{"id":16034,"date":"2020-02-20T16:36:26","date_gmt":"2020-02-20T22:36:26","guid":{"rendered":"http:\/\/circassiancenter.com\/tr\/?p=16034"},"modified":"2020-09-26T15:22:25","modified_gmt":"2020-09-26T20:22:25","slug":"kuban-seauhmann-konusuyor-turkce-lazca-turkuli-lazuri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/kuban-seauhmann-konusuyor-turkce-lazca-turkuli-lazuri\/","title":{"rendered":"KUBAN SEAUHMANN KONU\u015eUYOR  (T\u00fcrk\u00e7e-Lazca \/ Turkuli-Lazuri \/ \u10d7\u10e3\u10e0\u10e5\u10e3\u10da\u10d8-\u10da\u10d0\u10d6\u10e3\u10e0\u10d8)"},"content":{"rendered":"<p><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-16038\" src=\"http:\/\/circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/KUBAN-SEAUHMANN-KONUSUYOR-b-1.jpg\" alt=\"\" width=\"541\" height=\"304\" srcset=\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/KUBAN-SEAUHMANN-KONUSUYOR-b-1.jpg 541w, https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/KUBAN-SEAUHMANN-KONUSUYOR-b-1-300x169.jpg 300w\" sizes=\"(max-width: 541px) 100vw, 541px\" \/><\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamaz<\/strong><\/p>\n<blockquote><p>\u201cSovyet Devrimi olmasayd\u0131, d\u00fcnya \u00fczerinde Adigece diye bir dil kalmazd\u0131!\u201d<\/p><\/blockquote>\n<p>(\u00d6n a\u00e7\u0131klama: Bug\u00fcnk\u00fc misafirim Kuban Seauhmann. Kuban Seauhmann, circassiancenter.com adl\u0131 internet sitesinin kurucular\u0131ndan. Kuban Seauhmann ile biyografisi, \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, \u00c7erkeslerin tarih, anadili, \u00fcretim ili\u015fkileri, dini ile \u201c21 May\u0131s 1864 B\u00fcy\u00fck \u00c7erkes S\u00fcrg\u00fcn\u00fc\u201dne ili\u015fkin konu\u015ftuk. Bu metin o s\u00f6yle\u015fimize ait. Ali \u0130hsan Aksamaz. 12 II 2020)<\/p>\n<p>+<\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamaz:\u00a0 <\/strong>Kuban Bey, \u00f6nce bize biyografinizden bahsedin de \u00f6yle ba\u015flayal\u0131m, olur mu?! Nerede ve ne zaman do\u011fdunuz? Hangi okullarda \u00f6\u011fretim g\u00f6rd\u00fcn\u00fcz? Mesle\u011finiz nedir? Evli misiniz? \u00c7ocuklar\u0131n\u0131z var m\u0131? \u015eu anda nerede \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorsunuz? Hangi dilleri biliyorsunuz?\u00a0 Biz kendinizden bahsedin, l\u00fctfen!<\/p>\n<p><strong>Kuban Seauhmann:<\/strong> Ankara\u2019da, 1958 y\u0131l\u0131nda Abzegh bir baba, Besleney bir anadan d\u00fcnyaya geldim. Eski\u015fehir Anadolu \u00dcniversitesi, \u0130leti\u015fim Bilimleri Fak\u00fcltesi (1980-1981) ilk mezunlar\u0131ndan\u0131m. Sinema y\u00f6netmeni ve televizyon yay\u0131nc\u0131s\u0131y\u0131m. Evliyim. Setenay ad\u0131nda bir k\u0131z\u0131m, Kuban Jean ad\u0131nda bir o\u011flum ve Sosriqwa ad\u0131nda bir torunum var. Mesle\u011fimden emekli oldum, \u015fu an Amerika\u2019da amat\u00f6rce renevasyon i\u015fi yap\u0131yorum. Orta derecede \u0130ngilizce ve iyi derecede T\u00fcrk\u00e7e biliyorum. <strong>Anadilimi bilmiyorum!<\/strong><\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamaz:\u00a0<\/strong> \u201c\u00c7erkes\u201d teriminin k\u00f6keni nedir? \u201c\u00c7erkes\u201d terimi ilk olarak ne zaman, kimler taraf\u0131ndan ve kimleri tan\u0131mlamak i\u00e7in kullan\u0131ld\u0131? Ge\u00e7mi\u015fte \u201c\u00c7erkes\u201d terimi ilk olarak belirli bir co\u011frafyada ya\u015fayan b\u00fct\u00fcn halklar\u0131 tan\u0131mlamak i\u00e7in mi kullan\u0131ld\u0131? Yoksa birbirlerine akraba belirli halklar\u0131 i\u015faret etmek i\u00e7in mi kullan\u0131ld\u0131? Bu konuda siz ne d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsunuz?<\/p>\n<p><strong>Kuban Seauhmann:<\/strong> \u00c7erkes terimi k\u00f6keni konusunda farkl\u0131 iddialar var. Sonu\u00e7ta bu ismi yabanc\u0131lar koymu\u015f. Greklerden (Yunan) Araplara, T\u00fcrklerden Farslara (\u0130ran) kadar geni\u015f bir yelpazeden bahsediyorum. Yani sizin ad\u0131n\u0131z Ali \u0130hsan ama ben sizi George olarak adland\u0131r\u0131yorum. Sonra t\u00fcm d\u00fcnya sizi George olarak tan\u0131yor. Durum aynen bu!<\/p>\n<p>Kafkasya diye adland\u0131r\u0131lan b\u00f6lgenin tarihi, jeopolitik konumu nedeniyle d\u0131\u015far\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda \u00e7ok kar\u0131\u015f\u0131kt\u0131r. Kendilerine ait olan tek \u015fey ya\u015fad\u0131klar\u0131 k\u00fclt\u00fcrleridir. Onun d\u0131\u015f\u0131ndaki her \u015fey Rus\u2019unun, Osmanl\u0131\u2019s\u0131n\u0131n, Mo\u011fol\u2019unun, \u00c7inli\u2019sinin yak\u0131\u015ft\u0131rmalar\u0131d\u0131r. Yani, herkes kendi me\u015frebince bir tarih ve isim yazm\u0131\u015ft\u0131r burada ya\u015fayan Adige halk\u0131 i\u00e7in.<\/p>\n<p><strong>Ger\u00e7ek olan \u015fudur: \u00c7erkes ismi bizim ulusumuzun ad\u0131 de\u011fildir. Bizim halk\u0131m\u0131z\u0131n ad\u0131 Adige\u2019dir!<\/strong><\/p>\n<p>G\u00fcn\u00fcm\u00fczde baz\u0131 Adigeler, \u00c7erkes s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc politik bir ara\u00e7 olarak kullan\u0131yorlar. Yanl\u0131\u015f yap\u0131yorlar. Yani, \u00c7erkes ad\u0131 alt\u0131na, orada ya\u015fayan di\u011fer halklar\u0131 da ekliyorlar. Bu, di\u011fer halklara (Abhaz, Wub\u0131h, Oset, \u0130ngu\u015f, \u00c7e\u00e7en ve Da\u011f\u0131stan b\u00f6lgesindeki halklar) yap\u0131lan b\u00fcy\u00fck bir hakarettir! Bu \u2018\u2019\u00c7erkes\u2019\u2019lerin kafas\u0131ndaki hayal, Karadeniz\u2019den Hazar\u2019a \u2018\u2019B\u00fcy\u00fck \u00c7erkesya\u2019\u2019d\u0131r! Yani bunlar, T\u00fcrkiye\u2019deki T\u00fcrk fa\u015fistlerin \u2018\u2019\u00c7erkes\u2019\u2019 versiyonudur.<\/p>\n<p>Kafkasya\u2019da ya\u015fayan halklar\u0131n birbirleriyle akrabal\u0131klar\u0131 b\u00f6lgeseldir. Osetya b\u00f6lgesinde ya\u015fayan halklar aras\u0131nda akrabal\u0131k vard\u0131r. \u00c7e\u00e7en ve Da\u011f\u0131stan b\u00f6lgelerinde de durum b\u00f6yle. Ancak, <strong>Osetlerle \u00c7e\u00e7enlerin zerre kadar akrabal\u0131\u011f\u0131 yoktur<\/strong>. Adigelerin de bu halklarla (Abhaz ve Wub\u0131hlar d\u0131\u015f\u0131nda) hi\u00e7bir akrabal\u0131\u011f\u0131 yoktur. <strong>Yani Japonlar ne kadar Adigelerle akraba ise \u00c7e\u00e7enler de o kadar akrabad\u0131r!<br \/>\n<\/strong><br \/>\nBu \u2018\u2019akrabal\u0131k\u2019\u2019 bir dayatmad\u0131r ve aldatmacad\u0131r. Zaten b\u00f6lgeye gitti\u011finizde bunun ne kadar sa\u00e7ma bir iddia oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz.<\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamaz:\u00a0 <\/strong>G\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u201c\u00c7erkes\u201d denildi\u011finde, \u00fc\u00e7 farkl\u0131 tan\u0131m yap\u0131l\u0131yor: (1). \u201c\u00c7erkes\u201d, Karadeniz ile Hazar Denizi\u2019ne kadar Kuzey Kafkasya topraklar\u0131nda ya\u015fayan \u201cYerli Halklar\u201d\u0131n ortak ad\u0131. Buna g\u00f6re \u201cAbhaz- Adige Halklar\u0131 ile Nakho- Da\u011f\u0131stan Halklar\u0131\u201d, \u201c\u00c7erkes\u201d tan\u0131m\u0131 i\u00e7inde. (2). \u201c\u00c7erkes\u201d, yaln\u0131zca Adige-Abhaz- Ub\u0131hlar\u2019\u0131n ortak ad\u0131d\u0131r. (3). \u00c7erkes\u201d, yaln\u0131zca Adigeler\u2019in ad\u0131d\u0131r. Siz bu konuda neler s\u00f6ylemek istersiniz?<\/p>\n<p><strong>Kuban Seauhmann: <\/strong>Anavatan\u0131m\u0131zda b\u00f6yle bir tan\u0131m karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 yok. <strong>\u00c7\u00fcnk\u00fc vatan\u0131m\u0131zda \u2018\u2019\u00c7erkes\u2019\u2019 kavram\u0131 yok!<\/strong> Yoldan birini \u00e7evirip sorsan\u0131z, \u2018\u2019\u00c7erkes\u2019im\u2019\u2019 diyen -numune niyetine- bir tek insan bulamazs\u0131n\u0131z. Ald\u0131\u011f\u0131n\u0131z yan\u0131t \u2018\u2019Adige\u2019\u2019yim olur! Verdi\u011finiz \u00fc\u00e7 tan\u0131m T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015fayan ve T\u00fcrkiye d\u0131\u015f politikalar\u0131n\u0131n g\u00fcd\u00fcm\u00fcndekilerin ortaya d\u00f6kt\u00fc\u011f\u00fc iddialard\u0131r.<\/p>\n<p>T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015fayan Kafkas k\u00f6kenli g\u00f6\u00e7menler <strong>y\u0131llarca \u2018Kafkas T\u00fcrkleri\u2019\u2019<\/strong> ad\u0131 alt\u0131nda bir araya getirildi. Bu T\u00fcrkiye Cumhuriyeti devleti a\u00e7\u0131s\u0131ndan organize edilen bir \u015feydi. \u00c7\u00fcnk\u00fc, farkl\u0131 halklar\u0131 bir potada tutarak daha rahat sevk ve idare edebilirlerdi. \u00d6yle ya; insanlar, kafas\u0131nda kalpak, g\u00f6\u011fs\u00fcnde s\u0131ral\u0131 fi\u015feklik kimi g\u00f6rse \u2018\u2019Kafkas T\u00fcrk\u2019\u00fc\u2019\u2019 deyip \u00e7\u0131k\u0131yordu. Bu a\u00e7\u0131dan bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda Rus da, Kazak da, G\u00fcrc\u00fc de, hatta Azeri de \u2018\u2019Kafkas T\u00fcrkleri\u2019\u2019 tan\u0131m\u0131n\u0131n i\u00e7ine giriyordu. \u0130leti\u015fim teknolojisinin geli\u015fmesiyle \u00e7o\u011fu insan kimlikleri konusunda daha fazla bilgiye sahip oldu. B\u00f6ylece insanlar ayn\u0131 halklardan gelmediklerini \u00f6\u011frendiler.<\/p>\n<p>\u0130lk uyananlar Osetler oldu ve bu \u2018Kafkas T\u00fcrkleri\u2019\u2019 sa\u00e7mal\u0131\u011f\u0131n\u0131 b\u0131rak\u0131p, kendi adlar\u0131yla \u00f6rg\u00fctlendiler. Ard\u0131ndan da Abhazlar!<\/p>\n<p>Bakt\u0131lar insanlar ak\u0131llan\u0131yor, <strong>\u2018\u2019 Kafkas T\u00fcrkleri\u2019\u2019<\/strong> ismini <strong>\u2018\u2019Kuzey Kafkasyal\u0131lar\u2019\u2019<\/strong>la yer de\u011fi\u015ftirdiler. Be\u015f-on y\u0131l kullan\u0131ld\u0131. Bu da tutmay\u0131nca, \u015fimdilerin moda ismi <strong>\u2018\u2019B\u00fcy\u00fck \u00c7erkesya!\u2019\u2019 <\/strong>kullan\u0131lmaya ba\u015fland\u0131.<\/p>\n<p>San\u0131yorum bir 50 y\u0131l sonra b\u00f6yle sa\u00e7mal\u0131klar t\u00fcm\u00fcyle ortadan kalkacak.<\/p>\n<p>Sonu\u00e7 olarak; \u00c7erkes s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc, herkesin kendi me\u015frebine g\u00f6re kullan\u0131l\u0131yor ve anlam kazand\u0131r\u0131l\u0131yor. Benim bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131ma g\u00f6re <strong>\u2018\u2019Ben \u00c7erkes de\u011fil Adige\u2019yim!\u2019\u2019<\/strong><\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamaz:\u00a0<\/strong> \u00c7erkeslerin hem Alt\u0131n Ordu Devleti ile ve hem de sonras\u0131nda ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f di\u011fer hanl\u0131klarla olan ili\u015fkilerinden k\u0131saca bahseder misiniz?\u00a0 Ayn\u0131 d\u00f6nemlerde \u00c7erkesler\u2019in, Rus prenslikleri ile olan ili\u015fkileri ne d\u00fczeydeydi? Sonraki d\u00f6nemlerde \u00c7erkesler\u2019in, K\u0131r\u0131m Hanl\u0131\u011f\u0131 ve Osmanl\u0131 Devleti olan ili\u015fkilerinden de k\u0131saca bahsedin, l\u00fctfen!<\/p>\n<p><strong>Kuban Seauhmann:<\/strong> Tarih\u00e7i de\u011filim. Ancak, s\u00f6z \u2018\u2019<strong>tarih<\/strong>\u2019\u2019e gelince, \u00f6ncelikle bir konuyu a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fturmam\u0131z gerek. G\u00fcn\u00fcm\u00fczden yola \u00e7\u0131kal\u0131m. Varsayal\u0131m ki, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde internet yok, video kay\u0131t siteleri yok, cep telefonu yok, fotograf makinas\u0131 yok, sadece ka\u011f\u0131t kalem var!<\/p>\n<p>Ve tarih\u00e7iler g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fc kay\u0131t alt\u0131na al\u0131yorlar. <strong><br \/>\n<\/strong><br \/>\nSizce 2020 y\u0131l\u0131n\u0131n T\u00fcrkiye\u2019si \u00fczerine yaz\u0131lm\u0131\u015f tarih kitaplar\u0131 150 y\u0131l sonra elimize ge\u00e7se, ne okurduk?<\/p>\n<p>E\u011fer yazar, (pop\u00fcler isimler \u00fczerinden \u00f6rnekleyeyim) Fesli Kadir\u2019se cennet gibi bir d\u00f6nem ya\u015fanan bir T\u00fcrkiye tarihi; yok e\u011fer, Almanya\u2019n\u0131n tan\u0131nm\u0131\u015f tarih profes\u00f6r\u00fc August Winkler yazm\u0131\u015fsa cehennem gibi bir d\u00f6nem ya\u015fayan T\u00fcrkiye tarihi okurduk.<\/p>\n<p>Yani; tarih, ki\u015fi ve kurumlar\u0131n politik bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131na g\u00f6re yaz\u0131lan s\u00fcbjektif bir aland\u0131r. Herkes kendi me\u015frebine g\u00f6re bir tarihi benimser!<\/p>\n<p>Rus-Osmanl\u0131 sava\u015f\u0131n\u0131, bir Rus tarih\u00e7ilerinden bir de Osmanl\u0131 tarih\u00e7ilerinden okuyun, ayn\u0131 m\u0131? De\u011fil! Hangisine inanaca\u011f\u0131z?<br \/>\n<strong><br \/>\n<\/strong>Bu a\u00e7\u0131dan Adige tarihine bakacak olursak tam bir felaketle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131r\u0131z. <strong>\u00c7\u00fcnk\u00fc, o d\u00f6nemlerde bizim bir \u2018\u2019Fesli Kadir\u2019\u2019imiz bile yoktu.<\/strong> Tarihi \u2018\u2019kaynaklar\u2019\u2019 olarak Rus, Osmanl\u0131 ve Avrupal\u0131 tarih\u00e7ilerinin yazd\u0131klar\u0131yla okuyabiliyoruz. Bu nedenle Adige tarihine ili\u015fkin sorularda her zaman tedirginlik ya\u015f\u0131yorum. \u00c7\u00fcnk\u00fc, bizim yerli tarih\u00e7ilerimiz olmad\u0131. <strong>Kimin tarihine g\u00f6re<\/strong> sorunuzu yan\u0131tlayay\u0131m?<\/p>\n<p>Yani tarihimizi anlatan o d\u00f6nemde ya\u015fam\u0131\u015f bir tarih\u00e7imiz yok! O nedenle tarihe de\u011fil, g\u00fcn\u00fcm\u00fcze ve Xabze\u2019mize (Adigelerin ya\u015fam bi\u00e7imi) odaklan\u0131yorum. Xabze\u2019nin tarihimizden ipu\u00e7lar\u0131n\u0131 verdi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n<p>\u00d6rne\u011fin; Xabze\u2019mize g\u00f6re, evimize gelen konuk d\u00fc\u015fman\u0131m\u0131z bile olsa evimizin s\u0131n\u0131rlar\u0131ndan \u00e7\u0131kana kadar bizden her t\u00fcrl\u00fc sayg\u0131y\u0131 g\u00f6r\u00fcr, a\u011f\u0131rlan\u0131r ve g\u00fcvenli\u011fi sa\u011flanarak u\u011furlan\u0131r! Bu kural\u0131 \u00fclkeler baz\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrsek, hi\u00e7bir s\u0131n\u0131r kom\u015fumuzla didi\u015fmek, sava\u015fmak gibi bir k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcz yok.<\/p>\n<p><strong>\u0130hsan Aksamaz:<\/strong> Osmanl\u0131 Devleti\u2019nin, K\u0131r\u0131m Hanl\u0131\u011f\u0131 \u00fczerinde etkili olmas\u0131ndan \u00f6nce ve sonra, \u00c7erkes boylar\u0131ndan Abzehler, Besleneyler, Bjedu\u011flar, Yegerukuaylar, Kabardeyler, Maho\u015flar, Mamh\u0131\u011flar, Natuhoylar, Kemirguveyler, Hatukoylar, \u015eaps\u0131\u011flar, Janeler\u2019in kendi aralar\u0131ndaki \u00fcretim, m\u00fclkiyet ve payla\u015f\u0131m ili\u015fkileri nas\u0131ld\u0131? K\u0131rsal- kentsel geli\u015fim hangi d\u00fczeydeydi? Dini inan\u00e7lar\u0131 neydi? H\u0131ristiyanl\u0131k ve M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k, \u00c7erkes boylar\u0131 aras\u0131nda hangi d\u00fczeylerde k\u00f6k salm\u0131\u015ft\u0131? Bu \u00c7erkes boylar\u0131n\u0131n birbirleriyle olan ili\u015fkileri nas\u0131ld\u0131; b\u00f6lge d\u0131\u015f\u0131 g\u00fc\u00e7lere kar\u015f\u0131 ortak hareket ediyorlar m\u0131yd\u0131?<\/p>\n<p><strong>Kuban Seauhmann:<\/strong> Adigelerde, Osmanl\u0131 \u00f6ncesi ve sonras\u0131, yani Sovyet Devrimi\u2019ne kadar feodal ya\u015fam hakimdi. Genellikle oval\u0131k b\u00f6lgelerde ya\u015farlar, tar\u0131m ve hayvanc\u0131l\u0131kla u\u011fra\u015f\u0131rlard\u0131. Her feodal sistemde oldu\u011fu gibi \u00fclkemiz irili ufakl\u0131 y\u00fczlerce beyliklerden olu\u015fuyordu. <strong>\u0130nan\u00e7 olarak da Tha ad\u0131n\u0131 verdikleri bir tanr\u0131ya tap\u0131yorlard\u0131. <\/strong>Hristiyanl\u0131k ve M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k Adige toplumu \u00fczerinde \u00e7ok etkili olamad\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc gelenekleri vard\u0131. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde bile (diasporay\u0131 saym\u0131yorum) anavatanda dinin hi\u00e7bir etkisi yoktur. \u00d6zellikle son y\u0131llarda yo\u011funla\u015fan \u0130slamc\u0131 ter\u00f6r\u00fcn Adigeler aras\u0131nda taraftar bulamamas\u0131 da bunun en \u00e7arp\u0131c\u0131 \u00f6rne\u011fidir.<\/p>\n<p>Genellersek Mozdok Adigeleri Hristiyan, di\u011ferleri M\u00fcsl\u00fcman olarak nitelendirilirler.<br \/>\n<strong><br \/>\n<\/strong>Adigeler, n\u00fcfus ba\u011flam\u0131nda k\u00fc\u00e7\u00fck bir halk oldu\u011fu i\u00e7in, tarih boyunca b\u00fcy\u00fck n\u00fcfuslu devletlerin sald\u0131r\u0131s\u0131na u\u011frad\u0131. Bu sald\u0131r\u0131lar s\u0131ras\u0131nda Adige topluluklar\u0131 bir araya gelip sava\u015ft\u0131lar.<\/p>\n<p>Her insan, mensup oldu\u011fu toplumun \u2018\u2019kahramanlar\u0131\u2019\u2019 olmas\u0131n\u0131 arzular. Biz Adigelerde de bu t\u00fcr onlarca \u2018\u2019kahraman\u2019\u2019 ad\u0131 say\u0131labilir. Ancak kahramanl\u0131k kavram\u0131 olduk\u00e7a g\u00f6receli bir s\u00f6zc\u00fckt\u00fcr. Bir\u00e7ok hem\u015fehrim, \u00f6v\u00fcnmek i\u00e7in \u015fu klasik \u00f6yk\u00fcy\u00fc anlat\u0131r. Adige komutan, Rus komutan\u0131n kar\u015f\u0131ndad\u0131r. Avucundaki tuzu suya bo\u015falt\u0131r. \u2018\u2019Biz sizinle sava\u015fmazsak bu tuz gibi eriyip gideriz\u2019\u2019 der. Sava\u015f\u0131rlar ve bizim kahraman kaybeder!<\/p>\n<p>Ortado\u011fu insan\u0131 \u00f6zele\u015ftiriden hi\u00e7 ho\u015flanmaz, kendini ele\u015ftirendense nefret eder! G\u00fcn\u00fcm\u00fcz -\u00f6zellikle- diasporadaki Adige toplumu inan\u0131lmaz derecede asimile oldu! Ortado\u011fulu\u2019dan daha kat\u0131 Ortado\u011fulu oldu yani!<\/p>\n<p>\u0130\u015fte bu kahramanl\u0131k \u00f6yk\u00fcleri ve \u2018\u2019soyk\u0131r\u0131ma u\u011frad\u0131k\u2019\u2019 a\u011fla\u015fmalar\u0131yla batakl\u0131kta g\u0131rtla\u011f\u0131na kadar batt\u0131. San\u0131yorum bir-iki ku\u015fak sonra diasporada anadilini bilen (ki, diasporada kimi rakamlara g\u00f6re 3, kimi rakamlara g\u00f6re 5 milyon Adige ya\u015f\u0131yor) bir tek ki\u015fi kalmayacak. Bir tek ki\u015fi! Yani bir Norve\u00e7 n\u00fcfusu kadar insan dilini unutacak. Korkun\u00e7 bir durum bu.<\/p>\n<p>\u0130\u015fte bu nedenle yukarda tuzu suya b\u0131rak\u0131p \u2018\u2019sava\u015fmazsak eririz\u2019\u2019 diyen kahraman benim kahraman\u0131m de\u011fil.<\/p>\n<p>Oysa onlar k\u0131l\u0131\u00e7larla birbirine girerken \u00fclkeler p\u0131trak gibi \u00fcniversiteler kuruyorlard\u0131. Bizim \u2018\u2019kahramanlar\u0131m\u0131z\u2019\u2019 bunu d\u00fc\u015f\u00fcnemediler.<\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamaz:<\/strong> Siz de isterseniz, \u015fimdi de 19. y\u00fczy\u0131la gelelim! \u00c7arl\u0131k Rusyas\u0131, Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu, B\u00fcy\u00fck Britanya ve Fransa a\u00e7\u0131s\u0131ndan K\u0131r\u0131m Hanl\u0131\u011f\u0131 ve \u00c7erkesya\u2019n\u0131n \u00f6nemi neydi? K\u0131r\u0131m Sava\u015f\u0131; K\u0131r\u0131m Hanl\u0131\u011f\u0131 ve \u00c7erkesya a\u00e7\u0131s\u0131ndan nas\u0131l bir k\u0131r\u0131lma noktas\u0131yd\u0131? Bu sava\u015fta nas\u0131l bir ittifak olu\u015ftu? Bu d\u00f6nemde \u00c7erkesler\u2019in ; \u00c7arl\u0131k Rusyas\u0131, Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu, B\u00fcy\u00fck Britanya ve Fransa ile ili\u015fkileri ne d\u00fczeydeydi?<\/p>\n<p><strong>Kuban Seauhmann:<\/strong> Her zaman alternatifli d\u00fc\u015f\u00fcnmeden yanay\u0131m. Kendimize ve \u00fclkemize e\u011fer abart\u0131l\u0131 \u00f6nemler atfedersek, sonraki geli\u015fmelerde \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131k ya\u015far\u0131z. Klasik laft\u0131r, Kafkasya Ruslar\u0131n Karadeniz\u2019e inme yoludur, denir. Bunu duyan da san\u0131r ki, Adige topraklar\u0131 Trakya\u2019dan ba\u015flay\u0131p, Bulgaristan, Romanya, Ukrayna, taa\u00a0 Batum\u2019da bitiyor. Yani Karadeniz\u2019e k\u0131y\u0131s\u0131 olan tek \u00fclke Adigey! Oysa yok b\u00f6yle bir \u015fey. Ancak bu propaganda \u00fczerinden topraklar\u0131m\u0131z\u0131n \u00f6nemi ortaya konur. D\u00fcnya \u00fczerinde bir tek \u00fclke g\u00f6sterin ki, bu anlamda \u00f6nemsiz olsun!<\/p>\n<p>Bulgaristan \u00f6rne\u011fin! Arnavutluk? Zimbabwe? Tunus?<\/p>\n<p>Demek ki, sorun bizim nerede bulundu\u011fumuz de\u011fil, nas\u0131l hareket etti\u011fimiz!<\/p>\n<p>Adigeler, Osmanl\u0131-Rus sava\u015flar\u0131nda taraf olman\u0131n bedelini \u00e7ok ama \u00e7ok a\u011f\u0131r \u00f6dediler. Neden taraf oldular<strong>? \u00c7\u00fcnk\u00fc onlara \u2018\u2019cennet\u2019\u2019 vadedildi.<\/strong> Baz\u0131 Adige beyleri Osmanl\u0131 Saray\u2019\u0131na bo\u015funa \u2018\u2019Pa\u015fa\u2019\u2019 yap\u0131lmad\u0131!<\/p>\n<p>\u00d6zellikle 1864\u2019deki facia t\u00fcm d\u00fcnya halklar\u0131na ibret olacak d\u00fczeydeydi. K\u0131y\u0131larda Osmanl\u0131 donanmalar\u0131n\u0131 bekleyen Adigeler k\u0131r\u0131k d\u00f6k\u00fck insan taciri gemileri g\u00f6r\u00fcnce d\u00fc\u015ft\u00fckleri durumu anlad\u0131lar ama i\u015f i\u015ften ge\u00e7mi\u015fti. Osmanl\u0131 Saray\u0131\u2019nda Adige pa\u015falar bir elleri ya\u011fda, bir elleri balda \u2018\u2019Kafkas Tarihi\u2019\u2019ni yazarken, y\u00fczbinlerce insan Karadeniz\u2019in so\u011fuk sular\u0131nda kayboldu. Y\u00fczbinlerce insan da Trabzon\u2019dan Kefken\u2019e kadar uzanan sahilin de\u011fi\u015fik yerlerinde susuzluk ve a\u00e7l\u0131ktan \u00f6l\u00fcp gittiler.<\/p>\n<p>\u015eimdi \u2018\u2019Ruslar soyk\u0131r\u0131m yapt\u0131\u2019\u2019 diyenlere bir sorun bakal\u0131m, kim yapm\u0131\u015f soyk\u0131r\u0131m\u0131? Ruslar m\u0131? Osmanl\u0131-Baz\u0131 Adige beyleri koalisyonu mu?<\/p>\n<p>\u015eimdi sorunuza d\u00f6neyim izninizle: \u2018\u2019K\u0131r\u0131m Sava\u015f\u0131; K\u0131r\u0131m Hanl\u0131\u011f\u0131 ve \u00c7erkesya a\u00e7\u0131s\u0131ndan nas\u0131l bir k\u0131r\u0131lma noktas\u0131yd\u0131? Bu sava\u015fta nas\u0131l bir ittifak olu\u015ftu? Bu d\u00f6nemde \u00c7erkesler\u2019in ; \u00c7arl\u0131k Rusyas\u0131, Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu, B\u00fcy\u00fck Britanya ve Fransa ile ili\u015fkileri ne d\u00fczeydeydi?\u2019\u2019<\/p>\n<p>\u0130\u015fte yukar\u0131da anlatt\u0131\u011f\u0131m d\u00fczeydeydi!<\/p>\n<p>Adige halk\u0131n\u0131n o d\u00f6nemdeki \u00f6nderleri yanl\u0131\u015f ata oynad\u0131lar. Ger\u00e7ek tarih bu. Di\u011fer yaz\u0131lanlar\u0131n t\u00fcm\u00fc yaln\u0131zca kitap sayfalar\u0131! Oku, oku, oku! Se\u00e7, be\u011fen, inan!<\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamaz:<\/strong> \u015eeyh \u015eamil\u2019in direni\u015fi Da\u011f\u0131stan ve \u00c7e\u00e7enistan\u2019da etkili oldu; \u00c7arl\u0131k Ordular\u0131na \u00e7eyrek y\u00fczy\u0131l direndi. Bunun s\u0131rr\u0131 neydi? Ne var ki,\u00a0 \u015eeyh \u015eamil, \u00c7erkesler aras\u0131nda etkili olamad\u0131. Neden? Bunun s\u0131rr\u0131 neydi?\u00a0 \u00c7erkesler\u2019in, \u015eeyh \u015eamil\u2019i desteklememelerinin sebebi nedir?<\/p>\n<p><strong>Kuban Seauhmann:<\/strong> \u015eeyh \u015eamil, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn Ba\u011fdadi\u2019siydi (I\u015e\u0130D lideri). Yani Kafkasya\u2019y\u0131 \u015feriatla y\u00f6netilen bir b\u00f6lge haline getirmek istiyordu. T\u00fcrk toplumuna hep, Kafkasya co\u011frafyas\u0131nda ya\u015fayan halklar\u0131n k\u00fclt\u00fcrlerinin, dinlerinin hatta dillerinin ayn\u0131 oldu\u011fu empoze edildi\u011fi i\u00e7in, herkes \u015eeyh \u015eamil\u2019i Kafkasya\u2019n\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fck direni\u015f\u00e7isi sand\u0131. Oysa uzaktan yak\u0131ndan alakas\u0131 yok. Adam bildi\u011finiz kafa kesen, onlarca kar\u0131s\u0131 y\u00fczlerce cariyesi olan, ele ge\u00e7irdi\u011fi yerlerden ganimet toplayan tipik bir \u015feriat\u00e7\u0131yd\u0131.<\/p>\n<p>Parantez a\u00e7arsak; bir Oset\u2019le bir Lak\u2019\u0131n, bir Abhaz\u2019la, bir \u00c7e\u00e7en\u2019in uzaktan yak\u0131ndan alakas\u0131 yoktur.<\/p>\n<p>\u00d6rne\u011fin; <strong>Oset ve Abhaz halk\u0131 Hristiyand\u0131r, \u00c7e\u00e7en ve \u0130ngu\u015f halk\u0131 M\u00fcsl\u00fcman!<br \/>\n<\/strong><br \/>\nDillerini hi\u00e7 yazmayay\u0131m! Bir Adige, \u00c7inli\u2019yi zorlasa belki anlar ama bir Oset\u2019i anlama olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 s\u0131f\u0131rd\u0131r! Oradaki halklar\u0131n dilleri bu denli farkl\u0131d\u0131r!<\/p>\n<p>K\u00fclt\u00fcr de fakl\u0131d\u0131r! Yemekleri de!<\/p>\n<p>Dans da farkl\u0131d\u0131r! Yunan Sirkati ile T\u00fcrk Zeybek dans\u0131, bilmeyen i\u00e7in ayn\u0131d\u0131r. Bilen i\u00e7in alakas\u0131 yoktur!<\/p>\n<p>\u0130\u015fte \u015eeyh \u015eamil bunlar\u0131 kavrayamad\u0131! Ba\u015fka neyi kavrayamad\u0131? Xabze\u2019yi! \u00c7\u00fcnk\u00fc, \u015eamil Avar k\u00f6kenli bir Da\u011f\u0131stanl\u0131yd\u0131! Xabze\u2019yi ne bilsin!<\/p>\n<p><strong>Xabze\u2019yi bilen ve uygulayan birinin \u015feriat kurallar\u0131na g\u00f6re ya\u015fama \u015fans\u0131 s\u0131f\u0131rd\u0131r!<\/strong> \u0130kisinden birini tercih etmek zorundad\u0131r! Basit bir \u00f6rnek vereyim. Adige gen\u00e7 k\u0131zlar\u0131 ile Adige delikanl\u0131lar\u0131 sabahlara kadar ayn\u0131 yerde oyunlar oynay\u0131p, birlikte dans ederler. Hangi \u015feriat \u00fclkesinde bunu yapabilirsiniz? \u015eamil, Adige toplumun k\u00f6k\u00fcne kibrit suyu d\u00f6kmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131 ama Adigeler buna izin vermediler\u2026 Anavatan\u0131mdaki Adigelerin M\u00fcsl\u00fcman olanlar\u0131 hala \u2018\u2019Bismillah\u2019\u2019 diyerek votka kadehi kald\u0131r\u0131r! O denli \u0130slamiyet\u2019e ayak diretirler yani!<\/p>\n<p><strong>Xabze ve \u015feriat y\u00fcz seksen derece iki farkl\u0131 ya\u015fam bi\u00e7imidir\u2026<br \/>\n<\/strong><br \/>\n\u015eamil bu nedenlerden \u00f6t\u00fcr\u00fc yaln\u0131z Adige topraklar\u0131nda de\u011fil, Abhaz ve Oset topraklar\u0131nda da kendine taraftar bulamad\u0131. Belirtti\u011finiz gibi ancak \u00c7e\u00e7en ve Da\u011f\u0131stan b\u00f6lgelerinde palazlanabildi.<\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamaz:<\/strong> \u00c7arl\u0131k Rusyas\u0131\u2019n\u0131n, sava\u015ftan galip \u00e7\u0131kmas\u0131 ve ya\u015fanan kanl\u0131 olaylardan sonra, 21 May\u0131s 1864&#8217;te \u00c7erkesler topraklar\u0131ndan s\u00fcr\u00fcld\u00fc; s\u00fcrg\u00fcn yollar\u0131nda trajediler ya\u015fad\u0131lar ve \u00e7e\u015fitli \u00fclkelere da\u011f\u0131t\u0131ld\u0131lar. \u00c7erkesler, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde hangi \u00fclkelerde ya\u015f\u0131yorlar? Say\u0131lar\u0131 nedir? \u00c7erkesler, bug\u00fcn ya\u015fad\u0131klar\u0131 \u00fclkelerde anadillerini ya\u015fatabiliyorlar m\u0131?<\/p>\n<p><strong>Kuban Seauhmann:<\/strong> S\u00fcrg\u00fcn olay\u0131 \u00e7ok karma\u015f\u0131k ve uzun bir konu. Yine so\u011fukkanl\u0131 ve ak\u0131lc\u0131 de\u011ferlendirmeler yapmak gerekir. 1864 trajedisinin \u00fc\u00e7 ana sorumlusu vard\u0131! Birincisi Ruslar, ikincisi Osmanl\u0131lar ve en \u00f6nemlisi yani \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, baz\u0131 Adige beyleri! Y\u00fczbinlerce insan\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcnden bu \u00fc\u00e7 grup sorumludur.<\/p>\n<p>\u00d6zellikle T\u00fcrkiye Adige diasporas\u0131, y\u0131llard\u0131r T\u00fcrkiye devletinin de deste\u011fiyle \u2019\u2019Rus d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131\u2019\u2019n\u0131 pompal\u0131yor. Daha a\u00e7\u0131k anlat\u0131mla, T\u00fcrkiye\u2019nin Rusya politikas\u0131n\u0131n piyonlu\u011funu yap\u0131yor. Yani, atalar\u0131m\u0131z\u0131n 1860\u2019larda yapt\u0131\u011f\u0131 hatay\u0131 2020\u2019de T\u00fcrkiye\u2019deki STK\u2019lar yineliyor.<\/p>\n<p>Kamuoyundan ka\u00e7\u0131r\u0131lan, dile getirilmeyen bir konudur: 1864\u2019de s\u00fcr\u00fclen n\u00fcfusun 10 kat\u0131, 1900\u2019lardan sonra -kendi iste\u011fiyle- cennete gidiyoruz diyerek, m\u0131z\u0131ka \u00e7ala \u00e7ala T\u00fcrkiye gelmi\u015ftir. Ancak bunlar hi\u00e7 dile getirilmez. \u00c7\u00fcnk\u00fc bunun Rus d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131na hi\u00e7bir katk\u0131s\u0131 yoktur!<\/p>\n<p>Oysa Adige diasporas\u0131n\u0131n \u00e7ok ciddi sorunlar\u0131 var. Bizde s\u00fclale adlar\u0131 \u00e7ok \u00f6nemlidir. Bin y\u0131ld\u0131r kullan\u0131yoruz. Kendimden \u00f6rnek vereyim, mahkemelere ba\u015fvurmama kar\u015f\u0131n ad\u0131m\u0131 da s\u00fclale ad\u0131m\u0131 da bana vermediler. Hala resmi i\u015flemlerde T\u00fcrk ad soyad\u0131m\u0131 kullanmak zorunda kal\u0131yorum.<\/p>\n<p>T\u00fcrk\u00e7e okundu\u011funda kula\u011fa ters gelmeyen soyadlar\u0131nda sorun \u00e7\u0131km\u0131yor. \u00d6rne\u011fin; Duman, Kip, Kas, Ya\u011fan, Tok vb. Ancak yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ve okundu\u011funda yabanc\u0131 oldu\u011fu hemen anla\u015f\u0131lan soyadlar\u0131 daha ba\u015fvuru dilek\u00e7enizde ret ediliyor. \u00d6rne\u011fin; Belcetuque, Haguare, Gubj, Apej\u0131gh, Wuna\u015fe, Melgosh vb.<\/p>\n<p>T\u00fcrkiye\u2019deki Adigeler yo\u011fun bir \u2018\u2019mahalle bask\u0131s\u0131\u2019\u2019 alt\u0131ndalar. Ben Adige soyad\u0131m\u0131 almak istiyorum dedi\u011finizde en yak\u0131n T\u00fcrk arkada\u015f\u0131n\u0131z\u0131n tepkisi <strong>\u2018\u2019sen de mi b\u00f6l\u00fcc\u00fcs\u00fcn\u2019\u2019 <\/strong>oluyor! Alelade bir insan\u0131n bu tehdit kar\u015f\u0131s\u0131nda \u2018\u2019evet b\u00f6l\u00fcc\u00fcy\u00fcm karde\u015fim\u2019\u2019 deyip yine de soyad\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmeye g\u00fcc\u00fc yeter mi? Zaten tepemizde <strong>\u2018\u2019Hain \u00c7erkes Ethem\u2019\u2019<\/strong> k\u0131l\u0131c\u0131 s\u00fcrekli salland\u0131r\u0131l\u0131yor, kim gider mahkemeye?<\/p>\n<p>Kimse gitmez! Nitekim gitmiyor da\u2026<\/p>\n<p>T\u00fcrkiye Adige diasporas\u0131 Rus b\u00fcy\u00fckel\u00e7ilikleri \u00f6n\u00fcne ta\u015f\u0131naca\u011f\u0131na, soyad\u0131n\u0131 almak i\u00e7in mahkemelerin \u00f6n\u00fcne gitmeli. Soyad\u0131n yoksa sen kimsin! Sar\u0131 \u00e7izmeli Mehmet a\u011fa!<\/p>\n<p>Adigeler d\u00fcnyan\u0131n her yerindeler, ne yaz\u0131k ki! En b\u00fcy\u00fck n\u00fcfus T\u00fcrkiye\u2019de. Ard\u0131ndan \u00dcrd\u00fcn ve \u0130srail geliyor. Amerika\u2019da k\u00fc\u00e7\u00fck bir n\u00fcfus var. Avrupa\u2019n\u0131n de\u011fi\u015fik \u00fclkelerinde de ya\u015fayan hem\u015fehrilerimiz var.<\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamaz: <\/strong>Sovyet Rusya ve SSCB d\u00f6neminde, Anavatan Kafkasya\u2019daki \u00c7erkesler hangi toplumsal s\u00fcre\u00e7leri ya\u015fad\u0131lar?<\/p>\n<p><strong>Kuban Seauhmann:<\/strong> Sovyet Devrimi olmasayd\u0131, d\u00fcnya \u00fczerinde Adigece diye bir dil kalmazd\u0131 diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Salt dil de\u011fil, hi\u00e7bir alanda Adigelik kalmazd\u0131. \u015eu anki edebiyat\u0131m\u0131z\u0131n varolmas\u0131ndaki en b\u00fcy\u00fck etken Ekim Devrimi\u2019dir. Rus \u00c7ar\u2019\u0131n\u0131n y\u0131kt\u0131\u011f\u0131 evimizin tu\u011flalar\u0131ndan yeni bir ev yapmam\u0131z\u0131 sa\u011flad\u0131 Sovyet sistemi.<\/p>\n<p>Ekim Devrimi\u2019nin en \u00f6nemli toplumsal s\u00fcreci, feodal sistemin ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 oldu. Adigeler, bilimde, sanatta ve edebiyatta b\u00fcy\u00fck bir s\u0131\u00e7rama ya\u015fad\u0131lar.<\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamaz: <\/strong>SSCB\u2019nin y\u0131k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 1991\u2019den g\u00fcn\u00fcm\u00fcze, Rusya Federasyonu\u2019ndaki\u00a0 \u00c7erkesler\u2019in toplumsal geli\u015fimi konusunda neler s\u00f6yleyebilirsiniz?<\/p>\n<p><strong>Kuban Seauhmann:<\/strong> Anavatan\u0131m\u0131z, Sovyet d\u00f6nemimin kazan\u0131mlar\u0131n\u0131 Rusya Federasyonu\u2019nda kaybetmedi. Yani ikinci bir \u00c7arl\u0131k darbesi yemedik. Elbette art\u0131k nispeten daha modern bir \u00e7a\u011fda ya\u015famam\u0131z\u0131n bir avantaj\u0131yd\u0131 bu. Anavatan\u0131ma iki kez gittim. Uzun soluklu kald\u0131m. \u0130lk g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm \u015fey, <strong>anavatandaki Adigelerin edebiyattan spora, sanattan bilime diasporadan y\u00fcz kat daha iyi olduklar\u0131yd\u0131.<\/strong> \u015eehirleri, sokaklar\u0131 m\u00fcthi\u015fti. \u0130nsana ve hayvana sayg\u0131 inan\u0131lmazd\u0131. Arabalar ve binalar eskiydi ama harika bir d\u00fczen vard\u0131. Bu d\u00fczen oradaki Adigelerin daha da geli\u015fmesini sa\u011flam\u0131\u015f. 150 bin (2012 say\u0131m\u0131na g\u00f6re) n\u00fcfuslu ba\u015fkentlerimizden Maykop her y\u0131l sporda d\u00fcnya \u015fampiyonlar\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131yor. M\u00fczik, dans zaten d\u00fcnyaca biliniyor.<\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamaz: <\/strong>&#8220;T\u00fcrkiye\u2019deki \u00c7erkeslerin Latin temelli bir alfabeye de sahip oldu\u011funu biliyorum. Baz\u0131 \u00c7erkes Ayd\u0131nlar\u0131, Latin temelli \u00c7erkes Alfabesine reaksiyon g\u00f6steriyor. Bu konuda ne d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsunuz?&#8221;<\/p>\n<p><strong>Kuban Seauhmann:<\/strong> Adige dili d\u00fcnyan\u0131n en zor dilleri aras\u0131nda say\u0131l\u0131yor. 64 harfle (Bat\u0131 Adigece) seslendirilen bir dil! Latin alfabesine ge\u00e7i\u015f, diaspora Adigeleri aras\u0131nda \u00e7ok\u00e7a konu\u015fuldu. Ancak b\u00f6yle bir karar\u0131 zaten diaspora veremez. Nas\u0131l versin? Adigece e\u011fitim veren okullar\u0131 m\u0131 var? Adigece g\u00fcnl\u00fck gazeteleri, dergileri, ders kitaplar\u0131, edebiyat yap\u0131tlar\u0131 m\u0131 var? Nerede kullanacaklar Latin harflerini? Laf olsun, torba dolsun durumu yani! Zaten konu\u015fmakta kald\u0131lar. \u0130ki ku\u015fak sonra diasporada Adigece konu\u015fan bir ki\u015fi olmayacak. Latin yapsan\u0131z ne olur yapmasan\u0131z ne olur. <strong>Sokakta konu\u015famad\u0131\u011f\u0131m\u0131z dil \u00f6l\u00fcme mahkum dildir.<\/strong><\/p>\n<p>Ki\u015fisel d\u00fc\u015f\u00fcncemi aktarmadan ge\u00e7meyeyim. Kiril\u2019de kal\u0131nmas\u0131ndan yanay\u0131m. \u0130ki nedenle; birincisi, anavatan\u0131m\u0131zdaki literat\u00fcr t\u00fcm\u00fcyle Kiril alfabesiyle olu\u015fturulmu\u015f, (y\u00fcz binlerce kaynaktan s\u00f6zediyorum) bunlar\u0131n Latin\u2019e \u00e7evrilmesi diaspora Adigelerince imkans\u0131z! G\u00fcne\u015fi bat\u0131dan do\u011fmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak kadar zor! \u0130kinci, kullanaca\u011f\u0131n\u0131z harfler hangi Latin olacak?<\/p>\n<p>\u00d6rne\u011fin \u0410\u0434b\u0131\u0433\u0435 (Adige) s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc Latin\u2019le nas\u0131l yazaca\u011f\u0131z?<br \/>\nAd\u0131\u011fe yazsan\u0131z T\u00fcrk\u00e7e bilmeyen Adigeler \u2018\u2019\u0131\u2019\u2019 ve \u2018\u2019\u011f\u2019\u2019yi nas\u0131l okuyacak? Di\u011fer harfler \u00e7, \u015f, \u00fc, \u00f6 ne olacak? \u00d6rne\u011fin size soray\u0131m; \u2018\u2019<strong>\u00ca<\/strong>\u2019\u2019 harfini nas\u0131l okursunuz? E\u011fer \u00c7ek dilini bilmiyorsan\u0131z bu harfi seslendirmeniz olanaks\u0131z! Ayr\u0131ca <strong>klavyesi T\u00fcrk\u00e7e olmayanlar bu harfleri nas\u0131l yazacak?<\/strong> Bir de bunlardan binlerce s\u00f6zc\u00fck olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn.<\/p>\n<p>K\u0131sacas\u0131 Latin alfabesinde \u0131srar, dilin \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc h\u0131zland\u0131rmaktan \u00f6te i\u015fe yaramayacak! Nitekim yaramad\u0131 da.<\/p>\n<p>Ayr\u0131ca, Kiril alfabesini <strong>\u2018\u2019normal zekada\u2019\u2019 <\/strong>bir insan \u00fc\u00e7-be\u015f g\u00fcnde \u00f6\u011freniyor. Adigece bilmememe kar\u015f\u0131n Kiril alfabesini \u00f6\u011frendim ve rahatl\u0131kla okuyor, yaz\u0131yorum. Bu yolla bir\u00e7ok metni anneme okuyup T\u00fcrk\u00e7e ne anlama geldi\u011fini \u00f6\u011frendim.<\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamaz:<\/strong> Kuban Bey, size \u00e7ok te\u015fekk\u00fcr ediyorum. Ba\u015fka sorum yok. Ancak sizin bahsedece\u011finiz ba\u015fka bir konu varsa, l\u00fctfen s\u00f6yleyin! \u00dcmit ederim, ilerde ba\u015fka bir s\u00f6yle\u015fi daha yapabiliriz. Sa\u011fl\u0131cakla kal\u0131n!<\/p>\n<p><strong>Kuban Seauhmann:<\/strong> K\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcz\u00fc ve tarihimizi daha geni\u015f kitlelere tan\u0131tma \u00e7aban\u0131z i\u00e7in as\u0131l ben size \u00e7ok te\u015fekk\u00fcr ediyorum.<br \/>\nSon olarak, <strong>T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015fayan t\u00fcm halklar\u0131n gen\u00e7lerinin bilime, sanata ve spora y\u00f6nelmelerini diliyorum.<\/strong> K\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc koruman\u0131n en etkili yolunun bu oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. <strong>Sava\u015f k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131c\u0131lar\u0131 ve taraftarlar\u0131ndan kendilerini uzak tutmalar\u0131n\u0131 rica ediyorum.<\/strong> Bizim gibi k\u00fc\u00e7\u00fck n\u00fcfuslu halklar\u0131n kendilerini en iyi bu \u015fekilde koruyabilece\u011fine inan\u0131yorum.<\/p>\n<p>Sevgilerimle\u2026<\/p>\n<hr \/>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>K\u0306uban Seauhmannik \u011ear\u011falaps:<\/strong><\/p>\n<blockquote><p>\u201cSovyeturi Gektala va ye\u00e7kindu k\u0306onna, Adiguri Nena va skidasunt\u0306u!\u201d<\/p><\/blockquote>\n<p>(Go\u0292\u0306otkvala: And\u011faneri sumari \u00e7kimi ren K\u0306uban Seauhmanni. K\u0306uban Seauhmanni ren circassiancenter.com coxoni vebsait\u0306i\u015fi magedginepe\u015fen. \u00a0K\u0306uban Seauhmanni k\u0306ala biyografi mu\u015fi, no\u00e7ali\u015fepe mu\u015fi, \u00c7erkesepe\u015fi Tarixi, Nananena, omraloba\u015fi artikartisoba, cera do \u201c21 Mayisi 1864 Didi \u00c7erkesuli U\u00e7va\u201d\u015fen b\u011far\u011falit. Aya no\u00e7\u0306are ren int\u0306erviu \u00e7kini\u015fi. Ali \u0130hsan Aksamazi. 12 II 2020)<\/p>\n<p>+<\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamazi:<\/strong>\u00a0 K\u0306uban Begi, \u0292\u0306oxle tkvani biyografi\u015fen molami\u015finit do e\u015fo gevo\u00e7\u0306k\u0306at, iqveni?! So do mundes dibadit? Namu n\u0292\u0306opulapes igurit? Mu mesle\u011fi gi\u011funan? \u00c7ileri reti? Berepe giqonunani? A\u0292\u0306i so i\u00e7ali\u015fept? Namu nenape gi\u00e7kinan? Dudi tkvani\u015fen molami\u015finit, mu iqven!<\/p>\n<p><strong>K\u0306uban Seauhmanni:<\/strong> Nanano\u011fa Ank\u0306aras, 1958 \u00a0\u0292\u0306anas dovibadi, Abzeghi baba, do Besleneyi nana\u015fen dovibadi. Eski\u015fehir- Anadolu Universit\u0306et\u0306i\u015fi, K\u0306omunik\u0306asyoni\u015f \u00c7kinobape\u015fi Fak\u0306ult\u0306et\u0306i\u015fi (1980-1981) iptineri mezunepe\u015fen vore. Sinema\u015f rejisori do t\u0306elevizyoni\u015f ma\u00e7\u0306andine vore. \u00c7ileri vore. Edo Setenay coxoni ar k\u0306ulani bere, K\u0306uban Jeani coxoni ar bi\u00e7\u0306i bere komiqonun; Sosriqwa coxoni ar mota komiqonun. Mesle\u011fi \u00e7kimi\u015fen t\u0306ek\u0306audi doviqvi. \u00a0Mara amat\u0306oruli renevasyoni\u015fi dulya vikip Amerik\u0306as. O\u015fke dereceten \u0130ngilisuri Nena do k\u0306ai dereceten Turkuli Nena komi\u00e7kin. Nananena \u00e7kimi va mi\u00e7kin!<\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamazi:\u00a0<\/strong> \u201c\u00c7erkesi\u201d, aya t\u0306erimi\u015fi cinci mu noren? Aya t\u0306erimi ipti mundes, miepe\u015f k\u0306elen do miepe \u015feni ixmarinu? \u00a0Mcve\u015fi orapes aya t\u0306erimi, \u201c\u00c7erkesi\u201d ipti me\u00e7kineri co\u011frafyas skideri mteli xalk\u0306epe \u015fenii ixmarinu?\u00a0 Varna artimajurani\u015fa mzaxali namtini xalk\u0306epe \u015fenii ixmarinu? Tkvan mu izmont aya xali \u015feni?<\/p>\n<p><strong>K\u0306uban Seauhmanni:<\/strong> \u201c\u00c7erkesi\u201d, aya t\u0306erimi \u015feni \u00e7kvado\u00e7kva idiape koren. Aya coxo geodveren xark\u0306ik. Grek\u0306epe\u015fen Arabape\u015fa, Turkepe\u015fen Farsepe\u015fa ar ambari\u015fen molap\u015finap. Tkvani coxo ren Ali \u0130hsani, mara ma Giorgi gicoxat\u015fi, majurapekti aya coxoten gi\u00e7inopasunonan. Uk\u0306ule mteli kianak aya a\u011fani coxoten gi\u00e7inopasunon. \u00c7kineburi xaliti e\u015fo ren!<\/p>\n<p>Galendon, K\u0306afkasya coxoni muxuri\u015fi tarixi, jeop\u0306olit\u0306ik\u0306uri xali ren dido oxokteri do m\u011fireri; e\u015fo i\u017eiren. Xvala k\u0306ult\u0306uri mutepe\u015fi mance renan do mutu var. Amu\u015f gale k\u0306arta \u015feyi ren Urusi\u015fi, Alosmani\u015fi, Mo\u011foli\u015fi, \u00c7inuri\u015fi memskvanapu. E\u015fo gi\u0292\u0306vat; k\u0306artayik mu\u015fi me\u015frebiten ar tarixi do\u00e7\u0306areren Adigepe \u015feni.<\/p>\n<p>Mtini a\u015fo ren: \u00c7erkesi va ren \u00e7kini mileti\u015fi coxo. \u00c7kini coxo ren Adige!<\/p>\n<p>And\u011faneri nd\u011fas, namtini Adigepek ixmarnan aya zit\u0306a, \u00c7erkesi, p\u0306olit\u0306ik\u0306uri gagnapaten; xilafi ikipan. E\u015fo gi\u0292\u0306vat; ekoni xalkepeti \u00c7erkesi \u015finapan. Aya ren hak\u0306areti majura xalk\u0306epe \u015feni (Apxazi, Vubixi, Osi, \u0130ngu\u015fi, \u00c7e\u00e7eni do Da\u011fistani\u015fi muxurepes skideri mteli xalk\u0306epe \u015feni)! Aya ren \u201c\u00c7erkesepe\u015fi\u201d fant\u0306azi, U\u00e7amzo\u011fa\u015fen Xazari\u015fa \u201cDidi \u00c7erkesya\u201d ren aya fant\u0306azi! E\u015fo gi\u0292\u0306vat; amk\u0306ata k\u0306o\u00e7epe renan \u00a0Turkiye\u015fi Turkuli fa\u015fist\u0306epe\u015fi \u201c\u00c7erkesuli\u201d versiyoni.<\/p>\n<p>K\u0306afkasyas skideri xalk\u0306epe\u015fi artimajura\u015fa mzaxalobape ren muxuruli. Osetis skideri xalk\u0306epes mzaxaloba u\u011funan. \u00c7e\u00e7eni do Da\u011fistani\u015fi muxurepes skiderepeti e\u015fo. Mara Osepes do \u00c7e\u00e7enepes \u00e7kar mzaxaloba va u\u011funan. Adigepesti Apxazi do Vubixepe k\u0306ala mzaxaloba ku\u011funan, mara majurape k\u0306ala \u00e7kar mzaxaloba va u\u011funan. E\u015fo gi\u0292\u0306vat; Jap\u0306onepe \u00a0k\u0306ala Adigepes muk\u0306onari mzaxaloba u\u011funan na, \u00a0\u00c7e\u00e7enepe k\u0306ala ek\u0306onari mzaxaloba mi\u011funan!<\/p>\n<p>Aya \u201cmzaxaloba\u201d ren meba\u017egeri m\u0292udi do mileti mo\u011ferdinu. \u00a0Eya ren \u00e7a\u00e7kveri,\u00a0 asti muxuri\u015fa idat\u015fi,\u00a0 mtinoba k\u0306aixe\u015fa ga\u017eirenan.<\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamazi:<\/strong>\u00a0 And\u011faneri nd\u011fas \u201c\u00c7erkesi\u201d itkvina\u015fi, sum go\u00e7kvaneri gza memogorupan: (1). \u201c\u00c7erkesi\u201d, U\u00e7amzo\u011fa\u015fen Xazari\u015f mzo\u011fa\u015fa O\u00e7ildre K\u0306afk\u0306asya\u015fi dixapes skideri mteli \u201cSvalyari Xalk\u0306epe\u015fi\u201d o\u015fkaruli coxo. Amutenti \u201cApxazi- Adigepe do Naxo- Da\u011fistani\u015fi Xalk\u0306epesti \u201c\u00c7erkesi\u201d u\u0292\u0306umernan. (2). \u201c\u00c7erkesi\u201d, ren xvala \u00a0Adige-Apxazi- Ubixepe\u015fi o\u015fkaruli coxo. (3). \u00c7erkesi\u201d ren xvala Adigepe\u015fi coxo. Tkvan mu ga\u017eitenan aya megorupe \u015feni?<\/p>\n<p><strong>K\u0306uban Seauhmanni:<\/strong> Nanadixas \u00e7kinis amk\u0306ata oxokteri meguru va ren. Nanadixas \u201c\u00c7erkesi yado ar t\u0306erimi va ren do emu\u015feni! Gza\u015fen ar k\u0306o\u00e7is k\u0306itxat\u015fi, \u201cMa \u00c7erkesi vore\u201d yado \u00e7kar mitik nena va gegiktirasunon; emk\u0306ata k\u0306o\u00e7i va ga\u017eirenan. \u201cMa Adige voreya\u201d gi\u0292\u0306vasunon em k\u0306o\u00e7ik do mutu var! Tkvani eya meguru ren Turkiyes skideri mantini k\u0306o\u00e7epe\u015fi do Turkiye\u015fi galeni p\u0306olit\u0306ik\u0306ape\u015fi k\u0306udelepe\u015fi m\u0292udi.<\/p>\n<p>Turkiyes skideri K\u0306afk\u0306as-cinconi mohacirepe, \u2018K\u0306afk\u0306as-Turkepe\u201d yado moli\u015finu. \u00a0Aya rt\u0306u Turkiye\u015f Cumhuriyeti\u015fi oxen\u0292ale\u015fi organizasyoni. \u00c7kvado\u00e7kva xalk\u0306epe ar pot\u0306as molaxunu do oktalu ren perpu do emu\u015feni. Miletik \u017eiropt\u0306u p\u0306ap\u0306axi- getveri do fi\u015fek\u0306lu\u011fi- dolokuneri k\u0306o\u00e7epe do entepes \u201cK\u0306afk\u0306as-Turki\u201d u\u0292\u0306umert\u0306es. E\u015fo iqu\u015fiti, P\u0306ap\u0306axi- getveri do fi\u015fek\u0306lu\u011fi- dolokuneri Urusuti, K\u0306azak\u0306iti, Gurciti, xolo Azeriti \u201cK\u0306afk\u0306as-Turkepe\u015fen\u201d rt\u0306u.\u00a0\u00a0 K\u0306omunik\u0306asyoni\u015fi tek\u0306noloji\u015fi me\u015fveluten, dido k\u0306o\u00e7is minoba mu\u015fi\u015fen doba\u011fine ambari aqu. \u00a0A\u015fotenti k\u0306o\u00e7epes oxva\u0292\u0306unes;\u00a0 artneri xalk\u0306epe\u015fen vardo \u00e7kvadodo\u00e7kva xalk\u0306epe\u015fen renan.<\/p>\n<p>\u0130pti Osepe gok\u0306u\u0292xes do na\u015fkves aya \u201cK\u0306afk\u0306as- Turkoba\u201d. Edo mtini coxo do minoba mutepe\u015fiten ok\u0306oib\u011fes. Ek\u0306uleti Apxazepe gok\u0306u\u0292xes!<\/p>\n<p>K\u0306o\u00e7epe nosi\u015fa komoxtes; aya kozires. Ek\u0306uleti \u201cK\u0306afk\u0306as-Turkepe\u015fi\u201d coxo \u00a0\u201cO\u00e7ildre K\u0306afkasyurepe\u015fa\u201d goktires. \u00a0Aya coxo ixmarinu xut-vit \u0292\u0306ana\u015f morgvalis. Mara aya coxo\u015fa n\u00e7\u0306elati dvark\u0306inu. A\u0292\u0306it\u201d \u201cDidi \u00c7erkesya!\u201d, moda iqu. Aya coxo ixmarinen a\u0292\u0306i. \u00a0Jure ne\u00e7i do vit \u0292\u0306ana \u015fk\u0306ule, amk\u0306ata \u00e7a\u00e7kveri nenape va doskidasen; ma e\u015fo vizmon. Gin\u017ee nena\u015fi mk\u0306ule; K\u0306artayik me\u015frebi mu\u015fiten ixmars aya t\u0306erimi, \u201c\u00c7erkesi\u201d. \u00c7kimi notkvaleten, \u201cMa \u00c7erkesi var, Ma Adige vore!\u201d!<\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamazi:\u00a0<\/strong> \u00c7erkesepes hemi Altin Orda\u015f Oxen\u0292ale k\u0306ala, hemiti uk\u0306a\u00e7xeni orapes ye\u00e7kinderi xanoba k\u0306ala mu munasepet\u0306epe u\u011fut\u0306es? Entepe\u015fi aya munasebet\u0306epe\u015fen molami\u015finit mu iqven? Artneri orapes \u00c7erkesepes Urusi mapaskirobape k\u0306ala mu munasebetepe u\u011fut\u0306us? Uk\u0306a\u00e7xeni o\u015f\u0292\u0306anurapes \u00c7erkesepes, K\u0306irimi\u015fi Xanoba do Alosmani\u015fi Oxen\u0292ale k\u0306ala mu munasebet\u0306epe u\u011fut\u0306es? Entepe\u015fi aya munasebetepe\u015fenti molami\u015finit, mu iqven!<\/p>\n<p><strong>K\u0306uban Seauhmanni:<\/strong> Ma ist\u0306orik\u0306osi va vore. Mara \u201ctarixi\u015fen\u201d molap\u015finapt, \u0292\u0306oxle ar dulya \u00a0mskva\u015fa oxovo\u0292\u0306onat. And\u011faneri nd\u011fa\u015fen ambari mep\u00e7at. Ptkvat, \u00a0int\u0306ernet\u0306i va ren, video\u015fi sait\u0306epe va ren, mobiluri t\u0306ilifoni va ren, sureti\u015f mak\u0306ina va ren, mara xvala \u00a0kart\u0306ali-k\u0306alemi koren! Edo ist\u0306orik\u0306osepek and\u011faneri ambarepe \u00e7\u0306arupan. 2020 \u0292\u0306ana\u015fi Turkiye\u015fen ambaroni tarixi\u015fi ketabepe, \u00e7kin 150 \u0292\u0306ana\u015fk\u0306ule vik\u0306itxat\u015fi, mu iqvasunt\u0306u? (And\u011faneri nd\u011falepe\u015fen misali mek\u00e7at) Aya tarixi Fesoni K\u0306adirik \u00e7\u0306ara\u015fi, cenneti steri Turkiye\u015fen mola\u015finasunt\u0306u;<\/p>\n<p>Alamanya\u015fi \u00e7inoberi tarixi\u015f p\u0306rofesori Ogust\u0306 Vink\u0306lerik \u00e7\u0306ara\u015fi, cehennemi steri Turkiye\u015fi tarixi\u015fen mola\u015finasunt\u0306u;\u00e7kinti entepe\u015fi aya no\u00e7\u0306arepe e\u015fo vik\u0306itxamint\u0306es.<\/p>\n<p>E\u015fo gi\u0292\u0306vat; k\u0306o\u00e7epe do muessesepe\u015fi toliten, tarixi ren subjekt\u0306uri spero. K\u0306artayik me\u015frebi mu\u015fiten ar tarixi \u00e7\u0306arups do e\u015foti eya dolo\u00e7\u0306areli tarixi oxo\u0292\u0306onaps! \u00a0Urus-Alosmani\u015fi lima, ar Urusi ist\u0306orik\u0306epe\u015fi ketabi\u015fen, arti Alosmanuri ist\u0306orik\u0306epe\u015fi ketabi\u015fen ik\u0306itxit, artneri reni? Var! Namus quci mep\u00e7aten?<\/p>\n<p>Adigepe\u015fi tarixi e\u015fo vik\u0306itxat\u015fi, ar k\u0306at\u0306ast\u0306rofi kob\u017eiraten. \u00a0\u0292\u0306oxleni orapes \u00e7kinti \u201cFesoni K\u0306adiri\u201d va miqount\u0306es do emu\u015feni. Tarixuri \u201codudepe\u2019\u2019 \u00e7\u0306areli renan Urusi, Alosmanuri do Avrup\u0306uri ist\u0306orik\u0306osepe\u015fi no\u00e7ali\u015fepe\u015fen. \u00a0Emu\u015feniti entepe\u015fi no\u00e7\u0306arepe vik\u0306itxa\u015fi, miletik Adigepe\u015fi tarixi\u015fen mk\u0306itxa\u015fi, \u00a0tedirgini doviqver. \u00c7kin svalyari ist\u0306orik\u0306osepe va maqves do emu\u015feni. Mi\u015fi tarixi\u015fa moxva, nena gegiktira ma a\u0292\u0306i?<\/p>\n<p>Tarixi \u00e7kini\u015fi emindroneri oras skideri ist\u0306orik\u0306osi va miqounan! Emindros dolo\u00e7\u0306areli tarixi va mi\u011funan. Emu\u015feniti emindro\u015fi tarixis vardo, and\u011faneri nd\u011fa \u00e7kinis do Xabze \u00e7kinis (Adigepe\u015fi mcve\u015fi oskidus) becitoba mep\u00e7ap. Xabzek tarixi \u00e7kini\u015fen m\u00e7\u0306ipa\u015fa ambarepe mom\u00e7apan; ma a\u015fo vizmon.<\/p>\n<p>E\u015fo gi\u0292\u0306vat; Xabze \u00e7kinis k\u0306o\u00e7inuri k\u0306anonepe ku\u011fun, nt\u0306eri oxori \u00e7kini\u015fa moxta\u015fi, a\u00e7kva nt\u0306eri \u00e7kini va ren sumari \u00e7kini ren; dixa \u00e7kini\u015fi doloxe mtelo sumari \u00e7kini ren nt\u0306eri \u00e7kiniti. \u00a0Oxori \u00e7kini\u015fi doloxe, dixa \u00e7kini\u015fi doloxe nt\u0306eri \u00e7kiniti sumari \u00e7kini, manebra \u00e7kini i\u015finen. \u00c7kin amk\u0306ata adetepe komi\u011funan. Majura dobadonape \u015feniti, aya gagnapa komi\u011funan; man\u017eagere dobadonape k\u0306ala niza oxvenu do ok\u0306ok\u0306idinu\u015fi k\u0306ult\u0306uri va mi\u011funan \u00e7kin.<\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamazi:<\/strong> Alosmani\u015f Oxen\u0292ales tesiri ku\u011fut\u0306u K\u0306irimi Xanoba\u015fa. \u00a0\u0292\u0306oxle do aya tesiri \u015fk\u0306ule, \u00c7erkesuli t\u0306omepe\u015fen Abzexepe, Besleneyepe, Bjedu\u011fepe, Yegeruk\u0306uayepe, K\u0306abardeyepe, Maxo\u015fepe, Mamxi\u011fepe, Nat\u0306uxoyepe, K\u0306emirguveyepe, Hat\u0306uk\u0306oyepe, \u015eapsi\u011fepe, Janepe; entepe\u015fi doloxe aya t\u0306omepes mu suverepe u\u011fut\u0306es gamamala, mancoba, ok\u0306ortu\u015fi speros? \u00a0Oput\u0306e- no\u011fa\u015f rdala mu xalis rt\u0306u? Mu cera u\u011fut\u0306es ? Krist\u0306ianobak do \u0130slamobak, \u00c7erkesuli t\u0306omepe\u015fa mu tesiri o\u011fodu? \u00a0Aya t\u0306omepes mu munasebet\u0306epe u\u011fut\u0306es artimajura k\u0306ala? \u00a0Galeni nt\u0306eri\u015fa nodgitinu \u015feni xes xe me\u00e7ameri rt\u0306es?<\/p>\n<p><strong>K\u0306uban Seauhmanni:<\/strong> Alosmani\u015fen \u0292\u0306oxleti, ek\u0306uleti; Sovyeturi gektala\u015fakis, Adigepes ku\u011fut\u0306es feodaluri skidala. Didopeten zeni\u015fi muxurepes skidut\u0306es; xa\u00e7ka do ma\u00e7xomobaten skidut\u0306es. K\u0306arta feodaluri sist\u0306emis steri, Adigepes didi- \u00e7\u0306it\u0306a o\u015fepeten begobape ku\u011fut\u0306es. \u201cTha\u201d coxoni ar \u011eormotiten xvamupt\u0306es Adigepek. Krist\u0306ianobakti do \u0130slamobakti tesiri va o\u011fodu Adiguri lamtinala\u015fa. Dido k\u0306ap\u0306et\u0306i lamtinaluri adetepe ku\u011fut\u0306es do emu\u015feni. (Diasp\u0306ora\u015fen va molap\u015finap) and\u011faneri nd\u011fasti, nanadixa\u015fa tesiri va o\u011fodaps cerak. Didopeten \u00e7odinuri \u0292\u0306anapes ye\u00e7kinderi \u0130slamist\u0306uri t\u0306erorik tesiri va o\u011fodu Adigepe\u015fa do emu\u015feniti entepe\u015fi doloxe\u015fen emk\u0306ata t\u0306erorist\u0306epe va gamaxtu; aya ren dido beciti ni\u015fani aya speros.<\/p>\n<p>Didopeten Mozdok\u0306i\u015fi Adigepe Krist\u0306iani, majurapeti Muslimani renan; e\u015fo i\u00e7kinen.<br \/>\nMaxorobaten Adigepe \u00e7\u0306it\u0306a xalk\u0306epe\u015fen renan. Emu\u015feniti dido maxoroboni oxen\u0292alepek udodginu Adigepe\u015fi dixape\u015fa nank\u0306apes do raxat\u0306i va me\u00e7es. Adigepekti xes xe me\u00e7ameri galeni nt\u0306erepe\u015fa nodgites.<\/p>\n<p>K\u0306arta k\u0306o\u00e7is unon lamtinala mu\u015fi\u015fi \u201cguramepe\u201d. Adigepesti amk\u0306ata vit\u0306epeten \u201cguramepe\u201d komiqounan. Mara aya t\u0306erimi, \u201cguramoba\u201d ren epto izafuri. Dudi mutepe\u015fi om\u0292kvu \u015feni, Ardido dobadonam\u015fine \u00e7kinik ar k\u0306alsik\u0306uri p\u0306a\u015fura\u015fen mola\u015finaps. P\u0306a\u015fura e\u015fo ren: Adige k\u0306omut\u0306ani ren Urusi k\u0306omut\u0306ani k\u0306ala. Adige k\u0306omut\u0306anik \u0292\u0306k\u0306aris cumu uk\u0306ateps. Edo cumu nd\u011fulun: Adige k\u0306omut\u0306anik e\u015fo zop\u0306ons: \u201cHele ar mo\u0292\u0306kedi, ziropi? Cumu dond\u011fulu. \u00c7kinti cumu steri voret. Tkvani k\u0306ala va ok\u0306ovak\u0306idat\u015fi, \u00e7kinti \u0292\u0306k\u0306aris cumu steri viqvert.\u201d Ok\u0306vak\u0306idinen, gurami \u00e7kini icginen!<\/p>\n<p>O\u015fkeyulva\u015fi k\u0306o\u00e7epek ot\u0306ok\u0306rit\u0306ik\u0306is va qoropan. Dudi mu\u015fi ok\u0306irit\u0306ik\u0306u\u015fen ink\u0306raxi ku\u011fun O\u015fkeyulva\u015fi k\u0306o\u00e7is! And\u011faneri nd\u011falepes, -didopeten- diasp\u0306ora\u015fi Adigepe asimilasyon-o\u011foderi renan! Emu\u015feniti \u00a0O\u015fkeyulvaluri k\u0306o\u00e7epe\u015fen dido O\u015fkeyulvaluri renan!<\/p>\n<p>Amk\u0306ata guramoba\u015fi p\u0306a\u015furape do \u00a0\u201cgenosidi mo\u011fodes\u201d \u00a0yado omgaruten, a\u0292\u0306i dido p\u0306at\u0306i xalis renan. (Diasp\u0306oras ar k\u0306oro\u0292xaten sum milyoni, ar \u00e7kva k\u0306oro\u0292xaten xut milyoni Adige skidun) mara ar-jur nesili \u015fk\u0306ule, nananena mu\u015fi\u015fi m\u011far\u011falu \u00e7kar miti va doskidasunon diasp\u0306oras; e\u015fo vizmon ma. Nananena mu\u015fi\u015fi m\u011far\u011falu \u00e7kar k\u0306o\u00e7i va doskidasunon! E\u015fo gi\u0292\u0306vat; and\u011faneri Norve\u00e7\u0306i\u015fi maxoroba k\u0306onari k\u0306o\u00e7is nananena gundunasunon Aya ren dido guri\u015f me\u00e7\u0306voni.<br \/>\nEmu\u015feniti \u00a0\u201c\u0292\u0306k\u0306ari -cumu\u015fi\u201d gurami va ren \u00e7kimi go\u0292\u0306onc\u011foneri. \u201c\u00c7kini guramapek\u201d k\u0306iciten nt\u0306eri k\u0306ala ok\u0306vak\u0306idet\u0306es,\u00a0 mara kiana\u015fi dobadonapek uk\u0306ore\u0292xu universit\u0306et\u0306epeti kidupt\u0306es. \u201c\u00c7kini guramapes\u201d aya dulyape\u015fen ambari va u\u011fut\u0306es.<\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamazi:<\/strong> Ginonan na, a\u0292\u0306iti komoptat 19. o\u015f\u0292\u0306anura\u015fa! \u0292aroba\u015fi Rusya, Alosmani\u015fi \u0130mp\u0306eria, Didi Brit\u0306anya do Fransa \u015feni, K\u0306irimi\u015fi Xanobas do \u00c7erkesiyas mu becitoba u\u011fut\u0306u? K\u0306irimi\u015fi Limak hemi K\u0306irimi\u015fi Xanoba\u015fa do hemi \u00c7erkesiya\u015fa mu tesiri o\u011fodu? Miepe\u015fi ittifak\u0306epe ye\u00e7kindu? Emindros, \u00a0\u0292aroba\u015fi Rusya k\u0306ala, Alosmani\u015fi \u0130mp\u0306eria k\u0306ala, Didi Brit\u0306anya k\u0306ala do Fransa k\u0306ala \u00c7erkespes\u00a0 mu munasebet\u0306epe u\u011fut\u0306es?<\/p>\n<p><strong>K\u0306uban Seauhmanni:<\/strong> \u0130rote alt\u0306ernat\u0306ifoni osimadu\u015fa toli komi\u011fun ma. Dudi \u00e7kini\u015fen do dobadona \u00e7kini\u015fen gondginuten molap\u015finat\u015fi, ek\u0306uleni mtini ambarepes govi\u015fa\u015faten. K\u0306lasik\u0306uri notkvale ren; Urusepe \u015feni K\u0306afkasya ren U\u00e7amzo\u011fa\u015fa gextimu\u015fi gza; e\u015fo itkven. Aya dulyape\u015fen uambare k\u0306o\u00e7ikti \u201cAdigepe\u015fi dixape T\u0306rak\u0306ya\u015fen Bulgaristani\u015fa, Romanya\u015fa, Uk\u0306rayna\u015fa, taa Batumi\u015fakis ren\u201d yado isimadeps; \u201cU\u00e7amzo\u011fa\u015fa xvala Adigeyis zo\u011fap\u0306ici u\u011fun!\u201d yado isimadeps. Mara dulya e\u015fo va ren. \u00a0Mara aya p\u0306ropagandaten dixape \u00e7kini\u015fi becitoba mo\u0292\u0306irapan. \u00a0Kianas k\u0306arta dobadonas becitoba mu\u015fiten renoba ku\u011fun; \u00e7kar dobadona ubecitoni va ren kianas! Bulgaristani\u015fen molap\u015finat! Arnavudistanii? Zimbabvei? Tunusii? So voret, aya beciti va ren, mara mu vikipt, aya ren beciti!<\/p>\n<p>Urus-Alosmani\u015fi limape\u015fi orapes, Alosmani k\u0306ala dodgites; emu\u015feniti aya dodgita\u015fi pasi dido monk\u0306a meo\u0292xes Adigepek.Adigepek mu\u015feni Alosmanis numxvaces? Adigepes \u201ccenneti\u201d ikadinu do emu\u015feni. NamtiniAdige begepe \u201cpa\u015fa\u201d i\u0292xunu do aya m\u0292udi\u015fi va rt\u0306u!<\/p>\n<p>Didopetenti 1864 \u0292\u0306ana \u015fk\u0306uleni k\u0306at\u0306ast\u0306rofi rt\u0306u didi ibreti majura xalk\u0306epe \u015feni. Adigepe, Alosmani\u015fi limanepe\u015fa oxtimu \u015feni Alosmani\u015fi armada\u015fi k\u0306aravape \u00e7umert\u0306es, e\u015fo omudi ikipt\u0306es Alosmani\u015fa. Mara Alosmani\u015fi armada\u015fi k\u0306aravape vardo k\u0306o\u00e7i\u015f tacirepe\u015fi mot\u0306axeri k\u0306aravape ko\u017eires\u015fi, Adigepes mtini dulya k\u0306aixe\u015fa oxva\u0292\u0306ones. Mara dido yano rt\u0306u. Alosmani Sarayis skideri Adige pa\u015fape dido k\u0306ai xalis t\u0306es. Am gvaneri do korbala pa\u015fapek ar k\u0306ele luqu imxort\u0306es, majura k\u0306ele topuri. \u201cK\u0306afk\u0306asya\u015fi Tarixi\u201d i\u00e7\u0306arinet\u0306u do o\u015f\u015filyapeten k\u0306o\u00e7i di\u015fkvidu qini U\u00e7amzo\u011fas do gondines. No\u011fa T\u0306amt\u0306ra\u015fen K\u0306efk\u0306eni\u015fakis, zo\u011fap\u0306ici\u015fi \u00e7kvado\u00e7kva svalepes u\u0292\u0306k\u0306areli- ugyareli- umenceli- xarmeli doskides do e\u015fo do\u011fures.<\/p>\n<p>Namtinepek \u201cUrusepek genosidi qvesya\u201d tkumernan, a\u0292\u0306i amk\u0306ata k\u0306o\u00e7epes pk\u0306itxat: Mik qu genosidi? Urusepeki? Alosmanik do namtini Adige begepe\u015fi k\u0306oalisyoniki?<\/p>\n<p>Mu iqven, gza mom\u00e7it do a\u0292\u0306iti tkvani k\u0306itxala\u015fa komopta: \u201cK\u0306irimi\u015f Limak do K\u0306irimi\u015f Xanobak \u00c7erkesya\u015fa mu beciti tesiri o\u011fodes? A\u0292\u0306iti aya dulya\u015fa komoptat! \u00a0\u201cMu ittifak\u0306epe ye\u00e7kindu aya lima\u015fi oras? Emindros,\u00a0 \u0292aroba\u015fi Rusya k\u0306ala, Alosmani\u015fi \u0130mp\u0306eria k\u0306ala, Didi Brit\u0306anya k\u0306ala do Fransa k\u0306ala \u00c7erkespes\u00a0 mu munassebet\u0306epe u\u011fut\u0306es?\u201d<br \/>\nGi\u0292\u0306vit, e\u015fo rt\u0306u, eya xalis t\u0306u!Adigepe\u015fi emindroneri go\u0292\u0306onc\u011fonerepek xilafi mencelis numxvaces. Aya ren mtini tarixi. Majura no\u00e7\u0306arepe ren xvala ketabi\u015fi but\u0306k\u0306ape! Ginon ik\u0306itxi, ginon var; ginon \u0292xuni, ginon var; ginon mok\u0306\u0292\u0306ondas, ginon var; icer, ginon var!<\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamazi:<\/strong> \u015eeyx \u015eamili\u015fi nodgita tesironi rt\u0306u Da\u011fistani do \u00c7e\u00e7enistani\u015fa. Edo \u015eeyx \u015eamilik \u0292aroba\u015fi armia\u015fa nodgitu e\u00e7i \u0292\u0306ana\u015f morgvalis; e\u015fo matkven. Mu rt\u0306u aya dulya\u015fi \u015finaxa? Mara \u00c7erkesepe\u015fi doloxe tesironi va rt\u0306u. \u015eeyx \u015eamili. Mu\u015feni? Mu rt\u0306u aya dulya\u015fi \u015finaxa?\u00a0 \u00c7erkesepek \u015eeyx \u015eamilis va numxvaces. Mu\u015feni?<\/p>\n<p><strong>K\u0306uban Seauhmanni:<\/strong> \u015eeyx \u015eamil rt\u0306u and\u011faneri nd\u011fa\u015fi (\u0130\u015e\u0130D-i\u015fi go\u0292\u0306onc\u011foneri) Ba\u011fdadi. Mteli K\u0306afkasya \u015feriatiten oktalu unt\u0306u \u015eeyx \u015eamilis. Turkuli lamtinalas irote K\u0306afkasyas skideri mteli xalk\u0306epe\u015fi k\u0306ult\u0306uri, cera, nena artneri ren; e\u015fo ogures. Emu\u015feni \u015eeyx \u015eamili ren K\u0306afkasya\u015f oxo\u015fkvina\u015fi malime yado iceru k\u0306o\u00e7epek. Mara dulya e\u015fo va ren. K\u0306o\u00e7ik miletis dudi kanok\u0306vatu;\u00a0 vit\u0306epeten \u00e7ili uqount\u0306u; o\u015fepeten cariye uqount\u0306u; xe gedveri muxurepe\u015fi ganimet\u0306iten skidut\u0306u; amk\u0306ata ma\u015feriate rt\u0306u.<\/p>\n<p>Xolo gi\u0292\u0306vat; ar Osis ar Lak\u0306is, ar Apxazis, ar \u00c7e\u00e7enis mengapinoba va u\u011fun. Osepe do Apxazepe Krist\u0306iani renan, \u00c7e\u00e7enepe do \u0130ngu\u015fepeti Muslimani! Nenape mutepe\u015fi\u015fen va molap\u015finaminon. Ar Adiges ar \u00c7inuri k\u0306ala e\u015fo-a\u015fo a\u011far\u011falen, mara ar Osi k\u0306ala var! Ekoni xalk\u0306epe\u015fi nenapeti dido go\u00e7kvaneri ren! K\u0306ult\u0306uri mutepe\u015fiti artneri var, go\u00e7kvaneri ren! O\u00e7\u0306k\u0306omalepe mutepe\u015fiti e\u015fo! Xoronepe mutepe\u015fiti go\u00e7kvaneri ren! Yunanuri Sirt\u0306ak\u0306i do Turkuli Zeybek\u0306uri xoroni, u\u00e7kine k\u0306o\u00e7i \u015feni artneri ren. \u00c7kinerk\u0306o\u00e7is aya dulya k\u0306aixe\u015fa oxva\u0292\u0306onen!<\/p>\n<p>\u015eeyx \u015eamilis aya \u00e7kvaneroba\u015fen ambari va u\u011fut\u0306u, emu\u015fetini va oxva\u0292\u0306onu mtinoba! \u00c7kva muepe va oxva\u0292\u0306onu emus? Va oxva\u0292\u0306onu Xabze! \u015eamili rt\u0306u Avar-cinconi ar Da\u011fistanuri! Solen a\u00e7kinas Xabze! Xabze\u015fen ambaroni do aya gagnapaten skideri k\u0306o\u00e7i va skidun \u015feriati\u015fi k\u0306aidepeten! Entepe\u015fen ariten skidasunon, \u00e7kva gza va u\u011fun! Adige a\u011fanmordale bi\u00e7\u0306epek do k\u0306ulanepek artneri svas \u00e7\u0306umani\u015fakis deli steri xoronapan do ibiran. Namu \u015feriati\u015f dobadonas aya dulya gaxvenenan? \u015eamilik Adiguri lamtinala mek\u0306arbinu \u015feni gzalepe gorupt\u0306, mara, Adigepek emus gza va me\u00e7es. Dobadona \u00e7kimis Muslimani Adigepekti \u201cBismillahiten\u201d d\u011fagin\u017ea \u015feni vot\u0306k\u0306a \u015fupan! \u0130slamoba\u015fa \u015eamili steri toli va u\u011funan; aya a\u015fo gi\u00e7kit\u0306an! Xabze do \u015feriat\u0306i\u015fi skidalape anksi ren artimajura\u015fa. Emu\u015feniti xvala Adigepek var, Apxazepekti do Osepekti va numxvaces \u015eamilis. \u0292\u0306oxle\u015fenti gi\u0292\u0306vit, e\u015fo, \u00c7e\u00e7enepe\u015fen do Da\u011f\u0131stani\u015fi muxurepe\u015fen numxvaces.<\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamazi:<\/strong> \u0292aroba\u015fi Rusya\u015fi armiapek Alosmani\u015fi armiapes geocginu do skideri di\u0292xironi o\u011fodape \u015fk\u0306ule, 21 Mayisi 1864 \u0292\u0306anas \u00c7erkesepe geit\u0306k\u0306o\u00e7inu dixape mutepe\u015fi\u015fen; \u00a0u\u00e7va\u015fi gzaleps \u00c7erkesepes t\u0306rajedepe aqves. Edo \u00c7erkesepe do\u015fib\u011fes. And\u011faneri nd\u011fas namu dobadonapes skidunan? Muk\u0306o maxoroba u\u011funan? Nena mutepe\u015fi oskedinu\u015fi xali u\u011funani and\u011faneri nd\u011fas?<\/p>\n<p><strong>K\u0306uban Seauhmanni:<\/strong> U\u00e7va ren dido oxokteri do gin\u017ee dulya. Xoloti qini di\u0292xironoba do nositen, aya dulya\u015fen mola\u015finu doma\u00e7\u0306irnan. 1864 \u0292\u0306ana\u015fi t\u0306rajedis sum didi nena- gemktiru ku\u011fun! Arteri ren \u0292aroba\u015fi Rusya; majura ren Alosmani\u015fi Oxen\u0292ale; iri\u015fen beciti masumani ren Adigepe\u015fi begepe! O\u015f\u015filyapeten k\u0306o\u00e7i\u015fi \u011fura\u015fen aya sumi ren nena- gemktiru.<\/p>\n<p>Didopeten Turkiyes Adigepe\u015fi diasp\u0306orak \u00a0urusepe\u015fa nt\u0306eroba ikipan dido gin\u017ee \u0292\u0306anape\u015f morgvalis; Turkuli oxen\u0292ale\u015fi me\u015fveluten ikipan aya nt\u0306eroba.\u00a0 \u00a0Mtini gi\u0292\u0306vat; Turkiye\u015fi Rusya p\u0306olit\u0306ik\u0306a\u015fi p\u0306ionoba ikipan entepek. E\u015fo gi\u0292\u0306vat; p\u0306ap\u0306uli\u015fp\u0306ap\u0306ulepe \u00e7kinik xilafi doqveret\u0306es 1860-oni \u0292\u0306anapes, Turkiyes NGO-epekti artneri xilafi ikipan 2020 \u0292\u0306anas.<\/p>\n<p>Ambari va mom\u00e7es do va mom\u00e7apan mara, ma ambari komi\u011fun mtini dulya\u015fen: 1864 \u0292\u0306anas u\u00e7veri maxoroba\u015fen vit fara dido maxoroba Alosmani\u015fa komoxtu 1900-oni \u0292\u0306anape \u015fk\u0306ule; entepes moxtimu unt\u0306es do emu\u015feni. \u00a0\u201cCenneti\u015fa mevulurtya\u201d zop\u0306ontes; e\u015fo xoroneri-bireli komoxtes Alosmani\u015fa. Mara mitik aya ambari\u015fen va mola\u015finaps. Aya ambarik Urusepe\u015fi nt\u0306erobas va numxvacups do emu\u015feni!<\/p>\n<p>Mara k\u0306aixe\u015fa mi\u00e7kit\u0306an, Adiguri diasp\u0306ora ku\u011fun seriozuli p\u0306roblemepe. Sulalepe \u00e7kini\u015fi coxope dido beciti ren. Vit\u0306o\u015fi \u0292\u0306ana\u015fen doni vixmart aya coxope. Dudi \u00e7kimi\u015fen gi\u0292\u0306vat; maxk\u0306emepes arzuxali komep\u00e7i, mara xoloti sulale \u00e7kimi\u015fi coxo resmuri oxmaru\u015fa gza va mom\u00e7es. Resmuri dulyape \u015feni xoloti Turkuli gvari oxmaru doma\u00e7\u0306irs.<\/p>\n<p>Turkuli nena\u015fa moxva gvarepe p\u0306roblemi va ren. E\u015fo gi\u0292\u0306vat; Duman, K\u0306ip, K\u0306as, Ya\u011fan, T\u0306ok\u0306 steri gvarepe. Mara o\u00e7\u0306aru do ok\u0306itxuten Turkuli nena\u015fa xark\u0306i gvarepe\u015fa \u00e7kar gza va me\u00e7apan,\u00a0 maxk\u0306emes arzuxali me\u00e7at\u015fi, aya k\u0306abuli va ixvenen; aya dulya a\u015fo ren. Belcetuque, Haguare, Gubj, Apej\u0131gh, Wuna\u015fe, Melgosh steri gvarepes gza \u00e7kar va me\u00e7apan.<\/p>\n<p>Turkiye\u015fi Adigepes \u00e7kar k\u0306ult\u0306uruli gza va me\u00e7apan. Adiguri gvari mi\u011fut\u0306an ya ptkvat na, Turki menabre \u00e7kimikti astaxolo reaksiyoni mom\u00e7aps: \u201cSiti sep\u0306arat\u0306isti rt\u0306iia!\u201d A\u015fo k\u0306ibiri mo\u0292\u0306iraps manebra \u00e7kimik. Ar k\u0306o\u00e7is \u201cho, Cuma \u00e7kimi, ma sep\u0306arat\u0306isti voreya\u201d atkveni? Xoloti gvari goktiru \u015feni am k\u0306o\u00e7is menceli aqveni? Asti \u201cxain \u00c7erkes Etemi\u201d \u015feni xveneri uca p\u0306ropagandaten pskidurt \u00e7kin; mik maxk\u0306emes arzuxali me\u00e7asunon? \u00c7kar mitik! Va me\u00e7aps mitikti!<\/p>\n<p>Turkiyes Adiguri diasp\u0306orak Urusi\u015fi didel\u00e7oba\u015fi \u0292\u0306oxle p\u0306rot\u0306est\u0306ope ikips, aya vardo \u00c7erkesuli gvarepe\u015fi yezdimu \u015feni maxk\u0306emepe\u015f \u0292\u0306oxle gza ogoru \u00e7kva pelaperi ren. Mcve\u015fi gvari va gi\u011fut\u0306a\u015fi, si mi re! Sari \u00e7ekmaloni Memed A\u011fa! E\u015fo va reni?<\/p>\n<p>Adigepe skidunan kiana\u015fi k\u0306arta svas; aya ren guri\u015f me\u00e7\u0306voni ambari, mara a\u015fo! Maxaroba mutepe\u015fi dido ren Turkiyes. Ek\u0306ule Urduni do \u0130srailis skidunan. \u00c7\u0306i\u00e7\u0306ita maxorobaten Amerik\u0306asti skidunan. Avrup\u0306a\u015fi \u00e7kvado\u00e7kva dobadonapesti skidunan.<\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamazi:<\/strong> Sovyeturi-Rusya do Sovyetistani\u015fi oras, Nanadixa K\u0306afkasya\u015fi \u00c7erkesepek namu lamtinaluri p\u0306rosesepe aqves? Muepe gatkvenan?<\/p>\n<p><strong>K\u0306uban Seauhmanni:<\/strong> Sovyeturi Gektala va ye\u00e7kindu k\u0306onna, Adiguri Nena va skidasunt\u0306u; ma a\u015fo vizmon. Xvala nena var, Adigoba va doskidasunt\u0306u \u00e7kar speros. Guma\u015fi gektalak Adiguri m\u00e7\u0306araloba komom\u00e7es. Urusi \u0292arik oxorepe ok\u0306omixves, mara Sovyet\u0306uri sist\u0306emik memi\u015fveles tu\u011fulaten a\u011fani oxori ok\u0306idus; feodaluri sist\u0306emi nik\u0306arbinu. \u00c7kinoba- maxe\u015fnoxvene- n\u00e7aroloba do majura speropes dido gecgineri diqves Adigepe.<\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamazi:<\/strong> Sovyetistani dilixvu 1991 \u0292\u0306anas; \u00a0emindro\u015fen and\u011faneri nd\u011fa\u015fakis Rusya Federasyonis skideri \u00c7erkesepes mu lamtinaluri rdala aqves? Muepe gatkvenan?<\/p>\n<p><strong>K\u0306uban Seauhmanni:<\/strong> Nanadixa \u00e7kinis va gundunu Sovyeturi ora\u015fepen genomskide mogapape Rusya\u015fi Federasyoni\u015fi doloxe. \u0292aroba\u015fi oras steri, majura ar darbe va gem\u00e7es. Ho, a\u00e7kva izafuro \u00e7kva modernuri ar kianas pskidurt; aya ren skidala \u00e7kini\u015fi avant\u0306aji. Ho, jur fara; nanadixa \u00e7kimi\u015fa mendapti. Dido gin\u017ee ora\u015f morgvalis ek pskidi. \u0130ptinero muepe kob\u017eiri nanadixas, entepe\u015fen molap\u015finaminon a\u0292\u0306i: Ekoni Adigepe dido k\u0306ai xalis renan n\u00e7\u0306araloba\u015fen sp\u0306ort\u0306i\u015fa, maxe\u015fnoxvenoba\u015fen \u00e7kinoba\u015fa; \u00a0diasp\u0306ora\u015fi Adigepe\u015fen o\u015f fara k\u0306ai xalis renan; ma e\u015fo kob\u017eiri. No\u011fape mutepe\u015fi, ku\u00e7ape mutepe\u015fi modernuri xalis t\u0306u. K\u0306o\u00e7i\u015fa hurmet\u0306i o\u011fodapan ekoni Adigepek. Skindina\u015fa hurmet\u0306i o\u011fodapan ekoni Adigepek. Arabape dido mcve\u015fi rt\u0306u, mara dido memskvaneri ku\u00e7ape, gzalepe ku\u011funan. Dido memskvaneri sist\u0306emi u\u011funan. Edo eya sist\u0306emikti ekoni Adigepe\u015fi omordinus nu\u015fveleren. \u00a0(2012 \u0292\u0306ana\u015fi resmuri maxorobaten) 150 vit\u0306o\u015fi k\u0306o\u00e7i skidun nanano\u011fa \u00e7kini Mayk\u0306opis. K\u0306arta \u0292\u0306anasti Kiana\u015fi \u015famp\u0306iyonepe gamulunan nanano\u011fa \u00e7kini\u015fen sp\u0306ort\u0306i\u015fi speros. Musik\u0306i do xoroni\u015fen \u00e7kar mutu va molap\u015finap; asti eya mteli kianas k\u0306aixe\u015f u\u00e7kin.<\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamazi:<\/strong> Turkiye\u015fi \u00c7erkesepes ku\u011funan Latinuri Alboni\u015fen ye\u00e7kindineri ar alboni; aya komi\u00e7kin ma. Namtini \u00c7erkesi Gamantanerepek nodgitupan Latinuri Alboni\u015fen ye\u00e7kindineri aya \u00c7erkesuli Alboni\u015fa. Namtini gamantanerepek reak\u0306siyoni me\u00e7apan. Aya xali \u015feni tkvan mu izmont?<\/p>\n<p><strong>K\u0306uban Seauhmanni:<\/strong> Adiguri Nena ren dido me\u00e7\u0306ireli nenape\u015fen arteri mteli kianas; e\u015fo i\u015finen. Guelvaluri Adiguri Nenas k\u0306u\u011fun 64 bonca! Diasp\u0306ora\u015fi Adigepek Lat\u0306inuri Alboni\u015fen dido mola\u015fines; do\u011far\u011fales. Mi\u00e7kit\u0306an; aya dulya \u015feni diasp\u0306oras nena\u015f gektiru\u015fi menceli va u\u011fun; um\u00e7ane va ren. Mu\u00e7\u0306o axvenen diasp\u0306oras? Diasp\u0306oras Adiguri n\u0292\u0306opulape reni? Adiguri gazetape, jurnalepe, dersi\u015f ketabepe, n\u00e7\u0306araloba\u015fi eserepe reni? Eya Lat\u0306inuri Alboni so axmarenan? Aya pelaperi dulyape\u015fen va ren! Asti do\u011far\u011fales do e\u015fo elaskidu eya alboni. Jur nesili \u015fk\u0306ule Adiguri Nena\u015fi m\u011far\u011falu miti va doskidasen diasp\u0306oras. Lat\u0306ini iqva\u015fi, va iqva\u015fi, mu iqvasunon. Ku\u00e7as aya nena va i\u011far\u011falinen, emu\u015feniti \u011furasunon.<\/p>\n<p>Ma e\u015fo vizmon: K\u0306iriluri Alboni ixmarinas. Jur mizezi komi\u011fun ma. Maartani: Nanadixa \u00e7kini\u015fi lit\u0306erat\u0306uri K\u0306iriluri Alboni\u015fen ye\u00e7kindu. (o\u015f \u015filyapeten gami\u00e7kvineri odude koren; amtepe\u015fen molap\u015finap ma) Amtepe Lat\u0306inuri Aboni\u015fa goktiru\u015fi menceli va u\u011fun diasp\u0306oras. Mjora\u015fen, Yulva\u015feni do Geulva\u015fen ambari va u\u011funan. Majurani: Namu Lat\u0306inuri boncape iqvasion? \u0410\u0434b\u0131\u0433\u0435 (Adige) mu\u00e7\u0306o i\u00e7\u0306arinasunun Lat\u0306inuri Alboniten?<br \/>\n\u201cAd\u0131\u011fe\u201d \u00a0\u00e7\u0306arupt na, Turkuli nena\u015fen uambare Adigepes mu\u00e7\u0306o ak\u0306itxenan \u201c\u0131\u201d do \u201c\u011f\u201d ? Majura boncape; \u00a0\u201c\u00e7\u201d, \u201c\u015f\u201d, \u201c\u00fc\u201d, \u201c\u00f6\u201d \u00a0mu iqvasion? A\u0292\u0306i gk\u0306itxat; \u2018\u2019\u00ca\u2019\u2019 mu\u00e7\u0306o gak\u0306itxenan tkvan? \u00c7exuri Nena va gi\u00e7kinan na, aya bonca va gak\u0306itxenan! Edo xolo K\u0306arta k\u0306o\u00e7is Turkuli k\u0306lavye va u\u011fun; emk\u0306ata k\u0306o\u00e7is aya boncape mu\u00e7\u0306o a\u00e7\u0306aren? Zit\u0306apunape mu iqvasunon; ayati mi\u00e7kit\u0306an<\/p>\n<p>Gin\u017ee nena\u015fi mk\u0306ule, \u00a0Lat\u0306inuri Albonis omxvacu ren Adiguri Nena\u015fi \u011furas omxvacu! A\u0292\u0306i\u015fakis Lat\u0306inuri Alboni\u015fen \u00e7kar mutu va ye\u00e7kindu.Edo K\u0306iriluri Alboni me\u00e7\u0306ireli va ren; ar-jur d\u011fa\u015fi doloxe aguren ar k\u0306o\u00e7is. Adiguri Nena va mi\u00e7kin, mara K\u0306iriluri alboni ar-jur nd\u011fala\u015fi doloxe maguru ma. Edo mskva\u015fa vik\u0306itxup do p\u0306\u00e7\u0306arup ma.\u00a0 K\u0306iriluri Alboniten \u00e7\u0306areli Adiguri \u00a0t\u0306ekst\u0306epe vik\u0306ixti do nana \u00e7kimik Turkuli mu\u015fi emedeni mi\u0292\u0306u. A\u015fotenti \u00e7\u0306it\u0306a- \u00e7\u0306it\u0306a viguri mati.<\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamazi:<\/strong> K\u0306uban Begi, dido \u015fukuri gi\u0292\u0306umert. \u00c7kva k\u0306itxala va mi\u011fun. Tkvan otkvalu\u015fi \u00e7kva nena gi\u011funan na, eti mi\u0292\u0306vit, mu iqven! Pimpili dixa\u015fa!<\/p>\n<p><strong>K\u0306uban Seauhmanni:<\/strong> Ma \u015fukuri gi\u0292\u0306umert, k\u0306ult\u0306uri do tarixi \u00e7kini\u015fi ambarepe miletis ognapapt do emu\u015feni. A\u0292\u0306i \u00e7odinuri mesaji komi\u011fun ma: Turkiyes skideri mteli xalk\u0306epe\u015fi a\u011fanmordalepes toli aqvan \u00e7kinoba\u015fa, maxe\u015fnoxvenoba\u015fa, sp\u0306ort\u0306i\u015fa. Aya ren iri\u015fen mencoloni gza k\u0306ult\u0306uri o\u00e7valu \u015feni. Lima\u015f ajit\u0306at\u0306orepe\u015fen do entepe\u015fi u\u011fnose k\u0306elenarepen omendarnu\u015fi gzalepe goran a\u011fanmordalepek; entepes aya vak\u0306vandep ma. \u00c7kini steri \u00e7\u0306it\u0306a maxoroboni xalk\u0306epes dudi mutepe\u015fi a\u015foten k\u0306aixe\u015fa o\u00e7valu\u015fi menceli aqven; ma a\u015fo vicer. Cumaloni qoropaten \u2026<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ali &#304;hsan Aksamaz &ldquo;Sovyet Devrimi olmasayd&#305;, d&uuml;nya &uuml;zerinde Adigece diye bir dil kalmazd&#305;!&rdquo; (&Ouml;n a&ccedil;&#305;klama: Bug&uuml;nk&uuml; misafirim Kuban Seauhmann. Kuban Seauhmann, circassiancenter.com adl&#305; internet sitesinin kurucular&#305;ndan. Kuban Seauhmann ile biyografisi, &ccedil;al&#305;&#351;malar&#305;, &Ccedil;erkeslerin tarih, anadili, &uuml;retim ili&#351;kileri, dini ile &ldquo;21 May&#305;s 1864 B&uuml;y&uuml;k &Ccedil;erkes S&uuml;rg&uuml;n&uuml;&rdquo;ne ili&#351;kin konu&#351;tuk. Bu metin o s&ouml;yle&#351;imize ait. Ali &#304;hsan Aksamaz. 12 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[45,135],"tags":[],"class_list":["post-16034","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-kultur-ana-sayfa","category-yazarlar-ali-ihsan-aksamaz-laz-kulturu","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16034","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=16034"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16034\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16047,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16034\/revisions\/16047"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=16034"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=16034"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=16034"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}