{"id":2254,"date":"2019-02-22T18:38:25","date_gmt":"2019-02-22T18:38:25","guid":{"rendered":"http:\/\/circassiancenter.com\/tr\/?p=2254"},"modified":"2019-02-22T18:38:25","modified_gmt":"2019-02-22T18:38:25","slug":"14-mart-adige-dil-gunu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/14-mart-adige-dil-gunu\/","title":{"rendered":"14 MART AD\u0130GE D\u0130L G\u00dcN\u00dc"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\"><strong>SHOQUL \u0130lhan Aydemir<\/strong><br \/>\n<\/span><span style=\"font-family: Arial;\">13.03.2010<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Adigelerin kendilerine yurt edindikleri yer; kavimler kap\u0131s\u0131 diye an\u0131lan ve d\u00fcnya insanlar\u0131n\u0131n ge\u00e7i\u015f alan\u0131 olmas\u0131 onlar\u0131 tarihin her d\u00f6neminde sava\u015ftan ve gelip ge\u00e7en halklar\u0131n talan\u0131ndan etkilenmelerinden koruyamad\u0131. Her ne kadar Kafkas da\u011flar\u0131n\u0131n ge\u00e7it vermez yama\u00e7lar\u0131 ve s\u0131k ormanlar\u0131 onlar\u0131n yok olu\u015funa imkan vermemi\u015f ise de her gelip ge\u00e7enin ne t\u00fcr hasarlara yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 anlat\u0131lamayacak boyutlar\u0131 bulmu\u015ftur.<\/p>\n<p>B\u00fct\u00fcn bu nedenler art arda eklenince her d\u00f6nemde yerle\u015fik d\u00fczende olmalar\u0131na ra\u011fmen, yerle\u015fik olmayan halklar gibi olmak durumunda kal\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Her ge\u00e7i\u015f yapan halk ile birlikte onlar da korunakl\u0131 yerlere ta\u015f\u0131n\u0131p talan ge\u00e7tikten sonra geri ovalara yay\u0131lma hareketi i\u00e7erisinde can pazar\u0131 derdine d\u00fc\u015f\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc yerde de yaz\u0131 ile u\u011fra\u015fmak onlar i\u00e7in zor bir u\u011fra\u015f olmu\u015ftur.<\/p>\n<p>\u00c7e\u015fitli d\u00f6nemlerde Yunan-Pers ili\u015fkileri i\u00e7erisinde daha sonra da \u0130slam dininin kabul\u00fc ile Arap alfabesi ile ha\u015fir ne\u015fir olunmu\u015f ise de bunlar\u0131n temelde bir yere oturmas\u0131 pek m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131. \u00c7e\u015fitli d\u00f6nemlerde Adige dili yaz\u0131lmak istendi ise de bu i\u015fin zorlu\u011fu hep insanlar\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131na \u00e7\u0131kt\u0131.<\/p>\n<p>Zorlu\u011fun nedeni dilin yap\u0131s\u0131ndan kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131n da bilinen bir ger\u00e7ek oldu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131. Akan suyun, esen r\u00fczgar\u0131n ve yere d\u00fc\u015fen yapraklar\u0131n \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 h\u0131\u015f\u0131rt\u0131dan ku\u015flar\u0131n \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 seslere kadar geni\u015f sesleri i\u00e7erisinde bar\u0131nd\u0131ran Adige, Abhaz, Wub\u0131h ses dili gurubunu gemlemek pek m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131. D\u00fcnyada kullan\u0131la gelen 25 ile 33 ses aral\u0131kl\u0131 dillerdeki kullan\u0131lan sembol harflerle bu dili yaz\u0131l\u0131 hale getirmek \u00e7ok zor bir i\u015fti. Bu dillerde ise 60 ile 80 ses aral\u0131\u011f\u0131nda ses dili \u00f6zelli\u011fi ta\u015f\u0131yor ve sesler ayn\u0131 zamanda s\u00f6zc\u00fck \u00f6zelli\u011fi ta\u015f\u0131yor ve seslerdeki n\u00fcans farklar\u0131 s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn anlam\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftiriyordu.<\/p>\n<p>Yine de sesleri resimleme \u00e7abalar\u0131 her d\u00f6nemde olu\u015ftu. Son d\u00f6nemlerde ise d\u00fcnyada olup bitenlerden d\u00fc\u015f\u00fcnce sistemlerinden ve di\u011fer halklar\u0131n yaz\u0131nlar\u0131ndan kendi halk\u0131n\u0131 da haberdar etme istekleri daha \u00e7ok ileriye \u00e7\u0131kt\u0131 ve bu dillerde de \u00e7al\u0131\u015fmalara h\u0131z verildi. Yap\u0131lan t\u00fcm \u00e7al\u0131\u015fmalar bir\u00e7ok zorlukla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131. Dildeki ses \u00e7oklu\u011fu her d\u00f6nemde \u00e7\u0131kmazlar\u0131n\u0131 da beraberinde getirdi. Cari dillerdeki ses ve bu seslerdeki harf say\u0131s\u0131 yetersizli\u011fi her d\u00f6nemde yetersizli\u011fi ortaya koydu.<\/p>\n<p>Her ne olursa olsun bir \u015fekilde bu dilin ezgilerinin atas\u00f6zlerinin d\u00fcnya dillerine k\u00fclt\u00fcr\u00fcne kazand\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in bu dilin de yaz\u0131l\u0131yor olmas\u0131 gerekliydi. Dilin kurallar\u0131n\u0131n yaz\u0131l\u0131 hale getirilmesi bir zorunluluktu. Bu ama\u00e7la Gerek Latin, gerek Arap harfleri ile bir \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fma ortaya konuldu. Bu alanda NEGUMA \u015eora, PA\u00c7&#8217;A Be\u00e7 Mirza gibi bu alanda \u00e7al\u0131\u015fma yapanlar\u0131n ba\u015f\u0131nda say\u0131lacak \u015fekilde bir\u00e7ok ki\u015fi u\u011fra\u015f verdi, kay\u0131t alt\u0131na almaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n<p>Osmanl\u0131lar taraf\u0131ndan Kafkasya&#8217;dan dev\u015firip, M\u0131s\u0131r sultanlar\u0131na sat\u0131lan ve ordu i\u00e7erisinde yetene\u011fi fark edilip \u00f6zel bir e\u011fitime al\u0131nan, \u00e7e\u015fitli \u00fclkelerde e\u011fitildikten sonra d\u00fcnya sava\u015flar\u0131yla kaynad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde yurduna d\u00f6nd\u00fckten sonra bir s\u00fcre orduda \u00e7evirmenlik ve sonra da Tiflis \u00dcniversitesi&#8217;nde k\u00fcrs\u00fc ba\u015f\u0131na ge\u00e7en ve ayn\u0131 \u00fcniversitede Adige Dili K\u00fcrs\u00fcs\u00fc&#8217;n\u00fc de a\u00e7an; Frans\u0131zca, \u0130ngilizce, Arap\u00e7a, T\u00fcrk\u00e7e ve daha bir\u00e7ok dili de bilen <b>BIRSEY Umar <\/b>kendi dilinde ilk yaz\u0131l\u0131 metni 14 Mart 1855&#8217;te bas\u0131l\u0131 hale getirmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Bu g\u00fcn ilk olarak Adigey Cumhuriyeti&#8217;nde daha sonra da di\u011fer cumhuriyetlerde de dil g\u00fcn\u00fc olarak kabul edilmi\u015ftir. D\u00fcnyan\u0131n her neresinde Adige var ise orada bu g\u00fcn\u00fcn dil g\u00fcn\u00fc olarak kutlanmas\u0131 genel olarak kabul edilmi\u015ftir. Biz de bu g\u00fcn\u00fcn Adige dili gurubunun eksilmeden ve hasta diller konumundan kurtularak daha i\u015flek bir \u015fekilde Adigeler ve t\u00fcm d\u00fcnya k\u00fclt\u00fcrlerine katk\u0131 yapmas\u0131n\u0131 diliyorum.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>SHOQUL &#304;lhan Aydemir 13.03.2010 Adigelerin kendilerine yurt edindikleri yer; kavimler kap&#305;s&#305; diye an&#305;lan ve d&uuml;nya insanlar&#305;n&#305;n ge&ccedil;i&#351; alan&#305; olmas&#305; onlar&#305; tarihin her d&ouml;neminde sava&#351;tan ve gelip ge&ccedil;en halklar&#305;n talan&#305;ndan etkilenmelerinden koruyamad&#305;. Her ne kadar Kafkas da&#287;lar&#305;n&#305;n ge&ccedil;it vermez yama&ccedil;lar&#305; ve s&#305;k ormanlar&#305; onlar&#305;n yok olu&#351;una imkan vermemi&#351; ise de her gelip ge&ccedil;enin ne t&uuml;r hasarlara [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[101],"tags":[],"class_list":["post-2254","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-yazarlar-shoqul-ilhan-aydemir","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2254","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2254"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2254\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2255,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2254\/revisions\/2255"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2254"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2254"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2254"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}