{"id":22736,"date":"2022-01-23T14:30:53","date_gmt":"2022-01-23T20:30:53","guid":{"rendered":"http:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/?p=22736"},"modified":"2022-01-23T16:32:57","modified_gmt":"2022-01-23T22:32:57","slug":"kuban-seauhmann-2-3-kusak-sonra-adigeceyi-turkiyede-konusacak-kimseyi-bulamayacaksiniz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/kuban-seauhmann-2-3-kusak-sonra-adigeceyi-turkiyede-konusacak-kimseyi-bulamayacaksiniz\/","title":{"rendered":"KUBAN SEAUHMANN: \u201c2-3 KU\u015eAK SONRA AD\u0130GECE\u2019Y\u0130 T\u00dcRK\u0130YE\u2019DE KONU\u015eACAK K\u0130MSEY\u0130 BULAMAYACAKSINIZ!\u201d"},"content":{"rendered":"<p><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-22739\" src=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/KUBAN-SEAUHMANN-2-3-KUSAK-SONRA-ADIGECEYI-TURKIYEDE-b.png\" alt=\"\" width=\"571\" height=\"297\" \/><\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamaz\u00a0\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>(\u00d6n a\u00e7\u0131klama: Kafkasya\u2019y\u0131; \u00c7erkeslerin kimler oldu\u011funu; Kafkasya\u2019n\u0131n jeo-stratejik jeo-politik vb. a\u00e7\u0131lardan hi\u00e7 de\u011fi\u015fmeyen \u00f6nemini; 1908 Me\u015frutiyet il\u00e2n\u0131n\u0131n Kafkasya\u2019daki halklara etkilerini; (Kuzey Kafkasya) Da\u011fl\u0131 Halklar\u0131 Cumhuriyeti\u2019ni; \u201c\u00c7erkes\u201d Cumhuriyetlerinde \u201c\u00c7erkes\u201d dil(ler)inin g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki durumunu; Ethem Bey\u2019i; Kafkas Halklar\u0131 Federasyonu giri\u015fimini; \u201c\u00c7erkes\u201d\u00a0 dil(ler)inin g\u00fcn\u00fcm\u00fczde T\u00fcrk devlet okullar\u0131nda se\u00e7meli ders olmas\u0131n\u0131 vb. konular\u0131 \u00c7erkes ayd\u0131nlar\u0131ndan Kuban Seauhmann ile konu\u015ftum. 20 I 2022\/ Ali \u0130hsan Aksamaz)<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"alignnone  wp-image-22755\" src=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/79585204_10157717246657068_1963114471647870976_n.jpg\" alt=\"\" width=\"314\" height=\"419\" \/><\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamaz: <\/strong>sonhaber.ch\u2019deki okuyucular\u0131m\u0131z\u0131n \u201ckonu\u201dya ya tamamen yabanc\u0131 ya da kafalar\u0131n\u0131n \u00e7e\u015fitli sebeplerden dolay\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde kar\u0131\u015f\u0131k oldu\u011funu g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurarak sorular\u0131m\u0131 cevaplayaca\u011f\u0131n\u0131z\u0131 \u00fcmit ediyorum. Ayd\u0131nlar aras\u0131nda baz\u0131 etnik ve co\u011frafi adland\u0131rmalarda farkl\u0131 yakla\u015f\u0131mlar bulundu\u011funu da g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurarak baz\u0131 adland\u0131rmalar\u0131 t\u0131rnak i\u00e7inde kullanma ihtiyac\u0131 hissediyorum. \u201cKafkasya\u201dda bilinen zamanlardan bug\u00fcne kadar ya\u015fanm\u0131\u015f \u00f6nemli olay, olgu ve s\u00fcre\u00e7leri \u00f6nce kronolojik olarak ortaya koymam\u0131z\u0131n ve sonra da bunlar\u0131 etnik, din\u00ee ve ideolojik aidiyet ve \u00f6nyarg\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131n etkisinden uzak m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca objektif olarak de\u011ferlendirmemizin okuyucular\u0131m\u0131z a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6\u011fretici olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. \u00d6ncelikle, \u201cKafkasya\u201d dedi\u011fimiz zaman, size g\u00f6re hangi co\u011frafya anla\u015f\u0131lmal\u0131? Biliyorsunuz, baz\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131 ve ayd\u0131nlar\u0131n bu konuda farkl\u0131 yakla\u015f\u0131mlar\u0131 var. Baz\u0131lar\u0131, \u201cKafkasya\u201d adland\u0131rmas\u0131n\u0131n yaln\u0131zca Kuzey Kafkasya co\u011frafyas\u0131 i\u00e7in kullan\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini; baz\u0131lar\u0131 da\u00a0 \u201cKafkasya\u201d denildi\u011fi zaman, hem Kuzey hem de G\u00fcney Kafkasya\u2019n\u0131n anla\u015f\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini s\u00f6yl\u00fcyorlar. Bir ba\u015fka gurup yazar ve ayd\u0131n ise,\u00a0 bu co\u011frafya i\u00e7in \u201cKafkasya\u201d adland\u0131r\u0131lmas\u0131n de\u011fil de \u201cKafkas\/lar\u201d adland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n kullan\u0131lmas\u0131n\u0131n daha do\u011fru oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyorlar. Siz bu adland\u0131rmalar ve kapsad\u0131\u011f\u0131 co\u011frafya\/lar konusunda ne d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsunuz?<\/p>\n<p><strong>Kuban Seauhmann: <\/strong>Kafkasya, t\u00fcm d\u00fcnyada Kafkas da\u011flar\u0131n\u0131n g\u00fcney ve kuzey b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde kalan b\u00f6lgeye verilen add\u0131r.<\/p>\n<p>Yani, Kafkasya s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde kalan \u00fclkeler; Kranodar Krai, Adigey, Kara\u00e7ay-\u00c7erkessk, Kabardey-Balkar, Osetya, Kalmukya, \u0130ngu\u015fya, \u00c7e\u00e7enya, Da\u011f\u0131stan, Abhazya, G\u00fcrcistan, Ermenistan ve Azerbaycan\u2019d\u0131r.<\/p>\n<p>T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015fayanlar i\u00e7in ise, kafas\u0131nda kalpakla ya\u015fayan her \u00e7o\u011frafya \u2018\u2019Kafkas\u2019\u2019t\u0131r! Yani Azeri\u2019de Kafkas\u2019t\u0131r, Kazak da hatta hatta Kars bile! Hele bir de o ca\u011frafyada \u2018\u2019Kazaska\u2019\u2019 oynan\u0131yorsa, oras\u0131 \u2018\u2019kat\u0131ks\u0131z Kafkas\u2019\u2019t\u0131r! \u2018\u2019Kafkasya de\u011fil Kafkaslar\u2019\u2019 tart\u0131\u015fmas\u0131 tam bir deli sa\u00e7mas\u0131 abs\u00fcrtl\u00fckt\u00fcr. Avrupa deyince Almanya, Fransa, Hollanda; \u2018\u2019Avrupalar\u2019\u2019 deyince \u0130spanya, Portekiz, Bulgaristan, Yunanistan, Romanya, \u00c7ekya demek gibi bir \u015fey!<\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamaz: <\/strong>Kimlerin \u201c\u00c7erkes\u201d olarak adland\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fi konusunda \u201c\u00c7erkes\u201d ayd\u0131nlar\u0131 aras\u0131nda bile farkl\u0131 yakla\u015f\u0131mlar oldu\u011fu i\u00e7in \u201c\u00c7erkes\u201di t\u0131rnak i\u00e7inde kullanma ihtiyac\u0131 hissediyorum. Bunu bilmenizi isterim.<strong> \u00a0<\/strong>\u201c\u00c7erkes\u201d adland\u0131rmas\u0131 ilk olarak kimler taraf\u0131ndan kimleri tan\u0131mlamak i\u00e7in kulland\u0131? G\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u201c\u00c7erkes\u201d, Kafkasya ve di\u011fer \u00fclkelerdeki hangi halk(lar)\u0131 tan\u0131mlamak i\u00e7in kullan\u0131l\u0131yor; kullan\u0131lmal\u0131?<\/p>\n<p><strong>Kuban Seauhmann: <\/strong>\u00c7erkes s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn ilk kullananlar\u0131n Adigeler<strong> olmad\u0131\u011f\u0131 <\/strong>y\u00fczde y\u00fcz do\u011fru bir bilgi. <strong>Anavatanda ya\u015fayanlar kendilerine hala Adige derler.<\/strong> Kimin ilk kulland\u0131\u011f\u0131 konusunda \u00e7ok de\u011fi\u015fik iddialar var. Zaten \u00c7erkes s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc deforme edilerek g\u00fcn\u00fcm\u00fcze gelmi\u015f.<\/p>\n<p>Ancak, \u00c7erkes s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc de Kafkas gibi. Sokaktan bir insan\u0131 \u00e7evirip sorsan\u0131z Kafkasya\u2019da ya\u015fayan herkes \u00c7erkes\u2019tir. Bu durumun ba\u015f sorumlusu da ne yaz\u0131k ki kendimiziz. D\u00fcnya \u00fczerinde kendi orijinal ad\u0131n\u0131 kullanmay\u0131p, ba\u015fkas\u0131n\u0131n koydu\u011fu ad\u0131 kullanan tek diasporay\u0131z. Oysa bizim as\u0131l ad\u0131m\u0131z Adige!<\/p>\n<p>Ayr\u0131ca \u00c7erkes ad\u0131, T\u00fcrkiye\u2019de politik anlamda \u00e7ok \u00f6nemli. Rus-Osmanl\u0131 ili\u015fkilerinden, Rus-T\u00fcrkiye ili\u015fkilerine kadar, Kafkasya\u2019dan ka\u00e7\u0131p T\u00fcrkiye\u2019ye gelmi\u015f halklara \u2018\u2019Siz akrabas\u0131n\u0131z\u2019\u2019 denilerek \u2018\u2019Kafkas-\u00c7erkes\u2019\u2019 ad\u0131 alt\u0131nda \u00f6rg\u00fctlendirilip Rusya\u2019ya kar\u015f\u0131 gerekti\u011finde kullan\u0131lmak \u00fczere elde tutulmaktad\u0131r. Oysa bir Adige ile bir \u00c7e\u00e7en\u2019in ya da Avar\u2019\u0131n akrabal\u0131\u011f\u0131, bir \u0130ngiliz\u2019le bir \u00c7inli akrabal\u0131\u011f\u0131 kadard\u0131r! Diaspora mant\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re; \u0130ngiliz de \u00e7ay d\u00fc\u015fk\u00fcn\u00fc, \u00c7inli de, o zaman akrabal\u0131k olmal\u0131!<\/p>\n<p>Kafkasya\u2019daki cumhuriyetler d\u0131\u015f\u0131nda, gerek T\u00fcrkiye gerek d\u00fcnyada \u00c7erkes tan\u0131m\u0131 orada ya\u015fayan her halk i\u00e7in kullan\u0131l\u0131yor. Art\u0131k o kadar kan\u0131ksanm\u0131\u015f ki, diasporada ya\u015fayan \u00e7o\u011fu Adige, kendini her ortamda \u00c7erkes olarak tan\u0131ml\u0131yor.<\/p>\n<p>Anavatandakiler kendilerine Adige demeye sonsuza kadar devam edecekler, diasporadakiler de 5-6 ku\u015fak sonra bulunduklar\u0131 topraklarda hangi ulus ya\u015f\u0131yorsa o adla ya\u015famlar\u0131na devam edecekler. T\u00fcrkiye\u2019deki T\u00fcrk, \u00dcrd\u00fcn\u2019deki Arap! Hatta g\u00fcn\u00fcm\u00fczde bile tan\u0131d\u0131m Adigelerin y\u00fczde 60\u2019\u0131 kendini T\u00fcrk olarak tan\u0131ml\u0131yor. \u00dcnl\u00fc simalar i\u00e7inde onlarca isim, var oran\u0131 oradan da hesaplayabilirsiniz.<\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamaz: <\/strong>Ge\u00e7mi\u015fte de, bug\u00fcn de \u201c\u00c7erkesler\u201din ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 co\u011frafya jeo-stratejik, jeo-politik vb. a\u00e7\u0131lardan \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir \u00f6neme sahip.<strong>\u00a0 <\/strong>\u00c7arl\u0131k Rusyas\u0131, Kafkasya\u2019da tam h\u00e2kimiyet sa\u011flayana kadar<strong> \u201c<\/strong>\u00c7erkes\u201d kabilelerinin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 co\u011frafyan\u0131n, o g\u00fcnk\u00fc d\u00fcnya ticaret yollar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan da \u00f6nemi neydi? \u00c7erkes kabilelerinin, K\u0131r\u0131m Hanl\u0131\u011f\u0131 ile ili\u015fkileri ne d\u00fczeydeydi? Daha sonra, \u00c7arl\u0131k Rusyas\u0131n\u0131n b\u00f6lgedeki tam h\u00e2kimiyetiyle, d\u00fcnya ticareti a\u00e7\u0131s\u0131ndan o co\u011frafyan\u0131n \u00f6nemi neden azald\u0131? O d\u00f6nemlerde \u201c\u00c7erkes\u201d kabilelerinin hem kendi aralar\u0131ndaki ve hem de b\u00f6lge d\u0131\u015f\u0131 di\u011fer b\u00fcy\u00fck \u00fclkelerle ili\u015fkileri nas\u0131l geli\u015fti?\u00a0 O d\u00f6nemlerde \u201c\u00c7erkes\u201d kabilelerindeki \u00fcretim, m\u00fclkiyet, payla\u015f\u0131m konusunda da katk\u0131da bulunur musunuz? \u00a0<strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p><strong>Kuban Seauhmann: <\/strong>Ge\u00e7mi\u015fte de g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de Adigelerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 co\u011frafya jeo-stratejik, jeo-politik vb. a\u00e7\u0131lardan \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir \u00f6neme sahip d\u00fc\u015f\u00fcncenize kat\u0131lm\u0131yorum. Bu kendisine \u00f6nem atfetme hastal\u0131\u011f\u0131d\u0131r. D\u00fcnya \u00fczerinde, gerek ge\u00e7mi\u015fte gerek g\u00fcn\u00fcm\u00fczde bana bir tek \u00fclke g\u00f6sterin ki jeo-stratejik, jeo-politik vb. a\u00e7\u0131lardan \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir \u00f6neme sahip olmas\u0131n!<br \/>\nKaradeniz\u2019e s\u0131n\u0131r\u0131 olan bir tek Adigey mi vard\u0131?<\/p>\n<p>Adigeler, kendilerini hi\u00e7bir alanda geli\u015ftiremediler. Bunun nedenleri apayr\u0131 ve \u00e7ok uzun bir konu. Hala da geli\u015ftiremiyorlar. Ge\u00e7mi\u015fteki K\u0131r\u0131m Hanl\u0131\u011f\u0131 ile ili\u015fkileri, bug\u00fcn T\u00fcrkiye diasporas\u0131n\u0131n Rusya ile ili\u015fkileri ile ayn\u0131yd\u0131. <strong>Yani tek kelimeyle ilkeldi.<\/strong> Diplomasi bilmeyen, politika bilmeyen, ekonomi bilmeyen, sosyoloji bilmeyen, d\u00fcnyadan bihaber bir toplulu\u011fun ayakta kalmas\u0131 olas\u0131 m\u0131?<\/p>\n<p>O nedenle hala sizin bize sordu\u011funuz sorular ge\u00e7mi\u015fle ilgili. Sizi su\u00e7lam\u0131yorum. Microsoft\u2019u biz Adigeler kurmu\u015f olsayd\u0131k, TOYOTA otomobillerinin yarat\u0131c\u0131s\u0131 ve \u00fcreticisi biz olsayd\u0131k, Mozartlar\u0131m\u0131z, Vivaldilerimiz olsayd\u0131, Real Madrid gibi futbol tak\u0131mlar\u0131m\u0131z olsayd\u0131, 600 y\u0131ll\u0131k \u00fcniversitelerimiz olsayd\u0131; siz bana farkl\u0131 sorular sorard\u0131n\u0131z. Ama ne yaz\u0131k ki, uyduruk kahramanl\u0131k \u00f6yk\u00fcleriyle desteklenmi\u015f, uyduruk bir tarihe sahibiz.<\/p>\n<p>Tek \u00f6v\u00fcnebildikleri dans olan bir halk\u0131z! Ger\u00e7i danslar\u0131m\u0131z da oryantalle\u015fti, akrobatla\u015ft\u0131 ama ne gam!<\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamaz:\u00a0 <\/strong>G\u00fcn\u00fcm\u00fczde, T\u00fcrkiye\u2019deki \u201c\u00c7erkes\u201d ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n \u201ctabu\u201d konular\u0131ndan biri de \u015eeyh \u015eamil. Baz\u0131 \u201c\u00c7erkes\u201d ayd\u0131nlar\u0131, \u015eeyh \u015eamil\u2019i sahipleniyor. Baz\u0131 \u201c\u00c7erkes\u201d ayd\u0131nlar\u0131 ise, \u015eeyh \u015eamil\u2019i \u201cgerici ve \u0130ngiliz emperyalizminin yanda\u015f\u0131\u201d olarak g\u00f6r\u00fcyor ve tamamen reddediyor. \u015eeyh \u015eamil ve m\u00fccadelesini o g\u00fcnk\u00fc d\u00fcnya ve b\u00f6lge dengeleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011ferlendirir misiniz?<\/p>\n<p><strong>Kuban Seauhmann: <\/strong>\u015eeyh \u015eamil, o d\u00f6nemin Ba\u011fdadi\u2019siydi (I\u015e\u0130D\u2019in ba\u015f\u0131). Bir ayd\u0131n\u0131n \u015eamil\u2019i sahiplenmesi onun ayd\u0131n de\u011fil diasporan\u0131n Do\u011fu Perin\u00e7ek\u2019i oldu\u011funun g\u00f6stergesidir! Yani \u015eeyh \u015eamil\u2019den anti-emperyalist yarat\u0131lamaz! Adam\u0131n kendi emperyal ama\u00e7l\u0131yd\u0131 zaten.<\/p>\n<p>\u015eeyh \u015eamil d\u00fcnya dengesini de\u011fi\u015ftirebilecek ne bilgiye ne de yetene\u011fe sahipti. O nedenle b\u0131rak\u0131n\u0131z d\u00fcnyay\u0131 Kafkasya b\u00f6lgesinde Da\u011f\u0131stan ve \u00c7e\u00e7enya d\u0131\u015f\u0131nda hi\u00e7bir etkisi olamad\u0131. Bir tek T\u00fcrkiye diasporas\u0131nda 1960\u2019l\u0131 y\u0131llarda propaganda ama\u00e7l\u0131 ad\u0131 s\u0131k\u00e7a kullan\u0131ld\u0131. O kadar. O g\u00fcnlerde do\u011fan diaspora \u00e7ocuklar\u0131na \u015eamil ad\u0131 verilirdi. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde art\u0131k daha \u00e7ok kendi halk\u0131n\u0131n orijinal isimleri kullan\u0131l\u0131yor. Anti parantez; \u015eamil\u2019in Adigelikle uzaktan yak\u0131ndan alakas\u0131 yoktu. Kendisi Avar\u2019d\u0131.<\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamaz: <\/strong>\u00dclkemizde1908 Me\u015frutiyetinin il\u00e2n\u0131 m\u00fccadelesine her milliyetten ayd\u0131n\u0131m\u0131z destek verdi. 1908 Me\u015frutiyeti sonras\u0131 \u00fclkemizde g\u00f6r\u00fclmemi\u015f bir \u00f6zg\u00fcrl\u00fck havas\u0131 esti. Ayd\u0131nlar\u0131m\u0131z hem ortak vatan duygusuyla hareket edip Osmanl\u0131 T\u00fcrkiye\u2019sini her bak\u0131mdan kalk\u0131nd\u0131rmak amac\u0131yla hareket ettiler,\u00a0 hem de aidiyet duyduklar\u0131 milliyetin anadilini- k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc ya\u015fatmak i\u00e7in\u00a0 \u00f6rg\u00fctlenme ve yay\u0131n faaliyetlerine ba\u015flad\u0131lar.\u00a0 Kentli \u201c\u00c7erkes\u201d ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n, 1908 Me\u015frutiyetinin sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 h\u00fcrriyet ikliminde yapt\u0131klar\u0131 k\u00fclt\u00fcrel faaliyetler ve yay\u0131nlad\u0131klar\u0131 eserler, a\u00e7t\u0131klar\u0131 okullar \u00c7arl\u0131k Rusya\u2019s\u0131 dilbilimcilerini nas\u0131l etkiledi; b\u00fct\u00fcn bu \u00e7al\u0131\u015fmalar, Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin \u201cmilliyetler politikas\u0131\u201dn\u0131 \u00c7erkes dil(ler)i a\u00e7\u0131s\u0131ndan nas\u0131l etkiledi? 1908 Me\u015frutiyeti sonras\u0131 Kentli \u201c\u00c7erkes\u201d ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n Osmanl\u0131 T\u00fcrkiye\u2019sinde yapm\u0131\u015f olduklar\u0131 k\u00fclt\u00fcrel \u00e7al\u0131\u015fmalar Sovyet\/ Rus Devlet akl\u0131n\u0131 daha sonra nas\u0131l, ne derecede etkiledi? B\u00fct\u00fcn bu konular\u0131 nas\u0131l de\u011ferlendiriyorsunuz?<\/p>\n<p><strong>Kuban Seauhmann: <\/strong>Do\u011fru oturup, do\u011fru konu\u015fmam\u0131z gerek! E\u011fer Sovyetler Birli\u011fi olmasayd\u0131, d\u00fcnya \u00fczerinde Adigece bir literat\u00fcr olu\u015fmazd\u0131. Bu a\u00e7\u0131dan bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda ne Me\u015frutiyet T\u00fcrkiye\u2019sinin ne \u00c7arl\u0131k Rusya\u2019s\u0131n\u0131n Adige dili \u00fczerinde olumlu bir etkisi oldu. Olsa zaten \u015fu anda T\u00fcrkiye\u2019de dil bilen say\u0131s\u0131 yerlerde s\u00fcr\u00fcnmezdi. Her 50 bin Adige\u2019den biri dilini konu\u015fabiliyorsa \u00f6p\u00fcp ba\u015fa koymak gerek!<\/p>\n<p>1908 Me\u015frutiyeti sonras\u0131 Kentli \u201c\u00c7erkes\u201d ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n Osmanl\u0131 T\u00fcrkiye\u2019sinde yapm\u0131\u015f olduklar\u0131 k\u00fclt\u00fcrel \u00e7al\u0131\u015fmalar Sovyet\/ Rus Devlet akl\u0131n\u0131 etkiledi\u011fine ili\u015fkin bir veri g\u00f6rmedim.<\/p>\n<p>G\u00fcn\u00fcm\u00fcz \u00fczerinden de\u011ferlendirirsek; Adige toplumunu incelerken, n\u00fcfus \u00e7o\u011funlu\u011funun T\u00fcrkiye\u2019de olmas\u0131 nedeniyle hatal\u0131 alg\u0131lar ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. \u015eunu \u00e7ok net ortaya koymak gerek. 600-700 bin n\u00fcfuslu anavatan ile 6-7 milyon (ki, bu rakam bana g\u00f6re abart\u0131l\u0131, en fazla 2-3 milyon olmal\u0131) diaspora aras\u0131nda \u00e7ok derin fark var. Her alanda! Anavatanda \u00fcretilen literat\u00fcr\u00fcn<strong> y\u00fcz binde biri <\/strong>diasporada yok! Yani u\u00e7urum o denli b\u00fcy\u00fck! Ba\u015fkentlerimizden Maykop\u2019un n\u00fcfusu 150 bin. <strong>Bu k\u00fc\u00e7\u00fck (!) ba\u015fkentimiz olimpiyat \u015fampiyonlar\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131rken, 6-7 milyonluk diasporadan b\u0131rak\u0131n olimpiyat\u0131, hal\u0131 saha turnuvalar\u0131 \u015fampiyonu bile \u00e7\u0131km\u0131yor. <\/strong>Sovyetlerin etkisi g\u00fcn\u00fcm\u00fczde bile her alanda g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamaz:<\/strong> G\u00fcn\u00fcm\u00fcz Rusya Federasyonunu cumhuriyetlerinden Kara\u00e7ay-\u00c7erkesya, Kabardey- Balkarya, \u00c7e\u00e7enistan, \u0130ngu\u015fya, Kuzey Osetya ile Da\u011f\u0131stan,\u00a0 (1917- 21, Kuzey Kafkasya) Da\u011fl\u0131 Halklar\u0131 Cumhuriyeti i\u00e7inde yer al\u0131yordu. Bu federal yap\u0131n\u0131n kurulu\u015f ve y\u0131k\u0131l\u0131\u015f s\u00fcrecine ili\u015fkin de\u011ferlendirme yapar m\u0131s\u0131n\u0131z? \u00a0(Kuzey Kafkasya) Da\u011fl\u0131 Halklar\u0131 Cumhuriyeti, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde, T\u00fcrkiye\u2019deki \u201c\u00c7erkes\u201d ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n birka\u00e7 \u201ctabu\u201d siyas\u00ee konudan biri. Ben \u00f6yle anl\u0131yorum. Bir \u201ctabu\u201d, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u201c\u00c7erkes\u201d ayd\u0131nlar\u0131, Da\u011fl\u0131 Halklar\u0131 Cumhuriyeti\u2019ni ya bug\u00fcnk\u00fc siyas\u00ee- ideolojik duru\u015flar\u0131na g\u00f6re ortaya koyup sahipleniyorlar ya da tamamen reddediyorlar. Bir kesim ayd\u0131n, Da\u011fl\u0131 Halklar\u0131 Cumhuriyeti\u2019ni Alman Emperyalizminin Enver Pa\u015fa vas\u0131tas\u0131yla Kafkasya\u2019da \u201cSosyalist Anavatan\u201da kar\u015f\u0131 uygulamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 gerici bir proje oldu\u011funu iddia ediyor. Bir ba\u015fka kesim ayd\u0131n ise, Da\u011fl\u0131 Halklar\u0131 Cumhuriyeti\u2019nin bug\u00fcn bile Kuzey Kafkasya Halklar\u0131n\u0131n ortak \u00f6zg\u00fcrl\u00fck m\u00fccadelesine bir \u00f6rnek hukuk\u00ee temel oldu\u011funu ve kendilerine \u0131\u015f\u0131k tuttu\u011funu vurguluyor. Ne var ki, Sefer E. Berzeg\u2019in Da\u011fl\u0131 Halklar\u0131 Cumhuriyeti\u2019ne ili\u015fkin kendi \u00f6zel \u00e7abalar\u0131yla i\u011fne ile kuyu kazar misali elde etti\u011fi ve yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 belge ve bilgiler d\u0131\u015f\u0131nda di\u015fe dokunur yay\u0131nlanm\u0131\u015f pek bir \u015fey yok. Ben b\u00f6yle de\u011ferlendiriyorum. Vurgulamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m bu konularda ayd\u0131nlat\u0131c\u0131 bilgiler verir misiniz?<\/p>\n<p><strong>Kuban Seauhmann: <\/strong>Asl\u0131nda sorular\u0131n\u0131z\u0131n t\u00fcm\u00fcn\u00fc, kendiniz yan\u0131tlam\u0131\u015fs\u0131n\u0131z: \u2018\u2019 Sefer E. Berzeg\u2019in Da\u011fl\u0131 Halklar\u0131 Cumhuriyeti\u2019ne ili\u015fkin kendi \u00f6zel \u00e7abalar\u0131yla i\u011fne ile kuyu kazar misali elde etti\u011fi ve yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 belge ve bilgiler d\u0131\u015f\u0131nda di\u015fe dokunur yay\u0131nlanm\u0131\u015f pek bir \u015fey yok.\u2019\u2019<\/p>\n<p>Ben \u2018\u2019Da\u011fl\u0131 Halklar\u0131 Cumhuriyeti\u2019 konusunu ne do\u011fru ne yanl\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcyorum. <strong>Tek kelimeyle komik buluyorum. <\/strong>Oradaki halklar\u0131n san\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi ortak \u00f6zelli\u011fi yok! Daha \u00f6nce de belittim, \u0130ngiliz ile \u00c7inli\u2019nin ortak \u00f6zelli\u011fi kadar var! N\u00fcfus olarak az olduklar\u0131 i\u00e7in, n\u00fcfus olarak \u00e7ok olan \u00fclkeler \u00fczerlerinde egemenlik kurmak i\u00e7in bu t\u00fcr \u2018\u2019birle\u015ftirme\u2019\u2019 denemeleri yapm\u0131\u015flard\u0131r. Ancak ne ge\u00e7mi\u015fte ne g\u00fcn\u00fcm\u00fczde yarar\u0131 olmam\u0131\u015ft\u0131r. Ayn\u0131 dili konu\u015fmayan, ayn\u0131 dine inanmayan, k\u00fclt\u00fcrel olarak y\u00fczde 90 farkl\u0131 olan halklar\u0131 bir araya nas\u0131l getireceksiniz? Bir tek ekonomik birliktelik s\u00f6z konusu olabilir (Avrupa Birli\u011fi gibi) o da olanaks\u0131z, \u00e7\u00fcnk\u00fc ad\u0131 ge\u00e7en cumhuriyetler anca kendi kar\u0131nlar\u0131n\u0131 doyuruyorlar.<\/p>\n<p>Kafkasya\u2019daki cumhuriyetleri tek \u00e7at\u0131 alt\u0131nda toplama mant\u0131\u011f\u0131 ile \u2018\u2019Bunlar\u0131n hepsi kalpak takt\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re ayn\u0131lar\u2019\u2019 mant\u0131\u011f\u0131 ayn\u0131! Ayr\u0131ca; \u00f6nce Sovyetler Birli\u011fi\u2019nde, \u015fu anda da Rusya Federasyonu\u2019nun \u00e7at\u0131s\u0131 alt\u0131nda zaten birlikteler, neden b\u00f6yle g\u00fc\u00e7l\u00fc (\u00f6zellikle ekonomik anlamda) bir birlikten \u00e7\u0131k\u0131p, fakirlikle bo\u011fu\u015fsunlar. Da\u011fl\u0131 Halklar\u0131 Cumhuriyeti, Kafkas Halklar\u0131 Federasyonu, Birle\u015fik Kafkasya vb. olu\u015fumlar \u00fctopik bile de\u011fil, komik organizasyonlard\u0131r, nitekim taraftar bulamad\u0131klar\u0131 i\u00e7in zamanla kaybolup gidiyorlar.<\/p>\n<p>Bu t\u00fcr birle\u015fmeleri savunanlara \u2018\u2019Ortak dil hangisi olacak? T\u00fcrk\u00e7e? Adigece? Oset\u00e7e? \u00c7e\u00e7ence? Avarca? Lezgice, Lah\u00e7a, Abhazca?\u2019\u2019 sorusunu sorman\u0131z yeterli. Alaca\u011f\u0131n\u0131z yan\u0131t bu birle\u015fmenin ne kadar komik bir \u00e7aba oldu\u011funu size g\u00f6sterecektir.<\/p>\n<p>Da\u011fl\u0131 Halklar\u0131 Cumhuriyeti ve benzeri yap\u0131lanma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n neden ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fczden \u00f6rnek vererek anlatay\u0131m. 1960 ve 70\u2019li y\u0131llarda diasporan\u0131n Kafkasya k\u00f6kenli halklar\u0131 dernek kurduklar\u0131nda derne\u011fin ad\u0131 <strong>T\u00fcrk Kafkas Derne\u011fi<\/strong> olmak zorundayd\u0131. <strong>Kafkas olman\u0131z yetmiyordu, bir de T\u00fcrk olacakt\u0131n\u0131z.<\/strong> S\u0131k\u0131ysa Adige Derne\u011fi, Oset Derne\u011fi, \u00c7e\u00e7en Derne\u011fi isimlerini kullan\u0131n! Derne\u011fin a\u00e7\u0131lmas\u0131na izin verilmedi\u011fi gibi ba\u015fvuranlar an\u0131nda kodese t\u0131k\u0131l\u0131rd\u0131. B\u00f6yle 20 y\u0131la yak\u0131n diaspora denetim alt\u0131nda tutuldu. Sonra d\u00fcnya ile birlikte T\u00fcrkiye\u2019de de \u00f6zg\u00fcrl\u00fck istekleri artmaya ba\u015flay\u0131nca, \u2018\u2019iyi tamam T\u00fcrk\u2019\u00fc kald\u0131r\u0131n Kafkas\u2019\u0131 kullan\u0131n dendi. 80\u2019li y\u0131llar da Kafkas Derne\u011fi olarak ge\u00e7ti. Bu arada hem \u00f6zg\u00fcrl\u00fck isteklerinin artmas\u0131, hem de diasporan\u0131n kontrol\u00fcn\u00fcn zorla\u015fmas\u0131yla 90\u2019l\u0131 y\u0131llarda \u2018\u2019Kafkas\u2019\u2019 ad\u0131 \u2018\u2019Kuzey Kafkasya\u2019\u2019 ismi ile g\u00fcncellendi! B\u00f6ylece g\u00fcneydeki \u2018\u2019Kafkaslar\u2019\u2019 devre d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rak\u0131ld\u0131! 20 y\u0131l da b\u00f6yle devam etti. 2010\u2019dan sonra yava\u015f yava\u015f \u2018\u2019\u00c7erkesya\u2019\u2019 ad\u0131 moda (!) olmaya ba\u015flad\u0131. <strong>S\u00f6ylediklerimden geli\u015fmeleri izleyebiliyor musunuz?<\/strong> <strong>Da\u011fl\u0131 Halklar\u0131 Cumhuriyeti\u2019nden \u00c7erkesya\u2019ya uzanan bir yol! <\/strong>Peki bu yolun m\u00fcteahhidi kim? T\u00fcm \u2018\u2019\u00c7erkes Ayd\u0131nlar\u0131\u2019\u2019 bu m\u00fcteahhidi bilir ama s\u00f6yleyemez. Kendimi ayd\u0131n olarak tan\u0131mlamayay\u0131m ama ben de s\u00f6yleyemem!<\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamaz:<\/strong> G\u00fcn\u00fcm\u00fczde, Rusya Federasyonu\u2019na \u201c\u00c7erkes\u201d Cumhuriyetlerinde ya\u015fayan \u201c\u00c7erkes\u201d dil(ler)indeki radyo-tv- gazete vb. yay\u0131nlar hakk\u0131nda bilgi verir misiniz? Sovyetler Birli\u011fi d\u00f6neminde ve g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki Rusya Federasyonu\u2019nda yap\u0131lm\u0131\u015f ve yap\u0131lmakta olan \u201c\u00c7erkes\u201d dil(ler)indeki radyo-tv- gazete vb. yay\u0131nlar diyasporadaki \u201c\u00c7erkesleri\u201d anadilleri bak\u0131m\u0131ndan ne \u00f6l\u00e7\u00fcde olumlu olarak etkiliyor? Bu konuda bir de\u011ferlendirme yapar m\u0131s\u0131n\u0131z?<\/p>\n<p><strong>Kuban Seauhmann: <\/strong>Anavatanda 24 saat Adige dilinde yay\u0131n yapan televizyon yok. Bu konuda yasal bir engel de yok. Tek engel televizyon kuracak i\u015f insan\u0131n\u0131n olmamas\u0131. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde, sosyal medya nedeniyle televizyonlar ciddi anlamda gelir kayb\u0131na u\u011frad\u0131lar. Bundan sonra 24 saat Adigece yay\u0131n yapan televizyon kurulmas\u0131n\u0131 zor g\u00f6r\u00fcyorum. Radyo ve gazete \u00e7ok\u00e7a var. <strong>Diasporan\u0131n dili unutmamas\u0131n\u0131n y\u00f6ntemini bulmak, \u00f6l\u00fcme \u00e7are bulmak gibi olanaks\u0131z.<\/strong> Adigey\u2019den yap\u0131lacak Adigece yay\u0131nlar\u0131n hi\u00e7bir etkisi olmaz. Sonu\u00e7ta Adigece yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir YouTube videosunu 100 ki\u015fi izlenmi\u015fse, T\u00fcrk\u00e7e yay\u0131nlanan videoyu 20 bin ki\u015fi izlemi\u015f oluyor. <strong>Sokakta konu\u015famad\u0131\u011f\u0131n bir dilin, televizyonlarla, gazetelerle, radyolarla ya\u015fatma \u015fans\u0131 yoktur!<\/strong><\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamaz: <\/strong>1920\u2019lerdeki Ankara ve Sovyet Rusya\u2019daki Devlet Ak\u0131llar\u0131n\u0131 dikkate almadan, o d\u00f6nemki b\u00f6lge ve d\u00fcnya dengelerini bilmeksizin Anadolu ve Kafkasya\u2019da ya\u015fanm\u0131\u015f olay, olgu ve s\u00fcre\u00e7lerin bug\u00fcn sa\u011fl\u0131kl\u0131 olarak de\u011ferlendirilebilece\u011fine inanm\u0131yorum.<strong>\u00a0\u00a0 <\/strong>G\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u201c\u00c7erkes\u201d ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n siyas\u00ee- ideolojik duru\u015flar\u0131na g\u00f6re ortaya koyup ya tamamen sahiplendikleri ya k\u0131smen sahiplendikleri ya da tamamen reddettikleri bir di\u011fer \u201ctabu\u201d da Ethem Bey. Ethem Bey\u2019in Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131\u2019ndaki \u00e7ok \u00f6nemli katk\u0131lar\u0131n\u0131 hepimiz biliyoruz. Vicdan sahibi insanlar olarak Ethem Bey\u2019in Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131\u2019ndaki katk\u0131lar\u0131n\u0131 hi\u00e7 birimiz ink\u00e2r edemeyiz. Ad\u0131na mar\u015f bestelendi\u011fini, hatta Ankara\u2019ya geli\u015finde bu mar\u015f e\u015fli\u011finde kar\u015f\u0131land\u0131\u011f\u0131n\u0131 da biliyoruz. Ancak siz de biliyorsunuz, Ethem Bey, i\u015fgalci d\u00fc\u015fmana kar\u015f\u0131 partizan\u00a0faaliyetlerini \u00c7erkes oldu\u011fu ve \u00c7erkes kimli\u011fi m\u00fccadelesi verdi\u011fi i\u00e7in de\u011fil, Ankara H\u00fck\u00fcmetine ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde\u00a0\u00a0ve vatanperver oldu\u011fu i\u00e7in y\u00fcr\u00fctt\u00fc. Ethem Bey\u2019in o g\u00fcnk\u00fc d\u00fcnya ve b\u00f6lge dengelerini bildi\u011fini ve o dengelere g\u00f6re de hareket etti\u011fini bug\u00fcn hi\u00e7 birimiz s\u00f6yleyemeyiz. Ethem Bey\u2019in an\u0131lar\u0131 yay\u0131nland\u0131. Bu an\u0131lar\u0131nda yazd\u0131klar\u0131 da bizi do\u011fruluyor. Ethem Bey konusu d\u00f6nemine g\u00f6re etnik de\u011fil, siyas\u00ee bir konu, bir iktidar m\u00fccadelesi konusu. Ethem Bey\u2019in itibar\u0131n\u0131n iadesi ve naa\u015f\u0131n\u0131n \u00dcrd\u00fcn\u2019den T\u00fcrkiye\u2019ye getirilmesi sizce yak\u0131n bir gelecekte ger\u00e7ekle\u015febilir mi? \u201cYeni D\u00fcnya Gazetesi ve \u201cYe\u015fil Ordu ve Bol\u015fevik Taburu\u201d konular\u0131n\u0131 da dikkate alarak Ethem Bey konusunu de\u011ferlendirir misiniz?<\/p>\n<p><strong>Kuban Seauhmann: <\/strong>Ne yaz\u0131k ki Ethem Bey hakk\u0131nda ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bilgi sahibi de\u011filim.<\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamaz:<\/strong> T\u00fcrkiye\u2019deki \u201c\u00c7erkes\u201d ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n, Kafkasya\u2019da yak\u0131n ge\u00e7mi\u015fte ya\u015fanan trajik olaylar\u0131 do\u011fru olarak anlad\u0131klar\u0131n\u0131, de\u011ferlendirdiklerini ve ona g\u00f6re de saf tuttuklar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor musunuz?\u00a0\u00a0Ya da Kafkasya\u2019da yak\u0131n ge\u00e7mi\u015fte ya\u015fanan trajik geli\u015fmelerde saf tutmalar\u0131n\u0131n ill\u00e2 da gerekli oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor musunuz?\u00a0\u00a01989\u2019da kurulan ve ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 1990\u2019da Musa \u015eenibe\u2019nin \u00fcstlendi\u011fi Kafkas Halklar\u0131 Federasyonunu ili\u015fkin de\u011ferlendirme yapar m\u0131s\u0131n\u0131z?. Musa \u015eenibe, ba\u015fkenti Sohum olan bir Kafkas Halklar\u0131 Federasyonunun kurulmas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesindeydi. Daha sonraki s\u00fcre\u00e7te Musa \u015eenibe, Kuzey Kafkasyal\u0131lardan olu\u015fan\u00a0\u00a0ve \u201cYe\u015fil Bereliler\u201d\u00a0\u00a0adl\u0131 3000\u00a0\u00a0ki\u015filik bir partizan gurubunun\u00a0\u00a0olu\u015fturulmas\u0131na da \u00f6nderlik etti. Bu yap\u0131y\u0131 o zaman \u00c7e\u00e7enya eski Devlet Ba\u015fkan\u0131 Cahar Dudayev d\u0131\u015f\u0131nda resmen destekleyen y\u00f6netici yoktu. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde, bu yap\u0131 ne durumda? Kafkas Halklar\u0131 Federasyonu, 1992\u2019de Grozni\u2019de yapt\u0131\u011f\u0131 temsilciler toplant\u0131s\u0131nda G\u00fcrcistan\u2019a kar\u015f\u0131 sava\u015f il\u00e2n etti. \u201cYe\u015fil Bereliler\u201d, Abhazya\u2019n\u0131n G\u00fcrcistan\u2019dan ayr\u0131lmas\u0131nda aktif rol oynad\u0131; Abhazya, G\u00fcrcistandan 1993\u2019te facto olarak ayr\u0131ld\u0131. Abhazya\u2019da etnik temizlik ve insan trajedileri ya\u015fand\u0131: 1989\u2019da Abhazyada ya\u015fayan G\u00fcrc\u00fcler, Megreller, Svanlar ve Lazlar \u00fclke n\u00fcfusunun y\u00fczde 45.7\u2019siydi; bunlar\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011fu Megreldi. 2011 y\u0131l\u0131 itibar\u0131yla Abhazyada ya\u015fayan G\u00fcrc\u00fc, Megrel, Svan ve Lazlar\u0131n n\u00fcfusunun genel n\u00fcfusa oran\u0131 y\u00fczde 19.2. G\u00fcrc\u00fcler, Megreller, Svanlar ve Lazlar ister Abhazyada yerli olsunlar isterse de sonradan yerle\u015fmi\u015f olsunlar, Abhazyan\u0131n emekda\u015flar\u0131yd\u0131. G\u00fcrcistan\u0131n Sovyetler Birli\u011fi y\u0131k\u0131ld\u0131ktan sonraki ilk\u00a0 Devlet Ba\u015fkan\u0131 Zviad Gamsakhurdia\u2019n\u0131n Bat\u0131ya, ABD\u2019ye \u015firin g\u00f6r\u00fcnme ve deste\u011fini alma politikas\u0131 \u00e7ok pahal\u0131ya maloldu: Kendisi bir i\u015f sava\u015f, ard\u0131ndan gelen bir darbeyle \u00a0iktidardan uzakla\u015ft\u0131r\u0131lmakla kalmad\u0131, Abhazyada ya\u015fayan G\u00fcrc\u00fcler, Megreller, Svanlar ve Lazlar ile Abhazlar aras\u0131nda d\u00fc\u015fmanl\u0131k tohumlar\u0131 da ekilmi\u015f oldu. \u00a0Zviad Gamsakhurdia, Kremlin\u2019deki Devlet Akl\u0131n\u0131n fark\u0131nda olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in G\u00fcrcistan ile Abhazya aras\u0131nda ya\u015fanan bu trajedilere yol a\u00e7t\u0131. \u00a01992- 1993\u2019teki Abhazya- G\u00fcrcistan Sava\u015f\u0131n\u0131n kahramanlar\u0131ndan kabul edilen \u0130brahim Ya\u011fan\u2019\u0131n daha sonraki a\u00e7\u0131klamalar\u0131n\u0131 da dikkate alarak Musa \u015eenibe ve ger\u00e7ekle\u015femeyen Kafkas Halklar\u0131 Federasyonu ideali konusunda neler s\u00f6yleyebilirsiniz? Bu konuda da katk\u0131da bulunur musunuz?<\/p>\n<p><strong>Kuban Seauhmann: <\/strong>T\u00fcrkiye\u2019deki Adige ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n, Kafkasya\u2019da yak\u0131n ge\u00e7mi\u015fte ya\u015fanan trajik olaylar\u0131 do\u011fru olarak anlamad\u0131klar\u0131n\u0131, 1864\u2019ten beri anavatana d\u00f6nmemelerinden g\u00f6rebiliriz. \u00c7\u00fcnk\u00fc sava\u015ftan ka\u00e7t\u0131lar! Nereye? Kendilerine \u2018\u2019cennet\u2019\u2019 vaadedilen Osmanl\u0131 topraklar\u0131na. Aynen g\u00fcn\u00fcm\u00fcz Suriyeli g\u00f6\u00e7menler gibi\u2026 Zaten literat\u00fcr\u00fc tarad\u0131\u011f\u0131n\u0131zda o y\u0131llarda \u2018\u2019g\u00f6\u00e7\u2019\u2019 teriminin kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, zamanla g\u00f6\u00e7 s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn yerini \u2018\u2019s\u00fcrg\u00fcn\u2019\u2019\u00fcn ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde art\u0131k \u2018\u2019s\u00fcrg\u00fcn\u2019\u2019 de kesmedi\u011fi i\u00e7in \u2018\u2019soyk\u0131r\u0131m\u2019\u2019 deniliyor.<\/p>\n<p>Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00a0Musa \u015eenibe\u2019nin \u00fcstlendi\u011fi Kafkas Halklar\u0131 Federasyonu hakk\u0131nda uzun uzad\u0131ya konu\u015fmak zaman kayb\u0131d\u0131r. E\u011fer bir olu\u015fumun ba\u015f\u0131nda \u2018\u2019Kafkas\u2019\u2019 s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc yer al\u0131yorsa ben ba\u015ftan \u2018\u2019aman kals\u0131n\u2019\u2019 diyorum. Bu Kafkas s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc ciddi anlamda oradaki halklar\u0131n geli\u015fmesinde en b\u00fcy\u00fck engel olarak kullan\u0131ld\u0131, kullan\u0131l\u0131yor. Herkes birle\u015ftirme derdinde. <strong>Bir aralar \u2018\u2019mikro milliyet\u00e7ilik\u2019\u2019 diyerek kendi halk\u0131n\u0131 a\u015fa\u011f\u0131layan \u015farlatanlar t\u00fcremi\u015fti.<\/strong> Sanki makro olunca ku\u015f konduruluyor. Fark\u0131ndas\u0131n\u0131zd\u0131r, konular hep d\u00f6n\u00fcp dola\u015f\u0131p ayn\u0131 yerlere geliyor. Bu yazd\u0131klar\u0131mdan ulus\u00e7u oldu\u011fum anlam\u0131n\u0131 \u00e7\u0131karmay\u0131n\u0131z. Bir cumhuriyet s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde ya\u015fayan farkl\u0131 halklar varsa, hepsi ayn\u0131 hakka sahip olmal\u0131d\u0131r. Bu ister Abhazya olsun, ister G\u00fcrcistan, ister Adigey, ister Azerbaycan, farketmez. E\u011fer kendi s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde farkl\u0131 halkalara <strong>e\u015fit hak tan\u0131nm\u0131yorsa<\/strong> o \u00fclke eninde sonunda i\u00e7 karga\u015fa ya\u015far.<\/p>\n<p>\u0130lkel toplularda \u00e7o\u011funluk az\u0131nl\u0131\u011fa tahakk\u00fcm kurar. \u00c7a\u011fda\u015f, geli\u015fmi\u015f toplumlarda ise az\u0131nl\u0131klar\u0131n t\u00fcm haklar\u0131 koruma alt\u0131na al\u0131n\u0131r. Abhaz olmu\u015f, Laz, G\u00fcrc\u00fc olmu\u015f farketmez. \u0130lkel Abhaz ile ilkel G\u00fcrc\u00fc aras\u0131nda yaln\u0131z nicelik fark\u0131 vard\u0131r. \u0130lkellik, insanl\u0131\u011f\u0131n ortak sorunudur!<\/p>\n<p>Musa \u015eenibe ve \u0130brahim Ya\u011fan \u00fczerinde konu\u015fulacak de\u011ferde fig\u00fcrler de\u011fil.<\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamaz: <\/strong>T\u00fcrkiye\u2019deki \u201c\u00c7erkes\u201d ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n ve kurulu\u015flar\u0131n\u0131n, \u201c\u00c7erkes\u201d\u00a0 dil(ler)inin T\u00fcrk devlet okullar\u0131nda se\u00e7meli ders olmas\u0131n\u0131 sahipledi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor musunuz? \u0130stanbul, Ankara, \u0130zmir vb. b\u00fcy\u00fck \u015fehirlerde \u201c\u00c7erkes\u201d\u00a0 dil(ler)i se\u00e7meli ders s\u0131n\u0131flar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131labilmesi i\u00e7in \u201c\u00c7erkes\u201d ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n ve kurulu\u015flar\u0131n\u0131n, gerekli \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 y\u00fcr\u00fctt\u00fcklerine inan\u0131yor musunuz?\u00a0\u00a0 Sizin, T\u00fcrk devlet okullar\u0131ndaki se\u00e7meli anadili derslerine yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131z nedir? Nas\u0131l de\u011ferlendiriyorsunuz? Anadili konusunda \u00f6nerilerinizden bahseder misiniz?<\/p>\n<p><strong>Kuban Seauhmann: <\/strong>T\u00fcrkiye diasporas\u0131n\u0131n n\u00fcfusu 6-7 milyon deniliyor. Bu n\u00fcfusun 10 bini bile ayn\u0131 yerde ya\u015fam\u0131yor. Yani; bir kasaba, bir kent vb. <strong>Dolay\u0131s\u0131yla devlet okullar\u0131nda ders vererek Adigece\u2019yi ko-ru-ya-maz-s\u0131n\u0131z! <\/strong>Fazla de\u011fil 2-3 ku\u015fak sonra Adigece\u2019yi T\u00fcrkiye\u2019de konu\u015facak bir ki\u015fiyi bile bulamayacaks\u0131n\u0131z. <strong>Dili koruman\u0131n ve geli\u015ftirmenin tek yolu anavatan d\u00f6n\u00fc\u015f yapmakt\u0131r.<\/strong><\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamaz: \u00a0<\/strong>28 Kas\u0131m 2021 tarihinde DW T\u00fcrk\u00e7e, \u201c\u00c7erkesler\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131yla bir haber yay\u0131nlad\u0131. DW T\u00fcrk\u00e7e\u2019nin bu zaman dilimindeki haberini ve sonras\u0131nda gelen tepkileri de\u011ferlendirir misiniz?<\/p>\n<p><strong>Kuban Seauhmann: <\/strong>\u2018\u2019\u00c7erkesler\u2019\u2019 haberi sabun k\u00f6p\u00fc\u011f\u00fc bir tepkiyle geldi ge\u00e7ti. \u00d6yle olmas\u0131 da normaldir. E\u011fer T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015f\u0131yorsan\u0131z, sistem sizin kafan\u0131z\u0131 kald\u0131rman\u0131za izin vermez. Zaman i\u00e7inde zaten kendi oto sans\u00fcr\u00fcn\u00fcz\u00fc olu\u015fturursunuz. Nitekim<strong>, bayrak, vatan, din <\/strong>\u00fc\u00e7lemesi hakk\u0131nda s\u00f6yleyebilece\u011finiz binlerce \u015feyin sadece bir ikisini dile getirisiniz, onu da bin bir maskelemeyle\u2026 B\u0131rak\u0131n\u0131z Adigeleri ya da di\u011fer halklar\u0131, \u00f6z be \u00f6z T\u00fcrk k\u0131z\u0131 (!) Sezen Aksu bu sat\u0131rlar\u0131 yazd\u0131\u011f\u0131mda \u00fclkenin Cumhurba\u015fkan\u0131 taraf\u0131ndan \u2018\u2019dinime hakaret etti\u2019\u2019 gerek\u00e7esiyle \u2018\u2019dilini kopar\u0131r\u0131z\u2019\u2019 diye tehdit edildi.<\/p>\n<p>Bak\u0131n\u0131z T\u00fcrkiye diasporas\u0131n\u0131n en g\u00fc\u00e7l\u00fc \u00f6rg\u00fctlenmesi say\u0131lan Kaf-Fed, konu Rusya olunca \u00f6yle ba\u011f\u0131r\u0131yor ki, yan\u0131nda dursan\u0131z kulak zar\u0131n\u0131z patlar. Oysa <strong>kendilerinin de<\/strong> <strong>ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ve resmi vatanda\u015f\u0131 olduklar\u0131<\/strong> T\u00fcrkiye Cumhuriyeti s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde tam bir hukuksuzlukla y\u0131llard\u0131r <strong>tutuklu<\/strong> (bana g\u00f6re esir) bulunan Osman Kavala ve Selahattin Demirta\u015f hakk\u0131nda <strong>sivrisinek kadar bile ses \u00e7\u0131karam\u0131yor<\/strong>. \u00c7\u0131karamaz! Yoksa bir \u2018\u2019dilini kopar\u0131r\u0131z\u2019\u2019 tehdidi de onlara gelirdi.<\/p>\n<p>Bu nedenle DW T\u00fcrk\u00e7e\u2019nin \u201c\u00c7erkesler\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131yla yapt\u0131\u011f\u0131 program, bir magazin haberi gibi geldi, ge\u00e7ti.<\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamaz:<\/strong> Sorular\u0131ma ayd\u0131nlat\u0131c\u0131 cevaplar verdi\u011finiz ve de\u011ferlendirmelerinizi payla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131z i\u00e7in te\u015fekk\u00fcr ederim. \u015eimdilik ba\u015fka sorum yok. Ancak, sizin sonhaber.ch okuyucular\u0131na s\u00f6ylemek istedi\u011finiz ve de\u011finece\u011finiz ba\u015fka hususlar varsa, l\u00fctfen onlar\u0131 da bizlerle payla\u015f\u0131n! Sa\u011fl\u0131kl\u0131, ba\u015far\u0131l\u0131 ve mutlu g\u00fcnler dilerim.<\/p>\n<p><strong>Kuban Seauhmann: <\/strong>CircassianCenter\u2019\u0131n ana sayfas\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcnde Maksim Gorki\u2019nin <strong>\u2018\u2019Ge\u00e7mi\u015fin arabalar\u0131yla bir yere gidemezsiniz\u2019\u2019<\/strong> s\u00f6z\u00fc yay\u0131nlan\u0131yor. Tarih elbette \u00f6nemli, ancak ya\u015famsal de\u011fil. Gelecek daha \u00f6nemli.<\/p>\n<p>Diasporal\u0131 bir Adige olarak, d\u00f6n\u00fcp dola\u015f\u0131p ayn\u0131 konular\u0131 konu\u015fmaktan utan\u0131r oldum. Gelece\u011fe ili\u015fkin konu\u015fabilece\u011fim bir \u015feylerin olmas\u0131 i\u00e7in anavatana gitmem gerekti\u011fini biliyorum. Ancak ne kendi anadilimi biliyorum ne Rus\u00e7a. Dolay\u0131s\u0131yla diasporan\u0131n k\u0131s\u0131r d\u00f6ng\u00fcs\u00fc i\u00e7inde ya\u015fam\u0131m\u0131z\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyoruz.<\/p>\n<p>Adige toplumunun iki y\u00fcz\u00fc var. Biri anavatan di\u011feri diaspora. Ger\u00e7ek Adigeler orada ya\u015f\u0131yor. Bizler asimile edilmi\u015f, kimliksizle\u015ftirilmi\u015f olarak kendimizi avutuyoruz. Dans edelim, bir de 21 May\u0131slarda a\u011fla\u015fal\u0131m yeterli.<\/p>\n<p>Son s\u00f6z olarak diasporal\u0131 gen\u00e7lere sesleneyim. <strong>L\u00fctfen b\u00fcy\u00fckleriniz gibi, bedelini ba\u015fkas\u0131n\u0131n \u00f6deyece\u011fi kahramanl\u0131klara soyunmay\u0131n!<\/strong> G\u00fcc\u00fcn\u00fcz yetiyorsa anavatan d\u00f6n\u00fcn ve orada yuva kurun. Ona g\u00fcc\u00fcn\u00fcz ve olanaklar\u0131n\u0131z elvermiyorsa, kendinizi mesle\u011finizde geli\u015ftirin. O zaman ger\u00e7ek kahraman olursunuz.<\/p>\n<p>D\u00fc\u015f\u00fcncelerimizi dile getirmemize olanak verdi\u011finiz i\u00e7in te\u015fekk\u00fcr ederim.<\/p>\n<p><strong>+<\/strong><\/p>\n<p>(<strong>\u00d6nerilen Okumalar: <\/strong>Ahmet Canbek, \u201cKafkasya\u2019n\u0131n Ticaret Tarihi\/ Eski \u00c7a\u011flardan XVII. Y\u00fczy\u0131la Kadar\u201d, Kuzey Kafkasyal\u0131lar K\u00fclt\u00fcr ve Yard\u0131m Derne\u011fi Yay\u0131n\u0131, \u0130stanbul, 1979; Ali Ergin G\u00fcran (Derleyen), \u201cKuvvay-i Seyyare\u2019den Kuvvay-i Mill\u00eeye\u2019ye\/ Yeni D\u00fcnya (Se\u00e7meler)\u201d, Katk\u0131 Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, 1976; \u00a0Ali \u00c7urey: \u201cAdige Radyosu 90 y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n bir s\u00fcredir Adigece yay\u0131n yap\u0131yor!\u201d, 11 XII 2019, circassiancenter.com\/tr; Ali \u0130hsan Aksamaz, <strong>\u201c<\/strong>\u00c7erkes Ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n Yay\u0131nc\u0131l\u0131k Faaliyetleri\u201d, 26 III 2020, sonhaber.ch\/ circassiancenter.com\/tr; Ali \u0130hsan Aksamaz, \u201c21 May\u0131s 1864 \u00c7erkes Soyk\u0131r\u0131m\u0131\u201d, 21 V 2020, sonhaber.ch; Ali \u0130hsan Aksamaz, \u201cSovyetler Birli\u011fi\u2019nin Milliyetler Politikas\u0131\u201d, 31 V 2020, sonhaber.ch\/ circassiancenter.com\/tr, (Tarih ve Toplum Dergisi, Say\u0131 189, \u0130leti\u015fim Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, 1999; Yeni T\u00fcrkiye Dergisi, Say\u0131 74\/ Kafkaslar \u00d6zel Say\u0131s\u0131- IV, Yeni T\u00fcrkiye Stratejik Ara\u015ft\u0131rmalar Merkezi Yay\u0131n\u0131, Ankara, 2016, (\u201cDo\u011fu Karadeniz\u2019de Resmi \u0130deolojiler Ku\u015fatmas\u0131\u201d, 2. Bask\u0131, Belge Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, 2012); \u00c7erkes Ethem, \u201cHat\u0131ralar\u0131m\u201d, Berfin Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, 1993; Ergun Hi\u00e7y\u0131lmaz, \u201c\u00c7erkez Ethem, Ye\u015fil Ordu ve Bol\u015fevik Taburu\u201d, Destek Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, 2013; Erol Karayel, \u201cHukuk Kisvesinde Darbe: Rusya\u2019ya Yeni Anayasa- 1- 2- 3- 4\u201d, 1- 17- 22- 27 VI 2020, cerkesfed.org; H. Zafer Kars, \u201cBelgelerle 1908 Devrimi \u00d6ncesinde Anadolu\u201d, Kaynak Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, 1984; Hale Soys\u00fc, \u201cKavimler Kap\u0131s\u0131- 1\u201d, Kaynak Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, 1992;\u00a0 \u201c47 Grup\/ \u0130\u015fte T\u00fcrkiye\u2019nin Etnik Haritas\u0131\u201d, 2000\/ \u0130kibine Do\u011fru\u201d, Say\u0131 5 \/38, \u0130stanbul,\u00a0 17 Kas\u0131m 1991; \u0130lhan Tekeli, Selim \u0130lkin, \u201cEge\u2019deki Sivil Direni\u015ften Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131\u2019na Ge\u00e7erken U\u015fak Heyet-i Merkeziyesi ve \u0130brahim (Tahtak\u0131l\u0131\u00e7) Bey\u201d, T\u00fcrk Tarih Kurumu, Ankara, 1989; Kuban Seauhmann, \u201cSovyet Devrimi olmasayd\u0131, d\u00fcnya \u00fczerinde Adigece diye bir dil kalmazd\u0131!\u201d, 12 II 2020, circassiancenter.com\/tr; <a href=\"https:\/\/www.nadirkitap.com\/kitapara.php?ara=kitaplari&amp;tip=kitap&amp;yazar=Muhammed+Tahir%27%FCl+-+Karakh%EE\">Muhammed Tahir&#8217;\u00fcl &#8211; Karakh\u00ee<\/a>, Tar\u0131k Cemal Kutlu (Haz\u0131rlayan), \u201c\u0130mam \u015eamil\u2019in Gazavat\u0131\u201d,\u00a0 G\u00f6zde Kitaplar Yay\u0131nevi, \u0130stanbul, 1987; Muhittin \u00dcnal, \u201cKurtulu\u015f Sava\u015f\u0131\u2019nda \u00c7erkeslerin rol\u00fc\u201d, Cem Yay\u0131nevi, \u0130stanbul, 1996; Murat Bardak\u00e7\u0131, \u201cEnver\u201d, T\u00fcrkiye \u0130\u015f Bankas\u0131 K\u00fclt\u00fcr Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, 2019; Murat Bardak\u00e7\u0131, \u201cNaciyem, r\u00fbhum efendim\u201d, T\u00fcrkiye \u0130\u015f Bankas\u0131 K\u00fclt\u00fcr Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, 2016; Murat \u00d6zden, \u201cUlusal Sorun ve \u00c7erkesler\u201d, Kendi Yay\u0131n\u0131, \u0130stanbul, 1979;\u00a0 Murat \u00d6zden, \u201c\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc S\u00fcrg\u00fcn\/ G\u00f6nen- Manyas \u00c7erkes S\u00fcrg\u00fcn\u00fc, 21 Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, 2020; Murat \u00d6zden: \u201cAsimilasyonu M\u0131s\u0131r\u2019daki Sa\u011f\u0131r Sultan da biliyor!\u201d, 18 XII 2021, sonhaber.ch\/ circassiancenter.com\/tr; Osman \u00c7elik, \u201c\u0130ngiliz Belgelerinde T\u00fcrkiye ve Kafkasya \u201c, Kendi Yay\u0131n\u0131, Ankara, 1992; Prens Musa Bey Tuganov,\u00a0 (\u00c7eviren: Sedat \u00d6zden), \u201c \u00c7arl\u0131ktan \u00c7eka\u2019ya \u00c7eka\u2019dan \u00d6zg\u00fcrl\u00fc\u011fe\u201d, Apra Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, \u0130stanbul, 2015; Sefer E. Berzeg, \u201cKuzey Kafkasya Cumhuriyeti\/ 1917- 1922 1-2-3\u201d, Birle\u015fik Kafkasya Derne\u011fi Yay\u0131n\u0131, \u0130stanbul, 2003, 2004, 2006; Sefer E. Berzeg, \u201cKafkasya ve Diaspora\/ Yay\u0131n Hayat\u0131ndan\u201d,Kendi Yay\u0131n\u0131, Ankara, 2008; Sefer E. Berzeg, \u201cKuzey Kafkasya Cumhuriyeti Devlet Ba\u015fkan\u0131 P\u015f\u0131maho Kotse (Kosek)\/ Ya\u015fam\u0131 ve Gurbet Yaz\u0131lar\u0131\u201d, Kendi Yay\u0131n\u0131, Ankara, 2011; Sel\u00e7uk Ba\u011flar: \u201c Dil \u0130nsan\u0131n Evidir!\u201d, 24 XI 2018, circassincenter.com\/tr; S\u00fcha Baytekin, \u201c\u00c7erkes S\u00fcrg\u00fcnnamesi\u201d, Apra Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, \u0130stanbul, 2019; \u201cTerekkale ve Andi Kurultaylar\u0131 1917\u201d, Apra Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, \u0130stanbul, 2020; Yal\u00e7\u0131n Karada\u015f: \u201cEzberleri Bozmam\u0131z Gerekiyor!\u201d, 19 XII 2018, circassiancenter.com\/tr; Yal\u00e7\u0131n Karada\u015f: \u201cGer\u00e7ekler, sapt\u0131r\u0131larak, yok say\u0131larak yok olmaz!\u201d,\u00a0 11 I 2021, sonhaber.ch\/ circassiancenter.com\/tr; Yeltsin: \u201cKafkas Halklar\u0131 Kahramanca M\u00fccadele Etmi\u015flerdir\u201d, Ogni K\u00fclt\u00fcrel Dergi, Say\u0131 6, \u0130stanbul, 1994)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ali &#304;hsan Aksamaz&nbsp;&nbsp; (&Ouml;n a&ccedil;&#305;klama: Kafkasya&rsquo;y&#305;; &Ccedil;erkeslerin kimler oldu&#287;unu; Kafkasya&rsquo;n&#305;n jeo-stratejik jeo-politik vb. a&ccedil;&#305;lardan hi&ccedil; de&#287;i&#351;meyen &ouml;nemini; 1908 Me&#351;rutiyet il&acirc;n&#305;n&#305;n Kafkasya&rsquo;daki halklara etkilerini; (Kuzey Kafkasya) Da&#287;l&#305; Halklar&#305; Cumhuriyeti&rsquo;ni; &ldquo;&Ccedil;erkes&rdquo; Cumhuriyetlerinde &ldquo;&Ccedil;erkes&rdquo; dil(ler)inin g&uuml;n&uuml;m&uuml;zdeki durumunu; Ethem Bey&rsquo;i; Kafkas Halklar&#305; Federasyonu giri&#351;imini; &ldquo;&Ccedil;erkes&rdquo;&nbsp; dil(ler)inin g&uuml;n&uuml;m&uuml;zde T&uuml;rk devlet okullar&#305;nda se&ccedil;meli ders olmas&#305;n&#305; vb. konular&#305; &Ccedil;erkes ayd&#305;nlar&#305;ndan Kuban Seauhmann [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"","ocean_second_sidebar":"","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"","ocean_custom_header_template":"","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"","ocean_menu_typo_font_family":"","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"on","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[135],"tags":[],"class_list":["post-22736","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-yazarlar-ali-ihsan-aksamaz-laz-kulturu","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22736","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=22736"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22736\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":22756,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22736\/revisions\/22756"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=22736"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=22736"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=22736"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}