![\"\"](\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/TURKIYEDEKI-KAF-DAGI-CERKESLER-b.png\")
<\/p>\n<\/p>\n
\u015eule Perin\u00e7ek<\/strong> \u0130ki ana kol: Adigeler ve Abhazlar. Basklar\u0131n akrabalar\u0131… Kad\u0131n evlenene kadar \u00e7ok aktif, ama kay\u0131npederinin yan\u0131nda konu\u015fam\u0131yor. \u201cHi\u00e7bir \u00c7erkes i\u015f\u00e7isi K\u00fcrt, T\u00fcrk \u0130\u015f\u00e7isinden farkl\u0131 de\u011fildir, ayn\u0131 eme\u011fi sarfeder, al\u0131nterini d\u00f6ker. Ayn\u0131 m\u00fccadeleye kat\u0131lmal\u0131d\u0131r\u201d yaz\u0131l\u0131 ka\u011f\u0131t par\u00e7as\u0131yla yakalan\u0131p g\u00f6zalt\u0131na al\u0131nan \u00c7erkes.. Adige Dans grubunun solisti Anzerikhue \u00c7eslav: “E\u011fer bug\u00fcn burada dilimi konu\u015fup \u015fark\u0131m\u0131 s\u00f6yleyebiliyorsam, Lenin’e bor\u00e7luyum. G\u00f6\u00e7lerden sonra 35 bin ki\u015fi kalm\u0131\u015ft\u0131k, devrim olmasayd\u0131, erir giderdik.\u201d<\/p>\n Kaf da\u011flar\u0131n\u0131n doruklar\u0131 kadar gururlu, derin vadileri kadar s\u0131cak insanlar! San\u0131r\u0131z, Kafkas halklar\u0131n\u0131n en uygun tan\u0131m\u0131 bu. Kuzey Kafkasya\u2019da ya da oradan g\u00f6\u00e7edip bug\u00fcn T\u00fcrkiye’de ve Ortado\u011fu’da ya\u015fayanlara genel olarak \u00c7erkes deniyor. Oysa onlar kendileri i\u00e7in b\u00f6yle bir ad kullanm\u0131yor. Hele \u00c7erkes T\u00fcrk\u00fc gibi bir kavram kullanmak tamamen anlams\u0131z, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu halklar\u0131n hi\u00e7biri Balkar ve Kara\u00e7aylar hari\u00e7 T\u00fcrki kavim de\u011fil. Buran\u0131n otokton halk\u0131. “Otokton” buzul \u00e7a\u011f\u0131 ertesini anlatan bir terim, ilk yerle\u015fenleri tan\u0131mlamak i\u00e7in kullan\u0131l\u0131yor. S\u0131ras\u0131yla Gimriler, Meotlar, Sintler, Kimmerler Milattan \u00f6nceki atalar\u0131. \u00c7erkes s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn k\u00f6keni de Yunanca Kerket, Arap\u00e7a Kerakese, Fars\u00e7a Ciharkes ya da Prenses Kirke’ye dayand\u0131r\u0131l\u0131yor.<\/p>\n \u00c7erkesler kendilerine Adige diyorlar. Adigebze konu\u015fuyorlar. Bir de akraba grup Abhaz ve Wub\u0131hlar var. Abhazca dil bak\u0131m\u0131ndan olduk\u00e7a farkl\u0131, \u00f6rne\u011fin di\u015fil ve eril var. Alfabesinde 80\u2019den fazla ses olan Wub\u0131h\u00e7ay\u0131 art\u0131k yery\u00fcz\u00fcnde tek ki\u015fi konu\u015fuyor. Tevfik Esen\u00e7. 84 ya\u015f\u0131nda, Manyas’\u0131n Hac\u0131osman k\u00f6y\u00fcnde oturuyor. Wub\u0131h Kafkasya’da hi\u00e7 kalmam\u0131\u015f. T\u00fcrkiye\u2019de 15 aile oldu\u011fu biliniyor.<\/p>\n <\/p>\n Lisanlar Da\u011f\u0131<\/strong><\/p>\n 21 May\u0131s 1991’de yap\u0131lan D\u00fcnya \u00c7erkesleri Kongresinde tek ad kullanmaya karar verilmi\u015f. \u00c7erkes ve parantez i\u00e7inde Adige ve Abhaz yaz\u0131lacak. “Ne kadar tutar bilinmez” deniyor. Zaten iki Kafkasyal\u0131 kar\u015f\u0131la\u015f\u0131nca “Adige misin” sorusu yetmiyor. Hangi kabileden oldu\u011fu da \u00f6nemli, arkas\u0131ndan da hangi s\u00fclaleden sorusu geliyor. Bat\u0131 Adige kabileleri Abzegh, Shapsugh, Bjedugh, Hatukuay, Kemguy, Natukuay, Moho\u015f, Besleney, bir de Do\u011fu Adigeler var, Kabardeyler. Leh\u00e7eleri de birbirinden farkl\u0131.<\/p>\n Araplar Kafkasya’ya “Lisanlar Da\u011f\u0131\u201d demekte ku\u015fkusuz \u00e7ok hakl\u0131lar, sanki her da\u011f\u0131 a\u015ft\u0131k\u00e7a yeni bir dil t\u00fcremi\u015f. 35 dil konu\u015fuluyor. Bunlar\u0131n hepsi bizim \u00fclkemizde de var. Anlat\u0131lan bir \u00f6yk\u00fcye g\u00f6re tanr\u0131 her \u00fclkeye bir dil da\u011f\u0131ta da\u011f\u0131ta gidiyormu\u015f. En son Kafkasya’ya do\u011fru gelince bakm\u0131\u015f torbas\u0131nda daha \u00e7ok var. Hepsini oraya bo\u015falt\u0131vermi\u015f. Hint-Avrupa dil grubundan Asetin, Ermeni ve K\u00fcrt, Ural Altay grubundan Kara\u00e7ay, Kumuk, Balkar, Navoy vb. Bir de Kafkas dil grubu var. C\u00fcmle, s\u00f6zc\u00fck yap\u0131s\u0131, gramer bak\u0131m\u0131ndan di\u011fer sistemlere hi\u00e7 girmeyen az say\u0131da insan\u0131n konu\u015ftu\u011fu bir dizi dil. Abhazca, Adigebze ve Wub\u0131h\u00e7a da bu gruptan, \u00e7ok say\u0131daki sessiz k\u00f6kleriyle hecelemesi ve telaffuzu olduk\u00e7a zor bir dil. Nereden nereye demeyin, d\u00fcnya k\u00fc\u00e7\u00fck. Baskl\u0131lar da ayn\u0131 dil grubundan! Kabardeylerin akrabas\u0131.<\/p>\n <\/p>\n \u201cBir Kovan Dolu Ar\u0131\u201d<\/strong><\/p>\n Kavga b\u00fcy\u00fck olunca d\u00fcnya dar geliyor ger\u00e7ekten. \u00c7arl\u0131k Rusya\u2019s\u0131yla Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu aras\u0131ndaki sava\u015flarda hep kaybeden Kafkas halklar\u0131 olmu\u015f. Daha yeni kabile toplumundan feodalizme ge\u00e7tikleri d\u00f6nemlerde, prensliklerin, merkezi krall\u0131klara d\u00f6n\u00fc\u015fme sanc\u0131lar\u0131 \u00e7ekildi\u011fi 19. y\u00fczy\u0131lda anayurtlar\u0131ndan ya g\u00f6\u00e7 etmek zorunda kalm\u0131\u015flar ya da s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fler. 1859-69 aras\u0131nda \u00f6zellikle Bat\u0131 Kafkasya’n\u0131n neredeyse y\u00fczde doksan\u0131 bo\u015falm\u0131\u015f. A\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 bir bu\u00e7uk milyon insan.<\/p>\n Rus \u00c7ar\u0131, Osmanl\u0131 sadrazam\u0131na haber salm\u0131\u015f: “Size bir kovan dolusu ar\u0131 g\u00f6nderiyorum, dilerim bu ar\u0131lar sizi sokup rahats\u0131z etmez!” Oysa \u00c7ar\u2019\u0131n endi\u015felenmesine hi\u00e7 gerek yokmu\u015f. \u00c7erkesler Balkanlar’dan Ortado\u011fu\u2019ya kadar \u00f6yle bir da\u011f\u0131t\u0131lm\u0131\u015f ki aileler bile par\u00e7alanm\u0131\u015f. Do\u011fu’da K\u00fcrt ve Ermenilere, G\u00fcney’de Araplara, Balkanlar’da ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k i\u00e7in ba\u015fkald\u0131ran halklara kar\u015f\u0131, Alevilerle S\u00fcnnilerin aras\u0131na tampon olarak yerle\u015ftirilmi\u015fler. \u00c7o\u011fu yollarda, sava\u015flarda Osmanl\u0131 saflar\u0131nda ya da hastal\u0131ktan, s\u0131tmadan, a\u00e7l\u0131ktan k\u0131r\u0131lm\u0131\u015f. 1877’de Osmanl\u0131-Rus sava\u015f\u0131ndan sonra Balkanlardan, Kuzey Afrika, Rodos, K\u0131br\u0131s ve Girit’ten yerli halk\u0131n tepkisi nedeniyle yeniden s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fler.<\/p>\n 1908’de \u00c7erkes \u0130ttihat ve Teav\u00fcn Cemiyeti kuruldu. Adige ve Abhaz dillerinin alfabeleri d\u00fczenlendi. Qhaze adl\u0131 Adigece bir dergi \u00e7\u0131kart\u0131ld\u0131. \u00c7erkes Kad\u0131nlar\u0131 Teav\u00fcn Cemiyeti \u0130stanbul’da \u00f6zel bir okul kurdu, dergi \u00e7\u0131kard\u0131. 1923’de kapat\u0131l\u0131ncaya kadar k\u00fclt\u00fcrel ve dayan\u0131\u015fma faaliyetlerini y\u00fcr\u00fctt\u00fcler.<\/p>\n <\/p>\n K\u0131z Al\u0131p Verme<\/strong><\/p>\n \u00c7erkesler gelenek ve g\u00f6reneklerine olduk\u00e7a ba\u011fl\u0131 bir toplum. Ancak bu gelenekler Kafkasya’dan geldikleri d\u00f6nemdeki toplumsal geli\u015fme a\u015famas\u0131n\u0131 yans\u0131t\u0131yor do\u011fal olarak. Kabile, klan ili\u015fkileri, \u015faman adetleri daha sonra kabul ettikleri H\u0131ristiyanl\u0131k ve \u0130slam k\u00fclt\u00fcr\u00fc alt\u0131nda da s\u00fcrm\u00fc\u015f. Hala s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmek istenen geleneklerin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc bug\u00fcn T\u00fcrkiye’nin s\u0131n\u0131fsal ve toplumsal yap\u0131lanmas\u0131yla 127 y\u0131ld\u0131r bi\u00e7imlenen \u00c7erkes toplumu a\u00e7\u0131s\u0131ndan da olanaks\u0131zla\u015f\u0131yor. Bir i\u015f\u00e7i, k\u00f6yl\u00fc ya da kentli \u00c7erkes’in olaylara bak\u0131\u015f\u0131 elbette farkl\u0131 oluyor.<\/p>\n Asil s\u0131n\u0131ftan birinin k\u00f6le s\u0131n\u0131ftan biriyle evlenmemesi, \u00c7erkes olmayanlardan k\u0131z al\u0131p vermemek \u00f6rne\u011fin D\u00fczce’nin k\u00f6y\u00fcnde ba\u015fka uygulan\u0131yor, \u0130stanbul’da ba\u015fka. Evli kar\u0131 kocan\u0131n babayla ayn\u0131 anda odada bulunmamas\u0131, b\u00fcy\u00fcklerin yan\u0131nda \u00e7ocu\u011fuyla ilgilenmeme, kay\u0131npederle tek s\u00f6zc\u00fck konu\u015fmadan \u00f6l\u00fcp giden gelinler, ya\u015fl\u0131 ki\u015finin ad\u0131 bile ge\u00e7se aya\u011fa kalkma belki var ama azal\u0131yor. D\u00fc\u011f\u00fcnlere akordeonun yan\u0131 s\u0131ra caz-saz girmeye ba\u015flam\u0131\u015f ama gene de geleneklere ba\u011fl\u0131l\u0131k s\u00fcr\u00fcyor. \u00d6zellikle 12 Eyl\u00fcl’den sonra k\u00fclt\u00fcr\u00fcn durdu\u011fundan, i\u015fe alkol\u00fcn, kumar\u0131n, cinsel taciz olaylar\u0131n\u0131n kar\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131ndan yak\u0131n\u0131yorlar.<\/p>\n <\/p>\n Konuk, Kad\u0131n ve Ya\u015fl\u0131lar<\/strong><\/p>\n Zexes, birka\u00e7 k\u00f6yden gen\u00e7 k\u0131z ve erkeklerin biraraya gelip konu\u015ftuklar\u0131, e\u011flendikleri, \u015fakala\u015ft\u0131klar\u0131 toplant\u0131lar. Birbirini be\u011fenip e\u015f se\u00e7iyorlar. K\u0131zlar da aktif. G\u00f6r\u00fcc\u00fc usul\u00fc yok. Toplant\u0131da Thamade denilen ya\u015fl\u0131 ve bilge ki\u015fi ba\u015fkanl\u0131k ediyor. Onun izni olmadan yerinden kalkmak bile olanaks\u0131z.<\/p>\n Evli kad\u0131n ise eve kapan\u0131yor. Birbirinin y\u00fcz\u00fcne bakarak oynamay\u0131 kad\u0131na verilen de\u011fer olarak vurguluyorlar. Ama de\u011fmeden oynan\u0131yor. Atla kad\u0131n\u0131n yan\u0131ndan ge\u00e7ilmez, mutlaka inilir. Ama kad\u0131n da at\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fc kesmez.<\/p>\n Ge\u00e7ti\u011fimiz haftalarda \u00fclkemize Adige \u00d6zerk Cumhuriyeti Nalmes Halk Danslar\u0131 toplulu\u011fuyla gelen tarih\u00e7i Dr. Yunus Taharkoaho, \u00c7erkeslerin \u00fc\u00e7 \u00f6zelli\u011fini \u00fc\u00e7 atas\u00f6z\u00fcyle \u00f6zetledi:<\/p>\n -Konuk gelecek diye sakla, geldi gitti diye yeme.<\/p>\n -Bir at\u0131n ta\u015f\u0131yabilece\u011fi her \u015fey kad\u0131n\u0131nd\u0131r.<\/p>\n -Ya\u015fl\u0131n\u0131n dedi\u011fini yap, gencin yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ye.<\/p>\n Toplulu\u011fun y\u00f6neticisi Khul Am\u0131rbiy danslarda, kad\u0131n\u0131n ayaklar\u0131yla erkekle yar\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131, erke\u011fin yakar\u0131\u015flar\u0131n\u0131, kad\u0131n\u0131n kafa tutmas\u0131n\u0131, \u015eamanizm\u2019in bir kal\u0131nt\u0131s\u0131 olarak a\u011faca tap\u0131nmay\u0131 dile getirdiklerini anlatt\u0131. Amirbiy’e, Pha\u00e7i\u00e7 ad\u0131n\u0131 verdikleri kastanyetler ve el \u00e7\u0131rparak s\u00f6ylenen d\u00fc\u011f\u00fcn \u015fark\u0131lar\u0131n\u0131n Alp Da\u011flar\u0131’n\u0131n halk \u015fark\u0131lar\u0131na ne kadar benzedi\u011fini s\u00f6yledik. O da 1-2-3 ad\u0131mlar\u0131yla dans ederek Kafkasya’dan ba\u015flad\u0131, i\u00e7lerindeki ate\u015fe ve yery\u00fcz\u00fc \u015fekillerine g\u00f6re bi\u00e7imleni\u015fleriyle valse kadar getirdi.<\/p>\n Toplulu\u011fun solisti 52 ya\u015f\u0131ndaki Anzerikhue \u00c7eslav’la sosyalizmin sorunlar\u0131n\u0131 konu\u015ftuk ge\u00e7 saatlere kadar. “Ben sosyalizmle do\u011fdum, yo\u011fruldum, vazge\u00e7mem olanaks\u0131z” diyor. “E\u011fer bug\u00fcn burada dilimi konu\u015fup \u015fark\u0131m\u0131 s\u00f6yleyebiliyorsam, Lenin’e bor\u00e7luyum. G\u00f6\u00e7lerden sonra 35 bin ki\u015fi kalm\u0131\u015ft\u0131k, devrim olmasayd\u0131, erir giderdik.”<\/p>\n <\/p>\n Gelenekler videoyla yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yor<\/strong><\/p>\n T\u00fcrkiye’de ya\u015fayan \u00c7erkeslerin, yani Adige ve Abhazlar\u0131n 38 dernekleri var. Bir de Kafkur ad\u0131yla bir kurul. Yurtd\u0131\u015f\u0131ndaki \u00c7erkesler ve Kafkasya’daki Cumhuriyetlerle g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcp bilgi al\u0131\u015fveri\u015fi ve k\u00fclt\u00fcrel ili\u015fkilerini s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyorlar. Sovyetler Birli\u011fi’ndeki geli\u015fmeler iki taraf a\u00e7\u0131s\u0131ndan da ilgiyi art\u0131rm\u0131\u015f.<\/p>\n Bug\u00fcn D\u00fczce’de 25 bin \u00c7erkes varsa hemen hepsi soylar\u0131yla birbirlerini tan\u0131yor. Afyon’daki, Mudanya’daki, Suriye ve \u0130srail’deki aile de biliniyor. Video kasetlerle geleneklerini yayg\u0131nla\u015ft\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyorlar. \u0130srail’de yap\u0131lan bir \u00c7erkes d\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn\u00fcn kaseti bir hafta sonra D\u00fczce’deki t\u00fcm \u00c7erkesler taraf\u0131ndan izleniyor.<\/p>\n <\/p>\n Milliyet\u00e7ili\u011fe ve \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131\u011fa yol a\u00e7abilecek e\u011filimler var m\u0131?<\/strong><\/p>\n T\u00fcrkiye’deki olu\u015fumdan ayr\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmenin olanaks\u0131z oldu\u011fu kan\u0131s\u0131ndalar. “Sa\u011f ve sol partilerden insanlar var. \u0130ster istemez o ideolojiye yak\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnmeleri do\u011fal. Bug\u00fcn ayd\u0131n kesimde bile K\u00fcrtlere kar\u015f\u0131 milliyet\u00e7ilik ak\u0131m\u0131 geli\u015fiyor. Aman politikadan uzak dural\u0131m gibi bir e\u011filim vard\u0131r. Bu bir savunmad\u0131r, zarar g\u00f6rme endi\u015fesidir. 12 Eyl\u00fcl \u00f6ncesi politikle\u015fme, derneklerimizi de etkilemi\u015ftir. Ancak K\u00fcrt, T\u00fcrk milliyet\u00e7ili\u011fi gibi bir \u00c7erkes milliyet\u00e7ili\u011fi yayg\u0131n de\u011fildir. Ulusal kimliklerin inkar\u0131n\u0131n ortadan kalkmas\u0131n\u0131 istiyoruz. Do\u011fal asimilasyon d\u00fcnyan\u0131n her yerinde vard\u0131r. Halklar, k\u00fclt\u00fcrler, diller birbirini etkiler. Zoraki asimilasyon kalkmal\u0131d\u0131r. K\u00fcrtlerin g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc bask\u0131 \u00c7erkeslerin \u00fczerinde yoktur. Ancak d\u00fc\u015f\u00fcnce olarak bir bask\u0131 vard\u0131r. ‘T\u00fcrkiye b\u00f6l\u00fcnmez bir b\u00fct\u00fcnd\u00fcr’ kavram\u0131 \u00f6yle anla\u015f\u0131l\u0131r ki, ‘ben \u00c7erkes’im’ dedi\u011finde b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc sanki bozars\u0131n. E\u011fitim bi\u00e7imiyle \u00f6yle yerle\u015ftiriliyor ki, soru\u015fturmaya, kovu\u015fturmaya u\u011framasan bile ‘acaba bu kutsal \u015feyi par\u00e7alam\u0131\u015f m\u0131 oluyorum’ gibi bir oto-kontrol, korku getiriyor.”<\/p>\n <\/p>\n Kafkas demek yasak<\/strong><\/p>\n 1978’de Dijon’da halk oyunlar\u0131 yar\u0131\u015fmas\u0131nda Kafkas ekibi alt\u0131n madalya kazan\u0131yor. “Kafkas” dendi\u011fi i\u00e7in ele\u015ftirilere, mahkemelere varan uygulamalara yol a\u00e7\u0131yor. “Kars” denmesi isteniyor. Tunus Cumhurba\u015fkan\u0131’n\u0131n e\u015fi T\u00fcrkiye’de izledi\u011fi Kafkas K\u00fclt\u00fcr Derne\u011fi’nin ekibini davet ediyor. O adla yurtd\u0131\u015f\u0131na gitmesine devlet izin vermiyor.<\/p>\n Teybimizin mikrofonunu, g\u00f6r\u00fc\u015flerini ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00c7erkeslerin s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131na, taleplerine tuttuk:<\/p>\n -Biz \u00c7erkesler Anadolu topra\u011f\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olduk. Buran\u0131n genel problemleri bize yans\u0131yor. T\u00fcrkiye tam demokratik T\u00fcrkiye oldu\u011fu zaman bunlar azalacakt\u0131r. Biz de kendi k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcz\u00fc, elbette di\u011fer halklarla birlikte i\u015fleyece\u011fiz. O zaman bar\u0131\u015f, karde\u015flik, sevgi daha artacakt\u0131r.<\/p>\n -Korunmas\u0131 gereken halklardan\u0131z. Kelaynaklar bile korunuyor. Bizim K\u00fcrt halk\u0131yla problemimiz yoktur, olamaz da. G\u00fcneydo\u011fu’dan gelen cenazelere gitmek istemiyoruz. G\u00fcneydo\u011fu’da demokratik, insan haklar\u0131na sayg\u0131l\u0131 bir \u00e7\u00f6z\u00fcm istiyoruz.<\/p>\n -Yorgun Sava\u015f\u00e7\u0131 filmi neden yak\u0131ld\u0131? \u00c7erkeslerle ilgisinden dolay\u0131 m\u0131? Yakanlar yarg\u0131lans\u0131n. \u00c7erkes Ethem de yarg\u0131lans\u0131n. Ulusal Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131’nda Ethem Bey’di, sonradan \u00c7erkes Ethem oldu. Neden Rauf Orbay’a, \u00c7erkes Rauf, Ya\u015far Do\u011fu’ya, Hamit Kaplan’a \u00c7erkes denmiyor da, k\u00f6t\u00fc bir i\u015f yapana hemen damga gibi yap\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yor.<\/p>\n -Devlet mezarl\u0131\u011f\u0131ndaki bu yurdun kurtulu\u015fu i\u00e7in orada yatan \u00c7erkesler say\u0131ls\u0131n.<\/p>\n -Soyadlar\u0131m\u0131z 2000-2500 y\u0131ll\u0131kt\u0131r. 1934’de \u00e7\u0131nar a\u011fa\u00e7lar\u0131na as\u0131lan listelerden se\u00e7mek zorunda kald\u0131k. Kendi soyadlar\u0131m\u0131z\u0131 kullanmak, \u00e7ocuklar\u0131m\u0131za kendi adlar\u0131m\u0131z\u0131 koymak, dilimizi unutmamak, konu\u015fmak istiyoruz.<\/p>\n -55 milyon i\u00e7inde bir bu\u00e7uk-iki milyonuz. Egemen k\u00fclt\u00fcr bu mozaikten korkmas\u0131n. Bu k\u00fclt\u00fcr zenginli\u011finin ya\u015fat\u0131lmas\u0131n\u0131 istiyoruz.<\/p>\n Mutlaka daha uzatmak m\u00fcmk\u00fcn.<\/p>\n <\/p>\n Anayurt ve Atayurt<\/strong><\/p>\n Kafkasya’ya d\u00f6n\u00fc\u015f konusunda farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fler var. Kimi i\u00e7in orada sosyalizmin kazan\u0131mlar\u0131, kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z konut, e\u011fitim, sa\u011fl\u0131k hizmetleri vb. bir umut kap\u0131s\u0131. Bu haklar\u0131n ne kadar s\u00fcrece\u011fi de belirsiz asl\u0131nda. Kimi T\u00fcrkiye’deki mal varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 nas\u0131l nakledece\u011fi endi\u015fesini ta\u015f\u0131yor. Anayurt, atayurt ikilemini ya\u015fayanlar da var.<\/p>\n D\u00f6nmek isteyenlerden biri d\u00fc\u015f\u00fcncelerini \u015f\u00f6yle a\u00e7\u0131kl\u0131yor: “Kendi k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcz\u00fc ya\u015fatabilmek i\u00e7in topraklar\u0131m\u0131za d\u00f6nmeliyiz. Zoraki asimilasyondan kurtulman\u0131n tek yolu budur. Belki d\u00fcnyada 300 y\u0131l sonra konu\u015fulan dil say\u0131s\u0131 \u00fc\u00e7e inecektir. Ama \u00c7erkes k\u00fclt\u00fcr\u00fcnden de o mozai\u011fe bir \u015feyler kalmal\u0131d\u0131r. Ben k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fc ba\u015fkalar\u0131n\u0131n keyfine ba\u011fl\u0131 olmadan geli\u015ftirmek istiyorum. 1960\u2019ta verilen 12 Mart’ta, 12 Eyl\u00fcl’de geri al\u0131n\u0131yor. Haklar\u0131 vermenin yan\u0131nda i\u015flerlik kazand\u0131rmak da \u00f6nemlidir.”<\/p>\n Bir di\u011feri, geri d\u00f6nmeye lise y\u0131llar\u0131nda Milli G\u00fcvenlik dersinde Binba\u015f\u0131 Niyazi Bey’in sayesinde karar vermi\u015f. Binba\u015f\u0131, \u201c\u0130\u00e7 sava\u015fta en b\u00fcy\u00fck d\u00fc\u015fman\u0131m\u0131z K\u00fcrtler ve \u00c7erkeslerdir\u201d demi\u015f. Eve gelip ilk i\u015f anlay\u0131p konu\u015famad\u0131\u011f\u0131 dilini \u00f6\u011frenmeye ba\u015flam\u0131\u015f.<\/p>\n Kimine g\u00f6re de “Kimli\u011fimizle kendimizi ifade hakk\u0131 verilmesi gerekir. \u0130ki taraf da bu haklar\u0131 tan\u0131mal\u0131d\u0131r. O zaman isteyen oraya gider, isteyen burada kal\u0131r. 50 bin, be\u015f bin n\u00fcfuslu insanlar\u0131n devlet kuraca\u011f\u0131m diye da\u011f\u0131l\u0131p par\u00e7alanmas\u0131n\u0131 insanl\u0131k a\u00e7\u0131s\u0131ndan anlaml\u0131 bulmuyorum. Ama \u015funu da anlaml\u0131 bulmuyorum. Neden insan ben \u00c7erkes\u2019im diyemesin. Bunlar devlet politikalar\u0131d\u0131r. Benim anam\u0131n hayat\u0131nda hi\u00e7 Alevi kom\u015fusu olmad\u0131, hi\u00e7 hayat\u0131nda Alevi g\u00f6rmedi, ama k\u00f6t\u00fc s\u00f6zler eder.”<\/p>\n <\/p>\n Mozaik ta\u015flar\u0131ndan biri eksik olursa<\/strong><\/p>\n Bir ba\u015fka \u00c7erkes de daha de\u011fi\u015fik sorunlar ya\u015f\u0131yor. 1979’da Kuzey Kafkasya Derne\u011fi’nin k\u00fclt\u00fcrel faaliyetlerine kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in devrimci arkada\u015flar\u0131 taraf\u0131ndan d\u0131\u015flan\u0131yor. “Oras\u0131 sa\u011fc\u0131lar\u0131n yuvas\u0131d\u0131r” \u00f6nyarg\u0131s\u0131yla. Ayn\u0131 \u00f6\u011frenci 1 May\u0131s gecesi aramada cebinde “Hi\u00e7bir \u00c7erkes i\u015f\u00e7isi K\u00fcrt, T\u00fcrk i\u015f\u00e7isinden farkl\u0131 de\u011fildir. Ayn\u0131 eme\u011fi sarfeder, al\u0131nterini d\u00f6ker. Ayn\u0131 m\u00fccadeleye kat\u0131lmal\u0131d\u0131r” yaz\u0131l\u0131 ka\u011f\u0131t par\u00e7as\u0131yla yakalan\u0131yor. Gece kendisinin, arkada\u015f\u0131n\u0131n evi bas\u0131l\u0131yor. G\u00f6zalt\u0131na al\u0131n\u0131yorlar. \u00c7erkes polislerle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yorlar.<\/p>\n O gece g\u00f6zalt\u0131na al\u0131nanlardan biriyle konu\u015fuyoruz, d\u00f6nme sorununu. “Hadi gideyim desem, birlikte \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m arkada\u015f\u0131m K\u00fcrt. T\u00fcrkiye toplumunda kanayan bir yara. T\u00fcrkiye’de insanca, uygarca ya\u015fay\u0131p k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcz\u00fc geli\u015ftirebilmeli, bu memleket benim diyebilmeliyiz. Mozaik ta\u015flar\u0131ndan birini \u00e7\u0131karsan da\u011f\u0131l\u0131r.”<\/p>\n <\/p>\n Sovyetler Birli\u011fi Adigey Cumhuriyeti Cumhurba\u015fkan\u0131 yard\u0131mc\u0131s\u0131 KU\u015e\u0130 Asiyet\u2019le D\u00fczce’de g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fck.<\/strong><\/p>\n Benim halk\u0131m\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011funun ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 bu \u00fclkede k\u00f6ylere, kasabalara, kentlere gittim, ald\u0131\u011f\u0131m en b\u00fcy\u00fck \u015fikayet dilini \u00f6\u011frenememesi, konu\u015famamas\u0131, okuluna gidememesi. Bunu b\u00fcy\u00fck hayretle kar\u015f\u0131lad\u0131m. \u00c7\u00fcnk\u00fc benim \u00fclkemde 10 bin ki\u015filik etnik toplulu\u011fa her t\u00fcrl\u00fc k\u00fclt\u00fcrel hak, dil e\u011fitimi, TV, gazete hakk\u0131 veriliyor. Burada iki milyona yak\u0131n insan\u0131n b\u00f6yle bir hakk\u0131n\u0131n olmamas\u0131, hatta yak\u0131n bir zamana kadar dilini konu\u015fmas\u0131n\u0131n bile yasak olmas\u0131, \u015fark\u0131 bile s\u00f6yleyememesi beni \u00e7ok \u00fczd\u00fc. 127 y\u0131l \u00f6nce kuca\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7an, topra\u011f\u0131n\u0131, evini payla\u015fan insanlar\u0131n bu en do\u011fal hakk\u0131 da tan\u0131mas\u0131 gerekirdi. Kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m her insan bu s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131n\u0131 dile getirdi. \u0130srail’deki iki k\u00fc\u00e7\u00fck k\u00f6yde bile kendi dilleriyle e\u011fitim yapan okullar\u0131 var. Suriye\u2019de, \u00dcrd\u00fcn’de de \u00f6yle. K\u00fclt\u00fcrel de\u011fi\u015fim anla\u015fmalar\u0131 var.<\/p>\n Benim T\u00fcrkiye’nin i\u00e7 i\u015flerine kar\u0131\u015fmak, bunu \u015f\u00f6yle yap\u0131n b\u00f6yle yap\u0131n gibi bir \u015fey s\u00f6yleme hakk\u0131m olamaz. Bu T\u00fcrkiye’de ya\u015fayan insanlar\u0131n sorunudur, ama k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc, dilini geli\u015ftirmek, e\u011fitim g\u00f6rmek, anavatanlar\u0131yla k\u00fclt\u00fcrel ili\u015fki kurmak isteyenlere yasak konmamas\u0131 dile\u011fimdir.<\/p>\n Gelirken \u00c7erkesce alfabe, matematik kitaplar\u0131 getirdik. S\u0131n\u0131rda el koydular. Bunun politik bir anlam\u0131 olamayaca\u011f\u0131n\u0131, insan\u0131n kendi dilini \u00f6\u011frenmesinin en do\u011fal hakk\u0131 oldu\u011funu anlatmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k. Ama izin vermediler. Zaten bir halk dans toplulu\u011fu, bir-ka\u00e7 ara\u015ft\u0131rmac\u0131 bilim adam\u0131 ile beraber geldik. Ku\u015fkusuz k\u00fclt\u00fcrel bir temas amac\u0131m\u0131z.<\/p>\n <\/p>\n Kaybolmas\u0131nlar, k\u00fclt\u00fcrlerini korusunlar<\/strong><\/p>\n Bir d\u00f6n\u00fc\u015f talebi var. Yaln\u0131zca T\u00fcrkiye’den de\u011fil, Almanya\u2019dan, Yugoslavya’dan, \u00dcrd\u00fcn’den de var. Sovyetler Birli\u011fi\u2019nde genel olarak bir i\u00e7 g\u00f6\u00e7 ya\u015fan\u0131yor. Kimi geliyor, kimi de gidiyor. Do\u011fal bir hak, insan\u0131n kendi vatan\u0131nda ya\u015famak istemesi. Toplumlar\u0131n kendi kaderini tayin hakk\u0131ndan do\u011far. Biz kendi parlamentomuzdan bir karar \u00e7\u0131kard\u0131k, bu somut talebi kolayla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in. Elbette bir d\u00fc\u015fmanl\u0131k, ajanl\u0131k amac\u0131yla gelenleri belirlemek i\u00e7in baz\u0131 \u00f6zellikler aranacakt\u0131r. Hi\u00e7bir insan\u0131n, devletin, kendi anavatan\u0131nda ya\u015famak isteyenlere kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131na inanm\u0131yorum. Gene de bir \u015feyin alt\u0131n\u0131 \u00f6zellikle \u00e7izmek istiyorum. Buraya gelirken “Aman, b\u00fct\u00fcn insanlar\u0131m\u0131z\u0131 Kafkasya’ya g\u00f6t\u00fcrece\u011fiz g\u00fc\u00e7lenece\u011fiz” amac\u0131yla gelmedik. D\u00f6nmek istiyoruz diyenlere kap\u0131m\u0131z a\u00e7\u0131k. \u00d6te yandan biz buraya k\u00f6k sald\u0131k, d\u00f6nmeyiz diyenler de gezmeye gelirler, giderler. Ama onlar da kaybolmas\u0131nlar k\u00fclt\u00fcrlerini de\u011ferlerini koruyabilsinler.<\/p>\n Bug\u00fcn, tarihteki bir Ermeni, K\u00fcrt olay\u0131 tart\u0131\u015f\u0131l\u0131yor konu oluyor. Tarih yazmasa da benim halk\u0131m da \u00e7ok \u00e7ekti. Milyonlarca insan \u00fclkesinden kopar\u0131ld\u0131. Ba\u015fka \u00fclkelere s\u00fcr\u00fcld\u00fc. Hastal\u0131ktan, a\u00e7l\u0131ktan k\u0131r\u0131ld\u0131. D\u00f6nmek talebinin olmas\u0131 do\u011fald\u0131r, engellenmemelidir.<\/p>\n Biz \u015fu anda Sovyetler Birli\u011fi’nde \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc bir cumhuriyet de\u011filiz. Belli yasalarla merkeze ba\u011fl\u0131y\u0131z. Gelenlere ya\u015fant\u0131n\u0131z \u015f\u00f6yle olacak, ev verece\u011fiz, bunu yapaca\u011f\u0131z demek yanl\u0131\u015f olur. Bizdeki yasalara g\u00f6re kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z konut, e\u011fitim, sa\u011fl\u0131k hizmetleri verilir, ama belli program i\u00e7inde y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcr. Bug\u00fcn T\u00fcrkiye’den bir n\u00fcfus hareketi olsa hemen sa\u011flamak zordur.<\/p>\n <\/p>\n Kuzey Kafkasya Birli\u011fi kurulabilir mi?<\/strong><\/p>\n Bir toplumu bence halk yapan i\u00e7inde bulundu\u011fu ekonomik sistem de\u011fil, dili, k\u00fclt\u00fcr\u00fc, tarihsel birli\u011fi ve gelece\u011fidir. Burada kald\u0131\u011f\u0131m evlerde yedi\u011fim \u00c7erkes yemekleri bile bizimkilerle ayn\u0131. Elbette y\u0131llard\u0131r edindi\u011fimiz de\u011fi\u015fik al\u0131\u015fkanl\u0131klar, k\u00fclt\u00fcrel farkl\u0131la\u015fma olmu\u015ftur. Ama alt\u0131n\u0131 kal\u0131n \u00e7izgiyle \u00e7izebilece\u011fimiz bir \u00e7at\u0131\u015fmaya yol a\u00e7abilecek bir ayr\u0131l\u0131k yoktur, ne T\u00fcrk halk\u0131yla ne de kendi insan\u0131m\u0131zla. Bir s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde de \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n Sosyalizmden vazge\u00e7tik diye bir \u015fey yok, bir t\u0131kan\u0131kl\u0131k vard\u0131 onu a\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz. Sosyalizmin Sovyet insan\u0131na, halk\u0131ma katt\u0131\u011f\u0131 de\u011ferleri kazan\u0131mlar\u0131 yads\u0131yamam ku\u015fkusuz. Adige Cumhuriyeti olarak d\u00fc\u015f\u00fcncemiz budur.<\/p>\n Bir Kuzey Kafkasya Birli\u011fi kurulabilir mi? Tarihin tekerle\u011fini geri \u00e7evirmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. \u00c7izilen haritay\u0131 tamamen de\u011fi\u015ftirmek sava\u015f gerektirir, biz de bunu istemiyoruz.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Şule Perinçek İkibin’e Doğru, 1 Aralık 1991 İki ana kol: Adigeler ve Abhazlar. Baskların akrabaları… Kadın evlenene kadar çok aktif, ama kayınpederinin yanında konuşamıyor. “Hiçbir Çerkes işçisi Kürt, Türk İşçisinden farklı değildir, aynı emeği sarfeder, alınterini döker. Aynı mücadeleye katılmalıdır” yazılı kağıt parçasıyla yakalanıp gözaltına alınan Çerkes.. Adige Dans grubunun solisti Anzerikhue Çeslav: “Eğer bugün […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"","ocean_second_sidebar":"","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"","ocean_custom_header_template":"","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"","ocean_menu_typo_font_family":"","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"on","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-24055","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-arastirma-ana-sayfa","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/24055","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=24055"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/24055\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":24061,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/24055\/revisions\/24061"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=24055"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=24055"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=24055"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n\u0130kibin’e Do\u011fru, 1 Aral\u0131k 1991<\/p>\n\n