{"id":1896,"date":"2019-02-22T13:42:28","date_gmt":"2019-02-22T13:42:28","guid":{"rendered":"http:\/\/circassiancenter.com\/tr\/?p=1896"},"modified":"2019-02-22T13:42:28","modified_gmt":"2019-02-22T13:42:28","slug":"adige-dili-bayrami","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/adige-dili-bayrami\/","title":{"rendered":"AD\u0130GE D\u0130L\u0130 BAYRAMI"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\"><strong>Dr. YED\u0130C Bat\u0131ray \u00d6zbek<br \/>\n<\/strong><\/span><span style=\"font-family: Arial;\">25.03.2006<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">On d\u00f6rt Mart g\u00fcn\u00fc Kafkasya\u2019daki \u00fc\u00e7 Adige cumhuriyetinde Adige dili bayram\u0131 kutlanm\u0131\u015ft\u0131r. \u00dc\u00e7 cumhuriyette ayn\u0131 g\u00fcnde kutlanmas\u0131 g\u00fcn\u00fcn anlam\u0131na daha ba\u015fka bir de\u011fer kazand\u0131rmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>Pazar ekonomisinin cendereleri aras\u0131nda s\u0131k\u0131\u015fan d\u00fcnyam\u0131z ve insanlar materyalizmin tutsa\u011f\u0131 olmu\u015f k\u00fc\u00e7\u00fck halklara ve k\u00fclt\u00fcrlere\u00a0 de\u011fer verilmeyerek asimileye terk edildikleri bir a\u015famada birlik ve beraberlik i\u00e7erisinde kutlamalar\u0131 ileriye d\u00f6n\u00fck umutlar\u0131m\u0131z\u0131 kuvvetlendirmektedir. \u00dcnl\u00fc ozan\u0131m\u0131z Kuyeko Nalbi\u2019nin &#8220;Kimse bizi aram\u0131yor, Kendi kendimizi ar\u0131yoruz. (\u2026) Sen kendini ara, kendini bul!&#8221; m\u0131sralar\u0131 duyulur oldu\u011funa seviniyoruz.<\/p>\n<p>Adige dili, yok olmadan ayakta kalabilmi\u015f yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn en eski klasik dillerinden birisidir. \u0130\u00e7imizden pek \u00e7ok ki\u015fi Adigece\u2019nin yaz\u0131l\u0131p yaz\u0131lmad\u0131\u011f\u0131, yaz\u0131ld\u0131ysa ne zamandan beri hangi alfabeyle yazd\u0131klar\u0131 sorusunu kendi kendilerine sorduklar\u0131n\u0131 san\u0131yorum. Sorunun yan\u0131t\u0131n\u0131 bilimsel olarak vermek \u00e7ok zor olmakla birlikte baz\u0131 belgeler Adigelerin atalar\u0131n\u0131n yunan alfabesini kullanarak yazd\u0131klar\u0131n\u0131 kan\u0131tlamaktad\u0131r.<\/p>\n<p>Daha \u00f6nce zaman zaman rastlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z Hitit kitabeleri \u00fczerine s\u00f6ylenen ve yaz\u0131lan yaz\u0131lar \u00fczerinde bir ka\u00e7 s\u00f6zc\u00fck yazmak gereklili\u011fine inan\u0131yorum. Hatiler ve Hititler dil ve k\u00fclt\u00fcrleriyle iki ayr\u0131 halkt\u0131r. Hatiler Kafkaslardan gelerek uygarl\u0131\u011f\u0131n temelini att\u0131klar\u0131 sav\u0131nda bilim adamlar\u0131 birle\u015fmektedirler. Hititler ise Trakya yoluyla gelen sava\u015f\u00e7\u0131 bir halkt\u0131r ve kitabeler okunmu\u015ftur.<\/p>\n<p>Hati diliyle yaz\u0131lan kitabeler halen okunamamaktad\u0131r. Daha \u00f6nceleri de yazd\u0131\u011f\u0131m gibi Hati kitabelerini Kuzeybat\u0131 Kafkasya halklar\u0131n\u0131n dillerini \u00e7ok iyi bilen akademik arkeologlar taraf\u0131ndan okunabilir. Bunun bilincinde olan Polonyal\u0131 bilim\u00a0 adam\u0131 Prof. Braun,\u00a0 Paris\u2019te, 1988 Haziran ay\u0131nda yap\u0131lan Avrupa Kafkasologlar toplant\u0131s\u0131nda dile getirmi\u015f ve Adigey\u2019den gelen H. Asker\u2019e d\u00f6nerek \u2018\u2019\u00fcniversite \u00f6\u011frencilerinden g\u00f6nderin\u00a0 ve e\u011fitelim\u2019\u2019 mesaj\u0131n\u0131 verdiyse de bu g\u00fcne kadar yan\u0131t gelmemi\u015ftir. Kitabeler okunmad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece yaz\u0131lanlar halk etimolojisi de\u011ferinde kalacakt\u0131r.<\/span><span style=\"font-family: Arial;\"><span style=\"font-size: small;\"><\/p>\n<p>Daha yak\u0131n tarihlere gelince atalar\u0131m\u0131z\u0131n yunan harflerini kullanarak yazm\u0131\u015flard\u0131r. Kru\u015fkol\u2019un Moskova\u2019da\u00a0yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 eserinde Sind kral\u0131 Hekotey\u2019in Grek alfabesi kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 yazmaktad\u0131r. Hekotey (M\u00d6 400) kendi ad\u0131na para bast\u0131r\u0131yor, kanunlar \u00e7\u0131kar\u0131yor ve g\u00fczel sanatlara ve edebiyata de\u011fer veriyordu. Azak denizinin k\u0131y\u0131s\u0131nda bulunan mermerden yap\u0131lma bir heykelin alt\u0131nda Mez\u0131theos, Mez\u0131tha Ormanlar Tanr\u0131s\u0131\u2019n\u0131n ad\u0131n\u0131 okuyabiliyoruz. <\/span><b> <span>(Bkz. Resim)<\/span><\/b><\/span><\/p>\n<p><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/circassiancenter.com\/cc-turkiye\/yorum\/boy\/images\/pic01.gif\" width=\"334\" height=\"156\" border=\"0\" \/><\/p>\n<p>Bu ve buna benzer belgeler yaz\u0131y\u0131 kulland\u0131klar\u0131n\u0131n bir kan\u0131t\u0131 olamaz m\u0131 acaba?<\/p>\n<p>Burada ge\u00e7mi\u015f zaman\u0131 ayd\u0131nlatmay\u0131 bilim adamlar\u0131na b\u0131rakarak g\u00fcncel problemimize d\u00f6nmek istiyorum. Anadil diasporada yava\u015f amma sa\u011flam ad\u0131mlarla yok olmaktad\u0131r. Ne yaparsak yapal\u0131m yok olmaya mahkumdur. Y\u0131llard\u0131r tek bir alfabede anla\u015famad\u0131\u011f\u0131m\u0131z s\u00fcrece asimile daha da ac\u0131mas\u0131z olaca\u011f\u0131na inan\u0131yorum. D\u00c7B\u2019nin en k\u0131sa zamanda ba\u011flay\u0131c\u0131 olarak Latin harfleriyle Adige dil bilimcilerine, uluslar aras\u0131 \u00e7ok iyi tan\u0131nan Prof. Dr.Kumacho Muh\u0131ttin ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131nda Latince alfabe haz\u0131rlat\u0131lmal\u0131 ve di\u011fer Latin k\u00f6kenliler yok\u00a0 edilmelidir. Adigelerle ilgili her yay\u0131nda bu alfabe kullanmal\u0131. Kullanmayanlar\u0131n yaz\u0131lar\u0131 yay\u0131nlanmamal\u0131.<\/p>\n<p>Kafkasya\u2019da bu konuda g\u00fczel geli\u015fmeler yap\u0131lmaktad\u0131r.\u00a0 Cumhuriyetlerde kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak Adige diyalektleri zorunlu olarak okutuluyor. \u0130ki dilde \u00c7erkesya adl\u0131 gazete yay\u0131nlanmaktad\u0131r. \u00d6ncelikle yap\u0131lmas\u0131 gereken, var olan Adigey ve Kabardey Adigecelerinin yaz\u0131m kurallar\u0131n\u0131 (ortografi) birle\u015ftirmektir. Devletlerin k\u00fclt\u00fcr politikalar\u0131ndan biri olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Demografik yap\u0131m\u0131za bak\u0131nca Kabardey Adigece\u2019sini konu\u015fanlar daha \u00e7oktur. Ayn\u0131 zamanda Kabardeyce elli civar\u0131nda sese sahip daha ak\u0131c\u0131 ve kolayd\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla Kabardey Adigece\u2019sinin y\u00fcksek Adigece olarak kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 devletlerimizin kabul etmesi desteklemesi, hatta zorunlu olmas\u0131n\u0131 sa\u011flamal\u0131d\u0131r. Y\u00fcksek Adigece\u2019ye di\u011fer diyalektlerden s\u00f6zc\u00fckler eklenerek\u00a0 dil zenginle\u015ftirilmeli, yabanc\u0131 kelimelerden de ar\u0131nd\u0131r\u0131lmal\u0131. Dilimiz yaln\u0131z edebiyatta de\u011fil bilimin her dal\u0131nda yaz\u0131larak geli\u015ftirilmelidir. Dilimiz in mod\u00fcl karakteri oldu\u011fundan zorluk \u00e7ekilmeyecektir.<\/p>\n<p>\u0130\u015fte dil bayram\u0131m\u0131z\u0131n her yerde kutlanmas\u0131n\u0131 bir ve beraberli\u011fin ilk ad\u0131mlar\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcyorum.<\/p>\n<p>Ne yaz\u0131k ki duydu\u011fuma g\u00f6re Adigey\u2019deki kutlama t\u00f6renlerine\u00a0 diasporadan hi\u00e7bir mesaj gitmemi\u015f. Bunun ne anlama geldi\u011fini okuyucular karar versin.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Dr. YED&#304;C Bat&#305;ray &Ouml;zbek 25.03.2006 On d&ouml;rt Mart g&uuml;n&uuml; Kafkasya&rsquo;daki &uuml;&ccedil; Adige cumhuriyetinde Adige dili bayram&#305; kutlanm&#305;&#351;t&#305;r. &Uuml;&ccedil; cumhuriyette ayn&#305; g&uuml;nde kutlanmas&#305; g&uuml;n&uuml;n anlam&#305;na daha ba&#351;ka bir de&#287;er kazand&#305;rmaktad&#305;r. Pazar ekonomisinin cendereleri aras&#305;nda s&#305;k&#305;&#351;an d&uuml;nyam&#305;z ve insanlar materyalizmin tutsa&#287;&#305; olmu&#351; k&uuml;&ccedil;&uuml;k halklara ve k&uuml;lt&uuml;rlere&nbsp; de&#287;er verilmeyerek asimileye terk edildikleri bir a&#351;amada birlik ve beraberlik i&ccedil;erisinde [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[105],"tags":[],"class_list":["post-1896","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-yazarlar-dr-yedic-batirat-ozbek","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1896","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1896"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1896\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1897,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1896\/revisions\/1897"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1896"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1896"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1896"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}