![\"\"](\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/YALCIN-KARADAS-GERCEKLER-SAPTIRILARAK-b.png\")
<\/p>\n<\/p>\n
Ali \u0130hsan Aksamaz\u00a0<\/strong><\/p>\n (\u00d6n a\u00e7\u0131klama:\u00a0 DW T\u00fcrk\u00e7e\u2019nin \u201c\u00c7erkesler\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 haberini, i\u00e7eri\u011fini, kurgusunu; \u00c7erkeslerin kimler oldu\u011funu; \u00c7arl\u0131k Rusyas\u0131 zaman\u0131nda Kafkasya\u2019da uygulanan asker\u00ee operasyonlar\u0131, Sovyetler Birli\u011fi ve Rusya Federasyonunun \u00c7erkes politikas\u0131n\u0131; 2. Me\u015frutiyet il\u00e2n\u0131ndan sonra \u00a0Osmanl\u0131 T\u00fcrkiyesindeki \u00c7erkes Ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n faaliyetlerini; Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti\/ Kuzey Kafkasya Da\u011fl\u0131 Cumhuriyetini; Ethem Beyi; \u015eark-i Karib \u00c7erkesleri Temin-i Hukuk Cemiyetini; 2. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 ve So\u011fuk Sava\u015f y\u0131llar\u0131nda \u00c7erkes ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n faaliyetlerini; \u00a0Sovyetler Birli\u011finin da\u011f\u0131l\u0131\u015f d\u00f6neminde Kafkasya\u2019da ya\u015fanan trajik olaylar\u0131; Musa \u015eenibe ve Kafkas Halklar\u0131 Federasyonunu; g\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u00c7erkes\u00e7enin T\u00fcrkiye ve di\u011fer \u00fclkeler ile Rusya Federasyonundaki durumunu; ba\u011f\u0131ms\u0131z duru\u015funu \u00f6zenle koruyan \u00a0\u00fclkemiz \u00c7erkes ayd\u0131nlar\u0131ndan Yal\u00e7\u0131n Karada\u015f \u00a0ile konu\u015ftuk. Yal\u00e7\u0131n Karada\u015f, gelecekte nas\u0131l bir T\u00fcrkiye, nas\u0131l bir Kafkasya, nas\u0131l bir d\u00fcnya tahayy\u00fcl etti\u011fini de dile getirdi. Ali \u0130hsan Aksamaz)<\/p>\n +<\/p>\n Ali \u0130hsan Aksamaz: <\/strong>\u00a028 Kas\u0131m 2021 tarihinde DW T\u00fcrk\u00e7e, \u201c\u00c7erkesler\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131yla bir haber yay\u0131nlad\u0131. Bu haberin alt ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 \u015f\u00f6yleydi: \u201cD\u00fcnyada en fazla \u00c7erkes n\u00fcfusu T\u00fcrkiye\u2019de, en b\u00fcy\u00fck asimilasyon da T\u00fcrkiye\u2019de. DW T\u00fcrk\u00e7e, bir s\u00fcre sonra bu alt ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 de\u011fi\u015ftirdi: \u00a0\u201cKafkasya\u2019dan T\u00fcrkiye\u2019ye \u00c7erkeslerin Hik\u00e2yesi\/ D\u00fcnyada en fazla \u00c7erkes T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015f\u0131yor\u201d. Bu haberde ilk dikkati \u00e7eken alt ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n sonradan de\u011fi\u015ftirilmi\u015f olmas\u0131. DW T\u00fcrk\u00e7e\u2019nin haberinde Ara\u015ft\u0131rmac\u0131 yazar Fahri Huvaj, General \u0130smail Hakk\u0131 Berkok\u2019un k\u0131z\u0131 Yazar Janset Berkok \u015eami ile Kafkas Dernekleri Federayonu Y\u00f6netim Kurulu \u00dcyesi Filiz Kaplan\u2019dan g\u00f6r\u00fc\u015f al\u0131n\u0131yor. Haber s\u0131ras\u0131nda Rusya Federasyonu\u2019ndaki bir \u201cS\u00fcrg\u00fcn Anmas\u0131\u201dndan g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler ile Sefer E. Berzeg\u2019in k\u0131sa bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc de ekrana geliyor.\u00a0 Fahri Huvaj, Janset Berkok \u015eami ve Filiz Kaplan konuya ili\u015fkin bilgi veriyorlar. Kendilerine sorunan sorular\u0131 duyam\u0131yoruz ancak sorulara cevap verdiklerini anl\u0131yoruz. Haberin gidi\u015fat\u0131ndan s\u00f6ylediklerinin tamam\u0131n\u0131n yay\u0131nlanmad\u0131\u011f\u0131 gibi de bir izlenim uyan\u0131yor. DW T\u00fcrk\u00e7e, T\u00fcrkiye\u2019deki \u00c7erkes asimilasyonuna dikkat \u00e7ekiyor gibi bir izlenim uyand\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorsa da \u201cG\u00f6nen- Manyas S\u00fcrg\u00fcn\u00fc\u201dne ili\u015fkin soru sorulmuyor ya da konu\u015fmac\u0131lar bu konuda bir\u015fey s\u00f6ylemi\u015fseler de yeterince aktar\u0131lm\u0131yor. T\u00fcrkiye\u2019de ge\u00e7mi\u015fte her alanda ya\u015fanan asimilasyon konusunda bir\u015fey sormuyorum. \u00c7\u00fcnk\u00fc o y\u0131llarda ya\u015fananlar\u0131 herkes biliyor. Fahri Huvaj, Janset Berkok \u015eami ve Filiz Kaplan\u2019\u0131n s\u00f6yledikleri muhakkak ele\u015ftirel katk\u0131ya muhta\u00e7. Ancak Janset Berkok \u015eami\u2019nin , Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn \u0130smail Hakk\u0131 Berkok\u2019u Kafkasya\u2019ya g\u00f6nderdi\u011fi, Kafkasya\u2019n\u0131n T\u00fcrkiye\u2019ye ge\u00e7mesi i\u00e7in u\u011fra\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6ylemesi hem kronolojik bak\u0131mdan hem de Ankara H\u00fck\u00fcmeti- Sovyet \u0130li\u015fkileri bak\u0131m\u0131nda\u00a0 tarihsel ger\u00e7eklerle \u00f6rt\u00fc\u015fm\u00fcyor.\u00a0 \u00dczerinde k\u0131saca durmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m bu hususlar\u0131 nas\u0131l de\u011ferlendiriyorsunuz?<\/p>\n Yal\u00e7\u0131n Karada\u015f:<\/strong> \u00a0\u00d6ncelikle sondan ba\u015flarsak, Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn \u0130smail Hakk\u0131 Berkok\u2019u Kafkasyaya g\u00f6nderdi\u011fi do\u011fru de\u011fil. Berkok ve 1918 y\u0131l\u0131nda Kafkasya\u2019ya giden di\u011fer \u00c7erkes as\u0131ll\u0131 askerler Kafkas \u0130slam Ordusu ile o topraklara gittiler ki o zamanlar\u00a0 M. Kemal\u2019in ne \u00f6yle bir pozisyonu vard\u0131 ne de \u00f6yle bir niyeti. Bu bilgi yanl\u0131\u015f\u0131 de\u011filse, tamamen TC devletine ve M. Kemal\u2019e ho\u015f g\u00f6r\u00fcnme niyeti gibi. \u0130. Berkok ve di\u011fer \u00c7erkes ayd\u0131nlar 11 May\u0131s 1918\u2019de kurulan Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti\u2019ne destek vermek i\u00e7in Kafkasya\u2019da bulunmu\u015ftur. Konunun M. Kemal ile ilgisi yoktur. Tam tersine M. Kemal yeni devleti kurarken, tek\u00e7i ve T\u00fcrk\u00e7\u00fc yap\u0131lanmaya engel olma ihtimali b\u00fcy\u00fck oldu\u011fundan, 16 Mart 1920\u2019de Moskova Dostluk ve \u0130\u015fbirli\u011fi Antla\u015fmas\u0131 ile \u00c7erkesler\u2019in tasfiye edilmesi i\u00e7in yeni Sovyet devletinden destek alm\u0131\u015ft\u0131r. Yeni Sovyet devleti de bir ta\u015fla birka\u00e7 ku\u015f vurdu\u011fu bu antla\u015fmay\u0131 b\u00fcy\u00fck bir memnuniyetle imzalam\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6ylece her iki devlet i\u00e7in sorun olabilecek, o zamanlar olduk\u00e7a \u00f6rg\u00fctl\u00fc \u00c7erkes yap\u0131s\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6kertmi\u015flerdir. Bu s\u00f6zle\u015fmenin akabinde, Aral\u0131k 1922- May\u0131s 1923 aras\u0131nda , Manyas ve G\u00f6nen\u2019deki 14 \u00c7erkes k\u00f6y\u00fc s\u00fcrg\u00fcn edilmi\u015ftir. 23 Nisan 1923\u2019de TBMM\u2019de kabul edilen bir yasa ile ki\u015filer saptanarak, 28 May\u0131s 1927\u2019deki 1064 say\u0131l\u0131 yasa ile 150\u2019likler listesinin ezici \u00e7o\u011funlu\u011fu (86 ki\u015fi) \u00c7erkesler\u2019den olu\u015fturulmu\u015ftur. \u00d6zetle DW yay\u0131n\u0131nda k\u0131saca s\u00f6z\u00fc edilen asimilasyon ve T\u00fcrkle\u015ftirme \u00c7erkesler ile ba\u015flat\u0131l\u0131p, sonra s\u0131ras\u0131yla, Laz, G\u00fcrc\u00fc, Alevi, K\u00fcrt ve di\u011fer halklara, sistematik devlet politikas\u0131 olarak uygulanm\u0131\u015f ve devam etmektedir.<\/p>\n Ali \u0130hsan Aksamaz: <\/strong>\u015eimdi size soraca\u011f\u0131m soruyu bir \u00f6nceki s\u00f6yle\u015fimde Murat \u00d6zden\u2019e de sordum. Gel g\u00f6r ki tatmin edici bir cevap veremedi. Tepkiler geldi. O sebeple ayn\u0131 soruyu size de sorma ihtiyac\u0131 duyuyorum: \u201c\u00c7erkes\u201d denildi\u011finde kimleri anlamam\u0131z gerekiyor. \u201c\u00c7erkes\u00e7e\u201d denildi\u011finde hangi dil(ler)i anlamak l\u00e2z\u0131m? \u201cGen\u00e7 Yaz\u0131l\u0131 Diller\u201d ifadesi Sovyetler Birli\u011fi\u2019nde ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Say\u0131ca az halklar Sovyetler Birli\u011fi\u2019nde \u00f6nemli kazan\u0131mlar elde ettiler. \u00c7arl\u0131k Rusyas\u0131 d\u00f6neminde Kuzey Kafkasya dillerine y\u00f6nelik yap\u0131lm\u0131\u015f \u00e7al\u0131\u015fmalardan da bahseder misiniz? G\u00fcn\u00fcm\u00fcz Rusya Federasyonu\u2019nda Kuzey Kafkasya dillerine y\u00f6nelik radyo-tv, gazete, anadili dersleri hakk\u0131nda da bilgi verir misiniz?<\/p>\n Yal\u00e7\u0131n Karada\u015f:<\/strong> \u201c\u00c7erkes Kimdir; \u00c7erkesya Neresidir\u201d sorusuna yan\u0131t vermeye \u00e7al\u0131\u015fan herkes \u015fiddetli tepkiler al\u0131r; bu do\u011fald\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc antik zamanlardan bu yana tarihi geli\u015fmeleri anlamaya y\u00f6nelik olarak yay\u0131nlanan eski haritalarda ve yay\u0131nlarda \u00c7erkes ve \u00c7erkesya hep tart\u0131\u015fmal\u0131 bir konudur. \u00c7erkes; 1) Diasporada, 2) Kafkasya\u2019da 1864 \u00f6ncesi, 1917 devrimi ve sonras\u0131 ile 1991 sonras\u0131 ayr\u0131 ayr\u0131 anlamlar kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Tarihsel d\u00f6nemlere g\u00f6re farkl\u0131 tan\u0131mlar gerekir. Kavram\u0131n ve co\u011frafyan\u0131n kapsam\u0131 zaman ve konuma g\u00f6re farkl\u0131l\u0131klar g\u00f6stermi\u015ftir. Ruslar\u2019\u0131n Kafkasya i\u015fgali h\u0131z kazanana kadar, \u00e7o\u011fu zaman t\u00fcm Kuzey Kafkasya co\u011frafyas\u0131 \u00c7erkesya, halklar\u0131 da \u00c7erkes olarak biliniyordu. Tek\u00e7i ulus devletlerin ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 zamanlarda bu halklar hen\u00fcz modern bir devlet yap\u0131s\u0131na sahip de\u011fillerdi ve do\u011fu ile bat\u0131 b\u00f6lgeleri aras\u0131nda sosyolojik farkl\u0131l\u0131klar daima mevcuttu. Dolay\u0131s\u0131yla 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n son yar\u0131s\u0131nda i\u015fgal, imha ve kolonize edildi\u011finde tek bir ulus ve tek bir devletten s\u00f6z edilemezdi.<\/p>\n Sovyet iktidar\u0131 da yeni yap\u0131lar\u0131 tabii ki kendi \u00e7\u0131karlar\u0131na ve kontrol\u00fcn\u00fc daha rahat yapabilece\u011fi durumlara g\u00f6re olu\u015fturdu. Ayn\u0131 dilin farkl\u0131 diyalektlerini bile ayr\u0131 halklar ve s\u0131n\u0131rlar i\u00e7inde olu\u015fturup \u00f6rne\u011fin \u00f6zellikle\u00a0 Ad\u0131\u011feleri 4 ayr\u0131 birimde toplad\u0131lar. Kolonize edilen ve n\u00fcfustan ar\u0131nd\u0131r\u0131lan, soyk\u0131r\u0131m ve s\u00fcrg\u00fcne tabi tutulan ana b\u00f6lge Ad\u0131\u011fe, Abaza ve Ub\u0131hlar\u2019\u0131n ya\u015fad\u0131klar\u0131 Kuzey Bat\u0131 Kafkasya idi. \u00c7\u00fcnk\u00fc Kuzey Kafkasya halklar\u0131n\u0131nn Bat\u0131ya, d\u00fcnyaya a\u00e7\u0131lan kap\u0131s\u0131 buras\u0131 idi.\u00a0 Dolay\u0131s\u0131yla Kuzey Kafkasya\u2019daki t\u00fcm yap\u0131lar 1991\u2019de Sovyetler da\u011f\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ge\u00e7en zaman i\u00e7inde bir birlerine epey yabanc\u0131la\u015fm\u0131\u015f, hatta baz\u0131lar\u0131 toprak, s\u0131n\u0131r meseleleri nedeniyle \u00e7at\u0131\u015fma i\u00e7ine dahi girmi\u015flerdi.<\/p>\n B\u00f6yle bir ortamda \u00c7erkes kelimesi ve \u00c7erkesya anavatanda sadece Ad\u0131\u011fe ve Ub\u0131hlar\u0131, diasporada ise, aradan ge\u00e7en 160 y\u0131lda ya\u015fanan dayan\u0131\u015fma ve etnik kar\u0131\u015f\u0131mlar ile genellikle t\u00fcm Kuzey Kafkas halklar\u0131n\u0131, bazan sadece Ad\u0131\u011fe, Abaza ve Ub\u0131hlar\u0131, bazen bu halklar\u0131n yan\u0131nda onlarla art\u0131k s\u0131k\u0131 akraba olmu\u015f Oset, Kara\u00e7ay, \u00c7e\u00e7en ve kimi Da\u011f\u0131stan kabilelerini kapsar hale geldi. Yani iki farkl\u0131 \u00c7erkes ve \u00c7erkesya tan\u0131m\u0131 olu\u015ftu: Kafkasya\u2019da daha dar ve ulus devlet yap\u0131s\u0131na \u00f6yk\u00fcnen tan\u0131m ve diasporada ise federatif bir yap\u0131ya, \u00e7ok dilli, \u00e7ok etnikli ve hatta \u00e7ok dinli bir yap\u0131ya kar\u015f\u0131l\u0131k gelen bir \u00c7erkes ve \u00c7erkesya anlay\u0131\u015f\u0131. \u00d6zetle; \u00c7erkes ve \u00c7erkesya konusu kolay yan\u0131tlanacak bir soru de\u011fildir. Karar vericiler bizzat halklard\u0131r. Herkes kendisini ne olarak tan\u0131ml\u0131yor ise odur. Ancak bu, Sovyet d\u00f6nemi m\u00fchendislik eseri olan \u015fimdiki garip durumun do\u011fru oldu\u011funu asla g\u00f6stermez.Benim g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcme g\u00f6re ise, \u00f6zellikle diasporada \u201ckendisine \u00f6zg\u00fcr iradesi ile \u00c7erkes diyen herkes \u00c7erkestir. \u00c7erkesya ise kendisine \u00c7erkes diyen halklar ile, ba\u015fka etnik k\u00f6kenden oldu\u011funu s\u00f6yleyen farkl\u0131 halklar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 co\u011frafyad\u0131r. Kafkasya ise \u00c7erkesya\u2019dan daha geni\u015f bir co\u011frafyay\u0131 ve daha geni\u015f bir etnik \u00e7e\u015fitlili\u011fi\u00a0 ifade eder. Elbette Kafkasya\u2019da durum daha farkl\u0131d\u0131r ve orada en iyi ihtimal ile Ad\u0131\u011fe, Abaza ve Ub\u0131hlar \u00c7erkes, ya\u015fad\u0131klar\u0131 co\u011frafya, Kuzey Bat\u0131 ve Orta Kafkasya ise \u00c7erkesya\u2019d\u0131r. Bu durumda dahi \u201c\u00c7erkes dili de\u011fil, \u00c7erkes dilleri\u201d demek, \u00c7erkes bayra\u011f\u0131 de\u011fil, \u00c7erkesya bayra\u011f\u0131 demek daha do\u011fru olacakt\u0131r.<\/p>\n Elbette bu tan\u0131m \u0131rk\u00e7\u0131 tek\u00e7i ulus devlet kab\u00fcllerine terstir. Ancak gelece\u011fin d\u00fcnyas\u0131 i\u00e7in daha ger\u00e7ek\u00e7i bir durumdur \u00e7oklu demokratik federatif Kafkasya ve \u00c7erkesya \u00a0yap\u0131s\u0131.<\/p>\n Halen Kafkasya\u2019da alanlar\u0131 her ge\u00e7en g\u00fcn k\u0131s\u0131tlansa da beli zamanlarda yay\u0131n yapan radio- tv ve k\u0131s\u0131tl\u0131 say\u0131larla dergi- gazeteler kendi farkl\u0131 diyalekt ve diller ile yay\u0131n yapmaya devam etmektedirler. Tabii ki ayn\u0131 dilin farkl\u0131 diyalektleri i\u00e7in ayn\u0131 sesi farkl\u0131 harflerle sembolle\u015ftiren Kiril esasl\u0131 alfabeler kullan\u0131larak. Alfabelerin art\u0131k tek hale getirilmesi ve diaspora i\u00e7in de d\u00fc\u015f\u00fcnerek Kiril alfabesi yan\u0131nda Latin alfabesi ile ayn\u0131 diller i\u00e7in farkl\u0131 alfabe yanl\u0131\u015f\u0131ndan d\u00f6n\u00fclmesi gerekmektedir.<\/strong><\/p>\n Ali \u0130hsan Aksamaz: <\/strong>Ahmet Canbek\u2019in, Kuzey Kafkasyal\u0131lar K\u00fclt\u00fcr ve Yard\u0131m Derne\u011fi taraf\u0131ndan \u0130stanbul\u2019da, 1979\u2019da yay\u0131nlanan \u201cKafkasya\u2019n\u0131n Ticaret Tarihi\u201d adl\u0131 kitab\u0131nda da belirtildi\u011fi \u00fczere, kuzeyiyle, g\u00fcneyiyle Kafkasya\u2019n\u0131n bir b\u00fct\u00fcn olarak bir\u00e7ok anlamda bir\u00e7ok b\u00fcy\u00fck devlet i\u00e7in \u00f6nemi ortada. Bu durum d\u00fcn de b\u00f6yleydi, bug\u00fcn de b\u00f6yle. Son Ukrayna kriziyle ortaya daha da a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde ortaya \u00e7\u0131kt\u0131; Kafkasya\u2019da, Karadeniz ve Hazar havzalar\u0131nda istikrar hem Rusya Federasyonu hem T\u00fcrkiye ve hem de Karadeniz\u2019e ve Hazar\u2019a k\u0131y\u0131da\u015f di\u011fer \u00fclkeler i\u00e7in olduk\u00e7a \u00f6nemli. \u00d6zetle; \u00a0\u00c7arl\u0131k Rusyas\u0131n\u0131n Kafkasyay\u0131 ele ge\u00e7irdi\u011fi d\u00f6nemde de, Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131n s\u0131ras\u0131nda da, \u00c7arl\u0131k Rusyas\u0131n\u0131n y\u0131k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde de\u00a0 \u00a0Kafkasya \u00e7ok \u00f6nemli bir jeopolitik, jeostratejik b\u00f6lge. T\u00fcrkiye de 1920\u2019lerdeki T\u00fcrkiye de\u011fil. Ancak baz\u0131 \u00c7erkes ayd\u0131nlar\u0131 Kafkasya ve \u00c7erkes meselesine b\u00f6ylesi bir b\u00fct\u00fcnl\u00fck i\u00e7inde bak\u0131p de\u011ferlendirmek yerine, So\u011fuk Sava\u015f y\u0131llar\u0131ndan kalma \u201calg\u0131\u201d ve al\u0131\u015fkanl\u0131klarla yakla\u015f\u0131yorlar. 1864 \u00f6ncesi ve sonras\u0131 kuzeyiyle, g\u00fcneyiyle Kafkasyay\u0131 bir b\u00fct\u00fcnl\u00fck i\u00e7inde de\u011ferlendirmek, b\u00f6lge ve b\u00f6lge d\u0131\u015f\u0131 b\u00fcy\u00fck devletlerin ekonomik, g\u00fcvenlik vb. \u00e7\u0131karlar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131nda de\u011ferlendirmek yerine \u00a0\u00c7arl\u0131k Rusyas\u0131n\u0131n Kafkasya\u2019da uygulad\u0131\u011f\u0131 kanl\u0131 asker\u00ee operasyonlar\u0131 ve \u00c7erkes kabilelerinin kendi topraklar\u0131n\u0131 korumak i\u00e7in zaman\u0131nda verdikleri kahramanca direni\u015fi yaln\u0131zca uzun y\u0131llara yay\u0131lm\u0131\u015f bir yaln\u0131zca Rus- \u00c7erkes sava\u015f\u0131 olarak de\u011ferlendiriyorlar. T\u00fcrkiye\u2019de bu de\u011ferlendirmelere kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kan \u00c7erkes ayd\u0131nlar\u0131 da var. Siz; 1864 \u00f6ncesi \u00c7erkes kabilelerinin bu m\u00fccadelesini hangi arg\u00fcmanlarla tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsunuz? Sovyetler Birli\u011fi d\u00f6nemindeki \u00c7erkeslerin dilsel kazan\u0131mlar\u0131n\u0131 ve bug\u00fcn Rusya Federasyonundaki\u00a0 durumlar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rrsan\u0131z, nas\u0131l bir tablo ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor? Bug\u00fcn Rusya Federasyonunun \u00c7erkes politikas\u0131 nedir? Bu konularda katk\u0131 sa\u011flar m\u0131s\u0131n\u0131z? Ge\u00e7mi\u015fteki ve bug\u00fcnk\u00fc somut durumu nas\u0131l de\u011ferlendiriyorsunuz?<\/p>\n Yal\u00e7\u0131n Karada\u015f:<\/strong> Kaf kasya co\u011frafyas\u0131n\u0131 Rusya \u201cdaima b\u00f6lerek\u201d ele ge\u00e7irmi\u015ftir ve b\u00f6lerek y\u00f6netmeye devam etmektedir. \u00c7erkes meselesi Kafkasya, T\u00fcrkiye ve d\u00fcnya meselesidir art\u0131k, \u00a0bundan ka\u00e7\u0131\u015f yok. 1864 ve \u00f6ncesi devletle\u015fememi\u015f ve ulusla\u015famam\u0131\u015f halklar h\u00e2l\u00e2 s\u00f6m\u00fcr\u00fc alt\u0131nda olup ulusla\u015fma ve devletle\u015fmeleri s\u00fcrekli engellenmektedir. Bunu engellemenin en iyi yolu sizin tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131n\u0131z \u015fekilde co\u011frafyalar\u0131 yapay \u015fekilde par\u00e7alara ay\u0131r\u0131p, halklar\u0131n kendi i\u00e7lerine kapanmas\u0131, d\u00fcnyay\u0131 kendilerinden ibaret sanan, milliyet\u00e7i ideolojilerin \u00f6ne \u00e7\u0131kart\u0131lmas\u0131 y\u00f6ntemidir. T\u00fcm Kafkas halklar\u0131 bu yola sokulmu\u015ftur genellikle.<\/p>\n Ancak, akl\u0131 ba\u015f\u0131nda, b\u00fcy\u00fck d\u00fc\u015f\u00fcnen, d\u00fcnya ve Kafkasya ger\u00e7eklerinden haberdar olan kimi ayd\u0131n ve devlet adamlar\u0131, \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn halklar\u0131n diyalog ve dayan\u0131\u015fmas\u0131 ile beraber hareket etmek oldu\u011funu anlatmaya devam etmektedirler. \u00a0Do\u011fusu ve Bat\u0131s\u0131 ile, Kuzey ve G\u00fcneyi ile o co\u011frafyada ya\u015fayan her halk\u0131n ayd\u0131nlar\u0131 bir araya gelmek zorundad\u0131rlar. Milliyet\u00e7i,dinci duygular\u0131 k\u0131\u015fk\u0131rtan devletler i\u015fte bunu engellemek i\u00e7in son derece kurnazca din ve milliyet\u00e7ilik olgular\u0131n\u0131 kullanmaktad\u0131rlar.<\/p>\n Sovyet d\u00f6nemi kazan\u0131mlar\u0131n\u0131 asla reddetmemekle beraber \u201cmilliyetler politikas\u0131\u201d tamamen kontol edilebilir arg\u00fcmanlar ile olu\u015fturulmu\u015f idi. Ayn\u0131 dili ve k\u00fclt\u00fcr\u00fc payla\u015fan \u00f6rne\u011fin Ad\u0131\u011fe halklar\u0131 4 ayr\u0131 kimlik ve birim alt\u0131nda farkl\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131. Bu politikalar\u0131n irdelenip do\u011fruya evrilmesi i\u00e7in y\u0131llard\u0131r m\u00fccadele ediyoruz.<\/p>\n Ali \u0130hsan Aksamaz: <\/strong>\u00dclkemizde, Osmanl\u0131 T\u00fcrkiyesinde, 1908 Me\u015frutiyetinin il\u00e2n\u0131 m\u00fccadelesine, o zaman \u00fclkemiz s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde ya\u015fayan her milliyetten, her anadilinden, her dinden, her mezhepten, her s\u0131n\u0131ftan ayd\u0131n\u0131m\u0131z destek verdi, fedak\u00e2rl\u0131klarda bulundular. 1908 Me\u015frutiyeti sonras\u0131 \u00fclkemizde bir \u00f6zg\u00fcrl\u00fck havas\u0131 esti; her milliyetten ayd\u0131n\u0131m\u0131z hem ortak vatan duygusuyla hareket etti hem de aidiyet duyduklar\u0131 milliyetin anadili ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc ya\u015fatmak i\u00e7in de \u00f6rg\u00fctlenmelere giri\u015fti. Ancak ard\u0131ndan gelen Balkan Sava\u015flar\u0131 ve Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131yla hem toprak hem de insan kayb\u0131na u\u011frad\u0131k. Ard\u0131ndan Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda yine her milliyetten, her anadilinden ayd\u0131n\u0131m\u0131z yeni ortak bir m\u00fccadele verdi. Daha \u00f6nce Murat \u00d6zden\u2019e hat\u0131rlatt\u0131klar\u0131m\u0131 burada da hat\u0131rlatmak istiyorum: 1920\u2019li y\u0131llarda bug\u00fcnk\u00fc gibi bir T\u00fcrkiye yoktu. O y\u0131llarda s\u0131n\u0131rlar\u0131m\u0131z\u0131n korunmas\u0131, g\u00fcvenlik, \u00fclkede ya\u015fayan insanlar\u0131m\u0131z\u0131n karn\u0131n\u0131 doyurmak, ya\u015fatmak ile b\u00f6lgesel dengeleri g\u00f6zetmek \u00f6ncelikli konular aras\u0131ndayd\u0131. Asimilasyon konusunu de\u011ferlendirirken bunlar\u0131 da g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurmak l\u00e2z\u0131m. Ancak bu, \u00fclkemizde \u00e7ok farkl\u0131 alanlarda asimilasyon ya\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmemize engel olmamal\u0131.\u00a0 Bunlar ya\u015fanm\u0131\u015f ger\u00e7ekler. So\u011fuk Sava\u015f y\u0131llar\u0131n\u0131n olumsuz \u015fartlar\u0131n\u0131 da ak\u0131lda tutmak l\u00e2z\u0131m.\u00a0 B\u00fct\u00fcn bunlar T\u00fcrkiye\u2019deki \u00c7erkes camias\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda pek bilinen konular de\u011fil. Konuyu bilmeyen okuyucular\u0131m\u0131z i\u00e7in daha ayr\u0131lt\u0131l\u0131 bilgi verebilir misiniz? S\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011finiz \u00c7erkes okullar\u0131 hangi y\u00f6relerde e\u011fitim veriyordu? Bu okullar\u0131n Kafkasya\u2019daki ve sonras\u0131nda da Sovyetler Birli\u011fi\u2019ndeki \u00c7erkeslere ne gibi olumlu etkileri oldu?<\/p>\n Yal\u00e7\u0131n Karada\u015f:<\/strong> \u0130kinci me\u015frutiyetin a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 olumlu yolda, 1908 y\u0131l\u0131nda \u201c\u00c7erkes \u0130ttihat ve Teav\u00fcn Cemiyeti\u201d kuruldu. 1911 y\u0131l\u0131nda \u00c7erkes\u00e7e \u201c\u011euaze\u201d (\u201cRehber\u201d) gazetesi yay\u0131n hayat\u0131na ba\u015flad\u0131.18 May\u0131s 1919\u2019da \u00c7erkes \u00e7ocuklar\u0131na e\u011fitim vermek amac\u0131yla \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00c7erkes Kad\u0131nlar\u0131 Teav\u00fcn Cemiyeti\u00a0\u00a0 kuruldu. A\u011fustos 1919\u2019da Be\u015fikta\u015f Akaretler ve D\u00fczce\u2019de \u00a0\u00c7erkesler k\u0131z erkek bir arada; Latin harfleri ile de e\u011fitim yapan \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00c7erkes Numune Mektebi\u201dni a\u00e7t\u0131lar. Ad\u0131\u011fe ve Abaza dillerinde alfabelerle e\u011fitim verdiler. Osmanl\u0131ca ve Frans\u0131zca \u00f6\u011frettiler.Tarih, co\u011frafya, m\u00fczik, jimnastik, dans dersleri verdiler. \u00a0Ancak 1923 y\u0131l\u0131nda, Lozan Antla\u015fmas\u0131 sonras\u0131nda 150\u2019likler i\u00e7ine 86 \u00c7erkes konurken bu okullar da kapat\u0131ld\u0131. Okul m\u00fcdiresi Sezai Pekhu han\u0131m tutukland\u0131. Okulun t\u00fcn e\u015fyalar\u0131na el konuldu. Nazmi Pa\u015fa ve Ruhi Pa\u015fa tutukland\u0131. Ellerindeki kitaplar al\u0131n\u0131p yak\u0131ld\u0131.<\/p>\n Bu okulun ayd\u0131nlar\u0131 Kafkasya\u2019ya da bilgi ve bilin\u00e7 g\u00f6t\u00fcrd\u00fcler. \u00c7erkes b\u00f6lgelerinde okullar a\u00e7t\u0131lar. Dil e\u011fitimi verdiler. Ne yaz\u0131k ki bu okullar da kapat\u0131ld\u0131 ve \u00f6\u011fretmenler tutukland\u0131. Zaten 16 Mart 1920\u2019de Yeni Sovyetler ile Kemalist \u00f6nderli\u011fin yapt\u0131\u011f\u0131 \u201cMoskova Dostluk ve \u0130\u015fbirli\u011fi Antla\u015fmas\u0131\u201d ile, \u00c7erkes tasfiyesi konusunda ortak hareket ettiler. B\u00f6ylece her iki \u00fclkede sorun yaratamayacak \u015fekilde \u00c7erkes meselesi halledildi.<\/p>\n Ali \u0130hsan Aksamaz: \u00a0<\/strong>Asl\u0131na bakarsan\u0131z, bilinenin tam aksine Kafkasya\u2019daki ve T\u00fcrkiye\u2019deki b\u00fct\u00fcn etnik guruplar\u0131n kaderini \u00f6yle veya b\u00f6yle Bol\u015fevik Lenin \u00f6nderli\u011findeki \u201cEkim 1917 Devrimi\u201d belirledi.\u00a0 E\u011fer bu konuya yaln\u0131zca \u00c7erkesler a\u00e7\u0131s\u0131ndan bakarsak, o y\u0131llardaki somut durumu anlamam\u0131z imk\u00e2ns\u0131zla\u015f\u0131r. Bol\u015fevik Lenin, \u201cEkim Devrimi\u201dyle iktidara geldi. Kerenski, Rusyadan ka\u00e7t\u0131. Rusyada i\u00e7 sava\u015f \u00e7\u0131kt\u0131. Bu f\u0131rsatla, Kuzey Kafkasyada Kuzey Kafkasya Da\u011fl\u0131 Halklar\u0131 Cumhuriyeti ve G\u00fcney Kafkasyada da G\u00fcney Kafkasya Demokratik Federal Cumhuriyeti\/ G\u00fcney Kaflasya Seymi kuruldu. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz Rusya Federasyonunun cumhuriyetlerinden Kara\u00e7ay-\u00c7erkesya, Kabardey-Balkarya, \u00c7e\u00e7enistan, \u0130ngu\u015fya, Kuzey Osetya ve Da\u011f\u0131stan Kuzey Kafkasya Da\u011fl\u0131 Halklar\u0131 Cumhuriyeti i\u00e7indeydi. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn G\u00fcrcistan\u0131, Ermenistan ve Azerbaycan da G\u00fcney Kafkasya Demokratik Cumhuriyetinin\/ G\u00fcney Kafkasya Seyminin i\u00e7indeydi. \u00d6nce G\u00fcney Kafkasya Demokratik Federal Cumhuriyeti\/ G\u00fcney Kafkasya Seymi da\u011f\u0131ld\u0131. Sonu\u00e7ta da \u00fc\u00e7 devlet ortaya \u00e7\u0131kt\u0131: G\u00fcrcistan Demokratik Cumhuriyeti, Ermenistan Demokratik Cumhuriyeti ve Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti. Daha sonra yerli Bol\u015feviklerin yard\u0131m\u0131yla da Moskovaya ba\u011fl\u0131 K\u0131z\u0131l Ordu, s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde Kuzey Kafkasyay\u0131 da, G\u00fcney Kafkasyay\u0131 da ele ge\u00e7irmi\u015f oldu. \u00a0O y\u0131llar\u0131n jeopolitik dengeleri Kuzey ve G\u00fcney Kafkasya\u2019daki s\u00f6z konusu siyas\u00ee yap\u0131lar\u0131 \u00f6nce ortaya \u00e7\u0131kard\u0131 sonra da ortadan kald\u0131rd\u0131. Kuzey Kafkasyada Kuzey Kafkasya Da\u011fl\u0131 Halklar\u0131 Cumhuriyeti, T\u00fcrkiye\u2019de hemen hi\u00e7 bilinmez. T\u00fcrkiye\u2019deki Kuzey Kafkasya k\u00f6kenli ayd\u0131nlar\u0131n hi\u00e7 kafa yormad\u0131klar\u0131 ve dikkate almad\u0131klar\u0131 bir konu. Benim bilebildi\u011fim kadar\u0131yla, bu konuyu g\u00fcndeme getiren ve konuya ili\u015fkin kitaplar yay\u0131nlayan, konferanslar veren tek ki\u015fi Sefer E. Berzeg.\u00a0 Sovyetler Birli\u011fi, 1921\u2019deki siyas\u00ee s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 almadan \u00f6nceki bu geli\u015fmeleri, Kuzey Kafkasya Da\u011fl\u0131 Halklar\u0131 Cumhuriyetini o g\u00fcn\u00fcn ve bug\u00fcn\u00fcn g\u00f6z\u00fcyle nas\u0131l de\u011ferlendiriyorsunuz?<\/p>\n Yal\u00e7\u0131n Karada\u015f:<\/strong> S\u00f6ylediklerinize bir ekleme yaparak konuya d\u00f6neyim. Sovyetler Birli\u011fi d\u00f6neminde Abhazya da en ba\u015ftan birlik cumhuriyeti olarak kurulmu\u015f iken, ne yaz\u0131k ki Stalin taraf\u0131ndan bir oldu bitti ile G\u00fcrcistan\u2019a ba\u011fland\u0131. 1992\u2019deki sava\u015fa g\u00f6t\u00fcren yolu bu eylem \u00a0a\u00e7t\u0131. Bu da \u00e7o\u011fu insan\u0131n bilmedi\u011fi bir konudur.<\/p>\n 1918 Cumhuriyeti ise, t\u00fcm Kuzey kafkasya halklar\u0131 i\u00e7in \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve kimliklerini muhafaza ederek, bir arada ya\u015famalar\u0131n\u0131 temin edecek \u00f6rnek bir yap\u0131 idi. Ne yaz\u0131k ki \u00f6mr\u00fc uzun olmad\u0131 ve bug\u00fcn dahi bu Cumhuriyetin bizim hukuk\u00ee temelimiz oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fi g\u00f6z ard\u0131 ettirilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131yor. \u0130ki kesim bunu sapt\u0131r\u0131yor ve g\u00f6z ard\u0131 ediyor s\u00fcrekli:\u00a0 Eskiden beri kendisini solcu ve ilerici sanan, bu cumhuriyeti gerici, T\u00fcrk\u00e7\u00fc il\u00e2n eden, tutucu yap\u0131lar ile son y\u0131llarda halklar aras\u0131nda sorun yaratmaya y\u00f6nelik bir proje olarak topluma soku\u015fturulan tek\u00e7i milliyet\u00e7i, kabileci yap\u0131lar. Bu iki yap\u0131 ne yaz\u0131k ki ger\u00e7ekleri irdelemeye dahi gerek duymadan, son derece \u00f6nemli bir ge\u00e7mi\u015fi karalamay\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyorlar.<\/p>\n Kafkas halklar\u0131n\u0131n gelece\u011fi ise bu tek\u00e7i- \u0131rk\u00e7\u0131 ulus devletler pe\u015finde ko\u015fmaktan de\u011fil, 1918 Cumhuriyeti tarz\u0131, \u201c\u00e7e\u015fitlilikte birlik\u201d arayan \u201cdemokratik \u00e7o\u011fulcu\u201d yap\u0131lardan ge\u00e7er. Bu de\u011ferli mirasa sahip \u00e7\u0131kmal\u0131d\u0131r t\u00fcm Kafkas halklar\u0131.<\/strong><\/p>\n Ali \u0130hsan Aksamaz: <\/strong>Ethem Bey\u2019in Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131\u2019ndaki \u00e7ok \u00f6nemli katk\u0131lar\u0131n\u0131 herkes biliyor. Bunu vicdan sahibi hi\u00e7 bir kimse ink\u00e2r edemez. Ethem Bey, Anadoluyu i\u015fgal eden d\u00fc\u015fmana kar\u015f\u0131 partizan operasyonlar\u0131 d\u00fczenledi. Kendisi Kuvay\u0131 Seyyare kumandan\u0131. Anadolu\u2019da Ankara H\u00fck\u00fcmeti\u2019ne kar\u015f\u0131 ba\u015f g\u00f6steren Anzavur Ayaklanmas\u0131n\u0131, \u00c7opur Musa Ayaklanmas\u0131n\u0131, Gerede \u0130syan\u0131n\u0131, Yozgat \u0130syan\u0131n\u0131 bast\u0131ran da Ethem Bey kumandas\u0131ndaki partizanlard\u0131. E\u011fer Ethem Bey\u2019in o zamanki katk\u0131lar\u0131 olmasayd\u0131, Ankara H\u00fck\u00fcmeti son tahlildeki ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131 bu \u015fekilde elde edemeyecekti. Ancak Ethem Bey, partizan \u00a0faaliyetlerini \u00c7erkes oldu\u011fu ve \u00c7erkes kimli\u011fi m\u00fccadelesi verdi\u011fi i\u00e7in de\u011fil, Ankara H\u00fck\u00fcmetine ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde \u00a0y\u00fcr\u00fctt\u00fc. Ethem Bey\u2019in o g\u00fcnk\u00fc d\u00fcnya ve b\u00f6lge dengelerini bildi\u011fini ve o dengelere g\u00f6re hareket etti\u011fini bug\u00fcn hi\u00e7 kimse s\u00f6yleyemez. Dolay\u0131s\u0131yla da Anadolu\u2019da elde kalan topraklarda yeni bir devlet olu\u015fturma d\u00fc\u015f\u00fcncesini ger\u00e7ekle\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015fan Ankara\u2019daki Devlet Akl\u0131, d\u00fcnya ve b\u00f6lgesel dengeleri \u00e7ok iyi bildi\u011fi, de\u011ferlendirdi\u011fi ve gere\u011fini yapt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in ba\u015far\u0131l\u0131 oldu.\u00a0 Somut durum bu. Ethem Bey konusu d\u00f6nemine g\u00f6re etnik de\u011fil, siyas\u00ee bir konu, bir iktidar m\u00fccadelesi konusu. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde baz\u0131 \u00c7erkes ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n, Ethem Bey\u2019in Ankara H\u00fck\u00fcmetini desteklemesini ho\u015f kar\u015f\u0131lamad\u0131klar\u0131n\u0131 da biliyoruz. \u00a0Siz, bildi\u011fim kadar\u0131yla Ethem Bey\u2019in itibar\u0131n\u0131n iadesini ve naa\u015f\u0131n\u0131n \u00dcrd\u00fcn\u2019den T\u00fcrkiye\u2019ye getirilmesini istiyorsunuz. \u201c150\u2019likler Listesi\u201dnde yer alan s\u00fcrg\u00fcnlerden baz\u0131lar\u0131 sonraki y\u0131llarda T\u00fcrkiye\u2019ye d\u00f6nd\u00fc. Ancak Ethem Bey, bu yolu izlemedi. Siz, bu tavr\u0131n\u0131 nas\u0131l de\u011ferlendiriyorsunuz? \u00a0\u00a0Ethem Bey\u2019in itibar\u0131n\u0131n iadesi ve naa\u015f\u0131n\u0131n \u00dcrd\u00fcn\u2019den T\u00fcrkiye\u2019ye getirilmesi sizce yak\u0131n bir gelecekte ger\u00e7ekle\u015febilir mi?<\/p>\n Yal\u00e7\u0131n Karada\u015f:<\/strong> Muhtemelen ger\u00e7ekle\u015fecek ancak zaman\u0131 belirleyecek olan, \u00c7erkes ve di\u011fer T\u00fcrkiye demokrat kamuoyunun birlikte sistematik hareketi ile m\u00fcmk\u00fcn olabilecek; \u015fahs\u00ee pl\u00e2nlar ile de\u011fil.Ben meseleyi \u00c7erkes Ethem meselesi olarak asla g\u00f6rm\u00fcyorum.<\/p>\n Yeni kurdurulacak tek\u00e7i-T\u00fcrk\u00e7\u00fc devlet i\u00e7in sorun yaratma kapasitesi olan \u201c\u00c7erkes kimli\u011finin tasfiyesi\u201d olarak, \u201c\u00c7erkes Meselesi\u201d olarak g\u00f6r\u00fcyorum.<\/p>\n Tasfiye edilen, hainle\u015ftirilen \u00a0Ethem Bey \u00fczerinden \u00e7ok tart\u0131\u015f\u0131l\u0131p yaz\u0131l\u0131yor ancak, yap\u0131lan \u201csistematik bir \u00c7erkes tasfiyesi\u201d olup Ethem olay\u0131 bunun ilk g\u00f6zle g\u00f6r\u00fclen ba\u015flang\u0131\u00e7 ad\u0131m\u0131d\u0131r. Daha sonra yukar\u0131da s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fim, yeni Sovyet devletiyle yap\u0131lan antla\u015fma ile, tabiri caizse \u00c7erkesler\u2019in ipi \u00e7ekilmi\u015f oldu. Ethem Bey\u2019in siyas\u00ee bir altyap\u0131s\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131na da inanm\u0131yorum. \u0130slami Kom\u00fcnizm ideolojisini yaymaya \u00e7al\u0131\u015fan gazeler \u00e7\u0131kartan (\u201cSeyyare-i Yeni D\u00fcnya\u201d), o zaman\u0131n kom\u00fcnist ayd\u0131nlar\u0131 ile isti\u015fare i\u00e7inde olan (Hakk\u0131 Behi\u00e7 Bayi\u00e7 gibi), sil\u00e2hl\u0131 g\u00fcc\u00fc de olan bir grubun, halk deste\u011fi de arkas\u0131nda iken Yozgat d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc Meclisi ele ge\u00e7irmelerini kimse engelleyemezdi. Devlete el koymak gibi bir niyeti olsa idi, \u00a0kimse Onu engelleyemezdi. Ancak bu b\u00fcy\u00fck karga\u015faya neden olabilirdi. Bunu d\u00fc\u015f\u00fcnerek hareket ettiler. Ancak o d\u00f6nem sosyalist ideolojinin kadro olarak s\u00fcrekli yok edildi\u011fini de unutmayal\u0131m. Tarihi kazanan\u0131n yazd\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyoruz.<\/p>\n Ali \u0130hsan Aksamaz: <\/strong>T\u00fcrkiyedeki \u00c7erkes ayd\u0131nlar\u0131 taraf\u0131ndan hemen hi\u00e7 g\u00fcndeme getirilmeyen ve o zaman\u0131n somut \u015fartlar\u0131na g\u00f6re de\u011ferlendirilemesi de hemen hi\u00e7 yap\u0131lmayan bir konu daha var: \u201c\u015eark-i Karib \u00c7erkesleri Temin-i Hukuk Cemiyeti\u201d. \u201c\u015eark-i Karib \u00c7erkesleri Temin-i Hukuk Cemiyeti\u201dne ili\u015fkin de katk\u0131 yapar m\u0131s\u0131n\u0131z? Bu cemiyeti bug\u00fcnden bakarak o g\u00fcnk\u00fc \u015fartlara g\u00f6re nas\u0131l de\u011ferlendiriyorsunuz?<\/p>\n Yal\u00e7\u0131n Karada\u015f:<\/strong> Yok say\u0131lan bir \u00f6rg\u00fctleme olan cemiyet \u201c\u00c7erkes Kongresi\u201d<\/strong> olarak da bilinir. Hem \u00c7erkesin \u00fcst kimlik olarak tan\u0131m\u0131n\u0131, hem de Kemalist tek\u00e7i T\u00fcrk\u00e7\u00fc yap\u0131n\u0131n \u00fclkeye neler getirece\u011fini son derece a\u00e7\u0131k dille anlatm\u0131\u015f ve do\u011fru tespitler yapm\u0131\u015flard\u0131r. Nitekim o y\u0131llarda tespit ettikleri t\u00fcm olumsuzluklar\u0131 oraya \u00e7\u0131km\u0131\u015f ve \u00fclkenin temellerinin zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131na ve h\u00e2l\u00e2 s\u00fcrmekte olan tek\u00e7i e\u015fitsizli\u011fe neden olmu\u015ftur.<\/p>\n Ancak yanl\u0131\u015f ve eksik ka\u011f\u0131tlarla bu kumar\u0131 kazanamayacaklar\u0131 belli idi. Ben tespitlerini de\u011ferli buluyorum ve mutlaka tarafs\u0131z akademik \u00e7al\u0131\u015fmalara konu olmas\u0131 gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Bu tip \u00e7al\u0131\u015fmalar \u00fclkede mevcut tek\u00e7i atmosferi de tarihin karanl\u0131kta alam\u0131\u015f yanlar\u0131n\u0131 da ayd\u0131nlatacakt\u0131r.<\/p>\n Ali \u0130hsan Aksamaz: <\/strong>2. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 ve So\u011fuk Sava\u015f y\u0131llar\u0131nda T\u00fcrkiyedeki kentli \u00c7erkes ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n faaliyetlerini, yay\u0131nlar\u0131n\u0131 nas\u0131l de\u011ferlendiriyorsunuz? Ku\u015fkusuz o y\u0131llarda ya\u015famad\u0131k ancak o y\u0131llarda yay\u0131nlanm\u0131\u015f dergilere \u00e7ok sonradan ula\u015ft\u0131k; yaz\u0131lanlara, \u00e7izilenlere ili\u015fkin bilgi edindik. Kentli \u00c7erkes ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n o y\u0131llarda yazd\u0131klar\u0131n\u0131 nas\u0131l de\u011ferlendiriyorsunuz? Kentli \u00c7erkes ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n o y\u0131llarda yazd\u0131klar\u0131 ve 1950\u2019den sonra \u00e7e\u015fitli adlarda kurulan derneklerde yeralmalar\u0131 bug\u00fcn\u00fcn \u00c7erkes ayd\u0131nlar\u0131na nas\u0131l bir entekt\u00fcel miras b\u0131rakt\u0131? Bu miras\u0131n olumlu ve olumsuz taraflar\u0131n\u0131 nas\u0131l de\u011ferlendiriyorsunuz?<\/p>\n Yal\u00e7\u0131n Karada\u015f:<\/strong> So\u011fuk sava\u015f y\u0131llar\u0131nda disporadaki \u00c7erkesler anti- Sovyet, anti- kom\u00fcnist propagandalar ile, Kafkasya\u2019dakiler ise anti Amerikanc\u0131 propagandalarla kullan\u0131ld\u0131lar.<\/p>\n Zaten y\u0131llar once s\u00f6yledi\u011fim gibi, 1800\u2019lerden sonraki \u00c7erkes tarihi ne yaz\u0131k ki bir kullan\u0131lma tarihidir. \u00d6zellikle diasporada, tek parti d\u00f6neminde zaten T\u00fcrk\u00e7\u00fc propagandalar \u00e7ok etkin idi ve 1950\u2019lerden sonra kendi kimlikleri ile \u00f6rg\u00fctlenme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na ba\u015flayabildiler. Ancak o g\u00fcnlerde de bug\u00fcnlerde de devletlerin eli hep bu yap\u0131lar\u0131n i\u00e7inde oldu. H\u00e2l\u00e2 bunu tam anlam\u0131yla k\u0131rmay\u0131 ba\u015faramad\u0131k.<\/p>\n Ali \u0130hsan Aksamaz: <\/strong>1991\u2019de Sovyetler Birli\u011finin da\u011f\u0131l\u0131\u015f d\u00f6neminde Kafkasya\u2019da ya\u015fanan trajik olaylara ili\u015fkin T\u00fcrkiyedeki \u00c7erkes ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n o y\u0131llarda yay\u0131nlad\u0131klar\u0131 dergilerdeki makalelerini ve \u00e7e\u015fitli yay\u0131n organlar\u0131na verdikleri r\u00f6portajlar\u0131 bug\u00fcn yeniden okudu\u011funuzda nas\u0131l\u00a0 de\u011ferlendiriyorsunuz?\u00a0 T\u00fcrkiyedeki \u00c7erkes ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n, Kafkasya\u2019da ya\u015fanan trajik olaylar\u0131 do\u011fru olarak anlad\u0131klar\u0131n\u0131 ve ona g\u00f6re de saf tuttuklar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor musunuz? \u00a0Ya da saf tutmalar\u0131n\u0131n ill\u00e2 gerekli oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor musunuz? \u00a0Yine ayn\u0131 d\u00f6nemde, o zamana kadar b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde tek \u00e7at\u0131 ald\u0131ndaki \u201c\u00c7erkes\u201d ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n, daha sonraki d\u00f6nemde ayr\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 nas\u0131l de\u011ferlendiriyorsunuz? Sonraki d\u00f6nemde Abaza- Abhaz ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n farkl\u0131 bir \u00e7at\u0131 alt\u0131nda \u00f6rg\u00fctlenmelerini nas\u0131l de\u011ferlendiriyorsunuz? T\u00fcrkiyedeki \u00c7erkes, Abhaz ve G\u00fcrc\u00fc ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n 1990\u2019l\u0131 y\u0131llarda Abhazya ve \u00c7e\u00e7enyadaki kanl\u0131 geli\u015fmeler konusunda do\u011fru de\u011ferlendirmelerde bulunduklar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor musunuz?<\/p>\n Yal\u00e7\u0131n Karada\u015f:<\/strong> Diasporada, 1991 Sovyetlerin \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fc\u015f\u00fc ile birlikte t\u00fcm halklar kendi \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerini elde edebilecekleri yan\u0131lg\u0131s\u0131 i\u00e7ine d\u00fc\u015ft\u00fcrer. Ancak \u00f6rg\u00fctlenmeleri k\u00fclt\u00fcr bazl\u0131 ve devlet kontrol\u00fc alt\u0131nda oldu\u011fu i\u00e7in ve siyas\u00ee alt yap\u0131lar\u0131n\u0131n yetersizli\u011fi; yap\u0131lar aras\u0131ndaki kopukluklar ve devletlerin hep kulland\u0131klar\u0131 ki\u015fi ve kurumlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 nedeniyle etkili bir tepki verebildiklerini s\u00f6ylemek g\u00fc\u00e7.<\/p>\n Gerek Abhazya, gerek Osetya ve \u00c7e\u00e7enya sava\u015flar\u0131 s\u0131ras\u0131nda yine de ortak kararlar almay\u0131 ve komiteler olu\u015fturmay\u0131 ba\u015fard\u0131lar. \u00c7e\u00e7en meselesinin dinsel motifler almas\u0131yla birlikte buraya yeterince yard\u0131m edemediler ise de Abhaz ve Oset meselelerinde ellerinden geleni yapt\u0131lar.<\/p>\n Bu birlikte hareket edebilme g\u00fcc\u00fc devletleri korkutunca ayr\u0131\u015fmalara h\u0131z verildi.<\/p>\n Ki\u015fisel sorunlar\u0131 ve h\u0131rslar\u0131 olan kimi insanlar da kullan\u0131larak, h\u0131zla ayr\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131lar. Bu s\u00fcre\u00e7 h\u00e2l\u00e2 devam etmektedir.<\/p>\n T\u00fcrkiyedeki G\u00fcrc\u00fc as\u0131ll\u0131 yap\u0131lar\u0131n tavr\u0131 ise son derece zay\u0131f ve \u015fovence oldu. Kendilerini sol olarak niteleyen yap\u0131lar dahi sava\u015f\u0131n i\u015faretleri ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z diyalog ve ortak bildiri \u00e7a\u011fr\u0131lar\u0131n\u0131 reddettiler.<\/p>\n Ali \u0130hsan Aksamaz: <\/strong>1989\u2019da kurulan ve ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 1990\u2019da Musa \u015eenibe\u2019nin \u00fcstlendi\u011fi Kafkas Halklar\u0131 Federasyonunu ili\u015fkin de\u011ferlendirmelerinizi de duymak isterim. Musa \u015eenibe, ba\u015fkenti Sohum olan bir Kafkas Halklar\u0131 Federasyonunu kurulmas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesindeydi. Daha sonraki s\u00fcre\u00e7te Musa \u015eenibe, Kuzey Kafkasyal\u0131lardan olu\u015fan\u00a0 ve \u201cYe\u015fil Bereliler\u201d\u00a0 adl\u0131 3000\u00a0 ki\u015filik bir partizan gurubunun\u00a0 olu\u015fturulmas\u0131na da \u00f6nderlik etti.Bu yap\u0131y\u0131 o zaman \u00c7e\u00e7enya eski Devlet Ba\u015fkan\u0131 Cahar Dudayev d\u0131\u015f\u0131nda resmen destekleyen bir y\u00f6netici yoktu. \u015eimdi bu yap\u0131y\u0131 Kafkasya\u2019da destekleyen var m\u0131? Kafkas Halklar\u0131 Federasyonunu , 1992\u2019de Grozni\u2019de yapt\u0131\u011f\u0131 temsilciler toplant\u0131s\u0131nda G\u00fcrcistan\u2019a kar\u015f\u0131 sava\u015f il\u00e2n etti. \u201cYe\u015fil Bereliler\u201d, Abhazya\u2019n\u0131n G\u00fcrcistan\u2019dan ayr\u0131lmas\u0131nda aktif rol oynad\u0131; Abhazya, G\u00fcrcistandan 1993\u2019te facto olarak ayr\u0131ld\u0131. Etnik temizlik ve insan trajedileri ya\u015fand\u0131: 1989\u2019da Abhazyada ya\u015fayan G\u00fcrc\u00fcler, Megreller, Svanlar ve Lazlar\u0131n \u00fclke n\u00fcfusunun y\u00fczde 45.7\u2019sini olu\u015fturuyordu, ki bunlar\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011fu Megreldi. 2011 y\u0131l\u0131 itibar\u0131yla Abhazyada ya\u015fayan G\u00fcrc\u00fc, Megrel, Svanlar ve Lazlar\u0131n n\u00fcfusunun genel n\u00fcfusa oran\u0131 y\u00fczde 19.2. G\u00fcrc\u00fcler, Megreller, Svanlar ve Lazlar ister Abhazyada yerli olsunlar isterse de sonradan yerle\u015fmi\u015f olsunlar, Abhazyan\u0131n emekda\u015flar\u0131yd\u0131. Asl\u0131nda fitili ate\u015fleyen Zviad Gamsakhurdia\u2019n\u0131n 1921 Anayasas\u0131na d\u00f6nme karar\u0131 oldu. Bu karar\u0131, Zviad Gamsakhurdia\u2019y\u0131 iktidardan bir darbeyle uzakla\u015ft\u0131r\u0131lmakla kalmad\u0131,\u00a0 Abhazyada ya\u015fayan G\u00fcrc\u00fcler, Megreller, Svanlar ve Lazlar ile Abhazlar aras\u0131nda d\u00fc\u015fmanl\u0131k tohumlar\u0131 da ekmi\u015f oldu. \u00a01992- 1993\u2019teki Abhazya- G\u00fcrcistan Sava\u015f\u0131n\u0131n kahramanlar\u0131ndan kabul edilen \u0130brahim Ya\u011fan\u2019\u0131n daha sonraki a\u00e7\u0131klamalar\u0131n\u0131 da dikkate alarak Musa \u015eenibe ve ger\u00e7ekle\u015femeyen Kafkas Halklar\u0131 Federasyonunu idealini nas\u0131l de\u011ferlendiriyorsunuz?<\/p>\n Yal\u00e7\u0131n Karada\u015f:<\/strong> Kafkas Halklar\u0131 Konfederasyonu t\u00fcm Kuzey Kafkas halklar\u0131n\u0131n 1918\u2019de kurduklar\u0131 ve pek \u00e7ok devlet taraf\u0131ndan da kabul edilmi\u015f Cumhuriyetin miras\u00e7\u0131s\u0131 olarak do\u011fru hareket etmi\u015ftir. Bu cumhuriyet, o co\u011frafyadaki her t\u00fcr sorunun tek \u00e7\u00f6z\u00fcm arac\u0131d\u0131r. Ancak ne yaz\u0131k ki, \u00f6zellikle kendisni sol kabul eden kimi ki\u015fi ve yap\u0131lar\u0131n ve din\u00ee hassasiyetleri \u00f6ne \u00e7\u0131kartanlar\u0131n \u00e7eki\u015fmesi i\u00e7inde hak etti\u011fi de\u011feri alamam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Ancak yak\u0131n tarihte bunun ger\u00e7ek olmas\u0131 kuvvetle muhtemeldir. Zira bu co\u011frafya\u2019da hi\u00e7 bir halk di\u011fer halklarla birlikte hareket etmeden \u00f6zg\u00fcr ya\u015fayamaz. Tek\u00e7i ulus devletler bu yaraya asla merhem olmaz. Ancak G\u00fcrcistan \u00f6rne\u011finde oldu\u011fu gibi, asimilasyoncu ve tek\u00e7i ulus devlet heveslileri hala mevcuttur. Abhazya\u2019daki etnik \u00e7e\u015fitlilik ve huzuru, bar\u0131\u015f\u0131 bozan da G\u00fcrcistan\u2019\u0131n bu k\u00fc\u00e7\u00fck emperyal zihniyeti olmu\u015ft\u0131r. Yaz\u0131k ki sonu\u00e7ta olan ba\u015fta Megrel halk\u0131 olmak \u00fczere t\u00fcm halklara oldu. Ancak \u201cetnik temizlik\u201d tespitinizi a\u00e7acak olusak bunun m\u00fcsebbibinin G\u00fcrc\u00fc y\u00f6netimi oldu\u011funu tespit etmek gerekir. Tarihsel Abhaz topra\u011f\u0131n\u0131n 1864 ve 1878\u2019de Abhaz n\u00fcfustan ar\u0131nd\u0131r\u0131l\u0131p, G\u00fcrc\u00fc ve Megrelller ile kolonize edilmesi sonras\u0131, Stalin\u2019in bir oyunu ile Abhazya Sovyet Cumhuriyeti\u2019nin birlik cumhuriyetinden G\u00fcrcistan\u2019a ba\u011fl\u0131 \u00f6zerk cumhuriyet haline d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmesi, Megrellere uygulanan Kartvelle\u015ftirme siyasetinin Abhazlar \u00fczerinde yo\u011fun \u015feklide uygulamaya konulmas\u0131 bu trajedinin ger\u00e7ek sebebidir.<\/p>\n Ali \u0130hsan Aksamaz: <\/strong>So\u011fuk Sava\u015f\u0131n bitmesiyle T\u00fcrk Devleti \u00f6nemli ad\u0131mlar da att\u0131. DSP-MHP-ANAP H\u00fck\u00fcmetinin haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 \u201c\u00c7e\u015fitli Kanunlarda De\u011fi\u015fiklik Yap\u0131lmas\u0131na \u0130li\u015fkin Kanun\u201dun (Kanun no: 4771; Kabul tarihi: 03.08.2002- Resmi Gazete: 09.08.2002- 24841) y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmesinin ard\u0131ndan, \u201cT\u00fcrk Vatanda\u015flar\u0131n\u0131n G\u00fcnl\u00fck Ya\u015famlar\u0131nda Geleneksel Olarak Kulland\u0131klar\u0131 Farkl\u0131 Dil ve Leh\u00e7elerin \u00d6\u011frenilmesi Hakk\u0131ndaki Y\u00f6netmelik\u201d (Resmi Gazete: 20.09.2002- 24882) ve \u201cT\u00fcrk Vatanda\u015flar\u0131n\u0131n G\u00fcnl\u00fck Ya\u015famlar\u0131nda Geleneksel Olarak Kulland\u0131klar\u0131 Farkl\u0131 Dil ve Leh\u00e7elerde Yap\u0131lacak Radyo ve Televizyon Yay\u0131nlar\u0131 Hakk\u0131ndaki Y\u00f6netmelik\u201d (25.01.2004 -25357) de y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girdi. Ard\u0131ndan baz\u0131 anadilleri devlet okullar\u0131nda, yeterli veya yetersiz, tart\u0131\u015f\u0131l\u0131r, resmen se\u00e7meli ders oldu.\u00a0 \u00c7erkes ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n ve kurulu\u015flar\u0131n\u0131n, devlet okullar\u0131nda \u00c7erkes\u00e7e se\u00e7meli anadili dersi konusunu sahipledi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor musunuz? B\u00fcy\u00fck \u015fehirlerde \u00c7erkes\u00e7e se\u00e7meli anadili dersi s\u0131n\u0131flar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131labilmesi i\u00e7in gerekli \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 y\u00fcr\u00fctt\u00fcklerine inan\u0131yor musunuz?\u00a0 Baz\u0131 \u00c7erkes ayd\u0131nlar\u0131, Devlet okullar\u0131ndaki bu \u00c7erkes\u00e7e se\u00e7meli anadili derslerini k\u00fc\u00e7\u00fcmsedi\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Siz b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 nas\u0131l de\u011ferlendiriyorsunuz? \u00d6nerileriniz nedir?<\/p>\n Yal\u00e7\u0131n Karada\u015f:<\/strong> Bu geli\u015fmeyi \u00e7ok ge\u00e7 ancak de\u011ferli ve yetersiz buluyorum. \u00d6zellikle \u00c7erkes ve bir a\u00e7\u0131dan Laz n\u00fcfuslar\u0131n\u0131n \u00a0vb. halklar\u0131n yo\u011fun olduklar\u0131 b\u00f6lgeler pek az oldu\u011fu i\u00e7in s\u0131n\u0131flar\u0131n onar ki\u015fi ile a\u00e7\u0131lmas\u0131, se\u00e7meli ders olarak bu dilleri alacak- alan \u00e7ocuklar\u0131n ve ailelelerinin bask\u0131 alt\u0131na al\u0131nmas\u0131; ders dok\u00fcmanlar\u0131n\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131nda yeti\u015fmi\u015f eleman vb. eksikleri vb. \u00a0nedenler ile yeterince yararlan\u0131lamam\u0131\u015f bir geli\u015fmedir.<\/p>\n Ancak radio-tv konusunda yine sadece K\u00fcrtlere pozitif ayr\u0131mc\u0131l\u0131k yap\u0131lm\u0131\u015f, di\u011fer halklar\u0131n dillerine ise b\u00f6yle bir \u015fans verilmemi\u015ftir.<\/p>\n \u00c7erkes kurumlar\u0131n\u0131n yeterince bask\u0131n olabilmesi, halk\u0131n deste\u011fi ve devletin sinsi ellerini \u00e7ekmesi ile ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. Halk\u0131n arkas\u0131nda durmad\u0131\u011f\u0131 bir hareket ba\u015far\u0131 kazanamaz. \u00a0Devletin kontrol\u00fc alt\u0131nda, devlete ra\u011fmen yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar ba\u015far\u0131 kazanamaz. Zaten geli\u015fmeler bu hareketin tamamen oy kayg\u0131s\u0131 ile ba\u015flat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 bize g\u00f6stermi\u015ftir. Ne olursa olsun, bu f\u0131rsat\u0131n de\u011ferlendirilmesi i\u00e7in ayd\u0131n ve kurumlara ciddi g\u00f6revler d\u00fc\u015fmektedir. Pe\u015fini b\u0131rakmamal\u0131, devleti ve h\u00fck\u00fcmeti zorlamal\u0131y\u0131z hep birlikte, halklar\u0131n dayan\u0131\u015fmas\u0131 ile.<\/p>\n Ali \u0130hsan Aksamaz: <\/strong>\u00c7erkes dil(ler)inin T\u00fcrkiye ve di\u011fer \u00fclkeler ile Rusya Federasyonundaki bug\u00fcnk\u00fc somut durumunu nas\u0131l de\u011ferlendiriyorsunuz? \u00c7erkes dil(ler)inin bu \u00fclkelerdeki gelece\u011fi konusunda ne d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsunuz?<\/p>\n Yal\u00e7\u0131n Karada\u015f:<\/strong> \u00c7erkes dilleri kesinlikle Kafkasya\u2019da ya\u015famaya devam edecektir. Ancak diasporada devletler bu tek\u00e7i tav\u0131rlar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcp, ayd\u0131nlar\u0131m\u0131z, halk\u0131m\u0131z, kurumlar\u0131m\u0131z, netameli konular\u0131 es ge\u00e7erek, k\u00fclt\u00fcr derne\u011fi d\u0131\u015f\u0131ndaki \u00f6rg\u00fctlenmeleri alternatif olarak, zorunluluk olarak g\u00f6rmezler \u00a0ise, diasporada 50 y\u0131l i\u00e7inde konu\u015fulmaz olup, \u00c7erkes dillerinin ana n\u00fcvesini te\u015fkil eden Ub\u0131h\u00e7a\u2019n\u0131n trajik sonuna benzer bir sonla kar\u015f\u0131la\u015fma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131m\u0131z y\u00fcksektir. Acil olarak dillerimiz ile ilgili devlet destekli enstit\u00fcler a\u00e7\u0131lmal\u0131, dil \u00f6\u011freniminin \u00f6n\u00fcndeki engeller yok edilmeli ve talep eden t\u00fcm farkl\u0131 kimlikler i\u00e7in radio-tv yay\u0131nlar\u0131 devlet deste\u011fi ile hayata ge\u00e7melidir.<\/p>\n Ali \u0130hsan Aksamaz: <\/strong>So\u011fuk Sava\u015f y\u0131llar\u0131nda anadilinizi geli\u015ftirmenizde Sovyetler Birli\u011finde \u00c7erkes\u00e7e olarak yay\u0131nlanan \u00e7e\u015fitli kitap ve dergilerin katk\u0131s\u0131 oldu mu? O y\u0131llarda bu \u00c7erkes\u00e7e kitap ve dergiler nas\u0131l elde ediliyordu? Tan\u0131kl\u0131klar\u0131n\u0131z ya da aktar\u0131lan tan\u0131kl\u0131klar var m\u0131?<\/p>\n Yal\u00e7\u0131n Karada\u015f:<\/strong> Anavatana seyahatler yapma cesaret ve \u015fans\u0131 elde edenler ile turistik seyahatler s\u0131ras\u0131nda yan\u0131nda kitap, dergi vb. dok\u00fcman getiren insanlar\u0131m\u0131z sayesinde elde ediliyordu. \u00a0Suriye \u00c7erkes diaspoas\u0131nda, devletin Sovyetler ile daha yak\u0131n ili\u015fkileri oldu\u011fundan, daha kolay kitap, dergi, m\u00fczik kasedi vb. elde edilebiliyordu. Bu kanalla da yay\u0131nlar geldi\u011fi olmu\u015ftur.<\/p>\n Ali \u0130hsan Aksamaz:<\/strong> So\u011fuk Sava\u015f y\u0131llar\u0131nda Kuzey Kafkasya\u2019daki akraba veya tan\u0131d\u0131klar\u0131n\u0131zla PTT kanal\u0131yla veya ba\u015fka kanallarla mektupla\u015f\u0131yor muydunuz, ba\u011flant\u0131lar\u0131n\u0131z var m\u0131yd\u0131? \u00a0Mektuplar g\u00f6nderildikten ne kadar s\u00fcre sonra al\u0131c\u0131s\u0131na ula\u015f\u0131yordu? An\u0131lar\u0131n\u0131z var m\u0131? Ba\u015fkalar\u0131ndan duydu\u011funuz ilgin\u00e7 an\u0131lar var m\u0131?<\/p>\n Yal\u00e7\u0131n Karada\u015f:<\/strong> Ben mektupla\u015f\u0131yordum; \u00f6rne\u011fin akrabalar\u0131m ve arkada\u015flar\u0131m ile. Buradan giden mektuplar s\u0131k\u0131 denetleniyor, yetmiyor, bu mektuplar \u00f6nce Moskova\u2019da sonra gidece\u011fi cumhuriyette de ayr\u0131ca kontrol ediliyordu. Bir mektubun gidip gitmeyece\u011finden asla emin olam\u0131yorduk. Birka\u00e7 ay sonra cevap gelirse, mektubumuzun yerine ula\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 anl\u0131yorduk.<\/p>\n Tabii ki gelen t\u00fcn mektuplar\u0131m\u0131z a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f ve okunmu\u015f oluyordu bize ula\u015fmadan.<\/p>\n Ali \u0130hsan Aksamaz: \u00a0<\/strong>Ekonomik krizle ve Korona virus ile bo\u011fu\u015ftu\u011fumuz \u015fu g\u00fcnlerde nas\u0131l bir T\u00fcrkiye, nas\u0131l bir Kafkasya, nas\u0131l bir d\u00fcnya tahayy\u00fcl ediyorsunuz?<\/p>\n Yal\u00e7\u0131n Karada\u015f:<\/strong> T\u00fcm d\u00fcnya ve \u00fclkemizin bu hastal\u0131k bel\u00e2s\u0131ndan bir an evvel kurtulmas\u0131 ilk ve en \u00f6nemli dile\u011fim. Sevdi\u011fimiz, tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m\u0131z de\u011ferli insanlar ba\u015fta olmak \u00fczere t\u00fcm iyi insanlar\u0131n hayatlar\u0131n\u0131n sa\u011fl\u0131kla devam\u0131n\u0131 istiyorum.T\u00fcrkiye\u2019nin de Rusya Federasyonu\u2019nun da \u00e7o\u011fulcu demokratik yap\u0131lara d\u00f6n\u00fc\u015fmesini, tek\u00e7i ulus devletlerin de \u00e7o\u011fulcu federatif yap\u0131lara d\u00f6n\u00fc\u015fmesini \u00a0hayal ediyorum. T\u00fcrkle\u015ftirme ve \u0130slamla\u015ft\u0131rma politikalar\u0131n\u0131n art\u0131k sona ermesini istiyorum. Ekonomik ve sosyal e\u015fitsizli\u011fin t\u00fcm d\u00fcnyada art\u0131k geride kalmas\u0131n\u0131 arzu ediyorum.<\/p>\n Siyasetin \u201ck\u00e2r amac\u0131 g\u00fcden kurulu\u015f\u201d olmaktan \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131, paras\u0131 olan\u0131n de\u011fil akl\u0131 yeterli olan\u0131n, toplumsal kayg\u0131larla hareket eden insanlar\u0131n siyasette yer almalar\u0131n\u0131 hayal ediyorum.<\/p>\n \u00c7alan, \u00e7\u0131rpan, yolsuzluk yapanlar\u0131n t\u00fcm mal varl\u0131klar\u0131na el konulmas\u0131n\u0131, te\u015fhir edilerek insan i\u00e7ine \u00e7\u0131kamaz hale gelmelerini ve en d\u00fc\u015f\u00fck i\u015f\u00e7i emekli maa\u015f\u0131 ile ge\u00e7inmek zorunda kalacaklar\u0131 g\u00fcnleri g\u00f6rmeyi diliyorum.B\u00fct\u00fcn \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc hak eden halklara \u00f6zg\u00fcrl\u00fck diliyorum.<\/p>\n \u0130nsanlar\u0131n kad\u0131n- erkek \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131na gidecek yanl\u0131\u015f yoldan kurtulup, e\u015fitlik\u00e7i adil bir yap\u0131ya evrilmesini istiyorum.<\/p>\n Ali \u0130hsan Aksamaz:<\/strong> De\u011ferlendirmelerinizi benimle payla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131z i\u00e7in te\u015fekk\u00fcr ederim. Dilerseniz, s\u00f6yle\u015fimizi \u00a0art\u0131k sonland\u0131ral\u0131m. Okuyucular\u0131m\u0131za iletmek istedi\u011finiz mesajlar veya s\u00f6ylemek istedikleriniz, de\u011finece\u011finiz ba\u015fka konular varsa, l\u00fctfen onlar\u0131 da aktar\u0131n. Size ve ailenize sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve mutlu g\u00fcnler dilerim.<\/p>\n Yal\u00e7\u0131n Karada\u015f:<\/strong> Ger\u00e7ekler, sapt\u0131r\u0131larak, yok say\u0131larak yok olmaz. Her belge ger\u00e7e\u011fi s\u00f6ylemez. Te\u015fekk\u00fcrler Ali \u0130hsan Aksamaz karde\u015fim.<\/p>\n +<\/p>\n (\u00d6nerilen okumalar:<\/strong> Ali \u0130hsan Aksamaz, \u201c\u0130srail \u00c7erkesleri Ve K\u00fclt\u00fcrel Otonomi\u201d, 16 II 2020, sonhaber.ch\/ circarsiancenter.com; Ali \u0130hsan Aksamaz, \u201cSovyetler Birli\u011fi\u2019nin Milliyetler Politikas\u0131\u201d, 31 V 2020, sonhaber.ch, circassiancenter.com, (Tarih ve Toplum Dergisi, say\u0131 189, \u0130stanbul, 1999; Yeni T\u00fcrkiye Dergisi, say\u0131 74\/ Kafkaslar \u00d6zel Say\u0131s\u0131 \u2013IV, Yeni T\u00fcrkiye Stratejik Ara\u015ft\u0131rmalar Merkezi Yay\u0131n\u0131, Ankara, 2016. (\u201cDo\u011fu Karadeniz\u2019de Resmi \u0130deolojiler Ku\u015fatmas\u0131\u201d, 2. Bask\u0131, Belge Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, 2012); Murat \u00d6zden: \u201cAsimilasyonu M\u0131s\u0131r\u2019daki Sa\u011f\u0131r Sultan da biliyor!\u201d, 18 XII 2021, sonhaber.ch\/ circassiancenter.com\/tr; Yal\u00e7\u0131n Karada\u015f: \u201cEzberleri Bozmam\u0131z Gerekiyor!\u201d, 19 XII 2018, circassiancenter.com\/tr)<\/p>\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Ali İhsan Aksamaz (Ön açıklama: DW Türkçe’nin “Çerkesler” başlıklı haberini, içeriğini, kurgusunu; Çerkeslerin kimler olduğunu; Çarlık Rusyası zamanında Kafkasya’da uygulanan askerî operasyonları, Sovyetler Birliği ve Rusya Federasyonunun Çerkes politikasını; 2. Meşrutiyet ilânından sonra Osmanlı Türkiyesindeki Çerkes Aydınlarının faaliyetlerini; Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti\/ Kuzey Kafkasya Dağlı Cumhuriyetini; Ethem Beyi; Şark-i Karib Çerkesleri Temin-i Hukuk Cemiyetini; 2. Dünya […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"","ocean_second_sidebar":"","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"","ocean_custom_header_template":"","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"","ocean_menu_typo_font_family":"","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"on","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[135],"tags":[],"class_list":["post-22499","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-yazarlar-ali-ihsan-aksamaz-laz-kulturu","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22499","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=22499"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22499\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":22517,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22499\/revisions\/22517"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=22499"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=22499"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=22499"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"\"](\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/1-Yalcin-Karadas.jpg\")
<\/p>\n![\"\"](\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/2-Yalcin-Karadas.png\")
![\"\"](\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/3-Yalcin-Karadas.jpg\")
![\"\"](\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/4-Yalcin-Karadas.png\")
![\"\"](\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/5-Yalcin-Karadas.png\")
![\"\"](\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/6-Yalcin-Karadas.jpg\")
![\"\"](\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/7-Yalcin-Karadas.jpg\")
![\"\"](\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/8.jpg\")
<\/p>\n