asya\u015fen u\u00e7vuten get\u0306k\u0306o\u00e7ineri ar xalk\u0306i\u015fi bere vore ma. Masumani di\u0292xiri\u015fen vore. Masumani di\u0292xiri\u015fen mohaciri vore ma.<\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamazi:<\/strong> \u00c7erkesya\u015fi namu muxuri\u015fen rt\u0306es p\u0306ap\u0306u\u015fp\u0306ap\u0306upe tkvani? A\u0292\u0306iti ekoni oput\u0306e tkvani geladgini ek? Mu coxont\u0306u ekoni mcve\u015fi oput\u0306e tkvanis? Mu coxons akoni oput\u0306e tkvanisTurkiyes? Akoni oput\u0306e tkvani\u015fi mcve\u015fi, a\u011fani coxo mu noren? Ekoni mzaxalepe tkvanis mu gvari u\u011fut\u0306es? \u00a0\u00c7erkesyas ekoni oput\u0306e tkvani\u015fa iditi?<\/p>\n<p><strong>Ali \u00c7ureyi:<\/strong> P\u0306ap\u0306u\u015fp\u0306ap\u0306upe \u00e7kimi ren u\u00e7vuten get\u0306k\u0306o\u00e7ineri and\u011faneri K\u0306ara\u00e7ay- \u00c7erkesk\u0306i coxoni muxuri\u015fen. Ekoni oput\u0306e \u00e7kinis a\u0292\u0306iti coxons Besleneyi. Akoni oput\u0306e \u00e7kinis coxons Tav\u015fanda\u011fi. \u00a0Mtini gi3vat; xut mahalle\u015fen \u0292\u0306opxineri ren akoni oput\u0306e \u00e7kini. Namtini orapes, resmuro Jileni, O\u015fke do \u0292\u0306aleni \u201cByuk\u0306i\u015fi\u201d oput\u0306epe yado i\u015finen. Ma vore \u201cJileni\u201d oput\u0306e\u015fen. Alosmanuri coxo rt\u0306u \u201cHitamiye\u201d. Oput\u0306es \u00c7erkesulo coxons \u201c\u00c7encikoy- \u0427\u044d\u043d\u0434\u0436\u044b\u043a\u044a\u0443\u0435\u0439\u201d.<\/p>\n<p>\u201cGvari\u201d ren dido beciti \u00c7erkesepe \u015feni.\u00a0 Aya adeti mundes, mu\u00e7\u0306o\u015fi do mi do miepe \u015fk\u0306elen i\u0292\u0306opxinu, mtelo va i\u00e7kinen. Mara aya adetik mo\u0292\u0306irapan, \u00c7erkesepes u\u011fut\u0306erenan \u015fkarguroni oktala\u015fi sist\u0306emi; e\u015fo oxoi\u0292\u0306onen.<\/p>\n<p>Ho, ekoni oput\u0306e \u00e7kimi\u015fa mepti ma. Ar fara var, dido fara mepti ekoni oput\u0306e \u00e7kini\u015fa. Artneri gvaroni mzaxalepe \u00e7kimiti kob\u017eiri ek.<\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamazi:<\/strong> \u00c7erkesuli Nena ren k\u0306o\u00e7inoba\u015fi iri\u015fen mcve\u015fi ni\u015fanepe\u015fen arteri. \u00a0\u00c7erkesuli Nena\u015fi \u011fura ren k\u0306o\u00e7inoba\u015fi \u011furati. K\u0306o\u00e7inoba\u015fi iri\u015fen mcve\u015fi nok\u0306u\u00e7xenepe \u015finaxeri ren \u00c7erkesuli Nena\u015fi doloxeti; dido mcve\u015fi nenape\u015fi doloxeti \u015finaxeri ren k\u0306o\u00e7inoba\u015fi iri\u015fen mcve\u015fi nok\u0306u\u00e7xenepe, e\u015fo. Ma a\u015fo vizmon. \u00c7erkesuli Nena skida\u015fi, k\u0306o\u00e7inobati skidasinon. \u00c7erkesuli nena \u011fura\u015fi, k\u0306o\u00e7inobati, cumalobati domi\u011furasinonan. Aya ren \u00e7kimi zmona do gagnapa. Tkvan muepe izmont aya zmona do gagnapa \u015feni? Mtini gi\u0292\u0306vat; Turkiye ren dido xampa \u00c7erkesuli Nena steri nenapeten. Aya ren Turkiye\u015fi k\u0306ult\u0306uruli xampoba; aya ren k\u0306o\u00e7inoba\u015fi k\u0306ult\u0306uruli xampoba. Murenki, \u00e7kin didopeten \u00e7kar mutu va mi\u00e7kinan aya nenape \u00e7kini\u015fi renoba\u015fen. Tkvan aya xali \u015feni muepe izmont? Aya xali\u015fi nena- gemktiru mi ren?\u00a0 Muepe gatkvenan tkvan?<\/p>\n<p><strong>Ali \u00c7ureyi:<\/strong> Aya k\u0306itxala tkvani ren dido m\u00e7ire.\u00a0 Emu\u015feniti lingvist\u0306uro do p\u0306olit\u0306ik\u0306uro spero\u015fen mola\u015finu doma\u00e7\u0306irs; ma e\u015fo visimadep. \u0292\u0306oxle; \u00e7kvado\u00e7kva lamtinalepe\u015fi \u00e7kvado\u00e7kva nenape\u015fen molagi\u015finat. Mteli k\u0306o\u00e7inoba\u015fi o\u015fkaruli mono\u00e7ane do o\u015fkaruli k\u0306imet\u0306i ren aya nenape. Edo xe\u0292alapekti aya dulya a\u015fo \u017eiropan yado mep\u015fvenat. Aya dulya a\u015fo iqva\u015fi, emindros aya p\u0306roblemi \u201cnamu suveriten\u201d vo\u00e7odinat yado xe\u0292alape k\u0306ala ok\u0306o\u011far\u011falu ren perpu.\u00a0 Mara dulya a\u015fo va ren.\u00a0 Xe\u0292alepek, \u201ctkva tkva va retya, tkvan aya dulya a\u015fo gonk\u0306vatitya, mi\u0292\u0306umernan. Amk\u0306ata zmona do gagnapa\u015fi mance k\u0306ala mu do mu\u00e7\u0306o\u015fi b\u011far\u011falaminonan?!<\/p>\n<p>Va \u011furas yado k\u0306o\u00e7inobak namtini skindinape oskedinu \u015feni \u201cgzalepe gorups do \u015furdoguriten i\u00e7ali\u015feps!\u201d Xe\u0292alapek lamtinala \u00e7kini\u015fi renoba va \u015fina\u015fi, lamtinala \u00e7kini nananena mu\u015fiten \u201c\u011furun\u201d yado xe\u0292alepes mu\u00e7\u0306o\u015fi vu\u0292\u0306vaten? Renoba \u00e7kinis mxuci va me\u00e7aps do nananena \u00e7kinis mu\u00e7\u0306o\u015fi mxuci me\u00e7aseni?!<\/p>\n<p>Turkiyes aya dulya mu xalis ren? A\u0292\u0306iti aya xali\u015fa komoptat! Aya k\u0306itxala\u015fi nena\u015fgektira \u015finaxeri ren Turkiye Cumhuriyeti\u015fi k\u0306ult\u0306uruli varna p\u0306olit\u0306ik\u0306uri gagnapa\u015fi doloxe: 1- Doloxeni nt\u0306erepe, 2- Galeni nt\u0306erepe. Aya dulya a\u015fo i\u017eiren do e\u015foti hukmi ixvenen.\u00a0 Doloxeni nt\u0306erepe: a-\u00a0 Sep\u0306arist\u0306epe, b- \u0130rticaluri Faaliyetepe.<\/p>\n<p>Xe\u0292alape\u015fi aya hukmitenti, Turkuli Nena\u015fen met\u0306a ar \u00e7kva nena\u015fi m\u011far\u011falu\u015fi lamtinalepe i\u015finen sep\u0306arist\u0306oba\u015fi doloxe. \u00a0Kurduli, \u00c7erkesuli, Lazuri Nenape\u015fi m\u011far\u011falupe i\u015finen aya sep\u0306arist\u0306oba\u015f gagnapa\u015fi doloxe. Edo amk\u0306ata nenape\u015fi k\u0306anonuri st\u0306at\u0306ut\u0306i\u015fa \u00e7kar toli va u\u011funan xe\u0292alapes. Ma a\u015fo komi\u00e7kin do a\u015foti matkven. Aya dulyati a\u015fo mi\u00e7kit\u0306an!<\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamazi:<\/strong> Mu iqven, a\u0292\u0306iti molap\u015finat \u00c7erkesuli Nena\u015fen! \u00a0\u00c7erkesuli namu nena\u015fi oca\u011fi\u015fen ren? \u00c7erkesuli nena reni, varna ar majura nena\u015fi leh\u00e7e\/ diyalekt\u0306i\u00a0 reni?<\/p>\n<p><strong>Ali \u00c7ureyi:<\/strong> Amk\u0306ata dulyape\u015fen ambaroni x\u00e7etomonepe\u015fen va vore ma; ipti aya gi\u00e7kit\u0306an! P\u0306ap\u0306u\u015fp\u0306ap\u0306upe\u015fen, nana\u015fen do tarixi \u00e7kini\u015fen genomskide nena \u00e7kimi va gondunas, ma xvala aya minon.<\/p>\n<p>Lingvist\u0306epe\u015fi ambariten gi\u0292\u0306vat: K\u0306afk\u0306asuri Nenapes ku\u011funan jur nenaluri oca\u011fi; e\u015fo matkven mati. Moro mu; \u00c7erkesuli ren me\u00e7kineri nena. Leh\u00e7e\/diyalekt\u0306i va ren. \u00a0Leh\u00e7e\/diyalekt\u0306i iqva\u015fi, ar \u00e7kva mengaperi dudnena\u015fi renoba dva\u00e7\u0306irs.\u00a0 Emk\u0306ata mengaperi dudnena va u\u011fun \u00c7erkesuli nena\u015fi oca\u011fis. Mara, \u201c\u00c7erkesuli Nenas\u201d \u015five, leh\u00e7e\/ diyalekt\u0306i u\u011funi yado mk\u0306itxupt na; \u201cho\u201d, ku\u011fun.<\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamazi:<\/strong> \u00c7erkesuli Nena coxoten mi\u00e7kinan \u00e7kin aya nena. \u00c7erkesuli Nenas \u00e7kva majura coxopeti u\u011funi? \u00c7kva coxopetenti i\u00e7kineni \u00c7erkesuli Nena? Mu iqven, aya ambari\u015fenti molami\u015finit!<\/p>\n<p><strong>Ali \u00c7ureyi:<\/strong> Aya dulyape\u015fen ambaroni do uambare dido k\u0306o\u00e7ik udodginu niza qu do xoloti ikips aya coxo\u015fi gurine, \u201c\u00c7erkesi\u201d, aya ren, eya va ren yado. Aya coxo\u015fi cinci \u015feni,\u00a0 \u0292\u0306oxle \u00e7\u0306areli mcve\u015fi Arabuli rabisk\u0306ape\u015fen, uk\u0306uleti Yulvaluri Nenape\u015fen \u0130nglisuri Nenaten \u00e7\u0306areli rabisk\u0306ape\u015fen mola\u015finapan namtini k\u0306o\u00e7epek. Aya coxo, \u201c\u00c7erkesi\u201d, xtimeri ren \u00c7erkesuli \u201cOra\u015fi Askeri\u015fen\u201d varna \u00c7erkesuli \u201cK\u0306afk\u0306asya\u015fi K\u0306o\u00e7i\u015fen\u201d\u00a0 yado ambarepe mom\u00e7apan namtini k\u0306o\u00e7epek. Gin\u017ee nena\u015fi mk\u0306ule; aya coxo \u201cK\u0306afk\u0306asi\u015fen\u201d xtimeri ren yado mola\u015finapan namtinepek.<\/p>\n<p>\u00c7kin \u00c7erkesepek ti-\u00e7kinis Adige vu\u0292\u0306umert. Ti-\u00e7kini\u015fenti e\u015fo molap\u015finapt. \u00a0Aya zit\u0306a\u015fi et\u0306imolojik\u0306uri cinci \u00c7erkesuli \u201cMjora\u015fi Berepe\u015fen\u201d xtimeri ren yado mola\u015finapan namtini k\u0306o\u00e7epekti. Mati aya zit\u0306a\u015fi cinci\u015fen molap\u015fineret\u0306i \u201cZit\u0306ape\u015fi Nena\u015fen Adigepe\u201d coxoni gami\u00e7kvineri buk\u0306let\u0306i \u00e7kimi\u015fi doloxe. Aya zit\u0306a mulun \u00c7erkesuli \u201cBaba\u015fi di\u0292xiri\u015fen\u201d yado dop\u0306\u00e7\u0306areret\u0306i ma. Edo xoloti e\u015fo ptkumer ma. \u201cA. DE &#8211; \u0410\u0434\u044d -\u0414\u044b- \u0442\u044b\u201d ren \u201cbaba\u201d. \u201cGhe \u2013 r\u044d\u201d ren \u201cqole-t\u0306est\u0306isi\u201d Adiguri tibburi nenas, \u201cSaxe \u2013 \u0448\u0430\u0445\u044d\u201d \u00a0k\u0306ala.<\/p>\n<p>\u00c7erkesepek ti- mutepe\u015fis Adige u\u0292\u0306umernan. \u00c7erkesepes ku\u011funan vit\u0306ojur t\u0306omi. Mara namtini di\u0292xirim\u015finepek va \u015finapan ti-mutepe\u015fi aya vitojur t\u0306omi\u015fi doloxe. \u00c7odinuro, tarixi\u015fi \u0292\u0306oxleneri nd\u011falepe\u015fen and\u011fa\u015fa kort\u0306es do korenan \u00c7erkesepe aya kianas.<\/p>\n<p>Lingvist\u0306epek ko\u017eires Xattur-Xitituri zit\u0306ape do doxazires ar zit\u0306ape\u015fi t\u0306ablo. Mati kob\u017eiri sumo\u015fi Adiguri zit\u0306a eya zit\u0306ape\u015fi t\u0306ablo\u015fi doloxe. Aya sumo\u015fi zit\u0306a ixmarinen ak\u0306t\u0306iuro and\u011faneri Adiguri Nena\u015fi doloxe. K\u0306o\u00e7is \u00c7erkesuli (Adiguri) Nena u\u00e7kit\u0306a\u015fi, aya sumo\u015fi zit\u0306a a\u0292aden k\u0306aixe\u015fa Adiguri Nena\u015fi m\u011far\u011falupe k\u0306ala. Emindros aya mu noren, p\u0306ea?!<\/p>\n<p>\u00c7kimi \u00e7kinaten, \u00c7erkesepe (varna Adigepe) renan Xatti-Xititepe coxoten \u00e7\u0306areli Xalk\u0306i varna Xalk\u0306epe (entepeti vit\u0306ojur t\u0306omi\u015fen \u0292\u0306opxineri renan do entepeti xvameri vit\u0306ojurepe yadoti i\u015finet\u0306es). Edo K\u0306afk\u0306asya- \u00c7\u0306it\u0306a Asya- Mezop\u0306ot\u0306amya\u015fi dixapes skidut\u0306es entepe.<\/p>\n<p>\u201cVaktak\u0306i\u201d (\u0423\u0430\u0449\u0445\u044a\u0443\u044d \u041c\u044b\u0432\u0430\u0449\u0445\u044a\u0443\u044d \u041aI\u0430\u043d\u044d\u0440 \u0429I\u044b\u043c \u0429\u044b\u0442\u0435\u0445\u0443\u044d\u043c- C\u011fat\u0306a ar n\u0292a\u015fkva (met\u0306eori) melu aya muxuri\u015fa do e\u015fo ye\u00e7kindu U\u00e7azo\u011fa! \u00a0Edo a\u015foten U\u00e7azo\u011fak K\u0306afk\u0306asya Anadolu\u015fen ok\u0306ortups. K\u0306afk\u0306asya do Anadolu\u015fi xalk\u0306epe artimajura\u015fen mendra doskides.\u00a0 Entepe\u015fen namtinepe doskides \u00c7\u0306it\u0306a Asya- Mezop\u0306ot\u0306amya\u015fi dixapes. Uk\u0306ule K\u0306afk\u0306asyas doskiderepe moxtes cumalepe mutepe\u015fi\u015fa. \u201cXititi\u201d coxoni xalk\u0306i ren entepe\u015fi di\u0292xiri\u015fen. Aya ren idia. Mara Nuhi\u015f T\u0306ufani\u015fi Mit\u0306isti mengaperi ambari ku\u011fun!<\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamazi:<\/strong> \u00c7erkesuli nenas muk\u0306o \u015five\/ leh\u00e7e\/ diyalekt\u0306i u\u011fun? Rusya\u015fi Federasyoni\u015fi do Turkiye\u015fi Cumhuriyeti\u015fi namu muxurepes i\u011far\u011falinen aya \u015five\/ leh\u00e7e\/ diyalekt\u0306epe? \u00a0\u00c7kva namu dobadonapes i\u011far\u011falinen \u00c7erkesuli Nena?<\/p>\n<p><strong>Ali \u00c7ureyi:<\/strong> And\u011faneri nd\u011fas, \u00c7erkesuli nenas ku\u011fun jur diyalekt\u0306i. Arteri\u015fi \u015fkaguri ren \u00a0Nal\u00e7iki do majura\u015fi \u015fkaguri ren \u00a0Mayk\u0306opi. Aya jur diyalekt\u0306ikti ixmars \u201cK\u0306iriluri Alboni\u201d. Ar \u00c7erkesis aya jur diyalekt\u0306i\u015fen arteri k\u0306aixe\u015fa u\u00e7kit\u0306a\u015fi, majura diyalekt\u0306iti k\u0306aixe\u015fa oxva\u0292\u0306onen do a\u011far\u011falen. Ho, moro, jur diyalekt\u0306isti artimajura\u015fen go\u00e7kvaneri namtini zit\u0306ape ku\u011fun. Mara aya va ren didi p\u0306roblemi. Rusya\u015fi Federasyonis, Nanadixas, Turkiye\u015fi Cumhuriyetis, Urdunis, \u0130srailis do Suriyes i\u011far\u011falinen \u00c7erkesuli Nena didopeten. M\u0292ika rt\u0306as nati, Misiris, Libyas do Amerik\u0306a\u015fi Ok\u0306ontaleri Oxen\u0292alepesti i\u011far\u011falinen \u00c7erkesuli Nena<\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamazi:<\/strong> A\u0292\u0306iti \u00c7erkesuli Alboni\u015fen molami\u015finit, mu iqven! Muk\u0306o xonaroni bonca, muk\u0306o uxonare bonca do muk\u0306o diftong u\u011fun \u00c7erkesuli Nenas?<\/p>\n<p><strong>Ali \u00c7ureyi:<\/strong> Nal\u00e7iki- \u00c7erkesk\u0306i\u015fi \u00c7erkesuli Nenas ku\u011fun jurene\u00e7i do vit\u0306on \u00e7xoro (59) bonca. \u00a0Aya boncape\u015fen an\u015fi ren xonaroni. Majura \u00c7erkesuli diyalekt\u0306is ku\u011fun \u00e7xoro xonaroni bonca. Mtini gi\u0292\u0306vat; aya dulya \u015feni doba\u011fine ambari doga\u00e7\u0306irnan na, lingvist\u0306epes k\u0306itxit. Aya \u00e7kva k\u0306ai ren; e\u015fo matkven ma a\u0292\u0306i.<\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamazi:<\/strong> ma komi\u00e7kin; K\u0306afk\u0306asyas skideri \u00c7erkesepes ku\u011funan K\u0306iriluri Alboni\u015fen ye\u00e7kindineri \u00c7erkesuli Alboni. K\u0306afk\u0306asya\u015fi a\u0292\u0306ineri mteli \u00c7erkesepek artneri alboni ixmarnani? Mu iqven, aya dulya\u015fenti molami\u015finit! Turkiyes skideri namtini \u00c7erkesepes ku\u011funan Latinuri Alboni\u015fen ye\u00e7kindineri ar alboni; aya komi\u00e7kin ma. Namtini \u00c7erkesi Gamantanerepek nodgitupan Latinuri Alboni\u015fen ye\u00e7kindineri aya \u00c7erkesuli Alboni\u015fa. Namtini gamantanerepek reak\u0306siyoni me\u00e7apan. Aya xali \u015feni tkvan mu izmont?<\/p>\n<p><strong>Ali \u00c7ureyi:<\/strong> \u00a0Ho! Nanadixa K\u0306afk\u0306asyas skideri \u00c7erkesepes ku\u011funan K\u0306iriluri Alboni\u015fen ye\u00e7kindineri \u00c7erkesuli Alboni Nal\u00e7iki-\u00c7erkesk\u0306i-Mayk\u0306opi coxoni sum ot\u0306onomiuri muxurepe mutepe\u015fis. \u00a0Diasp\u0306ora\u015fi \u00c7erkesepes oxmaru unt\u0306es dobadona mutepe\u015fi alboni. Edo a\u0292\u0306iti e\u015fo. Mara aya dulya\u015fen gecgineri gamaxtes.<\/p>\n<p>Mara k\u0306aixe\u015fa mi\u00e7kit\u0306an; aya ugecginoba xvala alboni\u015fen va ye\u00e7kindu do xoloti va ye\u00e7kindun. \u00a0\u201cNena\u201d irden, i\u011far\u011falina\u015fi do dva\u00e7\u0306ironi iqva\u015fi. Ar-jur k\u0306o\u00e7i\u015fi guri \u015feni, e\u015fo va irden nena.<\/p>\n<p>Guri\u015fme\u00e7\u0306voni p\u0306at\u0306i ambari ren, Diasp\u0306oras xmareli amk\u0306ata albonepe gecgineri va gamaxtes aya dulya\u015fen; nena- gemktiru ren akoni zalimuri p\u0306olit\u0306ikape. Tkvanti aya dulya\u015fi sebebepe kogi\u00e7kinan.\u00a0 A\u0292\u0306iti Lat\u0306inuri Alboni\u015fen ye\u00e7kindineri ar alboni i\u0292aden Turkiyes. \u00c7kimi nositen, aya alboni dva\u00e7\u0306ironi va ren. \u0292adineri dulya xolo o\u0292adu ren aya. Dido samimi va i\u017eiren.<\/p>\n<p>Turkiye\u015fen jur saatoni mendra Nanadixas, ekoni \u00c7erkesepes K\u0306irili\u015fen ye\u00e7kindineri \u00c7erkesuli Alboniten \u00e7\u0306areli dido ketabi ku\u011funan. Ekoni aya ketabepe o\u017eiru \u015feniti, \u00e7kar endoli va ren a\u00e7kva and\u011faneri nd\u011fas. Dulya e\u015fo iqva\u015fi, mu\u015feni Lat\u0306inuri Alboni\u015fen ye\u00e7kindineri ar alboni?<\/p>\n<p>\u00c7erkesuli Nena\u015fi m\u011far\u011falupe \u015feni, \u00a0K\u0306irili\u015fen ye\u00e7kindineri \u00c7erkesuli Alboni endoli va ren. \u00c7erkesepe\u015fi k\u0306arta diasp\u0306ora \u015feni ar \u00e7kva alboni oxaziru va ren pelaperi. E\u015fo iqva\u015fiti, Jap\u0306onuri, \u0130branuri do Arabuli Albonepe\u015fen ye\u00e7kindineri a\u011fani albonepeti oxaziru doma\u00e7\u0306irnan! Ayati ren upelaperi. K\u0306aixe\u015fa i\u017eiren, am cumalepe \u00e7kinik \u00e7arepe gorupan nena \u00e7kini oskedinu \u015feni.<\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamazi:<\/strong> \u00c7kin k\u0306aixe\u015fa komi\u00e7kinan,\u00a0 k\u0306arta nenas ku\u011fun e\u0292xeri zit\u0306ape majura nenape\u015fen. \u00c7erkesuli Nenasti majura nenape\u015fen e\u0292xeri zit\u0306ape u\u011funi? Didopeten namu nenape\u015fen e\u0292xeri zit\u0306ape u\u011fun \u00c7erkesuli nenas? Aya e\u0292xeri zit\u0306ape didopeten namu sperope\u015fen ren? Majura nenapesti \u00c7erkesuli nena\u015fen e\u0292xeri zit\u0306ape u\u011funi?<\/p>\n<p><strong>Ali \u00c7ureyi:<\/strong> \u00a0K\u0306arta nenas majura nenape\u015fen e\u0292xeri zit\u0306ape ku\u011fun. Ayati dido normali ren; e\u015fo komi\u00e7kin ma. \u00c7erkesepesti man\u017eageri xalk\u0306epe\u015fi nenape\u015fen e\u0292xeri zit\u0306ape ku\u011funan. Majura xalk\u0306epe k\u0306ala Tibbi\u015fi, xuk\u0306uk\u0306i\u015fi, ticareti\u015fi do p\u0306olit\u0306ik\u0306a\u015fi speropes xmareli opape\u015fdoloxeni namtini zit\u0306a do t\u0306erimepe\u015fi o\u015fkaruli mance oqopimu ren dido normali.<\/p>\n<p>Rusuli Nena\u015fi, K\u0306ip\u00e7ak\u0306uri Nena\u015fi, Anadolu\u015f Turkuli Nena\u015fi do Arabuli Nena\u015fi tesiri ku\u011fun \u00c7erkesuli Nenas. Aya man\u017eageri lamtinalepesti \u00c7erkesuli Nena\u015fen e\u0292xeri zit\u0306ape u\u011funani?!<\/p>\n<p>A\u0292\u0306iti nena gegiktirat; ho, moro, man\u017eageri aya lamtinalepe\u015fi nenapesti e\u0292xeri zit\u0306ape ku\u011funan \u00c7erkesuli Nena\u015fen; micerit, aya \u00c7erk\u0306esuli zit\u0306a do t\u0306erimepe gi\u0292\u0306vat\u015fi, nosi gogi\u015fa\u015fasenan, gaak\u0306viraginonan.\u00a0 Amtepe\u015fi gale, Xvameri ketabe\u015fi doloxeti \u00e7kineburi zit\u0306ape xmareli ren. Amk\u0306ata zit\u0306ape\u015fen molap\u015fini ma gami\u00e7kvineri buk\u0306letepe \u00e7kimi\u015fi doloxe. Mara, gi\u00e7kit\u0306an, ma amk\u0306ata dulyape\u015fi x\u00e7etomonepe\u015fen va vore. Emu\u015feniti emk\u0306ata lingvist\u0306uri dulyape\u015fen meydanepes mola\u015finu va memomskun. Ma xvala amk\u0306ata zit\u0306ape \u201cb\u017eirop\u201d. Amk\u0306ata zit\u0306ape\u015fen mola\u015finu \u00e7kimi vardo, x\u00e7etomononi ak\u0306ademisyenepe\u015fi dulya ren aya; ma aya a\u015fo komi\u00e7kin, tkvanti a\u015fo gi\u00e7kit\u0306an!<\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamazi:<\/strong> Tkvanti ginonan na, a\u0292\u0306iti \u00c7erkesuli Nena\u015fi ak\u0306ademik\u0306uri no\u00e7ali\u015fepe\u015fen molap\u015finat! \u00c7erkesuli Alboni ipto mundes do so gami\u00e7kvinu? Mi varna miepe rt\u0306es aya no\u00e7ali\u015fepe\u015fi go\u0292\u0306onc\u011fonerepe? Namu Alboni\u015fen ye\u00e7kindineri rt\u0306u iptineri \u00c7erkesuli Alboni; Arabuli Alboni\u015feni, Lat\u0306inuri Alboni\u015feni, K\u0306iriluri Alboni\u015feni?<\/p>\n<p><strong>Ali \u00c7ureyi:<\/strong> Alboni xvala \u00c7erkesepe\u015fi vardo, ardido xalk\u0306i\u015fi p\u0306roblemi ren; aya k\u0306aixe\u015fa\u00a0 i\u00e7kinen. Edo dulya a\u015fo iqva\u015fi, aya ren \u00c7erkesepe\u015fi p\u0306roblemiti. Emu\u015feniti, \u00c7erkesi Gamantanerepekti iroras \u00e7arepe gorupt\u0306es aya xali\u015fa. Avok\u0306at\u0306i Ya\u015far Ba\u011fi do Avok\u0306at\u0306i Sefer Berzek\u0306is no\u00e7ali\u015fepe ku\u011fun alboni\u015fi speros. Edo aya no\u00e7ali\u015fepek k\u0306ut\u0306ali\u015fa nena gegiktirapan. Ma xvala mk\u0306ule\u015fa mola\u015finu doma\u00e7\u0306irs a\u0292\u0306i do a\u015fo matkven.<\/p>\n<p>\u00c7kin, \u00c7erkesepe u\u00e7vuten get\u0306k\u0306o\u00e7ineri vort\u0306it Osmanli\u015fi dixape\u015fa do akoni alboni\u015fa e\u015fo varna a\u015fo gegaperi- gegapineri vort\u0306it. Alosmanuri Alboni\u015fi landes vort\u0306it. Eya alboni\u015fa gegaperi- gegapineri vort\u0306it. Uk\u0306uleti Turkiye\u015fi Lat\u0306inuri Alboni\u015fi landes vort\u0306it \u00e7kin. A\u0292\u0306ineri Turkuli alboni\u015fa gegaperi- gegapineri voret. Edo aya xaliten,Turkiye\u015fi Lat\u0306inuri Alboni\u015fen\u00a0 akoni \u00c7erkesuli Alboni ye\u00e7kinderet\u0306u. \u00a0K\u0306uba \u015eabani\u015fi no\u00e7ali\u015fe rt\u0306u asteri alboni, emindros. \u0292aroba\u015f Rusya \u015fk\u0306ule Sovyetistani ye\u00e7kindu. Edo Lat\u0306inuri Alboni\u015fen ye\u00e7kindineri \u00c7erkesuli Alboni ixmarinu ekoni \u00c7erkesepe\u015fi \u015fkas mk\u0306ule ora\u015f morgvalis. Uk\u0306uleti K\u0306irili\u015fen ye\u00e7kindineri \u00c7erkesuli Alboni ixmarinu and\u011faneri nd\u011fa\u015fa Rusya\u015fi Federasyonis. Dido pelaperi ketabepe gami\u00e7kvinu ekoni eya alboniten. Eya alboni va ren dido me\u00e7\u0306ireli. \u00c7erkesuli Nena\u015fi m\u011far\u011falu \u015feni dido perpu ren ekoni alboni.<\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamazi:<\/strong> Turkiye do K\u0306afk\u0306asya\u015fi gale; iptineri \u00c7erkesuli Alboni, zit\u0306apuna do ketabepe mundes gami\u00e7kvinu? Aya no\u00e7ali\u015fepe\u015fi go\u0292\u0306onc\u011fonereoe miepe rt\u0306es?<\/p>\n<p><strong>Ali \u00c7ureyi:<\/strong> \u0292\u0306oxleti ambari mu\u015fi mek\u00e7eret\u0306it; Arabuli do Lat\u0306inuri albonepeten namtini no\u00e7ali\u015fepe ixveneret\u0306u Suriyes, Urdunis do Turkiyes. E\u015fo gi\u0292\u0306vat; Adiguri Mevludi. \u00a0\u00a0\u201cr\u044c\u0443\u0430\u0437\u044d (Guaze)\u201d coxoni gazetas, hemi Arabuli do hemiti Lat\u0306inuri boncapeten gami\u00e7kvineret\u0306u. Suriye\u015fi a\u0292\u0306ineri gazetape\u015fen \u201cMarjes\u201d hemi Lat\u0306inuri hemiti Arabuli Albonepe\u015fen ye\u00e7kindineri \u00c7erkesuli Albonepeten no\u00e7\u0306arepe gami\u00e7kvinen. Aya ambari itari\u011fen Turkiye\u015fi Bonca\u015fi Gektala\u015fen \u0292\u0306oxleni ora\u015fen.<\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamazi:<\/strong> \u00c7erkesepes n\u0292\u0306opulape u\u011funani Rusya\u015fi Federasyonis? Aya n\u0292\u0306opulapek muk\u0306o saatoni \u00c7erkesuli gamantana- gurapa me\u00e7apan Rusya\u015fi Federasyonis? \u00c7erkesuli gazeta-radyo-t\u0306elevizyonepe reni Rusya\u015fi Federasyonis? Aya \u00c7erkesuli radyo-teleyizyoni\u015fi \u00e7\u0306andinape muk\u0306o oraloni ren? Aya \u00c7erkesuli gazeta- jurnalepe muk\u0306o \u00a0p\u0306eriyodoni ren Rusya\u015fi Federasyonis?<\/p>\n<p><strong>Ali \u00c7ureyi:<\/strong> Qorepeli Ali \u0130hsani; aya k\u0306itxalepe\u015fi nena\u015fgektirape xes komi\u011fun ma. Nanadixa K\u0306afk\u0306asya\u015fen Nal\u00e7ikuri Zarina K\u0306anok\u0306ue do Mayk\u0306opi\u015fen \u015eengul \u0130yiguni coxoni \u015furim\u015finepek amk\u0306ata ambarepe komom\u00e7eret\u0306es. Mati entepe\u015fi aya ambarepe mek\u00e7at:<\/p>\n<p>Ekoni \u00c7erkespes doxmeli n\u0292\u0306opulape va u\u011funan mara, berepe\u015fba\u011fi ku\u011funan. Edo aya berebe\u015fba\u011fepesti \u00c7erkesuli gamamtana- gurapa ku\u011funan.<\/p>\n<p>Ge\u00e7\u0306k\u0306apuroni do o\u015fkenani n\u0292\u0306opulapes jur saatoni Adiguri dersepe ku\u011funan ar dolonis. M\u00e7\u0306aralobatiren aya ora\u015fi doloxe.<\/p>\n<p>Go\u0292\u0306os xut n\u0292\u0306opula i\u0292xunu. Adiguri sinifi ku\u011fun. Entepe\u015fi arteri ren Adige\u015fi Cumhuriyeti\u015fi \u2116 1 Cimnaziyumi. Aya n\u0292\u0306opulas ku\u011fun Adiguri ofisi. Aya ofisi guin\u0292\u0306k\u0306u an\u0292\u0306os.<\/p>\n<p>Adiguri \u201cAdige Maq\u201d coxoni gazeta gamulun 8 Mirk\u0306ani 1923 \u0292\u0306ana\u015fen doni. Aya gazeta\u015fi \u0292\u0306oxleni coxo rt\u0306u \u00a0\u201cSosyalisti\u00e7eski Ad\u0131geya\u201d , mara aya coxo goiktirinu \u201cAdige Maq\u201di\u015fa. Aya rt\u0306u1992 \u0292\u0306anas.<\/p>\n<p>M\u00e7\u0306araloba\u015fi jurnali \u201cZekho\u015fni\u011f\/ Cumaloba\u201d gami\u00e7kvinen1924 \u0292\u0306ana\u015fen doni. A\u0292\u0306iti gami\u00e7kvinen aya jurnali.<\/p>\n<p>90 \u0292\u0306ana\u015fen dido ren, \u201cAdige Radyok\u201d \u00a0\u00e7\u0306andinaps.\u00a0 Adiguri Radyok Adiguri Nenaten \u00e7\u0306andinaps. Aya ren Rusya\u015fi Federasyoni\u015fi Oxen\u0292ale\u015fi Radyo\u015fi doloxe. Edo namtini mem\u0292xveri p\u0306rogramepeten \u00e7\u0306andinaps.<\/p>\n<p>Adige\u015fi T\u0306elevizyonik p\u0306ak\u0306et\u0306uro \u00e7\u0306andinaps 15 dek\u0306ik\u0306oni p\u0306rogramepeten. 1991\u0292\u0306ana\u015fen doni \u00e7\u0306andinaps aya t\u0306elevizyonik. Saati 9-s 20 dk\u0306; saati11:25-s 20 dk\u0306; \u00a0saati17-s 20 dk\u0306; saati 7.07-s 2dk\u0306; saati 7.35-s 5.dk\u0306 \u00e7\u0306andinaps aya T\u0306V-k. Ar nd\u011fas mtelo 67.dk\u0306-oni Adiguri ambari me\u00e7aps.<\/p>\n<p>Saati 9.30-\u015fen saati10-\u015fa t\u0306emat\u0306ik\u0306uri Adiguri p\u0306rogramepe \u00e7\u0306andinaps Adige T\u0306V-k. Aya ren sum d\u011fas ar dolonis.<\/p>\n<p>\u201cRadyo Adigek\u201d \u00e7\u0306andinaps Adiguri mk\u0306ule ambarepe 10 dk\u0306-\u015f morgvalis. Entepe\u015fi juri ren \u00e7\u0306umanis do majurati ren ond\u011feneri \u015fk\u0306uleni p\u0306rogramis k\u0306arta nd\u011fas. Amtepe\u015f gale, Saati 16:20-s 30.dk\u0306-oni t\u0306emat\u0306ik\u0306uri rop\u0306ort\u0306aji steri p\u0306rogramepe \u00e7\u0306andinaps aya radyok. Ar dolonis jur fara \u00e7\u0306andinaps aya p\u0306rogramik.<\/p>\n<p>Adiguri galeni servisik \u00e7\u0306andinaps Mja\u00e7xa\u015fi limcis. Aya p\u0306rogrami ren saati 21-\u015fen 22-\u015fa. Edo ar birapa do mu\u015fi mcve\u015fi ambari ognapaps aya p\u0306rogramik, \u201cZiwored Yihi\u015fe\u201d; Obi\u015fxa\u015f limcis saati 20-\u015fen 21-\u015fa Cemakh\/ Ran\u0292kala\u201d. Saati 20-\u015fen 21-\u015fa Adiguri, Arabuli de Turkuli Nenapeten \u00e7\u0306andina koren Tuta\u00e7xa\u015fi limcis. Aya p\u0306rogrami\u015fi coxo ren \u201cNanadixa\u015fi Xonari\u201d.<\/p>\n<p>Antepe\u015f gale, saati 10-s 10 dk\u0306-oni Adiguri mk\u0306ule ambari do rek\u0306lami\u015fi \u00e7\u0306andina ku\u011fun Radyo Mayk\u0306op\u0306is.<\/p>\n<p>Adigey T\u0306V-s mtelo 2,5 saatoni Adiguri \u00e7\u0306andina ku\u011fun ar doloni\u015f morgvalis.<\/p>\n<p>Amu\u015f gale, \u00a0Zarina\u015fen K\u0306abardeyi\u015fi \u00e7\u0306andinape\u015fi ambariti mek\u00e7aten.<\/p>\n<p>\u201cNur\u201d coxoni jurnali do \u201cO\u015fhamahua Adige Psalhe\u201d coxoni gazete gamulun Adiguri Nenaten. K\u0306abardeyis Adiguri n\u0292\u0306opula va ren.\u00a0 Radyo do t\u0306elevizyoni\u015fi p\u0306rogramik \u00e7\u0306andinaps \u00c7erkesulo namtini saatepes. Mara 24 saat\u0306oni \u00e7kar p\u0306rogrami va ren.<\/p>\n<p>Jur t\u0306elevizyoni\u015fi k\u0306anali ku\u011fun K\u0306abardey- Balk\u0306ari\u015fi Cumhuriyetis. Mk\u0306ule oraloni sp\u0306ort\u0306ul-k\u0306ult\u0306uruli faaliyetepe\u015fi ambarepe do majura dulyape\u015fi ambarepe ognapaps aya jur k\u0306analik. K\u0306abardeyuli do Balk\u0306aruli Nenapeten ambarepe ni\u00e7inen artneri nispetiten \u00e7\u0306umanis, ond\u011fes do limcis.\u00a0 Doxmeli gamantana- gurapa\u015fi muessese \u00e7kar va ren aya sum cumhuriyetis; \u00c7erkesk\u0306is, K\u0306abardeyis, Adigeyis.\u00a0 Adiguri Nena- M\u00e7\u0306araloba\u015fi do K\u0306abardeyuli Nena- M\u00e7\u0306araloba\u015fi filoloji\u015fi fak\u0306ult\u0306et\u0306epes mtelo gamantana-gurapa ni\u00e7inen xvala universit\u0306et\u0306is<\/p>\n<p>Doxmeli t\u0306elevizyonepekti \u00c7erkesuli p\u0306rogramepe \u00e7\u0306andinapan me\u00e7kineri nd\u011falepes.<\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamazi:<\/strong> Radyo- t\u0306elevizyoni\u015fi \u00e7\u0306andina va rt\u0306a\u015fi; gamantana-gurapa va rt\u0306a\u015fi, \u00c7erkesuli nenape steri nenapes oskidu\u015fi xali va aqven. TRT\u0306- Kurdulik \u00e7\u0306andinaps 7\/24-s. Mara TRT\u0306-k \u00c7erkesuli nenaten va \u00e7\u0306andinaps. Aya xali \u015feni tkvan mu izmont? Muepe gatkvenan tkvan?<\/p>\n<p><strong>Ali \u00c7ureyi:<\/strong> Qoropeli Ali \u0130hsani; \u201cdini\u015fen\u201d, \u00e7kva mtini nenaten gi\u0292\u0306vat na, \u00a0\u201ccera\u015fen\u201d ye\u00e7kindineri gagnapaten ar oktala o\u0292\u0306opxu \u015feni, oxen\u0292ale\u015fi mteli menceliten \u015furdoguriten i\u00e7ali\u015feps a\u0292\u0306ineri xe\u0292alak. Aya xali\u015fa nodgitu \u015feni, \u00e7kar mitis, \u00e7kar muesseses menceli va u\u011fun. Amk\u0306ata k\u0306o\u00e7epes do muessesepes irrasyonaluri do xurafuri suverepeten k\u0306ibiri o\u0292\u0306iru do dostibinu xe\u0292alak do emu\u015feni.<\/p>\n<p>And\u011faneri nd\u011fas, teat\u0306ros voret do k\u0306oltu\u011fi\u015fen p\u0306iyesis vo\u0292\u0306k\u0306ert; \u00e7kin aya xalis voret. \u011eura\u015fmedginoba, oxori \u00e7kini\u015fi nek\u0306na\u015fa moxta\u015fi, gonepti \u00a0\u201caya mu noren\u201d yado\u00a0 eya xali ok\u0306itxu\u015fi menceli va maqvasunonan. Gonepti a\u0292\u0306ineri aya t\u0306ablo ren u\u00e7a. Mara xolos oput\u0306e \u015feni mdade va doga\u00e7\u0306irs; ma a\u015fo komi\u00e7kin. Mu\u015feni a\u015fo gi\u0292\u0306vit ipti?! E\u015fo nena gegiktirat; k\u0306aixe\u015fa quci mom\u00e7apt na, xe\u0292alak va numxvacups k\u0306ult\u0306uri \u00e7kvanerobas. Mara e\u015fo ikips. Roli mu\u015fi e\u015fo osa\u011fups do mutu var.\u00a0 Edo aya k\u0306ult\u0306urepe k\u0306anoniten \u00e7kar va \u00e7umers aya xe\u0292alak.<\/p>\n<p>Komi\u00e7kinan; \u00a0aya xe\u0292ala menceloni ren Meclisis. Xe\u0292alak guri mu\u015fi \u015feni, k\u0306arta k\u0306anoni ikips Meclisis; ayati komi\u00e7kinan \u00e7kin. A\u0292\u0306i ma matkven; e\u015fo ptkva: nenaten k\u0306arta hak\u0306i me\u00e7aps aya xe\u0292alak; e\u015fo i\u017eiren. \u00c7erkesi, Kurdi do Lazi k\u0306o\u00e7epe, hele a\u0292\u0306i mi\u0292\u0306vit, aya oktala muk\u0306o demok\u0306rat\u0306i ren?! A\u0292\u0306i amk\u0306ata milletepes nananenape mute\u015fiten a\u00e7\u0306arenani, ak\u0306itxenani, T\u0306V-pe\u015fen a\u011far\u011falenani?! \u00a0Aya hukmis renan aya dulya. Mara mtini ambari a\u015fo va ren. X\u0292alak mtini no\u011fira (xvameri magzaloba) \u00a0mu\u015fi oxer\u0292elinu \u015feni, k\u0306arta gza mubahi \u015finaps. A\u0292\u0306ineri xali a\u015fo ren do mutu var! \u00a0Entepe\u015fi oktala ixor\u0292elina\u015fi, e\u015fo tkvasen xe\u0292alak: \u201cDini\u015fcumaloba ren iri\u015fen beciti. Dini \u00e7kinik \u00e7kar mitis p\u0306atinoba va o\u011fodaps. \u00a0K\u0306urey\u015furi Arabuliten oxvamu do dini\u015fi esasepeten oskidus mevaqonat!\u201d<\/p>\n<p>Nasyonist\u0306epe do dinuri fondamant\u0306alist\u0306epe xes xe me\u00e7ameri renan. \u201cMovaru\u201d do asimilasyoni\u015fi p\u0306olit\u0306ik\u0306apes ar renan. Nasyonalist\u0306epe\u015fi \u201cartianoba\u201d do aya xe\u0292ala\u015fi \u201cdinuri fondamant\u0306alist\u0306oba\u201d \u00a0ren artneri gzas. Mara mtini dindari k\u0306o\u00e7epekti numxacupan aya \u201cdinuri fondamant\u0306alist\u0306uri\u201d notkvalepe do noxvenepes. Guri\u015fme\u00e7\u0306voni ren, aya orati ren medgineri \u00e7kini xali\u015fa.<\/p>\n<p>\u00c7kin \u00e7kva do \u00e7kva k\u0306ult\u0306urepe\u015fi mancepe voret. \u00c7kin so voret, aya beciti va ren. \u00c7kin mu cera mi\u011funan, ayati beciti va ren. Mara \u00e7kin samimi do helali k\u0306o\u00e7epe voret na, k\u0306ult\u0306uruli renoba \u00e7kini oskedinu \u015feni, k\u0306anoniten garant\u0306epe ok\u0306vandu do ok\u0306obu doma\u00e7\u0306irnan k\u0306arta xe\u0292ala\u015fi oras.<\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamazi:<\/strong> Mu iqven, \u00c7erkesi sulalepe\u015fenti molami\u015finit! Aya sulalepe so skidunan Turkiye Cumhuriyetis, Rusya\u015fi Federasyonis do majura dobadonapes? Turkiye Cumhuriyeti\u015fi, Rusya\u015fi Federasyoni\u015fi do majura dobadonape\u015fi namu muxurepes skidunan aya sulalepe?<\/p>\n<p><strong>Ali \u00c7ureyi:<\/strong> Tkvan \u00c7erkesi sulalepe tkumert. \u201cSulale\u201d otkvaluten mu otkvalu ginonan?! Ma k\u0306aixe\u015fa va oxoma\u0292\u0306onu do emu\u015feni! \u00c7erkes t\u0306omepe\u015feni, \u00c7erkesuli oca\u011fepe\u015fi ot\u0306ant\u0306ik\u0306uri gvarepe\u015feni; namu\u015fen molami\u015finapt ?!<\/p>\n<p>Sulale ren ar gvari\u015fi k\u0306o\u00e7epe. Turkuli Gvari\u015fk\u0306anoni kogamaxtu 1934 \u0292\u0306anas. A\u015fotenti k\u0306arta Turkuli dobadonaris aqu tito gvari. Mara aya k\u0306ai va iqu. And\u011faneri nd\u011fas, o\u015fepeten oca\u011fis ar gvari ku\u011funan, mara artimajura\u015fa mzaxali va renan. Mi, mi\u015fi ek\u0306raba ren; mi\u015fi mi\u015fi sulale\u015fen ren; aya va i\u00e7kinen. Aya ren didi k\u0306aosi!<\/p>\n<p>Solen, mundes, mu\u00e7\u0306o\u015fi, mu\u015feni ye\u00e7kindineri ren, rabisk\u0306apetenti va i\u00e7kinen mara, \u00c7erkesepes aqveret\u0306u gvarepe. Ar \u00c7erkesi majura k\u0306ala ok\u0306vaga\u015fi, iptinero arik majuras e\u015fo k\u0306itxups: \u201cMiepe\u015fen re? \u0423\u0445\u044dT\u0445\u044d?\u201d \u00a0Majurak iptinero t\u0306omi mu\u015fi\u015fi coxoten, uk\u0306ulete ot\u0306ant\u0306ik\u0306uri gvariten geuktiraps.<\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamazi:<\/strong> And\u011faneri nd\u011fas \u00c7erkesuli Nenati ren meno\u0292xune dersepe\u015fen arteri oxen\u0292ale\u015fi n\u0292\u0306opulapes. \u00a0Aya meno\u0292xune dersepe\u015fi muk\u0306onoba do ora doba\u011fine reni \u00c7erkesuli Nena\u015fi oskedinu \u015feni? Tkvan aya dulya \u015feni mu izmont?<\/p>\n<p><strong>Ali \u00c7ureyi:<\/strong> \u00c7kar Etnik\u0306uri Xalk\u0306is k\u0306ult\u0306uruli minobaten oskidu\u015fi xali va u\u011fun; ma a\u015fo vizmon.\u00a0 Mu\u015feni?!\u00a0 \u0130pti e\u015fo k\u0306abuli oxvenu doma\u00e7\u0306irnan:\u00a0 \u00c7kin \u00c7erkesepes, Kurdepes do Lazepes komi\u011funan dido mcve\u015fi k\u0306ult\u0306uruli k\u0306imet\u0306epe. Edo aya k\u0306ult\u0306uruli k\u0306imet\u0306epe \u00e7kini va renan \u00e7kar miti\u015fi bax\u00e7i\u015fi.<\/p>\n<p>\u201cEya mep\u00e7i! Aya mep\u00e7i!\u201d yado tkumers a\u0292\u0306ineri xe\u0292alak. Xe\u0292alak mak\u0306vande mo\u011ferdinaps do e\u015fo ikips. Aya k\u0306abuli vikipt na, k\u0306arta xe\u0292ala\u015fi k\u0306arta ti-m\u00e7xu\u015fa moxva dulyati k\u0306abuli vikip. Edo aya moxva va ren k\u0306ulturuli minoba \u00e7kini oskedinu \u015feni. Dulya a\u015fo iqva\u015fi, mu oxvenu doma\u00e7\u0306irnan?!<\/p>\n<p>Nena\u015fgektira e\u015fo ren: \u201cK\u0306anoniten garant\u0306i minonan \u00e7kin!\u201d Hele quci mep\u00e7at, Bulent Arin\u00e7 Begik mu tkumers:<\/p>\n<p>\u201c\u00c7erkes Etemi xaini va ren, gurami ren. \u00c7kin von\u0292\u0306uranaten <em>aya xilafi xali<\/em> mk\u0306ule ora\u015fi doloxe\u2026\u201d<\/p>\n<p>Edo e\u015fo naqonups emuk:<\/p>\n<p>\u201c\u00c7erkesi mebusepe korenan and\u011faneri Meclisi \u00e7kinis do entepek aya xilafi xali on\u0292\u0306uranu \u015feni \u00e7kar mutu va ikipan. Aya ren didi onc\u011fore do p\u0306rot\u0306est\u0306o vikip ma.\u201d<\/p>\n<p>Am k\u0306o\u00e7ikti xolo mo\u011ferdinaps mileti. \u00a0Mi renan am \u00c7erkesi mebusepe?! Hele mi\u0292\u0306vas! \u00c7erkesepe\u015f k\u0306elen go\u015fo\u0292xuneri renani em mebusepe?! Murat Bardak\u00e7i Begik, Fatih Altayli Begik do Sirri Sak\u0306ik\u0306i Begik muepe tkves?! Aya dulya\u015fen uambare, nd\u011fa\u015fi p\u0306olit\u0306ik\u0306uri menfaat\u0306epe \u015feni \u201cnena do hak\u0306i\u201d me\u00e7amu ren m\u0292udi\u015fi. Go\u00e7vu ren. Mtelo upelaperi ren. Aya o\u00e7ukare ren yado amk\u0306ata xe\u0292ala\u015fi amk\u0306ata m\u0292udepe\u015fa razi \u00c7erkesepe koren na; \u00a0xe\u0292alape\u015fa k\u0306udeli amk\u0306ata \u00c7erkesepe koren na; \u00a0Allahik amk\u0306ata k\u0306o\u00e7is nu\u015fvelas!<\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamazi:<\/strong> \u00c7erkesuli Nena oskedinu \u015feni gedgineri derne\u011fi do inst\u0306it\u0306ut\u0306epe reni Turkiyes varna majura dobadonapes? Aya muessesepek mu dulyape ikipan? Mu faaliyetepe ikipan entepek?<\/p>\n<p><strong>Ali \u00c7ureyi:<\/strong> Ho, moro, koren! Mara antepek \u00c7erkesoba \u015feni muepe ikipan, ma entepe\u015fi noxvenepe\u015fen \u00e7kar ambari va mi\u011fun. Entepe\u015fen dido\u015fa toli va mi\u011fun ma.<\/p>\n<p>Tarixi\u015fi doloxe \u00c7erkesepes \u201c\u00e7\u0306ara\u201d u\u011futesi, va u\u011futesi, ma aya dulya\u015fa toli komi\u011fun xvala. Xolo \u00c7erkesepes \u201ck\u0306o\u00e7inoba\u015fi o\u015fkaruli peraperi\u201d ar medeniyetis\/ \u0292ivilizasyonis numxcavesi? Ma aya k\u0306itxalape\u015fa nena\u015fgektira bgorup. Ma amk\u0306ata dulya\u015fa toli komi\u011fun. Aya k\u0306itxalape\u015fi nena\u015fgektira kob\u017eiri \u201cXatti- Xititepe\u015fi\u201d \u0130mp\u0306eria\u015fi tarixi\u015f doloxe. Edo emu\u015feniti aya xalk\u0306i do xalk\u0306epe\u015fi k\u0306imet\u0306epe\u015fi jin vi\u00e7ali\u015fep. Edo a\u015foten muk\u0306o ambari do menceli mi\u011fun, ek\u0306onari go\u015fobgorup do p\u0306\u00e7\u0306arup.<\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamazi:<\/strong> Komi\u00e7kin; \u00c7erkesepe \u0130sraili\u015fi on\u017e\u011fonepe\u015fi doloxeti skidunan. Ek jur oput\u0306e ku\u011funan \u00c7erkesepes. Ekoni oput\u0306epe\u015fi \u00c7erkesepes K\u0306ult\u0306uruli ot\u0306onomi ku\u011funan, aya komi\u00e7kin. Muepe gatkvenan aya xali \u015feni? Mu izmont tkvan? Aya k\u0306ult\u0306uruli ot\u0306onomi \u015feni, mu izmont? \u0130sraili\u015fi aya jur \u00c7erkesuli oput\u0306e \u015feni mu izmont tkvan?<\/p>\n<p><strong>Ali \u00c7ureyi:<\/strong> Tkvanti gi\u00e7kinan, e\u015fo. Jur \u00c7erkesuli oput\u0306e koren \u0130srailis: Reyhanli do \u00a0Kafar- Kama. \u00a0Didopeten Abezexe do \u015ehaps\u0131\u011fe (\u0410\u0431\u044d- \u0437\u044d- \u0445\u044d ve \u0429\u0445\u044c\u044d- \u043f\u0441\u044b- r\u044a\u044d). Ma va b\u017eiri aya jur oput\u0306e. Mara ekoni \u00c7erkesi dost\u0306epe\u015fen vogni do e\u015foten aya jur oput\u0306e\u015fen ambarepe maqu. Ekoni \u00c7erkesepes ku\u011funan mteli serbest\u0306oba k\u0306ult\u0306uruli renoba mutepe\u015fi oskedinu \u015feni. Edo k\u0306anoni\u015fi garant\u0306iten aya xak\u0306epe u\u011funan ekoni \u00c7erkesepes. \u00a0\u0130sraili\u015fi xe\u0292alak oxen\u0292ale\u015fi biucet\u0306i\u015fen parati me\u00e7aps do numxvacups aya k\u0306ult\u0306uruli ot\u0306onomis. Aya ren \u0130sraili\u015fi k\u0306o\u00e7inoba; ma a\u015fo vizmon.<\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamazi:<\/strong> Turkiyes \u00c7erkesi Gamantanerepek artimajura k\u0306ala upelaperi p\u0306olemik\u0306epe ikipan; e\u015fo i\u017eiren. Mara \u00c7erkesuli nenati nd\u011fa\u015fen nd\u011fa\u015fa \u011furun. Hemi aya upelaperi p\u0306olemik\u0306epe do hemiti \u00c7erkesuli Nena\u015fi aya xali \u015feni mu izmont tkvan?<\/p>\n<p><strong>Ali \u00c7ureyi:<\/strong> Qoropeli Sevgili Ali \u0130hsani; aya upelaperi p\u0306olemik\u0306epe xvala \u00c7erkesi Gamantanerepek va ikipan. Aya ren Turkiyeye\u015fi xali mtelo. Gazeta do t\u0306elevizyonepes amk\u0306ata p\u0306olemik\u0306epeten yop\u015fa ren. Hz. Alik e\u015fo zop\u0306ons yado zop\u0306ons milletik: \u201cU\u00e7kine k\u0306o\u00e7i, mapa iqva\u015fi, \u00e7kinerk\u0306o\u00e7i oqopimu ren delobaya\u201d.<\/p>\n<p>Xolo otkvalu doma\u00e7\u0306irs; Dr. Teodor Her\u0292elikti e\u015fo tkumers: \u201cAr lamtinala ek\u0306onomiuri gzaten mek\u0306arbu ginonani? Eya lamtinala\u015fi a\u011fanmordalepes uank\u0306ene dulyape oxvenapitya!\u201d<\/p>\n<p>Ar p\u0306olemik\u0306i, mtini ambari-\u00e7kina do rabisk\u0306apeten va ixvena\u015fi, eya ren m\u0292udi\u015fi o\u011far\u011falu\u0130 lak\u0306k\u0306ala ren do mutu var. \u00a0M\u0292udi\u015fi o\u011far\u011faluti no\u015fkeri ren. K\u0306o\u00e7is mek\u0306ireloba\u015fi zmona- gagnapa do k\u0306ult\u0306uri va u\u011fut\u0306a\u015fi, k\u0306o\u00e7is and\u011faneri zmona- gagnapa do k\u0306ult\u0306uri va u\u011fut\u0306a\u015fi, em k\u0306o\u00e7i\u015fi p\u0306olemik\u0306is no\u015fkeri u\u0292\u0306umernan do mutu var.\u00a0 \u00a0And\u011faneri k\u0306arta Turkuli T\u0306V-\u015fi k\u0306analis amk\u0306ata m\u0292udi\u015fi p\u0306olemik\u0306epe ixvenen.<\/p>\n<p>Ginon jur k\u0306o\u00e7oni, ginon dido k\u0306o\u00e7oni p\u0306olemik\u0306i\u015f p\u0306rogramepesti arik majura ocginu \u015feni, \u015furdoguriten gzalepe gorups do mutu var.\u00a0\u00a0 Entepek namu Turkuli zit\u0306aten \u011farpalapan, ma eyati k\u0306aixe\u015fa va oxoma\u0292\u0306onen. Edo emk\u0306ata p\u0306rogramepes va vo\u0292\u0306ker, va vusimin ma.<\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamazi:<\/strong> Komi\u00e7kin; dido \u00e7inoberi gemabirepe kogiqonunan kianas. Mu iqven, \u00a0m\u0292ikati entepe\u015fi coxope do \u00e7inoberi birapape\u015fen molami\u015finit!<\/p>\n<p><strong>Ali \u00c7ureyi:<\/strong> Qoropeli Ali \u0130hsani; \u00e7kin miqonunan dido \u00e7inoberi gemabirepe kianas, hoi?! Ma e\u015fo va mi\u00e7kin. Ma ambari va mi\u011fun. Edo aya ipto skandan vognap ma! Mara Turkiye\u015fen, Urduni\u015fen do Nanadixa\u015fen namtini k\u0306o\u00e7epe\u015fen molagi\u015finat. \u201cK\u0306lasikuri\u201d spero\u015fen namtini m\u00e7\u0306arupe do entepe\u015fen ambaroni \u00c7erkesi m\u00e7\u0306arupe komiqonunan: Turkiye\u015fen Omer Seyfettini do Ahmet Mithat Ha\u011furi.<\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamazi:<\/strong> Gami\u00e7kvineri dido k\u0306imet\u0306oni ketabepe kogi\u011funan. Gami\u00e7kvineri uk\u0306ore\u0292xu mak\u0306alepe kogi\u011funan. Aya komi\u00e7kin ma. \u0130ptineri mak\u0306ale tkvani mundes do namu jurnalis gami\u00e7kvineret\u0306u, kok\u015funani? And\u011fa\u015fa mak\u0306alepe tkvani namu jurnalepes-gazetapes gami\u00e7kvinu?<\/p>\n<p><strong>Ali \u00c7ureyi:<\/strong> \u201cXonari \u00c7kini\/ Sesimiz\u201d coxoni iptineri no\u00e7\u0306are \u00e7kimi gami\u00e7kvinu 1969-70 \u0292\u0306anas. Aya rt\u0306u lersi. Edo K\u0306afk\u0306as-K\u0306ult\u0306uruli jurnalis gami\u00e7kvineret\u0306u aya lersi \u00e7kimi. \u00a0(K\u0306afkasya K\u0306ult\u0306uruli Jurnali, \u0292\u0306ana: 6, K\u0306oro\u0292xa: 25, t\u0306omi: 6, Xrist\u0306ana- \u0292\u0306ana\u011fani-K\u0306undura 1970 \u0292\u0306ana, but\u0306k\u0306a: 11)<\/p>\n<p>Uk\u0306ule \u201c\u00c7\u0306epxe\/ Kam\u00e7i\u201d do \u201cNabadi\/ Yam\u00e7i\u201d coxoni jurnalepes; K\u0306afk\u0306asyasti (Nal\u00e7ikis) \u201cAdige\u015fi Zit\u0306a\/ \u0410\u0434\u044br\u044d \u041f\u0441\u0430\u043b\u044a\u044d \/ Adige Psale\/ Adige S\u00f6z\u00fc\u201d coxoni gazetas do (Mayk\u0306opis) \u201cAdige\u015fi Ognapala\/ \u0410\u0434\u044b\u0433\u044d \u041c\u0430\u043a\u044c\/Adige Mak\/ Adige Duyurusu\u201d coxoni gazetas do \u201cI\u0443\u0430\u0449\u0445\u044c\u0430\u043c\u0430\u0445\u0443\u044d\u201d coxoni jurnalis gami\u00e7kvinu no\u00e7\u0306arepe \u00e7kimi.<\/p>\n<p>Xolo Turkiyes, \u201cK\u0306afk\u0306asya\u015fi No\u00e7\u0306arepe\/ KafkasyaYazilari\u201d (Gama\u00e7kvale \u00c7iviyazilari\u015fen), \u201cK\u0306afk\u0306asya\u201d do \u201cA\u011fani K\u0306afk\u0306asya\u201d coxoni gazetepes gami\u00e7kvineri no\u00e7\u0306are do mak\u0306alepeti komi\u011fun ma; e\u015fo kom\u015funs a\u0292\u0306i.<\/p>\n<p>And\u011faneri nd\u011falepesti \u201cgazeta Jinepsis\u201d \u201cK\u0306alemi\u201d coxoni me\u00e7kineri \u011foci komi\u011fun do mak\u0306alepe p\u0306\u00e7arup. \u201c\u00c7\u0306epxe\/ Kam\u00e7i\u201d coxoni gazetesti me\u00e7kineri \u011foci komi\u011fut\u0306u do \u201cK\u0306alemi\u201d coxont\u0306u. \u201c\u00c7ureyko\u201d yado \u017eegneten p\u0306\u00e7arupt\u0306i ma. Xolo, \u201c\u00c7\u0306epxe\/ Kam\u00e7i\u201d coxoni gazetas \u00c7erkesuli Nena\u015fen tercumepe \u00e7kimiti gami\u00e7kvinu. Emk\u0306ata gami\u00e7kvineri no\u00e7\u0306arepe komi\u011fun ma.<\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamazi:<\/strong> Gami\u00e7kvineri ketabepe kogi\u011funan: \u201cZit\u0306ape\u015fi Nena\u015fen Adigepe\u201d, \u201cXatti- Xititepe\u015fi Cincepe- \u00c7erkesepe\u201d,\u00a0 \u201c\u00c7erkesepe\u015fi Tarixi\u201d, \u201cU\u00e7xa Xalk\u0306i Anadolu\u015fi \u00c7erkesepe\u201d, \u201cMusik\u0306i do Dansi Xatti- Xititepes\u201d. Ma aya ketabepe tkvani\u015fen ambaroni vore. Gami\u00e7kvineri \u00e7kva ketabi gi\u011funani? A\u011fani ketabi\u015f p\u0306roje gi\u011funani? Pukironi ambarepe gi\u011funani \u00e7kinda?<\/p>\n<p><strong>Ali \u00c7ureyi:<\/strong> Ho, gami\u00e7kvineri ketabepeti komi\u011fun: \u0130ptineri ketabi \u00e7kimi gami\u00e7kvinu 1989 \u0292\u0306anas: \u201cZit\u0306ape\u015fi Nena\u015fen Adigepe\u201d, (Aya ketabi \u00e7kimi\u015fi sp\u0306onsori ren U\u011fur Ya\u011fan Begi do Cengiz G\u00fcl Begi. Aya vesileten, mutepe\u015fis juris xolo \u015fukuri vu\u0292\u0306umer ma). Uk\u0306ule \u201cZit\u0306ape\u015fi Nena\u015fen Adigepe\u201d coxoni aya ketabi \u00e7kimi majurani fara gami\u00e7kvinu 2006 \u0292\u0306anas.<\/p>\n<p>Gami\u00e7kvineri ketabepe \u00e7kimi\u015fi coxope e\u015fo ren:<\/p>\n<ul>\n<li>1- \u201cZit\u0306ape\u015fi Nena\u015fen Adigepe\u201d,<\/li>\n<li>2- \u201cHt\u201d \u017degneten \u201cXatti- Xitituri Xalk\u0306ape\u015fi Mtini Minoba\u201d (\u00c7erkesulo gami\u00e7kvinu)\u201d,<\/li>\n<li>3- \u201cXatti- Xittepe\u015fi Cinci do \u00c7erkesepe\u201d,<\/li>\n<li>4- \u201cZit\u0306ape\u015fi mencetiten \u00c7erkesepe\u015fi Tarixi\u015fa mem\u0292xvape\u201d,<\/li>\n<li>5- \u201cXatti-Xititepe do \u00c7erkesepe\u201d,<\/li>\n<li>6- \u201c\u00c7erkesepe do Dini\/Cera\u201d,<\/li>\n<li>7- \u201cMusik\u0306i do Dansi Xatti-Xititepes\u201d<\/li>\n<li>8- \u201cHafitse Muhammed: Ar \u00c7erkesi Jurnalist\u0306i\u201d,<\/li>\n<li>9- \u201c\u00c7erkesi T\u0306enori Ali Ta\u015flo\u201d,<\/li>\n<li>10- \u201cSimada\u015fi Livadi\u201d,<\/li>\n<li>11- \u201c\u00c7erkesepe! Entepeti Mi renan?\u201d<\/li>\n<li>12- \u201cU\u00e7va Xalk\u0306i Anadolu\u015fi \u00c7erkesepe\u201d,<\/li>\n<\/ul>\n<p>And\u011faneri nd\u011faleps ar majura no\u00e7ali\u015feti komi\u011fun do \u00e7\u0306it\u0306a- \u00e7\u0306it\u0306a p\u00e7\u0306arup ma. Aya ketabis coxons \u201c\u00c7erkesepe Mu\u015feni Va <em>Gok\u0306u\u0292xunan<\/em>?\u201d<\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamazi:<\/strong> Aya ok\u0306o\u011far\u011falu \u015feni dido \u015fukuri gi\u0292\u0306umert. Otkvalu\u015fi \u00e7kva nena gi\u011funan na, eti mi\u0292\u0306vit, mu iqven! X\u00e7e pimpili dixa\u015fa gegixtan!<\/p>\n<p><strong>Ali \u00c7ureyi:<\/strong> Qoropeli Ali \u0130hsani; \u00a0\u015euri gemdgin\u015fa, xesti k\u0306alemi mi\u011fut\u0306a\u015fi, o\u00e7\u0306arus mevaqonaminonan. K\u0306ureluri varna muxuruli felaketepek kiana \u00e7kini va mek\u0306arba na, do \u00e7kin va memk\u0306arba na,\u00a0 buncina\u015fi k\u0306anonepe\u015fa mek\u0306ireli, xvameri vazifepe \u00e7kinis meqonu iqvasinon renoba\u015fi \u00e7kini\u015fi \u015fukuri. Kiana\u015fi u\u00e7odinoba do k\u0306o\u00e7inoba do \u00e7\u0306k\u0306ua\u015fi ok\u0306oxtimu\u015fi magzalobas \u00e7k\u0306ua\u015fi \u0292\u0306oxle-xtimuten mevaqonaten o\u00e7\u0306arus. A\u015fotenti \u00e7kva \u0292\u0306oxle-xtimeri dulyape oxvenu\u015fi menceli aqvasion \u00e7kini \u015fk\u0306uleni k\u0306o\u00e7epes. Ma a\u015fo mevisemadeps. (Emindros ma kovore!)<\/p>\n<p>Ora skani mom\u00e7it, cumaloba mo\u0292\u0306irit, \u015fukuri gi\u0292\u0306umert, xelak\u0306aoba gaqvan. Edo pimpili dixa\u015fa gegixtan, pimpili \u0292a\u015fa yextat!<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ali &#304;hsan Aksamaz &ldquo;Adige Radyosu, 90 y&#305;l&#305; a&#351;k&#305;n bir zamand&#305;r Adigece yay&#305;n yap&#305;yor!&rdquo; (&Ouml;n a&ccedil;&#305;klama: Bug&uuml;nk&uuml; misafirim Ali &Ccedil;urey. Kendisi, bir k&uuml;lt&uuml;r emektar&#305;; &Ccedil;erkes Dili, K&uuml;lt&uuml;r&uuml; ve Tarihi &uuml;zerine yay&#305;nlanm&#305;&#351; bir&ccedil;ok kitab&#305; ve makaleleri var. Kendisini 1990-l&#305; y&#305;llar&#305;n ba&#351;&#305;ndan beri tan&#305;yorum.&nbsp; &ldquo;Yeni Kafkasya Gazetesi&rdquo; ve &ldquo;Kafkasya Yaz&#305;lar&#305;&rdquo; adl&#305; yay&#305;n organlar&#305;nda beraberdik; makalelerimiz bu iki dergide [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[45,135],"tags":[],"class_list":["post-15904","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-kultur-ana-sayfa","category-yazarlar-ali-ihsan-aksamaz-laz-kulturu","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15904","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=15904"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15904\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":15913,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15904\/revisions\/15913"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=15904"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=15904"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=15904"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}