![\"\"](\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/DEMOKRATIK-GURCULER-PLATFORMUNDAN-NEVZAT-KAYANIN-ROPORTAJI-b.png\")
<\/p>\n<\/p>\n
Ali \u0130hsan Aksamaz\u00a0<\/strong><\/p>\n Nevzat Kaya:<\/strong> Ali \u0130hsan Bey; merhaba. Bizimle bu r\u00f6portaja zaman ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131z i\u00e7in te\u015fekk\u00fcr ederiz. Ayr\u0131ca bu r\u00f6portaj\u0131n halklar aras\u0131nda karde\u015flik duygular\u0131n\u0131n geli\u015fmesine katk\u0131 yapmas\u0131 dileklerimizle. Kendinizi nas\u0131l tan\u0131mlars\u0131n\u0131z?<\/p>\n Ali \u0130hsan Aksamaz:<\/strong> Merhaba; Nevzat Bey. Kendilerine \u201cayd\u0131n\u201d, \u201centelekt\u00fcel\u201d denilen kimi insanlar\u0131n bile okumad\u0131klar\u0131, ara\u015ft\u0131rmad\u0131klar\u0131; etraflar\u0131nda olup bitenler hakk\u0131nda kafa yormad\u0131klar\u0131; olay, olgu, s\u00fcre\u00e7 ve belgelere kar\u015f\u0131 duyars\u0131z kald\u0131klar\u0131 ve kendilerini emperyalist kapitalizmin kollar\u0131na bir \u015fekilde teslim ettikleri bir d\u00f6nemi ya\u015f\u0131yoruz. \u0130\u015fte b\u00f6yle bir d\u00f6nemde siz, benimle konu\u015fmak istedi\u011finiz, \u00e7e\u015fitli konulardaki fikirlerimi \u00f6\u011frenmek istedi\u011finiz ve bunlar\u0131 da ilgilenen okuyucular\u0131n\u0131zla payla\u015fmak istedi\u011finiz i\u00e7in ben de size te\u015fekk\u00fcr ederim.<\/p>\n Ben de, bu r\u00f6portaj\u0131n T\u00fcrkiye\u2019deki, G\u00fcrcistan\u2019daki ve Kafkasya\u2019daki ayd\u0131nlar aras\u0131nda karde\u015flik duygular\u0131n\u0131n geli\u015fmesine katk\u0131 sunmas\u0131n\u0131 dilerim. Zira halklar hep karde\u015f.\u00a0 Bize ili\u015fkin; \u00e7o\u011funlukla da Lazlar, G\u00fcrc\u00fcler, Abhazlar, Megreller, \u00c7erkesler, Svanlar ve \u00c7e\u00e7enler hakk\u0131nda, onlar\u0131n ili\u015fkileri hakk\u0131nda duygu, d\u00fc\u015f\u00fcnce ve \u00f6ng\u00f6r\u00fclerimi sizle payla\u015faca\u011f\u0131m. T\u00fcrkiye, G\u00fcrcistan ve Kafkasya\u2019da do\u011frudan bizleri ilgilendiren konular\u0131n yaln\u0131zca foto\u011fraf\u0131n\u0131 \u00e7ekmekle kalmayacak, gelece\u011fe y\u00f6nelik de\u011ferlendirmelerde de bulunaca\u011f\u0131m; dikkat \u00e7ekmeye \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m. D\u00fcne ili\u015fkin bilgiler verece\u011fim, bug\u00fcn\u00fc de\u011ferlendirece\u011fim; yar\u0131n\u0131n nas\u0131l olabilece\u011fine ili\u015fkin de\u011ferlendirmelerimi aktaraca\u011f\u0131m. Tabi b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131, insani bir duyarl\u0131l\u0131kla, bilgimin ve y\u00fcre\u011fimin yetti\u011fi kadar yapaca\u011f\u0131m. \u00d6l\u00e7\u00fcm d\u00fcr\u00fcstl\u00fck ve objektif olmakt\u0131r. Mazlumdan yanay\u0131m. Amac\u0131m\u0131z; var olan \u00e7eli\u015fkileri derinle\u015ftirmek, yeni \u00e7eli\u015fki ve \u00e7at\u0131\u015fma alanlar\u0131 olu\u015fturmak isteyenlerin de\u011firmenine su ta\u015f\u0131mak de\u011fildir. Sorun ki\u015filerde de\u011fil, onlar\u0131n yanl\u0131\u015f fikirlerinde oldu\u011fu bilinciyle; m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca ki\u015filer \u00fczerinden de\u011fil onlar\u0131n yanl\u0131\u015f fikirleri ve tutum ve davran\u0131\u015flar\u0131 \u00fczerinden de\u011ferlendirmelerde bulunaca\u011f\u0131m.<\/p>\n T\u00fcrkiye\u2019den olsun, G\u00fcrcistan\u2019dan olsun, Kafkasya\u2019dan olsun \u201c\u201cSo\u011fuk Sava\u015f\u201d\u201d endeksli burjuva resm\u00ee ideolojisi ve tarih tezlerini savunmam, o tezleri savunanlar\u0131 hakl\u0131 g\u00f6stermem s\u00f6z konusu olamaz. B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 ba\u015fta hat\u0131rlatmak isterim.<\/p>\n \u0130nsan olarak, bilginin g\u00fc\u00e7 oldu\u011funa inananlardan\u0131m. Bu anlamda nicel g\u00fcce de\u011fil, nitel g\u00fcce \u00f6nem veririm. \u00c7ok bilgili oldu\u011fumu, her \u015feyi bildi\u011fimi s\u00f6yleyemem. \u00c7\u00fcnk\u00fc insan her ge\u00e7en g\u00fcn yeni bir \u015feyler \u00f6\u011frenir. Ben de her g\u00fcn yeni bir \u015feyler \u00f6\u011freniyor ve kendimi geli\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum. Okuman\u0131n \u00f6nemini bilirim; okurum. T\u00fcrk\u00e7enin yan\u0131 s\u0131ra; bana yetecek derecede \u0130ngilizce ve \u0130talyanca bilirim. D\u00fcnya bas\u0131n\u0131n\u0131 internet ve uydu \u00fczerinden izlemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r\u0131m. G\u00fcrcistan televizyonlar\u0131n\u0131 da izledi\u011fimi s\u00f6ylemeliyim. Televizyon yay\u0131nlar\u0131n\u0131 izleyebilecek kadar az G\u00fcrc\u00fcce ve ondan \u00e7ok daha az da Lazca bilirim. Lazca olarak yazd\u0131\u011f\u0131m \u00e7e\u015fitli konulardaki makaleleri ve mektuplar\u0131 bir araya toplasam ancak d\u00f6rt y\u00fcz sayfay\u0131 bulur. Bilgiye, bilene ve bilgisini toplum yarar\u0131na kullanmaya \u00e7al\u0131\u015fana sayg\u0131 ve sevgi duyar\u0131m. G\u00fcrc\u00fc ana-babadan olup da kendisini G\u00fcrcolog, Laz ana-babadan olup da kendisini Lazolog zannedenlerden, \u00f6yle g\u00f6sterenlerden de\u011filim. Koyunun olmad\u0131\u011f\u0131 yerde ke\u00e7iye Abduraman \u00c7elebi denir, misalinde oldu\u011fu gibi; kendilerine \u00e7e\u015fitli payeler verilip de pohpohlan\u0131p sonra da tava getirildikten sonra da \u00e7e\u015fitli maksatlarla kullan\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan ahmaklardan de\u011filim. S\u00f6ylenene, okudu\u011fuma hemen inanmam; ara\u015ft\u0131r\u0131r\u0131m. Somut durumun somut tahlilinin \u00f6nemli oldu\u011funa inan\u0131r\u0131m. Bir alanda m\u00fccadele ediliyorsa, somut ger\u00e7eklikten hareket etmenin ve net bir duru\u015fa sahip olman\u0131n ve strateji ve taktikler geli\u015ftirmenin \u00f6nemi a\u00e7\u0131kt\u0131r. Okumayan ve ara\u015ft\u0131rmayan dolay\u0131s\u0131yla da entelekt\u00fcel ufku dar kimi k\u00fc\u00e7\u00fckburjuva anlay\u0131\u015f ve duru\u015flar\u0131n cenneti olan bir \u00fclkede ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u00e7in, samimi ele\u015ftirilerimin hep d\u00fc\u015fmanca kar\u015f\u0131land\u0131\u011f\u0131n\u0131n bilincindeyim.<\/p>\n Kimi k\u00fc\u00e7\u00fckburjuvalar\u0131n; e\u015fek ve kimi e\u015fek davran\u0131\u015flar\u0131ndan bile \u00f6\u011frenecekleri \u00e7ok \u015fey var. E\u015fek bile \u00e7o\u011fu zaman e\u015fek\u00e7e davranmaz; \u00f6n\u00fcne konan her otu yemez. Hem unutmamak laz\u0131m; e\u015fekli\u011fe haz\u0131r olana semer vurmak isteyen de \u00e7ok olur. \u00d6nemli olan insan olmak ve insanla\u015fmak; bilgilenmektir. Geriye kalan miras, somut ger\u00e7eklikten hareketle \u00fcretilen fikirler ve onun rehberli\u011finde yap\u0131lan \u00fcretim ve m\u00fccadele olmal\u0131d\u0131r. \u0130nsan, eser; e\u015fek semer ili\u015fkisini iyi kavramak laz\u0131m.<\/p>\n \u015eu yakla\u015f\u0131k yirmi y\u0131ll\u0131k zaman zarf\u0131nda \u00f6yle insanlar tan\u0131d\u0131m ki, b\u00f6yleleri oldu\u011fu s\u00fcrece, b\u00f6yle dostlar oldu\u011fu s\u00fcrece d\u00fc\u015fmana hi\u00e7 gerek yok! Hayatta binlerce \u00e7eli\u015fki oldu\u011funu, ancak ba\u015f \u00e7eli\u015fki diye de bir \u015fey oldu\u011funu bilemeyecek bir s\u0131\u011fl\u0131ktaki kimi insanlarla birlikte at\u0131labilecek ne bir ad\u0131m ne de gidilebilecek bir yol olur. G\u00f6r\u00fcnt\u00fcye ve lak\u0131rd\u0131ya de\u011fil; duru\u015fa, fiiliyata ve yap\u0131lan i\u015fe \u00f6nem veririm. Her yeni bilgi, belge, olgu, olay\u0131 yeni \u00f6\u011frenmeye ba\u015flayan bir \u00e7ocuk i\u015ftah ve heyecan\u0131yla alg\u0131lamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r\u0131m. Hayat\u0131m; \u00fcne, \u015fana, r\u00fctbe, pohpohlanma ve paraya endeksli de\u011fildir; ya\u015fant\u0131m ve ili\u015fkilerim de bunu g\u00f6sterir. Zannederim, b\u00fct\u00fcn bu \u00f6zelliklerim, \u00f6\u011frendik\u00e7e \u00f6\u011frenece\u011fim \u00e7ok \u015fey oldu\u011funu idrak edebildi\u011fimdendir, bilgi ile g\u00fc\u00e7lenece\u011fime inanmamdand\u0131r; \u201cben\u201di de\u011fil \u201cbiz\u201di her ili\u015fkimde \u00f6n plana \u00e7\u0131karmak istememdendir.<\/p>\n Arkada\u015fl\u0131k ili\u015fkilerimde se\u00e7iciyim. Beni fikri olarak geriletecek ve s\u0131k\u0131nt\u0131ya sokacak insanlardan uzak dururum. Pi\u015fpirik ve bo\u015f lafla ge\u00e7irecek zaman\u0131m yok. Kapal\u0131 odalarda, kahvehane sohbetlerinde arkadan konu\u015fmay\u0131, dedikodu yapmay\u0131 ve sanal alemin kalle\u015fli\u011finden faydalanmay\u0131 de\u011fil, \u00e7e\u015fitli konularda fikirlerimi yazarak ve alt\u0131na da imzam\u0131 koyarak muhataplar\u0131yla payla\u015fma yolunu se\u00e7erim.<\/p>\n Dedi\u011fimi anlayanlarla, dediklerini anlad\u0131klar\u0131mla, insanlar\u0131n dertleriyle dertlenenlerle arkada\u015fl\u0131k, dostluk kurar\u0131m. B\u00f6ylesi ili\u015fkilerde fedakar, yard\u0131msever ve payla\u015f\u0131mc\u0131y\u0131md\u0131r. Kimseyi kand\u0131rmam. Ak\u00e7eli i\u015flere girmem; ak\u00e7eli i\u015flerin ikiden fazla ki\u015finin yaz\u0131l\u0131 tan\u0131kl\u0131\u011f\u0131na ba\u011flanmas\u0131 gerekti\u011fine inan\u0131r\u0131m. \u0130yi bir arkada\u015f ve iyi bir dostum. Ki\u015filerle u\u011fra\u015fmam, m\u00fccadelem yanl\u0131\u015f fikirlerledir. \u015eahs\u0131ma yap\u0131lan nezaketsizlik ve terbiyesizlikleri affedebilirim. Ancak toplumsal m\u00fccadeledeki duru\u015f ve m\u00fccadelemi hedef almak amac\u0131yla \u015fahs\u0131ma y\u00f6neltilen kahpece belden a\u015fa\u011f\u0131 vurmalar\u0131 unutmam. Bu anlamda kinciyimdir; kara kapl\u0131 defterim vard\u0131r! U\u015fak ruhlu, ikircikli davranan, dedikoducu,\u00a0 kaypak, yalaka, fiyaka d\u00fc\u015fk\u00fcn\u00fc, megaloman, oport\u00fcnist, entrikac\u0131, kalle\u015f, oldu\u011fu gibi g\u00f6r\u00fcnmekten ka\u00e7\u0131nan insanlardan, haddini bilmeyenlerden, yedi\u011fi kaba pisleyenlerden nefret ederim. Yazd\u0131klar\u0131m\u0131n ele\u015ftirilmesi beni sevindirir. Varsa yanl\u0131\u015flar\u0131m\u0131 g\u00f6rmek ve onlar\u0131 d\u00fczeltmek isterim; bu da beni mutlu eder. Gel g\u00f6r ki, \u015fu ana kadar yazd\u0131klar\u0131ma y\u00f6nelik herhangi bir ele\u015ftiri gelmedi.<\/p>\n 24 Ocak 1959 Cumartesi g\u00fcn\u00fc saat 13: 30\u2019da Ni\u015fanta\u015f\u0131 SSK Hastanesinde do\u011fmu\u015fum. Hayat\u0131m\u0131n \u00e7ok \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131n\u0131 \u0130stanbul\u2019da ge\u00e7irdim. Babam Arde\u015fen\u2019in \u015eanguli k\u00f6y\u00fcnden; ana-babas\u0131 Laz; anadili ise Lazca. Annem ise, k\u00f6keninde \u00c7erkeslik de bulunan bir aileden geliyor; anadili T\u00fcrk\u00e7e.<\/p>\n Kendimi b\u00f6yle tan\u0131mlayabilirim.<\/p>\n Nevzat Kaya:<\/strong> T\u00fcrkiye\u2019deki etnik gruplar\u0131n durumuna y\u00f6nelik s\u00fcre\u00e7le ilgili de\u011ferlendirmenizi alabilir miyiz?<\/p>\n Ali \u0130hsan Aksamaz:<\/strong> \u00a0<\/strong>Toplum hayat\u0131n\u0131 belirleyen \u00fcretim ili\u015fkileridir. Ne \u015fekilde \u00fcretiyorsan\u0131z, o \u015fekilde ya\u015fars\u0131n\u0131z. Ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131z \u015fekilde de bir ili\u015fkiler b\u00fct\u00fcn\u00fc, yani onun k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc ve dilini fark\u0131nda bile olmadan olu\u015fturur ve geli\u015ftirirsiniz. \u00c7evrenizde etkili olursan\u0131z, o k\u00fclt\u00fcr ve dil kendi do\u011fall\u0131\u011f\u0131nda geli\u015fir; yay\u0131l\u0131r. Aksi durumda siz, bir ba\u015fkas\u0131n\u0131n etki alt\u0131na girersiniz. Konuya \u00e7ok genel anlamda bu \u015fekilde bak\u0131labilir. Ta ki, kapitalizmin, emperyalizmin ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemlere kadar.\u00a0 T\u00fcrkiye\u2019ye ili\u015fkin etnisite konusunu a\u00e7mak i\u00e7in bir milattan ba\u015flamak gerekiyor. Bu mil\u00e2d\u0131 \u00e7ok gerilere, Osmanl\u0131- Rus Sava\u015flar\u0131n\u0131n veya Balkan Sava\u015flar\u0131n\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131na kadar g\u00f6t\u00fcrmeyece\u011fim. Cumhuriyet d\u00f6neminin ba\u015flar\u0131n\u0131 bir milat kabul etmek yanl\u0131\u015f olmaz. Ancak Osmanl\u0131 \u00dclkesi\u2019nin, Bat\u0131n\u0131n kontrol\u00fcne girmesinin sonucu olarak bu mil\u00e2d\u0131n ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 da ak\u0131lda tutmak gerekir.<\/p>\n T\u00fcrkiye\u2019nin bug\u00fcnk\u00fc etnik yap\u0131s\u0131n\u0131, sorunlar\u0131n\u0131, ho\u015fnutsuzluklar\u0131n\u0131 ve \u00e7e\u015fitli sebeplerle ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 do\u011fru alg\u0131layabilmek, de\u011ferlendirebilmek ve uygun \u00e7\u00f6z\u00fcm politikalar\u0131 \u00fcretebilmek ve bunlar\u0131 yetki sahiplerine \u00f6nermek\u00a0 i\u00e7in, Cumhuriyetin kuruldu\u011fu y\u0131llardaki \u00fcretim ili\u015fkilerini ve Anadolu\u2019nun etnik, demografik yap\u0131s\u0131n\u0131, \u00fcretim ili\u015fkilerini hat\u0131rlamak gerekiyor bir b\u00fct\u00fcn olarak. Anadolu\u2019daki tar\u0131m ve hayvanc\u0131l\u0131k ne durumdayd\u0131?\u00a0 Zanaat ve zanaatk\u00e2rlar\u0131n da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 neydi? B\u00fct\u00fcn bu bilgilere sahip olmak gerekiyor. Geleneksel \u00fcretim ili\u015fkilerine sahip Osmanl\u0131 \u00dclkesi\u2019nin, her alanda geli\u015fmekte olan Bat\u0131l\u0131 emperyalist kapitalist \u00fclkelerin dinamizmine sahip olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, onlarla rekabet edecek g\u00fcc\u00fcn\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyoruz. Bu durumda da onun, bu emperyalist kapitalist \u00fclkelerin etki alan\u0131na girmesi ve kurtlar sofralar\u0131nda da kuzu olmas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131. \u00d6nceleri Fransa ve \u0130ngiltere ve daha sonralar\u0131 da esas olarak Almanya\u2019n\u0131n, Osmanl\u0131 \u00dclkesi\u2019nde hakim oldu\u011funu, bunlar\u0131n; Osmanl\u0131 \u00dclkesi\u2019nin ticari, askeri, k\u00fclt\u00fcrel, demografik miras\u0131n\u0131 kendilerinin \u00fcretim ili\u015fkileri i\u00e7in kullanmak istediklerini, kullanmak i\u00e7in hoyrat\u00e7a davrand\u0131klar\u0131n\u0131 biliyoruz. Osmanl\u0131 \u00dclkesi, art\u0131k bat\u0131l\u0131 emperyalist kapitalistlerin vesayeti s\u00f6m\u00fcr\u00fcs\u00fc alt\u0131ndayd\u0131.<\/p>\n \u201cResm\u00ee T\u00fcrk Burjuva \u0130deolojisi Kemalizm\u201din ge\u00e7mi\u015fe y\u00f6nelik palavra resm\u00ee tarih tezlerini bir tarafa b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, \u00e7\u0131plak ger\u00e7eklikle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131r\u0131z. O d\u00f6nemki m\u00fcttefi\u011fimiz \u0130ngiltere, ka\u00e7 defa Fransa ve Rusya nezdinde Osmanl\u0131 \u00dclkesi\u2019nin makus talihini de\u011fi\u015ftirdi? Biliniyor mu? Tabi hay\u0131r! Bu konulara kafa yormak kimsenin i\u015fine gelmiyor! O hamaset dolu, palavra resm\u00ee tarihler etkisini kaybedecek ve bundan nemalananlar da ekmek ve itibarlar\u0131n\u0131 kaybedecekler de ondan!<\/p>\n Emperyalist kapitalist bir y\u00f6nelimi ya\u015fayamayan, \u00fcstelik dahil oldu\u011fu \u0130ngiltere ekseninden \u00e7\u0131k\u0131p da Almanya\u2019n\u0131n saf\u0131na ge\u00e7i\u015f yapan Osmanl\u0131 y\u00f6netimi, b\u00f6ylelikle y\u00fczlerce y\u0131lda Balkanlar\u2019da, Ortado\u011fu\u2019da,\u00a0 Kuzey Afrika\u2019da, Anadolu\u2019da ve k\u0131smen Kafkasya\u2019da bazen zorla ve bazen de ikna ile olu\u015fmu\u015f bir \u00e7ok toplumsal yap\u0131 ve dokunun alt\u00fcst olmas\u0131n\u0131n kap\u0131s\u0131n\u0131 a\u00e7makla kalm\u0131yor, farkl\u0131 dilleri olan halklara y\u00f6nelik haz\u0131rl\u0131ks\u0131z ve yanl\u0131\u015f politikalar\u0131yla da Osmanl\u0131 \u00dclkesi\u2019ni Anadolu\u2019ya s\u0131k\u0131\u015ft\u0131racak bir s\u00fcreci ba\u015flatm\u0131\u015f oluyordu. 1920\u2019ye gelindi\u011finde Osmanl\u0131 \u00dclkesi, bat\u0131l\u0131 emperyalist kapitalist \u00fclkeler taraf\u0131ndan art\u0131k tasfiye edilmi\u015fti. \u00c7arl\u0131k Rusyas\u0131\u2019ndaki i\u00e7 kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131k ve Proleter Ekim Devrimi hareketiyle ortaya \u00e7\u0131kan yeni uluslararas\u0131 dengeler, \u00e7e\u015fitli sebeplerden dolay\u0131, Anadolu\u2019da da bir y\u00f6netim tasfiyesini engelledi. Sovyet Rusya; \u0130ngiltere, Fransa ile birlikte \u00c7arl\u0131k Rusyas\u0131\u2019n\u0131n \u00f6nceden aralar\u0131nda Anadolu\u2019nun da payla\u015f\u0131m\u0131na ili\u015fkin planlar\u0131 a\u00e7\u0131klad\u0131 ve bu planlara kar\u015f\u0131 oldu\u011funu duyurdu; saf de\u011fi\u015ftirdi, i\u00e7 sorunlar\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6zmeye y\u00f6neldi.<\/p>\n \u00c7arl\u0131k Rusya\u2019s\u0131 y\u0131k\u0131lmam\u0131\u015f veya Sovyet Rusya i\u00e7 \u00e7eki\u015fmelerle \u00e7ok fazla u\u011fra\u015fmak zorunda kalmam\u0131\u015f olmasa ve Anadolu\u2019ya y\u00f6nelik ayn\u0131 politikalar\u0131n takip\u00e7isi olsayd\u0131, Anadolu\u2019nun bug\u00fcnk\u00fc yap\u0131s\u0131 nas\u0131l olurdu?! Bu yeni yap\u0131, G\u00fcrcistan, Ermenistan ve Azerbaycan co\u011frafyas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan nas\u0131l siyas\u00ee ve demografik bir yap\u0131y\u0131 ortaya \u00e7\u0131karabilirdi? Bu \u015fimdi, burada konumuz d\u0131\u015f\u0131nda olmakla birlikte, ak\u0131lda tutulmas\u0131 gereken noktalardand\u0131r.<\/p>\n Ne var ki,\u00a0 bug\u00fcn T\u00fcrkiye\u2019deki etnik yap\u0131 ve ho\u015fnutsuzluklar\u0131 anlamak i\u00e7in yak\u0131n ge\u00e7mi\u015fi iyi bilmek; Anadolu\u2019daki siyas\u00ee yap\u0131y\u0131 hangi i\u00e7 ve d\u0131\u015f dinamik ve dengelerin ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131n\u0131 unutmamak gerekiyor. D\u00e2hil oldu\u011funuz emperyalist kapitalist eksen ve b\u00f6lgesel dengeler sizi, sizin etnik yap\u0131n\u0131z\u0131 da \u015fekillendirir. B\u00f6yle de olmu\u015ftur. Bunu ak\u0131ldan \u00e7\u0131karmamak gerekir. Bu durumu olumlu veya olumsuz g\u00f6rebilirsiniz. Ancak foto\u011fraf budur. Anadolu\u2019daki etnik yap\u0131 derken; bu topraklar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 iki b\u00fcy\u00fck felaketi \u00f6ncelikle hat\u0131rlamak gerekiyor: Ermeniler Ortodoks H\u0131ristiyand\u0131. Alman Emperyalizmi, Ermenileri Ortodoks \u00c7arl\u0131k Rusyas\u0131\u2019n\u0131n do\u011fal m\u00fcttefi\u011fi g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in onlar\u0131n tehcirini Osmanl\u0131 y\u00f6netimine empoze etti ve tehcir ger\u00e7ekle\u015fti. \u201cKaramanl\u0131 ve Karadenizli \u201cRumlar\u201d Ortodoks H\u0131ristiyand\u0131. Anadolu\u2019daki ticareti ve nitelikli kalemlerdeki \u00fcretimi esas olarak ellerinde tutuyorlard\u0131. Bat\u0131 ile yak\u0131n ili\u015fki i\u00e7indeydiler.\u00a0 Bu durum, Karadenizli \u201cRumlar\u201d\u00a0 noktas\u0131nda Sovyet Rusya\u2019y\u0131 rahats\u0131z ediyordu. Sovyet Rusya, bu Ortodoks H\u0131ristiyan n\u00fcfusun Yunanistan ve dolay\u0131s\u0131yla da \u0130ngiltere ile yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kendisi i\u00e7in tehdit olarak g\u00f6r\u00fcyordu. Sovyet Rusya y\u00f6netimi bu \u201cRumlar\u201d\u0131n Anadolu\u2019dan m\u00fcbadelesini Cumhuriyet y\u00f6netimine empoze etti ve uyguland\u0131. B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 bilmek gerekiyor.<\/p>\n Cumhuriyetinin ilk y\u0131llar\u0131ndaki ekonomik hayat nas\u0131ld\u0131? Hemen s\u00f6ylemek gerekiyor: \u00c7ivi bile \u00fcretilemiyordu. Biraz daha a\u00e7ay\u0131m: Ticari yap\u0131s\u0131 \u00e7ok zay\u0131ft\u0131. Sanayile\u015fmesi hemen hi\u00e7 yoktu; \u00fcretim esas olarak el tezgahlar\u0131nda y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcyordu. H\u0131ristiyan unsurlar\u0131n kent hayat\u0131ndan \u00e7ekilmesiyle zanaat gerilemi\u015f, zanaatk\u00e2r azalm\u0131\u015ft\u0131. Bir u\u00e7tan di\u011ferine kara ula\u015f\u0131m\u0131 \u00e7ok zor, bazen imkans\u0131z ve \u00e7o\u011fu zaman tehlikeliydi. \u00dc\u00e7 taraf\u0131 bug\u00fcnk\u00fc gibi denizlerle \u00e7evrili olmas\u0131na ra\u011fmen, \u00e7a\u011f\u0131n \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnde bir denizcili\u011fe sahip de\u011fildi.\u00a0 Osmanl\u0131 \u00dclkesi\u2019nin bakiyesi Anadolu, Osmanl\u0131 \u00dclkesi\u2019nden ayr\u0131lan di\u011fer vilayetler gibi ulusla\u015facakt\u0131. Cumhuriyet y\u00f6netimi, siyas\u00ee alanda \u00f6nce M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131 sonra da T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fc \u00f6n plana \u00e7\u0131kartt\u0131; b\u00f6ylece de ulusla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc. Oysa; ulusla\u015fmak i\u00e7in sanayile\u015fmek ve bunun her yere g\u00f6t\u00fcrece\u011fi kalk\u0131nma, okul ve T\u00fcrk\u00e7e gerekliydi. Cumhuriyet y\u00f6netimi, Anadolu\u2019daki ulusla\u015fmada T\u00fcrk\u00e7enin \u00f6nemini kavramam\u0131\u015ft\u0131. Bu sebeple de T\u00fcrk\u00e7e konu\u015fan \u201cKaramanl\u0131 ve Karadenizli \u201cRumlar\u201d\u0131n Yunanistan\u2019a m\u00fcbadele edilmesi konusunda istekli davrand\u0131. Sanayile\u015fmeyle de\u011fil ama y\u00fczlerce y\u0131lda do\u011fal bir yolla \u201cKaramanl\u0131 ve Karadenizli \u201cRumlar\u201d aras\u0131nda b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde k\u00f6k salan T\u00fcrk\u00e7e de onlarla birlikte Anadolu\u2019dan s\u00f6k\u00fcl\u00fcp at\u0131ld\u0131.<\/p>\n Anadolu\u2019da ekonomik hayat, Bat\u0131 \u00fclkeleriyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman olduk\u00e7a geriydi. Ya k\u00fclt\u00fcrel hayat nas\u0131ld\u0131? Hangi diller konu\u015fuluyordu?! T\u00fcrk\u00e7e, \u201clingua franca\u201dyd\u0131, ticaret diliydi. T\u00fcrk\u00e7e yaln\u0131zca Anadolu\u2019da de\u011fil, Balkanlar\u2019da, Ortado\u011fu\u2019da,\u00a0 Kuzey Afrika\u2019da ve k\u0131smen de Kafkasya\u2019da da \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde \u201clingua franca\u201dyd\u0131. Belki de Anadolu\u2019dakinden daha da fazla. Anadolu\u2019dan tehcir edilen Ermenilerin de, m\u00fcbadele olunan \u201cRumlar\u201d\u0131n da anadili \u00e7ok b\u00fcy\u00fck oranda T\u00fcrk\u00e7eydi; T\u00fcrk\u00e7eyi kendi alfabeleriyle yazm\u0131\u015flard\u0131 da.\u00a0 T\u00fcrk\u00e7enin Anadolu\u2019da, Balkanlar\u2019da, Ortado\u011fu\u2019da, Kafkasya\u2019da, Kuzey Afrika\u2019da \u201clingua franca\u201d haline gelmesinin y\u00fczy\u0131llarca s\u00fcren do\u011fal bir proses sonucu ger\u00e7ekle\u015fti\u011fini, bir entegrasyon konusu oldu\u011funu bilmek gerekiyor. Ku\u015fkusuz insanlar bu co\u011frafyalarda \u201ciki-dilli\u201dydi.<\/p>\n Cumhuriyetin ilk y\u0131llar\u0131nda Anadolu\u2019da modern kapitalizm anlam\u0131nda canl\u0131 bir ekonomik hayat yoktu. Kapitalizm e\u015fitsiz, dengesiz, birle\u015fik geli\u015fim yasas\u0131 esas\u0131na g\u00f6re geli\u015fiyordu. Okuduklar\u0131m\u0131za g\u00f6re; kimi y\u00f6relerde tar\u0131m ve hayvanc\u0131l\u0131\u011fa dayal\u0131 kapal\u0131 bir ekonomik hayat h\u00fck\u00fcm s\u00fcr\u00fcyordu. Kimi y\u00f6relerde de el tezgahlar\u0131nda \u00fcretim yap\u0131l\u0131yordu. Dedi\u011fim gibi; karayolu ula\u015f\u0131m\u0131 kesintisiz ve g\u00fcvenlikli de\u011fildi. Okul, radyo ve televizyon, gazete, telefon, cep telefonu, faks, internet, bilgisayar\u0131n da bulunmad\u0131\u011f\u0131 ak\u0131lda tutulmal\u0131. Okuma- yazma oran\u0131n\u0131n da \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fck oldu\u011fu biliniyor. Kimi il ve il\u00e7elerde \u201ciki-dillilik\u201d yayg\u0131nd\u0131; baz\u0131 y\u00f6relerde ise \u201clingua franca\u201d T\u00fcrk\u00e7e d\u0131\u015f\u0131ndaki dillerdi. Bu yerel diller, konu\u015fanlar\u0131n\u0131n g\u00fcnl\u00fck sosyal ili\u015fkilerinde yayg\u0131n olarak kullan\u0131l\u0131yordu; bu da onlara yetiyordu.<\/p>\n Osmanl\u0131 \u00dclkesi tasfiye edilmi\u015fti, ancak; Sovyet Rusya co\u011frafyas\u0131nda,\u00a0 bat\u0131 kapitalizminin hayat damarlar\u0131n\u0131 kesen bir y\u00f6netimin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 ve bat\u0131yla \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131; Bat\u0131n\u0131n Anadolu\u2019yla ilgili projelerini uygulamas\u0131n\u0131 engellemi\u015fti. Bat\u0131, Anadolu\u2019daki y\u00f6netimin Sovyet Rusya\u2019ya oldu\u011fundan daha fazla yakla\u015fmas\u0131n\u0131 tehlikeli buldu\u011fu i\u00e7in Anadolu\u2019ya ili\u015fkin projelerinden vazge\u00e7mek zorunda kald\u0131. Sovyet Rusya da Anadolu\u2019daki y\u00f6netimin bat\u0131ya k\u00f6r\u00fc k\u00f6r\u00fcne bo\u011fun e\u011fmesini istemiyordu. Kars ve Erzurum\u2019un yeniden Anadolu s\u0131n\u0131rlar\u0131na kat\u0131lmas\u0131na Sovyet Rusya\u2019n\u0131n r\u0131za g\u00f6stermesi ve Azerbaycan, Ermenistan ve G\u00fcrcistan\u2019da Bol\u015fevik y\u00f6netimlerin kurulmas\u0131nda Ankara\u2019ya ba\u011fl\u0131 Kaz\u0131m Karabekir Pa\u015fa komutas\u0131ndaki kolordunun Sovyet Rusya lehine maddi ve psikolojik destek ve katk\u0131s\u0131 hep bu dengeler \u00e7er\u00e7evesinde de\u011ferlendirilmelidir. Nitekim; temelleri Lenin ve Atat\u00fcrk zaman\u0131nda at\u0131lan T\u00fcrkiye-Sovyetler Birli\u011fi dostlu\u011fu, \u0130smet \u0130n\u00f6n\u00fc\u2019n\u00fcn iktidar\u0131n\u0131 korumak i\u00e7in ABD ile siyas\u00ee, askeri, ekonomik ve k\u00fclt\u00fcrel a\u00e7\u0131k ve gizli anla\u015fmalarla boyun e\u011fmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 tarihlerde yara ald\u0131ysa da g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar devam etti. Sovyet y\u00f6netimi ve ard\u0131ndan da Rusya Federasyonu Anadolu\u2019ya ili\u015fkin \u00e7izgisinde sapma g\u00f6stermedi.<\/p>\n \u0130\u015fte burjuva demokratik bir niteli\u011fe sahip olmayan, siyasal gericili\u011fe tekab\u00fcl eden Cumhuriyet y\u00f6netimi, b\u00f6yle bir uluslararas\u0131 iklimde i\u015fba\u015f\u0131 yapt\u0131. CHP\u2019nin tek parti burjuva diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc, g\u00fcnl\u00fck hayat\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmeye y\u00f6nelik nafaka ekonomisi ili\u015fkilerinin h\u00e2kim oldu\u011fu ve farkl\u0131 anadillerin konu\u015fuldu\u011fu y\u00f6relerde ulusal sanayinin kapitalist \u00fcretim ili\u015fkilerini ve kurumlar\u0131n\u0131 geli\u015ftiremedi. Yerel \u00fcretim ili\u015fkilerini tasfiye edemedi. Bu sebeple de dilsel ve k\u00fclt\u00fcrel farkl\u0131l\u0131klar\u0131 do\u011fal bir yok olu\u015f s\u00fcrecine s\u00fcr\u00fckleyemedi. Bunun yerine dilsel ve k\u00fclt\u00fcrel farkl\u0131l\u0131klar\u0131 do\u011fal olmayan bir yol ile yani burjuva resm\u00ee ideolojisi ve resm\u00ee tarih tezleri ile CHP\u2019nin Burjuva \u0130deolojisi olan Kemalizmle ortadan kald\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Bu y\u0131llarda; T\u00fcrk\u00e7eyi de kendi anadilini de iyi bilen, kendisine g\u00fcvenen, kendisi ile bar\u0131\u015f\u0131k, \u00e7evresi ile uyumlu, \u00fcreten, sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve mutlu vatanda\u015flar yeti\u015ftirilebilir; bug\u00fcnk\u00fcne benzemeyen bir vatan kurulabilirdi. 1 Ocak 1929 tarihinde \u00e7al\u0131\u015fmalara ba\u015flayan Millet Mektepleri ile \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00fcretilebilirdi. Ayr\u0131ca; o d\u00f6nem m\u00fcttefikimiz olan Sovyet \u00fclkesinin deste\u011fi al\u0131nabilirdi. Sovyet \u00fclkesinin yan\u0131 s\u0131ra \u00fclkemizde de konu\u015fulan Abazaca, Ad\u0131\u011fece, Kabardeyce, Kara\u00e7ayl\u0131-Balkarl\u0131ca, Oset\u00e7e, \u00c7e\u00e7ence, \u0130ngu\u015f\u00e7a, Avarca, Lazca vd. Gen\u00e7 Yaz\u0131l\u0131 Diller alan\u0131nda tecr\u00fcbesi olan Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin deste\u011fi, T\u00fcrkiye\u2019nin anadil konusunu \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir f\u0131rsatt\u0131.<\/p>\n \u201cDil politikas\u0131\u201d bir b\u00fct\u00fcnd\u00fcr. Biz Lazcaya veya di\u011fer dillere y\u00f6nelik uygulamalar\u0131 de\u011ferlendirirken bunu bir b\u00fct\u00fcn \u201cdil politikas\u0131\u201d i\u00e7inde de\u011ferlendirmeliyiz: \u201cArap harflerinden Latin harflerine ge\u00e7i\u015f\u201d, \u201cT\u00fcrk\u00e7ede sadele\u015ftirme\u201d, \u201cYerel dillerin geli\u015fiminin ve baz\u0131 d\u00f6nemlerde konu\u015fulmas\u0131n\u0131n yasaklanmas\u0131\u201d ve \u201cYabanc\u0131 dilde e\u011fitim\u201d. Bunlar birbirini tamamlar, bir masan\u0131n d\u00f6rt aya\u011f\u0131 gibi ve \u201cBiz\u201di ifade eder. Bunlar olmadan, bug\u00fcn biz ne kadar \u201cBiz\u201d olabildik?! Buna kafa yormak laz\u0131m. Ulusal dil olan T\u00fcrk\u00e7eye kar\u015f\u0131 iki su\u00e7 i\u015flenmi\u015f; biri alfabe de\u011fi\u015fikli\u011fi, di\u011feri T\u00fcrk\u00e7ede sadele\u015ftirme. B\u00f6ylece milyonlarca kitap \u00e7\u00f6pe at\u0131lm\u0131\u015f ve insanlar bir anda eski ile ba\u011flar\u0131 kopart\u0131larak cahille\u015ftirilmi\u015flerdir. \u0130nsanlar dedelerinin mezar ta\u015f\u0131n\u0131 okuyamaz hale getirilmi\u015ftir. T\u00fcrk\u00e7eyi anlayamaz, yazamaz ve ileti\u015fim kuramaz hale gelinmi\u015ftir. \u00dcniversite mezunlar\u0131n\u0131n bile h\u00e2l\u00e2 do\u011fru d\u00fcr\u00fcst dilek\u00e7e yazamaz halde olmas\u0131 demek istedi\u011fimi ortaya koyuyor. \u201cYerel diller\u201d; kurumsal anlamda desteklenmek \u015f\u00f6yle dursun, neredeyse konu\u015fulmalar\u0131 bile engellenmi\u015ftir. Kendi ulusal dili T\u00fcrk\u00e7eye sahip \u00e7\u0131kmayan bir siyas\u00ee iradenin, yerel dilleri tehdit olarak g\u00f6rmesi, Ama; \u0130ngilizce, Frans\u0131zca veya Almanca gibi dillerde e\u011fitime ye\u015fil \u0131\u015f\u0131k yakmas\u0131 CHP\u2019nin tek parti burjuva diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn temellerini att\u0131\u011f\u0131 ve uygulad\u0131\u011f\u0131 \u201cdil politikas\u0131\u201ds\u0131n\u0131n ne kadar yanl\u0131\u015f oldu\u011funu g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne seriyor; bu politika \u00e7oktan iflas etmekle kalmam\u0131\u015f, toplumumuzda derin yaralar a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. \u00dcstelik \u201cdil politikas\u0131\u201d daha do\u011frusu politikas\u0131zl\u0131\u011f\u0131yla toplumu dilsizle\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015fan CHP\u2019nin tek parti burjuva diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc zihniyetinin \u201cVatanda\u015f T\u00fcrk\u00e7e Konu\u015f!\u201d kampanyalar\u0131 a\u00e7malar\u0131, hele hele yabanc\u0131 dillerdeki tabelalardan rahats\u0131z oldu\u011funu ifade etmeye \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 tam bir komedidir. Burjuva resm\u00ee\u00a0 ideolojisi ve resm\u00ee tarih tezleri, yaln\u0131zca T\u00fcrk\u00e7e d\u0131\u015f\u0131ndaki anadilleri yok etmek i\u00e7in elinden geleni yapmad\u0131, T\u00fcrk\u00e7eyi de \u015fekillendirmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131, deforme etti.\u00a0 Bug\u00fcn bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, ortak anla\u015fma dilimiz T\u00fcrk\u00e7eyi de kendi anadilini de d\u00fczg\u00fcn konu\u015famayan ve yazamayan, ancak 200 kelimelik arabesk T\u00fcrk\u00e7e da\u011farc\u0131\u011f\u0131yla g\u00fcnl\u00fck ili\u015fkilerini s\u00fcrd\u00fcrmeye \u00e7al\u0131\u015fan, d\u00fc\u015f\u00fcnemeyen, \u00fcretemeyen ve birbirleriyle anla\u015famayan geni\u015f insan kitlelerini g\u00f6r\u00fcyoruz. B\u00f6yle bir durumda bug\u00fcnk\u00fc MEB ders programlar\u0131yla bile T\u00fcrk\u00e7e e\u011fitim- \u00f6\u011fretimden s\u00f6z edilebilir mi ki?!\u201d<\/p>\n T\u00fcrk Burjuva Resm\u00ee \u0130deolojisi Kemalizm, \u00f6ncelikle bask\u0131 ve olu\u015fan psikolojik havayla ve kurumlar\u0131yla ve ard\u0131ndan da geli\u015fen kapitalizmle T\u00fcrk\u00e7eyi b\u00fct\u00fcn T\u00fcrkiye\u2019de hakim k\u0131labilmi\u015ftir. Ancak \u201ciki-dillilik\u201d prosesi b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde devam etmektedir. Kimlik m\u00fccadelesi, bu somut ger\u00e7eklikten hareketle, toplumda yeni \u00e7at\u0131\u015fma alanlar\u0131 olu\u015fturmayacak \u015fekilde bar\u0131\u015f\u00e7\u0131 m\u00fccadele y\u00f6ntemleriyle s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmelidir. Ancak etno k\u00fclt\u00fcrel\/dil hakl\u0131 ve me\u015fru talebin, burjuva resm\u00ee ideolojisi ve resm\u00ee tarihle ink\u00e2r ve asimilasyon politikalar\u0131yla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelindi\u011finde de ister istemez \u00e7at\u0131\u015fma zemini olu\u015fmaktad\u0131r. Hakl\u0131 ve me\u015fru talebin maniplasyona a\u00e7\u0131k hale getirilecek y\u00f6nelime girilmemelidir. Etno k\u00fclt\u00fcrel\/dil talebinin, etno k\u00fclt\u00fcrel\/ dil hareketine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesi, bu hareketin kolektif bir niteli\u011fe b\u00fcr\u00fcnerek strateji ve taktikler \u00fcretmesi ve geli\u015ftirmesi, m\u00fccadelenin y\u00f6n\u00fcn\u00fc de belirleyecektir. Etno k\u00fclt\u00fcrel\/dil talebi, etno k\u00fclt\u00fcrel\/dil hareketine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclebilirse di\u011fer ezilen, s\u00f6m\u00fcr\u00fclen etno k\u00fclt\u00fcrel\/dil hareketleri, s\u00f6m\u00fcr\u00fclen-ezilen ulus hareketi ve s\u0131n\u0131f\/emek\u00e7i halk hareketleri ve toplumsal dinamikleri ile ittifak politikalar\u0131 da geli\u015ftirme imkan ve olanaklar\u0131na sahip olabilir.<\/p>\n Nevzat Kaya:<\/strong> \u00a0Bir Laz ayd\u0131n\u0131 olarak hem Lazlar hem de di\u011fer etnik topluluklar\u0131n durumuna y\u00f6nelik yakla\u015f\u0131mlar\u0131n\u0131z\u0131, taleplerinizi anlat\u0131r m\u0131s\u0131n\u0131z?<\/p>\n Ali \u0130hsan Aksamaz:<\/strong> Beni bir Laz ayd\u0131n\u0131 olarak tan\u0131ml\u0131yorsunuz; te\u015fekk\u00fcr ederim. E\u011fer insan yerel bir olay, olgu veya prosese yerel s\u0131\u011fl\u0131kta bakarsa, t\u00fcm ger\u00e7ekli\u011fi g\u00f6remez ve sa\u011fl\u0131kl\u0131 de\u011ferlendirmeler yapamaz. Konu bir b\u00fct\u00fcnd\u00fcr. B\u00fct\u00fcn\u00fcn bize yans\u0131yan\u0131na bakarak, o konuyu anlayamay\u0131z. Yerel dil konusu hem bir pedagojik sorun hem bir insan haklar\u0131 sorunu ve bir ba\u015fka a\u00e7\u0131dan bakarsan\u0131z hem de bir g\u00fcvenlik sorunudur.<\/p>\n Yaln\u0131zca Lazca de\u011fil, genel olarak T\u00fcrkiye\u2019deki \u201canadil\u201d, yerel dil konusuna kafa yordum. Konuya ilgi duyanlara katk\u0131 sa\u011flayaca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle bu konudaki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131 burada zikretmek isterim.\u201d Ogni\u201d, \u201cKafkasya Yaz\u0131lar\u0131\u201d, \u201cMjora\u201d, \u201c\u00c7veneburi\u201d ve \u201cAla\u015fara\u201d adl\u0131 dergilere yazd\u0131\u011f\u0131m makalelerde Lazca, karde\u015f dil Megrelce ve yerel dil konusuna dikkat \u00e7ekmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m.\u00a0 2004\u2019de E\u011fitim Sen (E\u011fitim ve Bilim Emek\u00e7ileri Sendikas\u0131) 4. Demokratik E\u011fitim Kurultay\u0131, \u0130stanbul 8 Nolu E\u011fitim Sen \u201cAnadil Komisyonu\u201dnda g\u00f6rev ald\u0131m ve \u00c7ok Dilli, \u00c7ok K\u00fclt\u00fcrl\u00fc Toplumlarda E\u011fitim ba\u015fl\u0131kl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmaya katk\u0131da bulundum. 27 Aral\u0131k 2007 tarihinde Bo\u011fazi\u00e7i \u00dcniversitesi Sosyal Hizmet Kul\u00fcb\u00fc\u2019nde d\u00fczenlenen sempozyumda T\u00fcrkiye\u2019nin Anadil Zenginli\u011fi konulu bir sunum yapt\u0131m. 17 May\u0131s 2008 tarihinde \u0130stanbul Mezopotamya K\u00fclt\u00fcr Merkezinde ger\u00e7ekle\u015ftirilen konferansa K\u00fclt\u00fcrel Zenginli\u011fimizin Fark\u0131nda Olamay\u0131\u015f\u0131m\u0131z ba\u015fl\u0131kl\u0131 bir konu\u015fma yapt\u0131m. 31 May\u0131s 2009 tarihinde<\/strong>,<\/strong> E\u011fitim Sen taraf\u0131ndan Ankara\u2019da d\u00fczenlenen “Uluslararas\u0131 Kat\u0131l\u0131ml\u0131 Ana Dili Sempozyumu”na, \u015eu Bizim Sahipsiz Lazca ba\u015fl\u0131kl\u0131 tebli\u011fi ile kat\u0131ld\u0131m. 31 Ekim 2009\u2019de 28. \u0130stanbul Kitap Fuar\u0131nda yap\u0131lan \u201cDiller- Halklar- Ulusal Sorun\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 panelde ise CHP, TRT ve Lazca ba\u015fl\u0131kl\u0131 bir sunumda bulundum. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda \u00e7e\u015fitli ulusal gazetelere konuya ili\u015fkin yazd\u0131\u011f\u0131m baz\u0131 makaleler Anadilde E\u011fitim ve Az\u0131nl\u0131k Haklar\u0131 adl\u0131 ortak \u00fcretim kitapta yay\u0131nland\u0131; ortak kitap 2005 Nisan\u2019\u0131nda Sorun Yay\u0131nlar\u0131 taraf\u0131ndan yay\u0131mland\u0131.<\/p>\n Yukar\u0131da adlar\u0131n\u0131 and\u0131\u011f\u0131m \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n hepsinde bir konuya dikkat \u00e7ektim: Lazca yerel bir dildir. Ya\u015famal\u0131d\u0131r. Gelecek ku\u015faklara kurumsal olarak aktar\u0131lmal\u0131d\u0131r. Burada da esas g\u00f6rev bu dilin sahiplerine d\u00fc\u015fmektedir. Yerel bir dil olan Lazcay\u0131, T\u00fcrkiye\u2019nin di\u011fer yerel dillerinden ay\u0131rmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc ayn\u0131 kaderi payla\u015ft\u0131lar. “Uluslararas\u0131 Kat\u0131l\u0131ml\u0131 Ana Dili Sempozyumu”nda, yapt\u0131\u011f\u0131m \u00f6neriyi tekrarl\u0131yorum: \u201cKonuya taraf olan vak\u0131f, dernek ve ki\u015filerin de i\u00e7inde yer alaca\u011f\u0131 \u00f6zerk yap\u0131daki bir \u201cAnadillerini Planlama Kurumu\u201d n\u00fcve olarak bu anadil \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 y\u00fcr\u00fctebilir. Anadiller ile ilgili b\u00fct\u00fcn \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 tek elden y\u00fcr\u00fctecek b\u00f6yle bir kurum \u00f6ncelikle olu\u015fturulmal\u0131d\u0131r. Bu kurum, anadillere ili\u015fkin olarak demokratik \u00f6zl\u00fc ve tel\u00e2fi edici genel bir y\u00f6netmelik haz\u0131rlamal\u0131d\u0131r. Bu ba\u011flamda, anadil konusu, anla\u015f\u0131l\u0131r ve bizim olan terimlerle tart\u0131\u015f\u0131lmal\u0131 ve bu alanda bir literat\u00fcr olu\u015fturulmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n \u00d6ncelikle, T\u00fcrkiye\u2019nin di\u011fer anadilleri envanteri \u00e7\u0131kar\u0131lmal\u0131d\u0131r. Bu yap\u0131l\u0131rken, yaln\u0131zca T\u00fcrk\u00e7e ile hi\u00e7bir akrabal\u0131\u011f\u0131 olmayan anadiller de\u011fil, Azerice, Kazak\u00e7a, K\u0131rg\u0131zca, \u00d6zbek\u00e7e, Tatarca, Uygurca gibi diller de dikkate al\u0131nmal\u0131d\u0131r. Biliyoruz ki, n\u00fcfus say\u0131m sonu\u00e7lar\u0131nda ad\u0131 ge\u00e7en anadillerin en az iki kat\u0131 anadili T\u00fcrkiye\u2019de konu\u015fulmaktad\u0131r; bunlar, ad olarak ve kullan\u0131ld\u0131klar\u0131 y\u00f6reler olarak tespit edilmelidir. Olu\u015fturulacak ilgili komisyonlar bu anadilleri i\u00e7in Latin alfabesine dayanan alfabeleri olu\u015fturmal\u0131d\u0131r. Ard\u0131ndan da, ilk a\u015famada en az on bin kelimelik temel T\u00fcrk\u00e7e kelime da\u011farc\u0131\u011f\u0131 tespit edilmeli ve buna g\u00f6re bu anadillerin s\u00f6zl\u00fckleri olu\u015fturulmal\u0131d\u0131r. Bu s\u00f6zl\u00fckler (varsa di\u011fer alfabeleriyle ve) Latin alfabesine dayal\u0131 alfabeleriyle yay\u0131nlanmal\u0131d\u0131r. \u0130lk etapta ilk\u00f6\u011fretim birinci s\u0131n\u0131f \u00f6\u011frencilerinin d\u00fczeylerine uygun masal kitaplar\u0131 ve \u00e7izgi filmler radyo ve TV yay\u0131nlar\u0131nda da kullan\u0131labilecek \u015fekilde haz\u0131rlanmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n B\u00fct\u00fcn bunlarla e\u015fzamanl\u0131 olarak, bu anadillerle ilgili \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 y\u00fcr\u00fctecek, yani; masal kitaplar\u0131, ilk\u00f6\u011fretim \u00f6\u011frencilerinin d\u00fczeylerine g\u00f6re \u201csosyal bilgiler\u201d ve \u201cfen bilgisi\u201c vb. kitaplar\u0131, \u00e7izgi filmler, tiyatro eserleri, radyo- TV programlar\u0131n\u0131 haz\u0131rlay\u0131p sunacak, gazete ve dergileri yay\u0131nlayacak personelin yeti\u015ftirilmesi sa\u011flanmal\u0131d\u0131r. Bu personelin yeti\u015fmesinde, bu anadillerle ilgili ve\/veya \u00e7al\u0131\u015fmalar yapan kom\u015fu \u00fclkelerin akademik personelinden de faydalanabilir.<\/p>\n Gerek personel yeti\u015ftirilmesi gerekse de yaz\u0131l\u0131, g\u00f6rsel, i\u015fitsel vb. her t\u00fcrl\u00fc materyalin haz\u0131rlanmas\u0131ndaki b\u00fct\u00fcn harcamalar, ku\u015fkusuz ilgili devlet kurulu\u015flar\u0131 taraf\u0131ndan kar\u015f\u0131lanmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n Bu anadiller, 1950\u2019lere kadar esas olarak T\u00fcrkiye\u2019nin belirli b\u00f6lgelerindeki yerelliklerinde konu\u015fuluyorken, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde T\u00fcrkiye\u2019nin hemen her yerinde konu\u015fulmaktad\u0131r. Bu durum mutlaka g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurulmal\u0131d\u0131r. Bu anadiller g\u00fcndeme geldi\u011finde kimileri bu dilleri \u201cb\u00f6l\u00fcc\u00fcl\u00fck\u201d sebebi olarak l\u00e2nse etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Kimileri de bu anadil tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 \u201cK\u00fcrt\u00e7e\u201d \u00fczerinden yap\u0131yor. Bu anadiller, ne \u201cb\u00f6l\u00fcc\u00fcl\u00fck\u201d sebebidir ne de \u201cK\u00fcrt\u00e7e\u201d T\u00fcrkiye\u2019nin, T\u00fcrk\u00e7e d\u0131\u015f\u0131ndaki tek anadilidir. Anadil, 1930\u2019lu y\u0131llarda b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde pedagojik bir konuydu. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde ise hem h\u00e2l\u00e2 bir pedagojik sorun hem de bir insan haklar\u0131 konusudur. Bu hakk\u0131, isteyen vatanda\u015flar\u0131n\u0131n hizmetine sunmak ise sosyal devletin \u00f6nemli g\u00f6revleri aras\u0131ndad\u0131r. Binlerce y\u0131ll\u0131k bir ge\u00e7mi\u015fe sahip olan ve son seksen y\u0131ldaki her t\u00fcrl\u00fc olumsuz \u015farta ra\u011fmen, g\u00fcn\u00fcm\u00fcze ula\u015fabilme becerisini g\u00f6steren bu anadiller, ister y\u00fcz ki\u015filik bir k\u00f6yde konu\u015fuluyor olsun, isterse de \u00e7ok daha fazla insan taraf\u0131ndan toplu veya da\u011f\u0131n\u0131k \u00e7ok daha geni\u015f yerle\u015fim birimlerinde ya\u015fat\u0131l\u0131yor olsun ayn\u0131 e\u015fitlikte gelece\u011fe ta\u015f\u0131nma hakk\u0131na sahiptir.\u201d<\/p>\n G\u00fcn\u00fcm\u00fczde T\u00fcrkiye\u2019de,\u00a0 ekonomik hayat ve \u00fcretim hayat i\u00e7indeki herkes, k\u00f6keni ne olursa olsun T\u00fcrk\u00e7eyi biliyor. T\u00fcrk\u00e7eden ba\u015fka burada \u201canadili\u201d olarak ifade etti\u011fimiz dilleri bilen insanlar\u0131m\u0131z da var. Yani; bir k\u0131s\u0131m insan\u0131m\u0131z \u201ciki-dilli\u201d. Ancak \u201canadili\u201d diye ifade edilen dili konu\u015fanlar\u0131n kimisinin konu\u015fan\u0131 az, kimisininki fazla. Bu durum hi\u00e7bir \u201canadil\u201de ayr\u0131cal\u0131k\u00a0 tan\u0131may\u0131 gerektirmez. Bir dilimiz T\u00fcrk\u00e7eyse, di\u011fer dilimiz Lazcad\u0131r; Abhazcad\u0131r, \u00c7e\u00e7encedir. G\u00fcrc\u00fccedir. Hem T\u00fcrk\u00e7e ve hem de bu \u201canadiller\u201d kimli\u011fimizin ayr\u0131lmaz par\u00e7as\u0131d\u0131r. Devlet, 2004\u2019teki \u201canadil\u201d yay\u0131nlar\u0131nda ayr\u0131mc\u0131l\u0131k yapm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Nevzat Kaya:<\/strong> \u00a0Bize Lazlar ile ilgili faaliyetler hakk\u0131nda bilgi ve deneyimleri anlat\u0131r m\u0131s\u0131n\u0131z?<\/p>\n Ali \u0130hsan Aksamaz:<\/strong> Lazlar, s\u0131n\u0131r b\u00f6lgesi halk\u0131\u00a0olmalar\u0131n\u0131n, her an el de\u011fi\u015ftirebilecek bir ge\u00e7i\u015f\u00a0b\u00f6lgesinde ya\u015famalar\u0131n\u0131n bedelini ku\u015fkusuz binlerce y\u0131ldan beri \u00f6dedi. En son olarak, T\u00fcrkiye\u2019nin\u00a0 Sovyetler Birli\u011fi\u2019yle olan\u00a0 kuzey s\u0131n\u0131r\u0131,\u00a0\u201cSo\u011fuk Sava\u015f\u201d\u00a0D\u00f6nemi\u201dnde NATO ve VAR\u015eOVA paktlar\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131ndan birini olu\u015fturmakla kalm\u0131yor, bir yar\u0131s\u0131\u00a0T\u00fcrkiye\u2019de di\u011fer bir yar\u0131s\u0131\u00a0 Sovyetler Birli\u011finde kalan Sarp(i) k\u00f6y\u00fcnde ya\u015fayan Lazlar\u0131\u00a0da ikiye b\u00f6l\u00fcyordu.<\/p>\n Lazlar, yeni s\u0131n\u0131rlar\u0131n sebep oldu\u011fu insan\u00ee, k\u00fclt\u00fcrel, dilsel, ekonomik vb. ac\u0131 ve di\u011fer olumsuzluklara katlanmakla, y\u00f6reden toplu g\u00f6\u00e7ler ya\u015famakla\u00a0 kalmam\u0131\u015f, bir de ya\u015fad\u0131klar\u0131 co\u011frafyalarda kendilerine y\u00f6nelik\u00a0 burjuva resm\u00ee\u00a0 ideolojisi ve resm\u00ee tarih tezlerinin uzun s\u00fcreli beyin y\u0131kamalar\u0131na maruz kalm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n G\u00fcn\u00fcm\u00fczde ge\u00e7mi\u015fe y\u00f6nelik olarak ak\u0131llar bulan\u0131k olsa bile, 20. y\u00fczy\u0131lda Lazlar da toplumsal m\u00fccadelede \u00f6nemli ad\u0131mlar att\u0131. \u0130lk akla geliveren;\u00a0 Rusya\u2019da \u00c7arl\u0131k otokrasisine\u00a0 kar\u015f\u0131 Bol\u015fevikleri destekmi\u015f ve B\u00fcy\u00fck Ekim Devrimine de kat\u0131lm\u0131\u015f olmalar\u0131d\u0131r. 14 Temmuz 1919’da TKF\u2019nin Kurucu Komitesini Mustafa Suphi, Maksut Ek\u015fi, Ali R\u0131za Keskin, Mustafa B\u00f6rkl\u00fcce, Murat Sar\u0131 ve Kadir Erzurumlu ile birlikte olu\u015fturan Osman Top\u00e7uo\u011flu, Rize\/ Pazar k\u00f6kenli Laz bir Bol\u015fevik\u2019ti. Osman Top\u00e7uo\u011flu, yolda\u015flar\u0131 ile birlikte Anadolu ve \u0130stanbul\u2019u kar\u0131\u015f kar\u0131\u015f dola\u015fm\u0131\u015f, buralarda\u00a0 faaliyet g\u00f6steren \u00e7e\u015fitli sosyalist gruplar, sendikalar ve \u00f6nc\u00fc i\u015f\u00e7ilerle ba\u011flant\u0131 kurmu\u015f, \u00f6rg\u00fctlenme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n sonucunda, 10 Eyl\u00fcl 1920\u2019de yetmi\u015f be\u015f delegenin kat\u0131l\u0131m\u0131 ve sosyalist gruplar\u0131n da bir \u00e7at\u0131 alt\u0131nda topland\u0131\u011f\u0131 1. Kongreyle, \u201cKom\u00fcnist Enternasyonal\u201d taraf\u0131ndan da tan\u0131nm\u0131\u015f olarak ve \u201ckendi K\u0131z\u0131l Ordusuyla\u201d TKF kurulmu\u015ftu. Bu hareketin K\u0131r\u0131m\u2019da yay\u0131nlanan \u201cYeni D\u00fcnya\u201d adl\u0131 yay\u0131n organ\u0131 ise, Laz kay\u0131k\u00e7\u0131lar taraf\u0131ndan Anadolu\u2019ya ta\u015f\u0131n\u0131yordu.<\/p>\n Lazlar\u0131n, k\u00fc\u00e7\u00fck kay\u0131klarla yapt\u0131klar\u0131 denizcilik faaliyetleri, T\u00fcrkiye’nin Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda olduk\u00e7a \u00f6nemli bir yere sahiptir. B\u00fcy\u00fck miktarda silah ve m\u00fchimmat,\u00a0 Batumi’den Samsun’a Laz takalar\u0131yla getirildi.\u00a0 Sovyetler Birli\u011fi \u00d6nderli\u011fi, Anadolu\u2019da emperyalistlere k\u00f6r\u00fc k\u00f6r\u00fcne boyun e\u011fecek bir y\u00f6netim ve anlay\u0131\u015f\u0131n h\u00e2kim olmas\u0131 ihtimalinden \u00e7ok fazla tedirginlik duyuyordu. Bu sebeple de, Ankara ile dostluk ili\u015fkilerine katk\u0131 sa\u011flayabilecek her olay, olgu ve s\u00fcrece s\u0131cak bakt\u0131; destekledi. Ankara\u2019y\u0131 \u0130ngiliz Emperyalizminin saf\u0131na yakla\u015ft\u0131rabilecek her olay, olgu ve s\u00fcrece ise, kayna\u011f\u0131 ne olursa olsun, g\u00fcc\u00fc yetti\u011fince engel olmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131; g\u00fcney s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 g\u00fcvence alt\u0131na almak istiyordu. O d\u00f6nemde, Do\u011fu Karadeniz\u2019de Lazlar aras\u0131nda da cidd\u00ee bir \u00f6rg\u00fctl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc olan TKF\u2019nin de ayn\u0131 \u00e7izgide hareket etti\u011fini ak\u0131ldan uzak tutmamak gerekir.<\/p>\n Sovyetler Birli\u011fi \u00f6nderli\u011finin T\u00fcrkiye ile dostane ili\u015fkiler geli\u015ftirmek istemesi, Ankara y\u00f6netimine y\u00f6nelik politikalar\u0131na yans\u0131makla kalmam\u0131\u015f, TKF\u2019ye y\u00f6nelik politikalar\u0131n\u0131 da g\u00f6zden ge\u00e7irmesine yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. TKF\u2019nin tarihi, Lazlar\u0131n yak\u0131n tarihlerine ili\u015fkin bir\u00e7ok bilinmezi de i\u00e7inde bar\u0131nd\u0131r\u0131r. TKF \u00f6nderli\u011finin katledilmesinden sonra ortaya \u00e7\u0131kan\u00a0 \u201csisli bir alan\u201d i\u00e7inde hem TKF\u00a0 ve\u00a0 hem de Lazlar\u0131n TKF i\u00e7indeki yerleri unutturulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.\u00a0 TKF, d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015f ve yerel yeralt\u0131 kadrolar\u0131 da i\u015fte b\u00f6ylece evrilmi\u015f ve ebedi bir \u201cuykuya dalm\u0131\u015ft\u0131\u201d!<\/p>\n \u0130skender Tzita\u015fi, Hasan Helimi\u015fi ve parti disiplini i\u00e7inde illegalite \u015fartlar\u0131nda Do\u011fu Karadeniz\u2019de Lazlar aras\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan di\u011fer Kom\u00fcnist Laz kadrolar\u0131n\u00a0 TKF i\u00e7indeki yeri neydi?\u00a0 Hasan Helimi\u015fi, TKF\u2019den ayr\u0131, tek ba\u015f\u0131na romantik bir \u015fair mi?!\u00a0 M\u00e7\u2019ita Murun3xi adl\u0131 Lazca gazete, Lazlar aras\u0131nda ne gibi bir etkiye sahipti?<\/p>\n \u0130stanbul\u2019dan Anadolu\u2019ya sil\u00e2h ve cephane ile personel\u00a0 ka\u00e7\u0131r\u0131lmas\u0131nda da Lazlar\u0131n kan ve teri vard\u0131r. Lazlar\u0131n\u00a0 Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131\u2019na her cephede verdi\u011fi anlaml\u0131 destek, Arhaveli \u0130smail\u2019in \u015fahs\u0131nda Naz\u0131m Hikmet taraf\u0131ndan daha sonra destanla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Sovyetler Birli\u011fi Lazlar\u0131 da, Hitler Fa\u015fizmine kar\u015f\u0131 \u015fehitler verdiler.<\/p>\n \u0130\u015f Kanununun olmad\u0131\u011f\u0131, \u00e7al\u0131\u015fma saatlerinin oniki saati a\u015ft\u0131\u011f\u0131, tatil g\u00fcn\u00fcn\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131, kad\u0131nlar\u0131n do\u011fum izni haklar\u0131n\u0131n, ge\u00e7im endeksinin olmad\u0131\u011f\u0131, sendikan\u0131n ad\u0131n\u0131n an\u0131lamad\u0131\u011f\u0131\u00a0 1929 y\u0131l\u0131nda, \u0130zmir\u2019de kurulu olan \u0130ngiliz-Amerikan ortakl\u0131\u011f\u0131\u00a0 Glen Tobacco\u2019da \u201cSendika Kad\u0131nlar Komitesi\u201dni \u00f6rg\u00fctleyerek emek tarihinin en anlaml\u0131 sayfalar\u0131ndan birini yazan \u00f6nc\u00fc kad\u0131n emek\u00e7ilerden birisi olan Laz Safiye Top\u00e7uo\u011flu\u2019nu hat\u0131rlamamak m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc?!<\/p>\n Nevzat Kaya:<\/strong> Ogni Dergisi ile ba\u015flayan s\u00fcre\u00e7le ilgili neler s\u00f6yleyeceksiniz?<\/p>\n Ali \u0130hsan Aksamaz:<\/strong> \u00a0Ogni Dergisi,\u00a0 somut durumun, somut tahlilinden hareketle yay\u0131nlanm\u0131\u015f bir yay\u0131n organ\u0131d\u0131r. Kimlik m\u00fccadelesi y\u00fcr\u00fctmek i\u00e7in yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r. Duru\u015fu, \u00e7izgisi ve i\u00e7eri\u011fiyle Kemalist Burjuva Resm\u00ee \u0130deolojisi ve Resm\u00ee Tarih Tezlerine kar\u015f\u0131 m\u00fccadele etmi\u015ftir. Di\u011fer \u00f6nemli bir y\u00f6n\u00fc ise, \u00e7e\u015fitli siyas\u00ee fikir ve duru\u015flara sahip Laz ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n kolektif olarak yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131, maddi ve manevi fedak\u00e2rl\u0131klarda bulunduklar\u0131 bir yay\u0131n organ\u0131 olmas\u0131d\u0131r. Ogni Dergisi, T\u00fcrkiye\u2019de Laz kimli\u011fi m\u00fccadelesinde \u00f6nemli bir yere sahiptir.<\/p>\n Ogni Dergisi \u00f6ncesinde de T\u00fcrkiyedeki Laz ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n c\u0131l\u0131z da kalsa \u00e7abalar\u0131 olmu\u015ftur. Bu konu \u00fczerinde de durmak laz\u0131m k\u0131saca:\u00a0 1990\u2019lar\u0131n ba\u015flar\u0131nda dil ve k\u00fclt\u00fcrlerinin h\u0131zla bir yok olu\u015fa gitti\u011fini g\u00f6ren bir grup Laz ayd\u0131n\u0131 aray\u0131\u015fa girer. Lazca’n\u0131n tarihsel olarak kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 y\u00f6rede bir grup gen\u00e7 insan bir “Laz K\u00fct\u00fcphanesi” kurmay\u0131 planlar. Ayr\u0131ca bir de “Laz K\u00fclt\u00fcr Merkezi” olu\u015fturma d\u00fc\u015f\u00fcnceleri vard\u0131r. Bu \u00e7abalar\u0131 a\u00e7\u0131k bir bi\u00e7imde yasaklanmamas\u0131na ra\u011fmen, yetkililerin tutumu nedeniyle ba\u015far\u0131l\u0131 olamazlar.<\/p>\n Ahmet Hulusi K\u0131r\u0131m\u2019\u0131n Akt\u00fcel Dergisinin 8-14 Ekim 1992 tarihli say\u0131s\u0131nda yay\u0131nlanan r\u00f6portaj\u0131yla “Laz Enstit\u00fcs\u00fc” kurma fikri \u0130stanbul\u2019da ya\u015fayan \u00e7e\u015fitli ya\u015f, meslek ve siyas\u00ee g\u00f6r\u00fc\u015ften Laz aras\u0131nda da etkili olur. Ahmet Hulusi K\u0131r\u0131m\u2019\u0131n bas\u0131na s\u00f6ylediklerine ve b\u00fcy\u00fck toplant\u0131da yapt\u0131\u011f\u0131 konu\u015fma elimizdedir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde Ahmet Hulusi K\u0131r\u0131m\u2019\u0131n fikirlerini de\u011ferlendirdi\u011fimizde kendisinin bilin\u00e7li olarak bir kimlik m\u00fccadelesinden yana oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Ancak; bu tutarl\u0131l\u0131\u011f\u0131n t\u00fcm arkada\u015flar\u0131nda bulunmad\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131yor. Bir “giri\u015fim komitesi” olu\u015fturulur ve kendisini bas\u0131n yoluyla deklare eder. Ancak bu s\u00fcre\u00e7 Bug\u00fcn Gazetesinin yay\u0131nlar\u0131yla kesintiye u\u011frar. Ahmet Hulusi K\u0131r\u0131m\u2019\u0131n etraf\u0131nda toplanan \u00e7ok farkl\u0131 siyas\u00ee g\u00f6r\u00fc\u015ften insanlar da\u011f\u0131l\u0131r. Ben, Ahmet Hulusi K\u0131r\u0131m ve \u00e7evresinde kalan birka\u00e7 ki\u015fi ile 1993 Haziran\u2019\u0131nda tan\u0131\u015ft\u0131m. Amac\u0131m bir yay\u0131n organ\u0131 \u00e7\u0131kart\u0131lmas\u0131na \u00f6n ayak olmakt\u0131.\u00a0 Ogni Dergisinin yay\u0131nlanaca\u011f\u0131n\u0131 15 Ekim 1993 tarihli Ayd\u0131nl\u0131k Gazetesinde benimle yap\u0131lan rop\u00f6rtaj ile duyurdum. Ogni Dergisi, Kas\u0131m 1993\u2019de yay\u0131nlanmaya ba\u015flad\u0131.<\/p>\n Nevzat Kaya:<\/strong> Ogni Dergisi neden be\u015finci say\u0131da kapand\u0131? Ayr\u0131ca alt\u0131nc\u0131 say\u0131 ile ilgili neler s\u00f6ylebilirsiniz?<\/p>\n Ali \u0130hsan Aksamaz:<\/strong> Ogni Dergisi<\/em>, be\u015f de\u011fil, alt\u0131 say\u0131 yay\u0131nland\u0131. Bu \u201dbe\u015f mi?\u201d, \u201dalt\u0131 m\u0131?\u201d muhabbetinin sebebi, zann\u0131mca Mehmedali Bar\u0131\u015f Be\u015fli\u2019nin Mjora Dergisin 2000\/\u00a0 l. say\u0131s\u0131na yazd\u0131\u011f\u0131\u00a0\u00a0 \u201cTarihe Kar\u015f\u0131 K\u0131sa Bir Tarih\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 makalesinde sarf etti\u011fi baz\u0131 ifadelerdir. Mehmedali Bar\u0131\u015f Be\u015fli\u2019nin, Ogni Dergisinin k\u00fcnyesinde bu derginin sahibi ve yaz\u0131 i\u015fleri m\u00fcd\u00fcr\u00fc olarak ad\u0131n\u0131n yer almas\u0131, konuya ili\u015fkin yazd\u0131klar\u0131n\u0131n ve \u00e7e\u015fitli ortamlarda s\u00f6ylediklerinin do\u011fru olarak anla\u015f\u0131lmas\u0131na ve tart\u0131\u015fmas\u0131z kabul\u00fcne yol a\u00e7m\u0131\u015f anla\u015f\u0131lan. Ku\u015fkusuz, konu Mehmedali Bar\u0131\u015f Be\u015fli\u2019nin makalesinde yans\u0131tt\u0131\u011f\u0131 \u015fekilde de\u011fildir. Ben bu konuyu ve benzerlerini \u015fu kadar y\u0131l a\u00e7\u0131\u011fa vurmak istemedim. Ya\u015far G\u00fcven\u2019in benimle yapt\u0131\u011f\u0131 ve Jineps Gazetesinin \u015eubat 2009\/ 3. say\u0131s\u0131nda yay\u0131nlanan r\u00f6portajda da belirtti\u011fim gibi; Ogni s\u00fcreci de bug\u00fcne kadar sa\u011fl\u0131kl\u0131 olarak de\u011ferlendirilemedi. Bu s\u00fcrecin de\u011ferlendirilmesinin, mimarlar\u0131 taraf\u0131ndan ortak olarak yap\u0131lmas\u0131ndan yana oldu\u011fumu o r\u00f6portajda da belirtmi\u015ftim. Yine de ayn\u0131 fikirdeyim; ancak bu kadar soruldu\u011funa ve hele Mehmedali Bar\u0131\u015f Be\u015fli\u2019nin konuya ili\u015fkin ifadeleri kimi makalelerde bile do\u011fruymu\u015f gibi yans\u0131t\u0131ld\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, ben de bu sorunuzu ge\u00e7i\u015ftirmeyeyim; k\u0131saca cevap vereyim.<\/p>\n Siyas\u00ee dergilerde, \u201dsahiplik\u201d ve \u201dyaz\u0131i\u015fleri m\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn\u201d neden bir ki\u015fiye verildi\u011fini bilirsiniz. \u0130\u015fte o sebeple, arkada\u015flar\u0131n ald\u0131klar\u0131 kararla bu g\u00f6revlerin tek bir ki\u015fiye verilmesi uygun g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Ahmet Hulusi K\u0131r\u0131m ve ben, arkada\u015flar\u0131n teklifi \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fck, ta\u015f\u0131nd\u0131k ve Mehmedali Bar\u0131\u015f Be\u015fli\u2019nin uygun oldu\u011funa karar verdik. Di\u011fer arkada\u015flar\u0131n da onay\u0131yla konuyu kendisine a\u00e7t\u0131k. Mehmedali Bar\u0131\u015f Be\u015fli bu g\u00f6revi \u00fcstlendi. \u201dYaz\u0131i\u015fleri m\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc\u201d ger\u00e7ek, sahipli\u011fi ise ka\u011f\u0131t \u00fczerindedir. Ogni Dergisi kimlik m\u00fccadelesi veren kolektif bir yay\u0131n organ\u0131d\u0131r ve sahibi de Laz halk\u0131d\u0131r.<\/p>\n Be\u015finci say\u0131ya kadar her\u015fey k\u0131smen yolunda gitti. Mehmedali Bar\u0131\u015f Be\u015fli, o s\u0131rada m\u00fczik faaliyetlerine de yo\u011funla\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Ogni\u2019nin r\u00fczg\u00e2r\u0131, Zu\u011fa\u015fi Berepe adl\u0131 m\u00fczik grubunun kaderini de etkilemi\u015fti. Ogni Dergisinin ilk d\u00f6rt say\u0131s\u0131 kolektif bir anlay\u0131\u015fla yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r. Dergiye girecek yaz\u0131lar kolektif onayla se\u00e7ilmi\u015ftir. Bir g\u00fcn Ahmet Hulusi K\u0131r\u0131m beni telefonla arad\u0131. Acilen ofise gitmemi istiyordu. Gittim. Kap\u0131y\u0131 a\u00e7t\u0131\u011f\u0131nda sinirden zang\u0131r zang\u0131r titriyordu. Rengi pancar k\u0131rm\u0131z\u0131s\u0131 gibiydi; konu\u015fmakta da zorlan\u0131yordu. Oturduk. Parma\u011f\u0131yla masan\u0131n \u00fczerindeki dergiyi i\u015faret etti. Yeni, yani be\u015finci say\u0131yd\u0131. Oysa biz be\u015finci say\u0131 i\u00e7in kolektif bir karar almam\u0131\u015ft\u0131k. Dergi yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131 i\u015fte! Bu nas\u0131l olmu\u015ftu?! Anlayamam\u0131\u015ft\u0131k! Be\u015finci say\u0131y\u0131 bir g\u00fcn b\u00f6yle yay\u0131nlanm\u0131\u015f olarak masan\u0131n \u00fcst\u00fcnde bulduk; ne dergiye girecek yaz\u0131lardan ne da bask\u0131n\u0131n hangi parayla yapt\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 konusundan haberimiz vard\u0131. Be\u015finci say\u0131s\u0131nda Mehmedali Bar\u0131\u015f Be\u015fli kaleme ald\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klamas\u0131nda, derginin sahipli\u011fini ve yaz\u0131 i\u015fleri m\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131n\u0131 yaz\u0131yordu. Ama sebebini a\u00e7\u0131klam\u0131yordu. Bu konuda kendisine g\u00f6rev veren arkada\u015flar\u0131yla hi\u00e7bir g\u00f6r\u00fc\u015fmesi olmam\u0131\u015f. Sahipli\u011fi kime ve nas\u0131l\u00a0 devretmi\u015fti?! Bunu a\u00e7\u0131klamas\u0131nda belirtmiyordu. Yoksa dergi bizim bilgimiz d\u0131\u015f\u0131nda asla tasvip etmeyece\u011fimiz ki\u015filere mi sat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131?! Bu konuyu g\u00fcndeme getirince, Ahmet Hulusi K\u0131r\u0131m\u2019\u0131n surat\u0131 kire\u00e7 gibi oldu. Adeta dili tutuldu. Bir s\u00fcre kekeleyerek konu\u015fuyordu. Yaz\u0131 i\u015fleri m\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc nas\u0131l b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131?! Formaliteleri yerine getirmi\u015f miydi?! Gel g\u00f6r ki, Mehmedali Bar\u0131\u015f Be\u015fli bizi yar\u0131 yolda b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131. \u015eimdiki gibi, o zaman \u00f6yle cep telefonu yok. Elimizde olan bir telefon numaras\u0131 s\u00fcrekli me\u015fgul \u00e7al\u0131yordu. Ya paras\u0131 \u00f6denmedi\u011fi i\u00e7in kesilmi\u015fti ya da kas\u0131tl\u0131 a\u00e7\u0131k b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Kendisiyle ba\u011flant\u0131 kuramad\u0131k. 5. say\u0131s\u0131 kendisine g\u00f6re yay\u0131nlatm\u0131\u015f ve ortadan kaybolmu\u015ftu. Biraz da yolda\u015fl\u0131k insiyak\u0131yla merak i\u00e7indeydik; ba\u015f\u0131na bir \u015fey gelmi\u015f olmas\u0131ndan da endi\u015fe ediyorduk. \u015eok olmu\u015ftuk. Ahmet Hulusi K\u0131r\u0131m, kendi imkanlar\u0131yla Mehmedali Bar\u0131\u015f Be\u015fli\u2019nin izini s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015f. Memlekette gitti\u011fini ve kasetinin de \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmi\u015f. B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n da d\u0131\u015f\u0131nda be\u015finci say\u0131 kolektif anlay\u0131\u015ftan yoksun olarak Mehmedali Bar\u0131\u015f Be\u015fli\u2019nin tercihleriyle yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n Ogni Dergisi, kimlik m\u00fccadesi vermek ve Laz halk\u0131na bilin\u00e7 ta\u015f\u0131ma gibi bir misyonu \u00fcstlenmi\u015fti. Mehmedali Bar\u0131\u015f Be\u015fli, Ogni Dergisinin ilk say\u0131s\u0131n\u0131n arka kapa\u011f\u0131ndaki manifestoyu kaleme alan bir ki\u015fiydi. Buna ra\u011fmen, i\u00e7erik olarak kimlik m\u00fccadelesi anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n uza\u011f\u0131ndan bile ge\u00e7meyen \u201cLazepe So \u0130dasen?\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 bir yaz\u0131y\u0131, ba\u015fyaz\u0131 olarak servis edebilmi\u015fti. Mustafa M\u0131s\u0131r\u2019\u0131n Mustafa \u00c7e\u00e7en ad\u0131yla yazd\u0131\u011f\u0131 bu makale, dergiyi ba\u011flamayacak bir \u015fekilde ancak \u201ctart\u0131\u015fma k\u00f6\u015fesi\u201dnde yay\u0131nlanabilecek bir i\u00e7erikteydi. Mustafa M\u0131s\u0131r\u2019\u0131n yaz\u0131s\u0131na, kimlik m\u00fccadelesinin ne anlama geldi\u011fini bilen donan\u0131ml\u0131 insanlardan yo\u011fun tepkiler geliyordu. Bu yaz\u0131yla bir yerlere mesaj vermeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z, uysalla\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 g\u00f6stermek istedi\u011fimiz yolunda yorumlar yap\u0131l\u0131yordu. B\u00fct\u00fcn bunlar bizi kahrediyordu. Bu olumsuz geli\u015fmeler Ogni\u2019ye ve kimlik m\u00fccadelesine cidd\u00ee sekte vurmu\u015ftu. Ogni\u2019nin dizgi servisi ve matbaaya olan bor\u00e7lar\u0131 ayr\u0131 bir konu; girmeyeyim!<\/p>\n \u0130\u015fte bu havada elimizde olan makalelerle de Ogni\u2019nin 6. say\u0131s\u0131n\u0131 Ahmet Hulusi K\u0131r\u0131m ve ben beraber yay\u0131nlad\u0131k. Sorunuzu bu \u015fekilde cevap vermi\u015f olay\u0131m. Ogni Dergisinin yay\u0131nlanmama sebebi olarak, ben sa\u011fda-solda hep maddi imkanlar\u0131m\u0131z\u0131n yeterli olmamas\u0131n\u0131 s\u00f6yledim. Tabi esas sebep bu de\u011fildi; di\u011fer sebeplerden biriydi bu. Bu para ve Ogni Dergisinin bor\u00e7 meselelerini Ahmet Hulusi K\u0131r\u0131m iyi bilir!<\/p>\n Sonu\u00e7 olarak; kolektif yay\u0131n organ\u0131 olan Ogni Dergisi 5+1 veya 4+1+1 de\u011fil, toplam 6 say\u0131 olarak yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r. Nokta.<\/p>\n Nevzat Kaya:<\/strong> \u00a0Bir de Kafkasya Yaz\u0131lar\u0131\u2019n\u0131n isim babas\u0131 oldu\u011funuzu bilmekteyiz. Kafkasya Yaz\u0131lar\u0131 ile ilgili \u00e7\u0131k\u0131\u015ftaki beklentileriniz ger\u00e7ekle\u015fti mi? Bu konudaki g\u00f6r\u00fc\u015flerinizi bize s\u00f6yler misiniz?<\/p>\n Ali \u0130hsan Aksamaz:<\/strong> Evet; Kafkasya Yaz\u0131lar\u0131n\u0131n isim babas\u0131y\u0131m. Yazan \u00e7izen insanlar\u0131n bu dergiyle ba\u011flant\u0131lar\u0131n\u0131n kurulmas\u0131na da b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde eme\u011fim ge\u00e7mi\u015ftir. Ben yay\u0131n\u0131n, yay\u0131nc\u0131l\u0131\u011f\u0131n \u00f6nemine inananlardan\u0131m. Ogni Dergisi\u2019nin yay\u0131n\u0131n\u0131n son bulmas\u0131ndan sonra, \u00c7iviyaz\u0131lar\u0131 Yay\u0131nevi ile ba\u011flant\u0131 kurdum. Ogni Dergisi gibi bir yay\u0131n organ\u0131n\u0131n buradan yay\u0131nlanmas\u0131 i\u00e7in \u00e7ok \u00e7aba harcad\u0131m. Ne var ki, sonu\u00e7 alamad\u0131m. Sonu\u00e7ta Kafkasya Yaz\u0131lar\u0131n\u0131n yay\u0131nlanmas\u0131 ve yay\u0131nevinin \u201cMjora\u201d kitap dizisinin olu\u015fturulmas\u0131nda ba\u015far\u0131l\u0131 oldum.<\/p>\n Benim beklentim; Kafkasyal\u0131lar\u0131n kimlik m\u00fccadelesine y\u00f6nelmelerinde bu derginin farkl\u0131 bir mevzi olmas\u0131 y\u00f6n\u00fcndeydi.\u00a0 Biz Lazlar, yeni, \u00f6zg\u00fcn ve yayg\u0131n olarak bilinmeyen yaz\u0131lar yay\u0131nlad\u0131k, yay\u0131nlar yapt\u0131k.\u00a0 Kimlik m\u00fccadelesi nedir? Bunu \u00e7o\u011fu Laz ayd\u0131n\u0131n\u0131n, \u00e7o\u011fu G\u00fcrc\u00fc ayd\u0131n\u0131n\u0131n, \u00e7o\u011fu Abhaz ayd\u0131n\u0131n\u0131n anlamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fcm. Kafkasya Yaz\u0131lar\u0131nda yap\u0131lan sadece tan\u0131t\u0131m oldu. En az\u0131ndan birbirini tan\u0131mayanlar tan\u0131\u015ft\u0131. B\u00f6yle bir yay\u0131n organ\u0131, g\u00fcnceli de yakalayan ve kimlik m\u00fccadelesine de y\u00f6nelen duru\u015fuyla bug\u00fcn de b\u00fcy\u00fck bir ihtiya\u00e7. Ben, bu yay\u0131n organ\u0131n\u0131n Laz ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n kendilerini bir \u015fekilde ifade etmelerine b\u00fcy\u00fck katk\u0131 sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n Nevzat Kaya:<\/strong> Laz ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n bug\u00fcnk\u00fc durumunu nas\u0131l de\u011ferlendiriyorsunuz?<\/p>\n Ali \u0130hsan Aksamaz:<\/strong> \u00a0Laz ayd\u0131nlar\u0131 \u00e7ok \u015f\u00fck\u00fcr ki, Ogni Dergisi sayesinde yeti\u015fmi\u015ftir ve vard\u0131r. Kafa yoruyorlar. 1993\u2019teki gibi de\u011filiz art\u0131k. Ancak bug\u00fcn T\u00fcrkiye\u2019deki G\u00fcrc\u00fc ayd\u0131nlar\u0131, \u00c7erkes ayd\u0131nlar\u0131, Abhaz ayd\u0131nlar\u0131 kimlik m\u00fccadelesinde ne durumdaysa, Laz ayd\u0131nlar\u0131 da o durumdad\u0131r. Kimlik m\u00fccadelesinin \u00e7ok gerisindeler. Bunun \u00e7ok farkl\u0131 sebepleri olabilir. T\u00fcrkiye\u2019deki olay, olgu ve s\u00fcre\u00e7leri yak\u0131ndan izleyemiyorlar; m\u00fcdahil olam\u0131yorlar. \u00dcstelik kendi i\u00e7lerinde b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f durumdalar ve hep didi\u015fiyorlar. Kendi kimliklerini ifade etmek ve gelece\u011fe ta\u015f\u0131mak konusunda birlikte durmalar\u0131 ve ortak m\u00fccadele etmeleri gerekti\u011fini anlam\u0131yorlar. Dillerinin, kimliklerinin yegane belirtisi oldu\u011funun fark\u0131nda de\u011filler. Lazcay\u0131 yaln\u0131zca folklorik ve akademik \u00e7al\u0131\u015fma ve y\u00f6nelimlerle anl\u0131yorlar. Dilleriyle \u00fcretim yapm\u0131yorlar. Kendileriyle ilgili tan\u0131t\u0131c\u0131 r\u00f6portajlar veriyorlar, dillerinin \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6yl\u00fcyorlar, Unesco\u2019nun da bunu s\u00f6yledi\u011fini belirtiyorlar. Hasan Helimi\u015fi, Kaz\u0131m Koyuncu gibi idolle\u015ftirilmi\u015f personajlar\u0131n g\u00f6lgesinde duruyorlar. Onlar\u0131 oldu\u011fundan farkl\u0131 ve \u00e7ok b\u00fcy\u00fck g\u00f6stermeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. Hasan Helimi\u015f, Kaz\u0131m Koyuncu\u2019yu ne kadar \u00f6nemli g\u00f6sterir ve b\u00fcy\u00fct\u00fcrseniz, onlar\u0131n g\u00f6lgesinde elbet bir yeriniz olur ve o ki\u015finin de tan\u0131nmas\u0131n\u0131 sa\u011flar ama bu bireysel bir \u015feydir ve tek ba\u015f\u0131na kimlik m\u00fccadelesi de\u011fildir. Ki\u015fileri ve hele de aram\u0131zdan ayr\u0131lm\u0131\u015f ki\u015fileri, adlar\u0131n\u0131 s\u00f6m\u00fcrmek do\u011fru bir davran\u0131\u015f de\u011fil. Laz ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n tamam\u0131 de\u011filse bile, \u00f6nemli bir kesimi hen\u00fcz kimlik m\u00fccadelesinin \u00f6z\u00fcn\u00fc kavrayabilmi\u015f de\u011fil.<\/p>\n Ogni Dergisi\u2019nin kolektif bir yay\u0131n organ\u0131 oldu\u011funu belirttim. Hi\u00e7 Osman Top\u00e7uo\u011flu\u2019nun ad\u0131n\u0131 duydunuz mu? Y\u00fcksel Y\u0131lmaz\u2019\u0131n ad\u0131n\u0131 duydunuz mu? M. Recai \u00d6zg\u00fcn\u2019\u00fcn ad\u0131n\u0131 duydunuz mu? Mehmet Yavuz T\u00fcrk\u00f6z\u2019\u00fcn ad\u0131n\u0131 duydunuz mu? \u015eehzat Ayartepe\u2019nin ad\u0131n\u0131 duydunuz mu? Fahri Kahraman\u2019\u0131n ad\u0131n\u0131 duydunuz mu? \u0130skender Tzita\u015fi\u2019nin ad\u0131n\u0131 duydunuz mu? B\u00fct\u00fcn bunlar Hasan Helimi\u015fi ve Kaz\u0131m Koyuncu\u2019dan \u00e7ok \u00f6nemsiz insanlar m\u0131? Neden onlar\u0131n adlar\u0131 bayrakla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131yor? Bak\u0131n hemen cevap vereyim: Bu isimler pop\u00fcler de\u011fil de ondan! Pop\u00fclizm ise kolayc\u0131l\u0131kt\u0131r. \u00dcretmemektir. Haz\u0131ra konmakt\u0131r. S\u00f6m\u00fcrmektir. Kimlik m\u00fccadelesi ilmik ilmik \u00f6rmektir, kolayc\u0131l\u0131k de\u011fil. Laz ayd\u0131nlar\u0131 ne zaman bu adlar\u0131n\u0131 sayd\u0131klar\u0131m\u0131 da Hasan Helimi\u015fi ve Kaz\u0131m Koyuncu gibi sahiplenirler, o zaman daha da g\u00fc\u00e7lenirler ve birlikte kolektif kimlik m\u00fccadelesi verebilirler.<\/p>\n Nevzat Kaya:<\/strong> \u00a0\u201cLaz Kollektif Hareketi\u201d adl\u0131 giri\u015fiminizden bahseder misiniz?<\/p>\n Ali \u0130hsan Aksamaz:<\/strong> \u201cLaz Kollektif Hareketi\u201d; birbirlerinden ki\u015fisel sebeplerle kopuk hareket eden, birbirlerinden ayr\u0131\u015fan ve birbirleriyle i\u00e7ten i\u00e7e didi\u015fen Laz ayd\u0131nlar\u0131n\u0131 bir araya getirip Lazlarla ilgili konularda ortak akl\u0131 ve duru\u015fu hakim k\u0131larak kimlik m\u00fccadelesi yapmaya \u00e7al\u0131\u015facak bir iyi niyet \u00e7abas\u0131yd\u0131. Laz ayd\u0131nlar\u0131 b\u00f6ylesi bir platforma hen\u00fcz haz\u0131r olmad\u0131klar\u0131 i\u00e7in bu \u00e7abalar sonland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ku\u015fkusuz benzeri \u00e7abalar gelecekte de g\u00fcndeme gelecektir.<\/p>\n Nevzat Kaya:<\/strong> Kimlik asimilasyonuna kar\u015f\u0131 m\u00fccadelede sizce temel al\u0131nmas\u0131 gereken nelerdir?<\/p>\n Ali \u0130hsan Aksamaz:<\/strong> \u00d6ncelikle Laz ayd\u0131nlar\u0131 bir araya gelmelidir. Somut durumun somut tahlilinden hareketle politikalar geli\u015ftirmeli ve ortak hareket etmelidirler. Somut projeler \u00fcretmeli, bu projeleri imkanlar\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnde kendi imkanlar\u0131yla uygulamaya \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131d\u0131rlar. Lazca temelli \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 esas almal\u0131d\u0131rlar. Radyo, televizyon, internet \u00e7a\u011f\u0131nday\u0131z. Lazcan\u0131n bu geli\u015fmi\u015f ara\u00e7lar\u0131n da katk\u0131s\u0131yla ya\u015fat\u0131lmas\u0131n\u0131n yollar\u0131 aranmal\u0131d\u0131r. Bu bir ki\u015finin de\u011fil, b\u00fct\u00fcn Laz ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n g\u00f6revidir; bunu bir araya gelerek yapabilirler.\u00a0\u00a0 Bak\u0131n hep \u201ckimlik\u201d, \u201ckimlik m\u00fccadelesi\u201d diyorum! Bu nedir?! \u00d6nce buna kafa yormak laz\u0131m! \u201cKimlik\u201d denince herkes ayn\u0131 \u015feyi mi anl\u0131yor acaba?!<\/p>\n Nevzat Kaya:<\/strong> \u00a0G\u00fcrcistan’a 1995\u2019te gitti\u011finizi biliyoruz. Genelde Kafkasya, \u00f6zelde G\u00fcrcistan olmak \u00fczere g\u00f6r\u00fc\u015fleriniz anlat\u0131r m\u0131s\u0131n\u0131z?<\/p>\n Ali \u0130hsan Aksamaz:<\/strong> Evet. 1994 y\u0131l\u0131nda Abhazya\u2019ya gittim. Nart Yay\u0131nlar\u0131\u2019ndan Hayri Ersoy arkada\u015f\u0131md\u0131.\u00a0 Hayri Ersoy ile tan\u0131\u015fmam\u0131zdan bahsetmek isterim. Ogni Dergisinin ilk say\u0131s\u0131n\u0131 \u00e7\u0131kartm\u0131\u015ft\u0131k. Bir g\u00fcn Ogni Dergisi\u2019nin b\u00fcrosundayd\u0131m. Kap\u0131 a\u00e7\u0131ld\u0131. \u0130\u00e7eri birka\u00e7 ki\u015fi girdi. Ahmet Hulusi K\u0131r\u0131m\u2019\u0131n yan\u0131ndaki sakall\u0131 ki\u015fi, sonradan ad\u0131n\u0131 \u00f6\u011frendi\u011fim Hayri Ersoy\u2019mu\u015f. Oturduk; konu\u015ftuk. Kendisinden T\u00fcrkiye\u2019deki durumlar\u0131na ili\u015fkin d\u00f6ne d\u00f6ne bilgi almaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. Kendilerinin 1950\u2019den beri T\u00fcrkiye\u2019de m\u00fccadele ettiklerini ve hemen t\u00fcm T\u00fcrkiye\u2019ye yay\u0131lm\u0131\u015f y\u00fczlerce dernekleri oldu\u011funu s\u00f6yledi. Burada ayr\u0131nt\u0131ya girmek istemiyorum\u00a0 Hayri Ersoy\u2019un dediklerinden etkilenmi\u015ftim. Biz 1993\u2019te kimlik m\u00fccadelesine Ogni ile ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131k. Onlar 1950\u2019de!\u00a0 Hayri Ersoy ile arkada\u015f olduk. Kendisinin yay\u0131nlanm\u0131\u015f bir- iki telif ve terc\u00fcme kitab\u0131 vard\u0131. Daha sonra \u201cAla\u015fara\u201d adl\u0131 bir de dergi yay\u0131nlayacakt\u0131.<\/p>\n 1994 Bahar\u2019\u0131nda, Abhazya\u2019ya gidece\u011fini benim de kendisiyle gitmemi \u00f6nerdi. D\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm; kabul ettim. B\u00f6ylece Abhazya\u2019y\u0131, durumunu, dengelerini, i\u015fleyi\u015fini \u00f6\u011frenecek, bilgilenecektim. Pasaport, vize vb. i\u015flemleri tamamlad\u0131m. Ahmet Hulusi K\u0131r\u0131m\u2019\u0131n da\u00a0 onay\u0131yla \u015fu anda aram\u0131zda olmayan, rahmetli Mehmet Yavuz T\u00fcrk\u00f6z de benimle geldi. Program \u015f\u00f6yleydi: \u00d6nce Abhaz Derne\u011fi \u00f6n\u00fcnden otob\u00fcse binecek, Trabzon\u2019a gidecek ve oradan da vapurla Abhazya\u2019ya ge\u00e7ecektik. O g\u00fcn geldi. Mehmet Yavuz T\u00fcrk\u00f6z ile Hayri Ersoy\u2019un Kad\u0131k\u00f6y\u2019deki ofisinde bulu\u015ftuk. Hayri Ersoy ile birlikte Abhaz Derne\u011fi\u2019ne gidece\u011fimizi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorduk. Orada bizi bir s\u00fcrpriz bekliyordu. Hayri Ersoy, Abhazya\u2019ya gitmekten vazge\u00e7mi\u015fti. Kendisine g\u00f6re, o s\u0131rada s\u00f6yledi\u011fi ge\u00e7erli bir sebebi vard\u0131. O gelmeyecekti. Bunun \u00fczerine ben de gitmekten vazge\u00e7tim. Orada kimseyi tan\u0131m\u0131yordum. Hayri Ersoy, kendisinin olmamas\u0131n\u0131n benim karar\u0131m\u0131 etkilememesini s\u00f6ylerken, Mehmet Yavuz T\u00fcrk\u00f6z de gitme y\u00f6n\u00fcnde fikir beyan ediyordu. \u015eimdi ikilemdeydim. O s\u0131rada Hayri Ersoy, Abazaca oldu\u011funu s\u00f6yledi\u011fi bir mektup yazd\u0131. Bir zarf\u0131n i\u00e7ine yerle\u015ftirdi. Zarf\u0131 bana uzatt\u0131. H\u00e2l\u00e2 teredd\u00fctk\u00e2rd\u0131m. O mektubu, o anda kendisi de T\u00fcrkiye\u2019de olan bir Abhaz yazara vermemi s\u00f6yledi. Mektubu cebime yerle\u015ftirdim. O arada Hayri Ersoy\u2019un b\u00fcrosuna birisi daha geldi. Ad\u0131n\u0131 \u015fu anda hat\u0131rlam\u0131yorum. K\u0131sa boylu, ellili ya\u015flar\u0131nda, g\u00f6zl\u00fckl\u00fc, sigara i\u00e7meyen, sakin ve \u015fivesinden \u0130\u00e7 Anadolulu oldu\u011funu sand\u0131\u011f\u0131m bir adamd\u0131. Hayri Ersoy, o adam\u0131n da Abhazya\u2019ya bizimle gidece\u011fini s\u00f6yledi. Adam bekarm\u0131\u015f. Biraz da paras\u0131 varm\u0131\u015f. Hayri Ersoy, adam\u0131n oradan evlenebilece\u011fi birisini kolayca bulabilece\u011fini ve paras\u0131yla da i\u015f sahibi olup paras\u0131na para kataca\u011f\u0131n\u0131 kendisine s\u00f6yl\u00fcyordu; pembe tablolar \u00e7iziyordu. Ben bir yandan Abhazya\u2019ya gideyim mi, gitmeyeyim mi diye ikilem i\u00e7inde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrken, bir yandan da Hayri Ersoy\u2019un anlatt\u0131klar\u0131 ve \u00e7izdi\u011fi pembe tablolarla g\u00f6zlerini tavana dikip surat\u0131n\u0131n hali \u015fekilden \u015fekile giren bu adam\u0131n konu\u015fma ve mimiklerini izliyordum.<\/p>\n Daha sonra Mehmet Yavuz T\u00fcrk\u00f6z, ben ve o adam bir taksiye bindik. Abhaz Derne\u011fi\u2019ne gittik. Derne\u011fin \u00f6n\u00fc kalabal\u0131kt\u0131. Bizi Erol K\u0131l\u0131\u00e7 kar\u015f\u0131lad\u0131. Elindeki listeden adlar\u0131m\u0131z\u0131 kontrol etti. Beni Ogni\u2019deki yaz\u0131lar\u0131mdan tan\u0131yormu\u015f.\u00a0 Bir s\u00fcre sonra otob\u00fcs Trabzon\u2019a do\u011fru yola \u00e7\u0131kt\u0131.<\/p>\n Benim Abhazya\u2019ya gitmem b\u00f6yle oldu. Tabi o zaman bilmiyordum; Abhazya\u2019da bir Abhaz- Abaza konferans\u0131 varm\u0131\u015f. \u00c7ok ilgin\u00e7 g\u00f6zlem ve tan\u0131kl\u0131klar\u0131m oldu. Erol Karayeli o gezi s\u0131ras\u0131nda tan\u0131d\u0131m. H\u00e2l\u00e2 arkada\u015fl\u0131\u011f\u0131m devam ediyor. Hayri Ersoy ile neredeyse on y\u0131ld\u0131r ba\u011flant\u0131m yok.<\/p>\n Kafkasya, G\u00fcrcistan konusunu sa\u011fl\u0131kl\u0131 olarak de\u011ferlendirmek i\u00e7in, \u00f6ncelikle b\u00f6lgenin tarihsel arka plan\u0131 hakk\u0131nda bilgi sahibi olmak gerekir. Bunu yaparken de\u00a0 binlerce y\u0131l geriye gitmeye gerek yok. 1917\u2019yi milat olarak alal\u0131m. B\u00f6lge, Kafkasya, kuzeyi ve g\u00fcneyi ile \u00c7arl\u0131k Rusyas\u0131\u2019n\u0131n y\u00f6netimi alt\u0131ndayd\u0131. G\u00fcney Kafkasya 1918- 1921 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Rusya\u2019daki otorite bo\u015flu\u011funun da etkisiyle \u201cde facto\u201d bir durum ya\u015fad\u0131; G\u00fcrcistan, Ermenistan ve Azerbaycan co\u011frafyalar\u0131 Moskova\u2019dan koptular. Tasfiye edilen bir imparatorlu\u011fun miras\u00e7\u0131s\u0131 T\u00fcrkiye\u2019nin Anadolu\u2019daki durumu kesinlik kazanmaya ba\u015flay\u0131nca ve T\u00fcrkiye\u2019nin de psikolojik ve askeri deste\u011fiyle G\u00fcney Kafkasya, yani; G\u00fcrcistan, Ermenistan ve Azerbaycan co\u011frafyalar\u0131 tekrar, \u00c7arl\u0131k d\u00f6neminde oldu\u011fu gibi Moskova\u2019n\u0131n y\u00f6netiminde kald\u0131. Ba\u015fka se\u00e7enek de yoktu. B\u00f6lge, 1991\u2019de Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fc\u015f\u00fcne kadar da Moskova\u2019n\u0131n y\u00f6netiminde kald\u0131.\u00a0\u00a0 \u0130\u015fte bu zaman diliminde; 1921\u2019den 1991\u2019e kadar G\u00fcney Kafkasya\u2019n\u0131n bir \u00e7ok a\u00e7\u0131dan durumu neydi?! Bilmek laz\u0131m! Ermenistan ve Azerbaycan\u2019\u0131 oldu\u011fu yerde b\u0131rakal\u0131m. Sovyetler Birli\u011fi\u2019ndeki G\u00fcrcistan ve Abhazya co\u011frafyas\u0131 bir \u00e7ok alanda hangi noktadan hangi noktaya geldi?!\u00a0 Bu co\u011frafyada ekonomik hayat nas\u0131ld\u0131?! Tar\u0131m ne durumdayd\u0131? Hangi b\u00f6lgeler tar\u0131m alan\u0131yd\u0131? Tar\u0131m \u00fcr\u00fcnleri ve y\u0131llara g\u00f6re \u00fcretimi neydi? K\u00fc\u00e7\u00fck ve orta \u00e7apta sanayi var m\u0131yd\u0131? At\u00f6lye t\u00fcr\u00fc \u00fcretimler hangi kalemlerde yap\u0131l\u0131yordu. Hayvanc\u0131l\u0131k ne durumdayd\u0131? B\u00fcy\u00fck ve k\u00fc\u00e7\u00fck ba\u015f hayvan say\u0131s\u0131 neydi? Ticaret ne durumdayd\u0131? Mali g\u00fc\u00e7 kimin elindeydi? Bu co\u011frafya kendi i\u00e7inde ve di\u011fer co\u011frafyalar i\u00e7inde ula\u015f\u0131m nas\u0131ld\u0131? Turizm sekt\u00f6r\u00fc hangi b\u00f6lgelerde etkiliydi? Alt yap\u0131 durumu neydi? Bu co\u011frafyalarda hangi etnik gruplar ya\u015f\u0131yordu? Hangi dinler varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 koruyordu? Hangi b\u00f6lgelerde yo\u011funla\u015fm\u0131\u015ft\u0131lar? S\u0131n\u0131fsal durum neydi? Hangi etnik gruplar hangi b\u00f6lgelerde hangi ekonomik hayat\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor veya etkiliydi? Bu co\u011frafyada Rus\u00e7an\u0131n durumu neydi? Rus Kilisesi\u2019nin durumu neydi? Abhazca\u2019n\u0131n durumu neydi? G\u00fcrc\u00fccenin durumu neydi? Ka\u00e7 okul vard\u0131? Bu okullar neredeydi? Bu okullarda hangi dillerde e\u011fitim-\u00f6\u011fretim yap\u0131l\u0131yordu? Sonu\u00e7 olarak; sosyoekonomik hayat ne durumdayd\u0131? Moskova\u2019n\u0131n G\u00fcney Kafkasya\u2019ya ili\u015fkin resm\u00ee ideolojisi neydi? Bu resm\u00ee ideolojinin, G\u00fcney Kafkasya\u2019da yerel resm\u00ee ideoloji ve resm\u00ee tarih tezlerinin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131ndaki pay\u0131 neydi? Transkafkasya Sovyet Sosyalist Federe Cumhuriyeti neydi? Niye kuruldu? Neden kald\u0131r\u0131ld\u0131? 1921-1991 aras\u0131 d\u00f6nemde yukar\u0131da s\u0131ralad\u0131\u011f\u0131m konularda bilgi sahibi de\u011filseniz, koyu milliyet\u00e7ili\u011fe d\u00fc\u015fer, kendiniz d\u0131\u015f\u0131ndakileri d\u00fc\u015fman ilan edersiniz!<\/p>\n Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin \u00e7\u00f6kmesiyle ortaya \u00e7\u0131kan durumu iyi okumak gerekir. Ben bug\u00fcne kadar Kafkasya ile ba\u011flant\u0131s\u0131 olan hi\u00e7bir kimsenin, Kafkasya\u2019y\u0131 ekonomik hayat a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011ferlendirdi\u011fini duymad\u0131m, g\u00f6rmedim, okumad\u0131m. Milliyet\u00e7i s\u00f6ylemler, ekonomi politik ger\u00e7ekli\u011fin hem Sovyetler Birli\u011fi d\u00f6nemindeki durumunu hem de \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fc\u015f d\u00f6nemindeki durumunu perdeledi. Ancak bug\u00fcn Abhazya\u2019da, G\u00fcrcistan\u2019da kime giderseniz gidin i\u00e7inde ya\u015fad\u0131klar\u0131 ekonomik durumdan rahats\u0131zlar. Sovyetler Birli\u011fi d\u00f6nemindeki ya\u015fant\u0131lar\u0131n\u0131 \u00f6zlediklerini a\u00e7\u0131k a\u00e7\u0131k belirtiyorlar. O d\u00f6neme ili\u015fkin \u00f6rnekler veriyorlar. Verdikleri \u00f6rnek hem ekonomik alana hem de etnisiteye ili\u015fkin. \u015eimdi hem \u00e7ok fakirler hem de eskiden ellerini kollar\u0131n\u0131 sallayarak gezdikleri yerlere, kendi \u00fclkelerinin her yerine giremiyor, gidemiyorlar.<\/p>\n \u00c7arl\u0131k Rusyas\u0131 y\u00f6netimi alt\u0131ndaki Kafkasya, G\u00fcney Kafkasya ayn\u0131 ekonomik hayat birli\u011fi i\u00e7indeydi. B\u00f6lge, b\u00fct\u00fcn Sovyetler Birli\u011fi i\u00e7inde de tek ekonomik hayata sahipti. Parti i\u00e7i tasfiyeler ve k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6zel m\u00fclkiyete ve toprak sahipli\u011fine ili\u015fkin uygulama ve tasfiyeleri konumuz d\u0131\u015f\u0131nda b\u0131rak\u0131rsak, Kafkasya\u2019daki bu ekonomik hayat planl\u0131 bir ekonomi i\u00e7inde geli\u015fti. Ekonomik anlamda bunlar\u0131 s\u00f6yleyebiliyoruz. Sovyetler Birli\u011fi sonras\u0131, siyas\u00ee hayat \u00e7\u00f6k\u00fcnce G\u00fcrcistan\u2019da ekonomik hayat \u00e7\u00f6kt\u00fc. Kendi kurallar\u0131na g\u00f6re i\u015fleyen g\u00fcnl\u00fck hayat \u00e7\u00f6kt\u00fc. G\u00fcrcistan ekonomik hayat\u0131 bir b\u00fct\u00fcn i\u00e7inde anlaml\u0131yd\u0131. D\u00fcnyaya \u015farap satarak veya turizm hizmeti vererek, Sovyetler Birli\u011fi d\u00f6nemindeki ekonomik hayat d\u00fczeyine ula\u015fmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildi, \u00f6yle de oldu. Ekonomik hayat\u0131 canland\u0131rmak i\u00e7in bat\u0131dan al\u0131nan yard\u0131mlarla, Sovyetler Birli\u011fi d\u00f6nemindeki refah toplumunu yakalamak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildi, \u00f6yle de oldu. D\u0131\u015far\u0131dan gelen paran\u0131n kimleri zengin etmek i\u00e7in, hangi alanlarda kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131na da kafa yormak gerekir. Moskova\u2019n\u0131n\u00a0 Sovyetler Birli\u011fi d\u00f6neminde G\u00fcrcistan i\u00e7in \u00fcretti\u011fi resm\u00ee ideoloji ve resm\u00ee tarih tezleriyle yeti\u015fen kitlelerin slogandan \u00f6te gitmeyen s\u00f6ylemlerinin etkisini arkas\u0131na alan ve\u00a0 y\u00f6nlendiren\u00a0 Zviad Gamsakhurdia\u2019n\u0131n ekonomik g\u00fc\u00e7 ve geli\u015fkinlikle \u00f6rt\u00fc\u015fmeyen, sosyal ger\u00e7eklikle \u00f6rt\u00fc\u015fmeyen politikalar\u0131 G\u00fcney Osetya ve Abhazya\u2019ya yans\u0131d\u0131.<\/p>\n G\u00fcrcistan, art\u0131k Sovyetler Birli\u011fi d\u00f6neminde \u00e7e\u015fitli s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131 olsa da refah toplumu \u00f6zelli\u011fine kavu\u015famayacak. Ekonomik hayat alan\u0131nda k\u0131saca s\u00f6yleyeceklerim b\u00f6yle. Buradan anl\u0131yoruz ki, Sovyetler Birli\u011fi y\u00f6netimi san\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131n aksine G\u00fcrcistan\u2019a ekonomik alanda b\u00fcy\u00fck katk\u0131lar sunmu\u015ftur.<\/p>\n Peki; Sovyetler Birli\u011fi d\u00f6neminde G\u00fcrcistan\u2019da e\u011fitim, k\u00fclt\u00fcr ne durumdayd\u0131?\u00a0 Bug\u00fcn bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, G\u00fcrcistan\u2019da Sovyetler Birli\u011fi s\u00fcrekli k\u00f6t\u00fcleniyor. Ekonomik alanda Sovyet ekonomisi G\u00fcrcistan\u2019dan ne ald\u0131, ne verdi? Ona bakmak laz\u0131m. G\u00fcrcistan\u2019\u0131n bug\u00fcnk\u00fc durumuna bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin G\u00fcrcistan ekonomisine \u00e7ok b\u00fcy\u00fck katk\u0131lar sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. Sovyet y\u00f6netimi, G\u00fcrc\u00fccenin standart bir dil haline gelmesi ve yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 konusunda \u00e7ok b\u00fcy\u00fck katk\u0131 sa\u011flad\u0131. 1921\u2019de G\u00fcrcistan co\u011frafyas\u0131nda hangi kademelerde ka\u00e7 tane okul vard\u0131? Bu okullar hangi b\u00f6lgelerde yo\u011funla\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Bu okullara giden \u00f6\u011frenci say\u0131s\u0131 neydi? Bunlar\u0131 biliyor musunuz?! Ara\u015ft\u0131r\u0131n! Rakamlar\u0131 1991 y\u0131l\u0131, yani Sovyetler Birli\u011fi \u00e7\u00f6z\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc y\u0131ldaki rakamlarla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131n. Sovyet Y\u00f6netimi, nas\u0131l G\u00fcrcistan ekonomisine canl\u0131l\u0131k getirdiyse, G\u00fcrc\u00fcceyi de desteklemi\u015ftir. G\u00fcrcistan bu anlamda Sovyet y\u00f6netimine bor\u00e7ludur. Din alan\u0131nda Sovyet y\u00f6netiminin yanl\u0131\u015fl\u0131klar\u0131 yaln\u0131zca G\u00fcrc\u00fc Kilisesi\u2019ne y\u00f6nelik de\u011fildir, Rus Kilisesi de, Ermenistan Kilisesi de ac\u0131 \u00e7ekmi\u015ftir. Sovyetler Birli\u011fi y\u00f6netiminde b\u00fct\u00fcn dinler ac\u0131 \u00e7ekmi\u015ftir. Diller de ac\u0131 \u00e7ekmi\u015ftir. Bu konuda Tarih ve Toplum Dergisinin Temmuz 2000\/ 199. Say\u0131s\u0131na yazd\u0131\u011f\u0131m \u201cSovyetler Birli\u011finin Mill\u00eeyetler Politikas\u0131 ve Kafkasya\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 makaleyi okuman\u0131z\u0131 \u00f6neririm.<\/p>\n G\u00fcrcistan\u2019\u0131 \u00f6nce \u00c7arl\u0131k Rusyas\u0131\u2019n\u0131n sonra da Sovyetler Birli\u011fi i\u00e7indeki ekonomik hayat i\u00e7inde de\u011ferlendirmek gerekir. G\u00fcrcistan\u2019\u0131, Sovyetler Birli\u011fi co\u011frafyas\u0131ndaki ekonomik hayattan \u00e7\u0131kart\u0131rsan\u0131z, ortak kazan\u0131mlar\u0131 g\u00f6rmezseniz, \u00fcst\u00fcne \u00fcstl\u00fck bat\u0131ya te\u015fne oldu\u011funuzu ilan ederseniz, ABD\u2019yi Rusya Federasyonu\u2019nun s\u0131n\u0131rlar\u0131na ta\u015f\u0131rsan\u0131z, G\u00fcrcistan\u2019daki bug\u00fcnk\u00fc duruma sebep olursunuz. Gamsakhurdia\u2019n\u0131n da, Saaka\u015fvili\u2019nin de Moskova\u2019ya y\u00f6nelik politikalar\u0131 yanl\u0131\u015ft\u0131r; Mill\u00eeyet\u00e7i s\u00f6ylemler Kafkasya\u2019da \u00e7at\u0131\u015fmay\u0131 k\u00f6r\u00fckler. \u015eevardnadze G\u00fcrcistan i\u00e7in bir \u015fans olabilirdi. Nitekim Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin d\u0131\u015fi\u015fleri bakan\u0131 olmas\u0131, G\u00fcrcistan\u2019\u0131n bug\u00fcn daha da k\u00f6t\u00fc durumda olmas\u0131n\u0131 engellemi\u015ftir.<\/p>\n Nevzat Kaya:<\/strong> Abhazya ve G\u00fcney Osetya sorunlar\u0131 ve bu sorunlar \u00f6zelinde Abhazya\u2019da Megrellerin durumundan bahseder misiniz? Megrellerin Abhazya\u2019daki durumdan nas\u0131l etkilendiklerini ifade eder misiniz?<\/p>\n Ali \u0130hsan Aksamaz:<\/strong> Ayn\u0131 \u015fekilde Abhazya\u2019y\u0131 G\u00fcrcistan\u2019dan ayr\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Abhazya G\u00fcrcistan ile birlikte, Megrelleriyle g\u00fc\u00e7l\u00fc ve g\u00fcvende olabilirdi. Zviad Gamsakhurdia\u2019n\u0131n yanl\u0131\u015f politikalar\u0131, Abhazya\u2019y\u0131 G\u00fcrcistan\u2019dan koparm\u0131\u015ft\u0131r. 200 bine yak\u0131n Megrel Abhazya\u2019dan kovulmu\u015ftur. Abhazya Sava\u015f\u0131n\u0131, bug\u00fcn s\u0131radan insanlar nas\u0131l de\u011ferlendiriyor? Edvard \u015eevardnadze ve Giorgi Karkara\u015fvili bu sava\u015fa ili\u015fkin bug\u00fcn ne d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlar? Onlar\u0131 dinlemek laz\u0131m. G\u00fcrcistan\u2019\u0131n, G\u00fcrc\u00fc liderli\u011finin Abhaz halk\u0131n\u0131 ve Abhazya\u2019y\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fcmsedi\u011fini ve onlara kar\u015f\u0131 yanl\u0131\u015f politikalar izlediklerini biliyoruz. Hatta Abhazya D\u0131\u015fi\u015fleri bakan\u0131\u00a0 Sergey \u015eamba, Tiflis\u2019e gitti\u011finde Saaka\u015fvili\u2019nin nerede oldu\u011funu ve ne mesaj vermeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 da biliyoruz. Zviad Gamsakhurdia ve Mikhael Saaka\u015fvili\u2019nin yanl\u0131\u015f politikalar\u0131, Abhazya ve G\u00fcney Osetya\u2019y\u0131 G\u00fcrcistan\u2019dan kopartm\u0131\u015ft\u0131r. Bu insanlar\u0131n gururlar\u0131 k\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Abhazlar\u0131 Rus i\u015fbirlik\u00e7isi olarak su\u00e7lamak sorunu \u00e7\u00f6zm\u00fcyor. Onlar\u0131n bu sona yakla\u015fmadan \u00f6nce de talepleri vard\u0131; bunlar\u0131 defalarca dile getirdiler. Tiflis y\u00f6netimi onlar\u0131 cidd\u00eeye almad\u0131; dinlemedi bile.\u00a0 Abhazya\u2019da art\u0131k eskiye d\u00f6nmek neredeyse imkans\u0131z. Bu durumu tek ba\u015f\u0131na Ruslar\u0131n b\u00f6l ve y\u00f6net politikalar\u0131yla a\u00e7\u0131klamak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Tiflis y\u00f6netimi cidd\u00ee hatalar yapm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Tiflis y\u00f6netimi; di\u011fer halklar\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fcmsedi\u011fi, di\u011fer dillere kar\u015f\u0131 d\u00fc\u015fmanca tav\u0131r tak\u0131nd\u0131\u011f\u0131, ABD\u2019yi Rusya Federasyonu\u2019nun burnuna sokmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 ve bundan medet ummaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 kadar G\u00fcrcistan\u2019a ve halk\u0131na zarar verecektir. Muhalefetin bir kesimi b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 g\u00f6r\u00fcyor. Saaka\u015fvili, ABD\u2019nin kendisini destekledi\u011fini sand\u0131\u011f\u0131 politikalar\u0131 y\u00fcz\u00fcnden G\u00fcney Osetya Sava\u015f\u0131\u2019nda madara olmu\u015ftur.<\/p>\n G\u00fcrcistan\u2019\u0131n, Abhazya\u2019n\u0131n bulundu\u011fu b\u00f6lge Sovyet d\u00f6neminde de, Sovyetler Birli\u011fi sonraki d\u00f6nemde de Moskova\u2019n\u0131n yumu\u015fak karn\u0131d\u0131r. Bu b\u00f6lgede ekonomik hayat s\u00fcreklili\u011fini; ge\u00e7i\u015f yollar\u0131, ula\u015f\u0131m,\u00a0 g\u00fcvenli\u011fini tehlikeye sokacak bir geli\u015fmeye Moskova\u2019n\u0131n izin vermeyece\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Zaten birlikte ya\u015fanm\u0131\u015f, yetmi\u015f y\u0131la yak\u0131n ayn\u0131 ekonomik hayat birlikteli\u011fi, ya\u015fam ili\u015fkiler vb. do\u011fal ve pratik sebeplerden dolay\u0131 G\u00fcney Kafkasya \u00fclkelerinin, G\u00fcrcistan\u2019\u0131n k\u00f6kleri eskiye dayanan ekonomik hayat b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7inde yer almas\u0131, hem G\u00fcrcistan\u2019\u0131 ekonomik hem de di\u011fer a\u00e7\u0131lardan bu haliyle g\u00fc\u00e7l\u00fc k\u0131lar.<\/p>\n Toplayay\u0131m; G\u00fcney Kafkasyada\u2019ki \u00fc\u00e7 devletin, G\u00fcrcistan SSC, Ermenistan SSC ve Azerbeycan SSC\u2019nin 1920\u2019li y\u0131llarda O zamanki Ankara y\u00f6netimi ve Moskova aras\u0131nda, yine o d\u00f6nemki uluslararas\u0131 dengeler \u00e7er\u00e7evesinde ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 unutmamak gerekir. O d\u00f6nem, o irade o b\u00f6lgede bu yap\u0131ya izin vermi\u015ftir. Birlikte ya\u015fanm\u0131\u015f ekonomik ve k\u00fclt\u00fcrel hayat birlikteliklerini unutmamak laz\u0131m. Bu ba\u011flamda Abhazya\u2019n\u0131n G\u00fcrcistan\u2019\u0131n \u00f6zerk cumhuriyeti mi veya Rusya Federasyonu\u2019na yak\u0131n bir \u00e7izgide bir b\u00f6lge mi oldu\u011funun \u00f6nemi yoktur. Milliyet\u00e7ili\u011fi ortadan kald\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131zda bu ger\u00e7eklikle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131rs\u0131n\u0131z. Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin \u00e7\u00f6z\u00fclme d\u00f6neminde G\u00fcrcistan\u2019\u0131n merkezi y\u00f6netimi her alanda yanl\u0131\u015f yapm\u0131\u015ft\u0131r. \u015eimdilerde yeni yeni ortaya \u00e7\u0131kan belgeler ve o d\u00f6nem etkili g\u00f6revlerde bulunanlardan baz\u0131lar\u0131n\u0131n bunca y\u0131l sonra baz\u0131 ger\u00e7ekleri g\u00f6r\u00fcyor ve bunlar\u0131 da kamuoyuyla payla\u015f\u0131yor olmalar\u0131, b\u00fct\u00fcn bu s\u00f6ylediklerimi destekler y\u00f6ndedir. G\u00fcrc\u00fc Milliyet\u00e7ili\u011fi durmadan Abhazlar\u0131, Osetleri Rus u\u015fa\u011f\u0131 olmakla su\u00e7luyor; bu durumdan Ruslar\u0131 sorumlu tutuyor. Abhazya olgusunu, bu yakla\u015f\u0131mla a\u00e7\u0131klamaya kalkarsan\u0131z, yanl\u0131zca \u00e7at\u0131\u015fmac\u0131 e\u011filimleri destekler ve hep g\u00fcndemde tutars\u0131n\u0131z. B\u00f6yle bir e\u011filim ise, G\u00fcrcistan gibi bir \u00fclkede yeni kopu\u015flar\u0131 g\u00fcndeme getirebilir. G\u00fcrcistan\u2019daki Milliyet\u00e7i e\u011filimlerin temsilcileri, h\u00e2l\u00e2 d\u00fcnyay\u0131 okuyam\u0131yorlar.<\/p>\n \u015eimdi Abhazya\u2019ya gitti\u011fim 1994 y\u0131l\u0131na d\u00f6n\u00fcyorum. Saatlerce s\u00fcren giri\u015f i\u015flemleri s\u0131ras\u0131nda iskelede bekledikten sonra nihayet serbest olarak dola\u015fabilirdik. Bizimle birlikte gelenlerin dinlenmek i\u00e7in duraksad\u0131klar\u0131 kafeye y\u00f6neldik. Mehmet Yavuz T\u00fcrk\u00f6z\u00a0 ve o adam yan\u0131mdayd\u0131. Havay\u0131 koklad\u0131m. Burnuma k\u00fcf kokusu ile kar\u0131\u015fm\u0131\u015f yanm\u0131\u015f kablo kokular\u0131 geliyordu. G\u00f6zlerimi g\u00f6ky\u00fcz\u00fcne diktim. Bir u\u011fultu geliyordu kula\u011f\u0131ma. \u00c7\u0131\u011fl\u0131klar duydum; irkildim. De\u011fi\u015fik bir hissedi\u015f ve ruh hali i\u00e7indeydim. Durdu\u011fum yerde donup kalm\u0131\u015ft\u0131m.\u00a0 Birka\u00e7 ad\u0131m \u00f6tede Mehmet Yavuz T\u00fcrk\u00f6z, T\u00fcrkiye\u2019den gidenlerden biriyle konu\u015fuyordu. Yanlar\u0131na bir ki\u015fi daha yakla\u015ft\u0131. Sava\u015f s\u0131ras\u0131nda oraya giden T\u00fcrkiyeli Abhazlardan birisiymi\u015f. Sonradan yan\u0131m\u0131za gelen birisi bizi tan\u0131\u015ft\u0131rd\u0131. Laz oldu\u011fumuzu s\u00f6yledi. O anda o ki\u015finin y\u00fcz\u00fcndeki ifadeyi anlatamam. O anda sokaktaki insan\u0131n Mill\u00eeyet\u00e7i duygularla y\u00f6nlendirilince neler yapabilece\u011fini o ki\u015finin g\u00f6zlerinden okudum.<\/p>\n Bug\u00fcnk\u00fc Abhazya ve G\u00fcney Osetya bir sonu\u00e7tur. Sovyetlerin \u015fekillendirdi\u011fi G\u00fcrc\u00fc Resm\u00ee \u0130deolojisi, insanlar\u0131n g\u00f6z\u00fcn\u00fc k\u00f6r, kulaklar\u0131n\u0131 sa\u011f\u0131r etmi\u015fti 1990\u2019lar\u0131n sonunda. Sovyet y\u00f6netimi, birbirinin devam\u0131 bir co\u011frafyada ya\u015fayan G\u00fcrcistan ve Abhazya Megrellerini tek bir \u00f6zerk yap\u0131da toplay\u0131p, Abhazlar gibi yine G\u00fcrcistan\u2019a ba\u011flam\u0131\u015f olsayd\u0131, bu sorunlar bu \u00f6l\u00e7\u00fcde ortaya \u00e7\u0131kmayacak hem de demografik sorunlar ya\u015fanmayacakt\u0131.<\/p>\n Abhazlar\u0131n bir tezi var: G\u00fcrc\u00fcler, Megreller G\u00fcrcistan\u2019da \u00e7o\u011falmas\u0131nlar ve ilerde etkili olmas\u0131nlar diye, Megrelleri Abhazya\u2019ya yerle\u015ftirdiler ve Megrellerin say\u0131s\u0131 Abhazlar\u0131 ge\u00e7ti. B\u00f6yle bir de\u011ferlendirme \u00e7ok yanl\u0131\u015ft\u0131r.\u00a0 Megreller Abhazya\u2019da hep vard\u0131. Hele, G\u00fcrc\u00fc Stalin, bunu G\u00fcrc\u00fclere k\u0131yak olsun diye yapt\u0131 ve Megrel Lavrenti Beria, bunu bilerek uygulad\u0131, \u015feklindeki yakla\u015f\u0131mlar da hatal\u0131d\u0131r. Stalin\u2019in G\u00fcrc\u00fcl\u00fckle bir alakas\u0131 yoktur. Lavrenti Beria\u2019n\u0131n da Megrellikle bir alakas\u0131 bulunmamakatad\u0131r. Milliyetleri uygulad\u0131klar\u0131 politikalarla alakal\u0131 de\u011fildir. Tam tersine kendileri, do\u011fru veya yanl\u0131\u015f, uygulad\u0131klar\u0131 politikalarla Sovyet politikac\u0131lar\u0131yd\u0131; yerel de\u011fil, b\u00fcy\u00fck \u00e7apta politika yap\u0131yorlard\u0131. Bir k\u0131s\u0131m Abhaz da ayn\u0131 G\u00fcrc\u00fc Resm\u00ee \u0130deolojisine benzer tezlerle kendi resm\u00ee ideolojilerini \u00fcretmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Bu da yanl\u0131\u015f. Hem 1990\u2019larda Abhazlar yaln\u0131zca Megrellerden say\u0131ca az de\u011fillerdi. Abhazya\u2019daki Rus n\u00fcfusu da Ermeni n\u00fcfusu da Abhazlardan fazlayd\u0131.<\/p>\n Art\u0131k ayd\u0131nlar\u0131n, burada ve Kafkasya\u2019da, bundan sonra neler olabilece\u011fine kafa yormalar\u0131 gerekir. Bug\u00fcnden bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, e\u011fer T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015fayan ve eli kalem tutan Abhaz ve G\u00fcrc\u00fc ayd\u0131nlar\u0131 burada ortak bir\u00a0 platform olu\u015fturup hem Abhazya\u2019daki kanaat \u00f6nderleri hem de\u00a0 G\u00fcrcistan\u2019\u0131n sudan \u00e7\u0131km\u0131\u015f bal\u0131k misali kaba Milliyet\u00e7ili\u011fe saplanm\u0131\u015f liderleriyle ba\u011flant\u0131 kursalard\u0131, s\u00fcrece Moskova ve Ankara\u2019y\u0131 da dahil etselerdi, 1990\u2019lar\u0131n ba\u015flar\u0131nda\u00a0 Abhazya\u2019da ya\u015fananlar, G\u00fcney Osetya\u2019da ya\u015fananlar bu \u015fekilde geli\u015fir miydi? Bence hay\u0131r! T\u00fcrkiye\u2019deki yazan \u00e7izen G\u00fcrc\u00fc ayd\u0131nlar\u0131 g\u00f6z\u00fc kapal\u0131 Tiflis\u2019in politikalar\u0131n\u0131 destekledi. Yazan \u00e7izen Abhaz ayd\u0131nlar\u0131 da \u00f6yle. Asl\u0131nda birlikte oturup konunun arka plan\u0131n\u0131 anlamaya ve insan, emekda\u015fl\u0131k, b\u00f6lgenin hassas dengelerini g\u00f6zeten bir temelde bir platform olu\u015fturabilselerdi. Sonu\u00e7 bug\u00fcnk\u00fc gibi olmayabilirdi. Madem o zaman b\u00fcy\u00fck bir f\u0131rsat ka\u00e7\u0131r\u0131ld\u0131. Yar\u0131n Abhazya\u2019da veya G\u00fcrcistan\u2019da hakim olabilecek ve Rusya Federasyonunun tehdit olarak alg\u0131layabilece\u011fi kaba Mill\u00eeyet\u00e7i geli\u015fmeleri \u00f6nceden \u00f6nlemek, ama hakl\u0131 insani talepleri ABD\u2019nin deste\u011fini arar ve onu konuya m\u00fcdahil edici bir tarzda de\u011fil\u00a0 bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l yollardan ve ve kanl\u0131 \u00e7at\u0131\u015fmalara meydan vermeksizin \u00e7\u00f6z\u00fcmlemeye katk\u0131 sunabilecek bir inisiyatifi T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015fayan G\u00fcrc\u00fc, Abhaz ve Laz ayd\u0131nlar\u0131 \u015fimdiden olu\u015fturmal\u0131d\u0131r. Var olan benzeri inisiyatifleri kuru g\u00fczel laf aktar\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00f6tesinde d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmelidirler. Tabi b\u00fct\u00fcn b\u00f6ylesi bir \u00e7aba i\u00e7inde olmak i\u00e7in, somut durumu bilmek, konunun arka plan\u0131 hakk\u0131nda bilgi sahibi olmak, insan, emekda\u015fl\u0131k d\u00fc\u015f\u00fcncesinde, \u00e7at\u0131\u015fma temelinden uzak politikalar \u00fcretmek laz\u0131m.<\/p>\n \u00d6nce Abhazya\u2019ya bakal\u0131m; Abhazya\u2019n\u0131n federasyona d\u00f6n\u00fc\u015fmesi ihtimali var m\u0131? Ermenilerin \u00e7o\u011funlukta olduklar\u0131 b\u00f6lgede \u00f6zerklik, Megrellere \u00e7o\u011funlukta olduklar\u0131 b\u00f6lgelerde \u00f6zerklik g\u00fcndeme gelebilir mi?! B\u00f6yle bir durum ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda T\u00fcrkiye\u2019deki Abhaz ayd\u0131nlar\u0131 bunu nas\u0131l de\u011ferlendirir? Rus\u00e7a, Abhazya\u2019da ortak anla\u015fma dilidir. Bu do\u011frudur. Abhazcan\u0131n yayg\u0131nla\u015fmas\u0131yla birlikte, bunu Abhazyal\u0131 Ermeniler nas\u0131l alg\u0131lar? Hi\u00e7bir d\u00f6nemde destek alamayan Megrelcenin Abhazya\u2019daki durumu ne olacak? Oras\u0131 Abhazya\u2019d\u0131r, herkes Abhazca konu\u015facak, gibi bir yakla\u015f\u0131m m\u0131 sergileyecekler? Ya da G\u00fcrcistan\u2019da Moskova\u2019n\u0131n \u00e7izgisine uygun, ge\u00e7mi\u015fteki hatalar\u0131 tamir edici kal\u0131c\u0131 bir anlay\u0131\u015f ortaya \u00e7\u0131kar ve etkili ve kal\u0131c\u0131 olursa; Megreller tekrar Abhazya\u2019ya d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcnde, Abhazya\u00a0 i\u00e7inde Abhazya ve G\u00fcrcistan Megrellerinin birlikte \u00f6zerk bir yap\u0131da temsil edilecekleri bir G\u00fcrcistan Federasyonu\u2019na dahil olma yolunda ad\u0131mlar atarsa, T\u00fcrkiye\u2019deki Abhaz ayd\u0131nlar\u0131 bu konuya nas\u0131l bakacak?<\/p>\n Yar\u0131n; Ermenilerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lge, Cavakheti, Ermenistan ile birle\u015fmek isteyebilir, b\u00f6yle bir durumda T\u00fcrkiye\u2019deki G\u00fcrc\u00fc ayd\u0131nlar\u0131 ne d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr? Acaristan\u2019da ya\u015fayan M\u00fcsl\u00fcman G\u00fcrc\u00fclerin cidd\u00ee sorunlar\u0131 oldu\u011fu biliniyor? Temel ibadetlerini yerine getirmede cidd\u00ee sorunlar\u0131n\u0131n bulundu\u011fu bas\u0131na yans\u0131yor. Bu konuda T\u00fcrkiye\u2019deki G\u00fcrc\u00fc ayd\u0131nlar\u0131 ne gibi bir projeksiyona sahiptir? Yar\u0131n; Megreller k\u00fclt\u00fcrel- dilsel, b\u00f6lgesel siyas\u00ee haklar i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flasalar, bu durumu nas\u0131l de\u011ferlendirecekler? Yine Ruslar\u0131n b\u00f6l-y\u00f6net politikalar\u0131yla durumu a\u00e7\u0131klamaya m\u0131 \u00e7al\u0131\u015facaklar.<\/p>\n 1994\u2019teki Abhazya gezimiz konusunda k\u0131sa bir not: Ben ve Mehmet Yavuz T\u00fcrk\u00f6z, Abhazya\u2019daki bulundu\u011fumuz s\u0131rada tecrit edildik. Zaman zaman \u015faka yollu da olsa, ima yollu G\u00fcrc\u00fc ve T\u00fcrk ajan\u0131 su\u00e7lamalar\u0131na muhatap oldu\u011fumuzu belirtmeliyim.<\/p>\n Nevzat Kaya:<\/strong> \u00a0Megreller i\u00e7in G\u00fcrcistan y\u00f6netimlerinden beklentilerinizi ifade eder misiniz?<\/p>\n Ali \u0130hsan Aksamaz:<\/strong> \u00a0Gelece\u011fin nas\u0131l \u015fekillece\u011fine, Abhazya\u2019n\u0131n da, G\u00fcney Osetya\u2019n\u0131n da, kovulan Abhazya Megrellerinin tekrar Abhazya\u2019ya d\u00f6nmesi konusu da, Megrellerin dilsel- b\u00f6lgesel haklara kavu\u015fmas\u0131 da, Cavakheti konusu da, Acaristan M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n durumu da, G\u00fcrcistan\u2019da ve T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015fayan Lazlar\u0131n gelece\u011fi de, T\u00fcrkiye M\u00fcsl\u00fcman G\u00fcrc\u00fclerinin gelece\u011fi de Tiflis\u2019in izleyece\u011fi do\u011fru ve yanl\u0131\u015f politikalara ba\u011fl\u0131. 1990\u2019lar\u0131n ba\u015f\u0131nda Tiflis yanl\u0131\u015f politikalar izledi. Bug\u00fcn Abhazya da G\u00fcney Osetya da G\u00fcrcistan s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde de\u011fil. E\u011fer ak\u0131ll\u0131 politikalar izlenseydi, Abhazya\u2019dan 200 bin insan\u0131m\u0131z onur k\u0131r\u0131c\u0131 bir \u015fekilde g\u00f6\u00e7 etmek zorunda kalmazd\u0131.<\/p>\n 1994\u2019de Abhazya\u2019ya gitti\u011fimi s\u00f6ylemi\u015ftim. 2005 y\u0131l\u0131nda da G\u00fcrcistan\u2019a gittim. San\u0131r\u0131m 2004 y\u0131l\u0131nda, G\u00fcrcistan Lazlar\u0131na y\u00f6nelik Lazca yay\u0131n yapan, ancak yay\u0131nlar\u0131 T\u00fcrkiye\u2019den de izlenebilen Radio Kolkha\u2019n\u0131n redakt\u00f6r\u00fc Mikhael Labazde ile internet \u00fczerinden yaz\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131m. Radio Kolkha\u2019n\u0131n Lazca yay\u0131nlar\u0131n\u0131 \u00f6nemsiyordum; ayr\u0131ca say\u0131s\u0131z geleneksel Laz \u015fark\u0131s\u0131n\u0131 ve yenilerini \u00e7a\u011f\u0131n gereklerine g\u00f6re haz\u0131rlat\u0131yor ve yay\u0131nlat\u0131yorlard\u0131. Bunu \u00f6nemsedim, \u00e7\u00fcnk\u00fc G\u00fcrcistan tarihinde, G\u00fcrc\u00fc Resm\u00ee \u0130deolojisinin davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda bir geli\u015fmeydi. Mikhail Labadze, Radio Kolkha ad\u0131na 2004 y\u0131l\u0131nda, Kolkhoba Festivali i\u00e7in beni G\u00fcrcistan\u2019a davet etti; gitmedim. Ancak bir y\u0131l boyunca yaz\u0131\u015fmam\u0131z devam etti. \u0130nternet \u00fczerinden Lazca olarak yaz\u0131\u015f\u0131yorduk.\u00a0 Bazen bir bazen iki sayfa Lazca mektuplar g\u00f6nderdi\u011fimiz oluyordu birbirimize. Benim i\u00e7in yeni bir ba\u015flang\u0131\u00e7t\u0131 bu.<\/p>\n Nihayet 2005 y\u0131l\u0131nda, hasta ve ya\u015fl\u0131 olmas\u0131na ra\u011fmen, \u00e7ok istekli oldu\u011fu i\u00e7in Y\u0131lmaz Avc\u0131\u2019y\u0131 da yan\u0131ma katarak Sarp S\u0131n\u0131r Kap\u0131s\u0131ndan G\u00fcrcistan\u2019a giri\u015f yapt\u0131m. Bu konuda Y\u0131lmaz Avc\u0131 kendi izlenimlerini yazd\u0131. \u0130nternette yay\u0131nlad\u0131. Okumu\u015fsunuzdur. Okumam\u0131\u015fsan\u0131z Y\u0131lmaz Avc\u0131\u2019n\u0131n o makalesini bulur size g\u00f6nderirim.<\/p>\n Dedi\u011fim gibi, 2005 A\u011fustos\u2019unun son haftas\u0131yd\u0131 san\u0131r\u0131m, G\u00fcrcistan\u2019a gittim. S\u0131n\u0131rda bizi kar\u015f\u0131layanlar aras\u0131nda Mikhael Labadze\u2019nin yan\u0131nda Giorgi Andriadze de vard\u0131. Her ikisini de ayn\u0131 y\u0131l Yaz \u00f6ncesinde \u0130stanbul\u2019a geldiklerinde tan\u0131m\u0131\u015ft\u0131m. Ya\u015fa Tandilava da Mikhael Labadze ve Giorgi Andriadze ile beraberdi. B\u00fcy\u00fck\u00e7e bir ara\u00e7la Sarpi\u2019den yola \u00e7\u0131kt\u0131k. \u0130stikametimiz Tiflis\u2019ti. Burada yolculu\u011fu, kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131m\u0131, duygu ve d\u00fc\u015f\u00fcncelerimi anlatmayaca\u011f\u0131m. Bunun yeri de\u011fil. Tiflis\u2019te Radio Kolkha\u2019da benden Lazca bir r\u00f6portaj ald\u0131lar. Patrik Hazretleri \u0130lia Meore ile g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fcrd\u00fcler. Parlamentonun muhalif milletvekillerinin toplant\u0131 salonuna da g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fck. Tekrar Sarpi\u2019ye d\u00f6nd\u00fck. Kolkhoba Festivali\u2019ne kat\u0131ld\u0131k.<\/p>\n Ben burada G\u00fcrcistan\u2019\u0131n ekonomik hayat\u0131na ili\u015fkin g\u00f6zlemlerimi anlatmak isterim. G\u00fcrcistan\u2019da ekonomik hayat yok gibiydi. \u0130zledi\u011fimiz yol boyunca terkedilmi\u015f fabrikalar dikkatimi \u00e7ekti; demir y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131. Eskiden canl\u0131 bir ekonomik hayat, \u00fcretim ve hayat oldu\u011funun belirtisi terk edilmi\u015f fabrikalar, okullar\u0131 g\u00f6rd\u00fcm. Bunlar\u0131n Kiril alfabesiye yaz\u0131lm\u0131\u015f tabelalar\u0131 art\u0131k g\u00fcne\u015ften solmu\u015ftu. Sovyet ekonomik hayat\u0131 i\u00e7inde ancak i\u015flevsel oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclen bir ekonominin art\u0131k i\u015fleyemedi\u011fi anla\u015f\u0131l\u0131yordu. Yaln\u0131zca ekonomik hayat\u0131n yoklu\u011fu de\u011fil, G\u00fcrcistan\u2019dan g\u00f6\u00e7mek zorunda kalan ba\u015fta Ruslar olmak \u00fczere di\u011fer Mill\u00eeyetlerden halklar\u0131n da yoklu\u011fu hissediliyor. Sovyetlerin destekledi\u011fi ekonominin \u00e7\u00f6kmesi, Abhazya ve G\u00fcney Osetya Sava\u015flar\u0131\u2019ndaki y\u0131k\u0131mlar ve Abhazya\u2019dan kovulan insanlar\u0131n G\u00fcrcistan\u2019a s\u0131\u011f\u0131nmas\u0131yla daha da bozulan ekonomik hayat. B\u00fct\u00fcn bunlar en ba\u015fta dikkatimi \u00e7ekti. Asl\u0131nda 2005 A\u011fustosu\u2019nda G\u00fcrcistan\u2019a iki giri\u015f-\u00e7\u0131k\u0131\u015f yapt\u0131m. \u0130kincisinde yo\u011fun ya\u011fmur sebebiyle bir geceyi Sarpi\u2019de ge\u00e7irmek zorunda kald\u0131m.<\/p>\n G\u00fcrcistan\u2019a en son 2006 y\u0131l\u0131nda gittim. Bu kez esas olarak Batum ve \u00e7evresini g\u00f6rd\u00fcm. Ancak Batum ve \u00e7evresindeki imar ve turizm yat\u0131r\u0131mlar\u0131na ra\u011fmen, insanlar fakirdi, al\u0131m g\u00fc\u00e7leri \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fc; h\u00e2l\u00e2 Sovyetler Birli\u011fi d\u00f6nemindeki g\u00fcnlerini \u00f6zl\u00fcyorlard\u0131. \u0130stanbul\u2019da, Artvin\u2019de, Rize\u2019de, Sapanca\u2019da, Yalova\u2019da ve \u0130zmit\u2019te\u00a0 kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m G\u00fcrcistan vatanda\u015flar\u0131n\u0131n hallerinden de g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm, anlatt\u0131klar\u0131ndan da \u00f6\u011frendi\u011fim ve G\u00fcrcistan ziyaretlerinde halkta da g\u00f6zlemledi\u011fim, duydu\u011fum G\u00fcrcistan\u2019da ekonomik hayat\u0131n\u0131n d\u00fczg\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcnde. Ekonomik hayat\u0131n en eski kalemi k\u00fc\u00e7\u00fck ticaretle hayat\u0131n d\u00f6nmesi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Bak\u0131n, hep s\u00f6yledi\u011fime geliyoruz, ekonomik hayat birli\u011fi olmadan kapitalizm geli\u015fmez. Bu G\u00fcrcistan i\u00e7in 1917\u2019de de, 1918-1921\u2019de de, 1921-1991\u2019de de b\u00f6yleydi. Bug\u00fcn de b\u00f6yle. Kapitalizm geli\u015fmeden, sanayi olmadan ulus olunmaz, Sovyetlerin deste\u011fiyle G\u00fcrcistan devlet oldu, Moskova\u2019dan ald\u0131\u011f\u0131 destekle devlet olman\u0131n b\u00fct\u00fcn yap\u0131lar\u0131n\u0131 belki olu\u015fturdu, dilini geli\u015ftirdi ve yayg\u0131nla\u015ft\u0131rd\u0131; ama hen\u00fcz ulus olamad\u0131.<\/p>\n E\u011fer Gamsakhurdia, Saaka\u015fvili t\u00fcr\u00fc politikac\u0131lar\u0131n izledikleri ve NATO ve ABD\u2019yi Rusya Federasyonu\u2019nun dibine sokma politikalar\u0131na devam edilirse G\u00fcrcistan\u2019\u0131 \u00e7ok daha k\u00f6t\u00fc g\u00fcnlerin bekledi\u011fi a\u00e7\u0131k. Sarp S\u0131n\u0131r Kap\u0131s\u0131n\u0131n yak\u0131n\u0131na, o yeni caminin \u00f6n\u00fcne oturun ve bak\u0131n; T\u00fcrkiye\u2019den ka\u00e7 dolu t\u0131r G\u00fcrcistan\u2019a ge\u00e7i\u015f yap\u0131yor, bu ge\u00e7i\u015fler olmasa G\u00fcrcistan ne yapar. Veya Ermenistan ile bir s\u0131n\u0131r kap\u0131s\u0131 a\u00e7\u0131lsa, bu durum G\u00fcrcistan\u2019\u0131 nas\u0131l etkiler?! Ger\u00e7ek\u00e7i olmak laz\u0131m, kaba Mill\u00eeyet\u00e7i s\u00f6ylemlerle konuya yakla\u015fmak kimseye hay\u0131r getirmez.<\/p>\n G\u00fcrcistan\u2019\u0131n Ermenileriyle de, Ermenistan\u2019la da iyi ili\u015fkilerinin olmas\u0131 laz\u0131m. Azerbaycan\u2019la da \u00f6yle. G\u00fcrcistan, M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131yla da bar\u0131\u015fmal\u0131, onlar\u0131n en temel ibadetlerini yerine getirmeleri konusunda engelleyici de\u011fil, kolayl\u0131k sa\u011flay\u0131c\u0131 olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n Zaman de\u011fi\u015fti. Ulus bilinci olu\u015fturmak i\u00e7in, Osmanl\u0131 \u00dclkesi\u2019nden kopan H\u0131ristiyan b\u00f6lgelerin ulusla\u015fma ve devletle\u015fmedeki ilk a\u015fama olan M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011fa ve onu temsil etti\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen Osmanl\u0131 \u00dclkesine, T\u00fcrk\u00e7e ve T\u00fcrkl\u00fc\u011fe s\u00f6verek ilerleme d\u00f6nemi bitti; g\u00fcn\u00fcm\u00fczde bu anlay\u0131\u015f y\u00fcr\u00fct\u00fclemez; y\u00fcr\u00fct\u00fclmemeli. Bunlar 19. Y\u00fczy\u0131l\u0131n, 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131n\u0131n s\u00f6ylemleri; bunlar\u0131 b\u0131rakmak laz\u0131m. \u0130yi bir G\u00fcrc\u00fc, her zaman H\u0131ristiyan oland\u0131r, s\u00f6ylemi yanl\u0131\u015ft\u0131r. Hem Ulus nedir?! Elli tan\u0131m\u0131 olabilir. Ayr\u0131ca G\u00fcrcistan\u2019\u0131 T\u00fcrkiye veya Rusya ile k\u0131yaslamak da yanl\u0131\u015f. Ger\u00e7ek\u00e7i olmak laz\u0131m.<\/p>\n Ben, Abhazya ve G\u00fcrcistan ziyaretlerimden k\u0131saca \u015funu \u00f6\u011frendim: Halk hep ac\u0131 \u00e7ekiyor. Kaba Milliyet\u00e7ilik k\u00f6t\u00fcd\u00fcr. Ben arkada\u015flara \u00f6neririm: youtube\u2019ye girsinler, \u201cAbkhazia, Sokhum\/i\u201d vb yazs\u0131nlar ve kar\u015f\u0131lar\u0131na \u00e7\u0131kan sava\u015f ve \u00e7at\u0131\u015fma g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerine, \u00f6len insanlara, yerlerinden edilen insanlara bir baks\u0131nlar.<\/p>\n G\u00fcrcistan\u2019\u0131\u0131n g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc ac\u0131lar beni \u00fczd\u00fc ve \u00fcz\u00fcyor. T\u00fcrkiye\u2019deki kimi G\u00fcrc\u00fc ayd\u0131nlar\u0131, Mikhael Saaka\u015fvili\u2019nin yanl\u0131\u015f politikalar\u0131n\u0131 onaylamak anlam\u0131na gelen tutum ve davran\u0131\u015flardan ka\u00e7\u0131nmal\u0131d\u0131r.Yar\u0131n, \u00f6b\u00fcr g\u00fcn ABD ekseninden daha uzakta bir anlay\u0131\u015f G\u00fcrcistan\u2019da iktidar\u00a0 oldu\u011funda a\u00e7\u0131kta kal\u0131rlar. Ayr\u0131ca Lazlara, G\u00fcrc\u00fc; Lazcaya da \u00fc\u00e7 be\u015f a\u011f\u0131z\u0131 olan, bozulmu\u015f ama ve G\u00fcrc\u00fccenin diyalektidir s\u00f6yleminden vazge\u00e7sinler. T\u00fcrkiye\u2019de kendi kimliklerini ya\u015fatman\u0131n yollar\u0131n\u0131 bulsunlar. Rus konsoloslu\u011fu \u00f6n\u00fcnde protesto yar\u0131\u015flar\u0131 yapmakla T\u00fcrkiye\u2019de G\u00fcrc\u00fc kimli\u011fi ya\u015famaz; ancak birileri bir yerlerden aferin al\u0131r! Mikhael Saaka\u015fvili\u2019nin politikalar\u0131 yanl\u0131\u015ft\u0131r; muhalefete g\u00f6sterilerde ne yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmediniz mi?!<\/p>\n Nevzat Kaya:<\/strong> \u00a0\u201cDo\u011fu Karadeniz\u2019de Resm\u00ee \u0130deolojiler Ku\u015fatmas\u0131\u201d adl\u0131 kitab\u0131n\u0131zda G\u00fcrc\u00fc camias\u0131ndan baz\u0131 unsurlara y\u00f6nelik ele\u015ftirilerinizin oldu\u011funu biliyoruz. Bu konuda neler s\u00f6yleyebilirsiniz?<\/p>\n Ali \u0130hsan Aksamaz:<\/strong> Evet. Asl\u0131nda do\u011frusunu s\u00f6ylemek gerekirse. Politikaya yabanc\u0131 de\u011filim. \u0130lk gen\u00e7lik y\u0131llar\u0131m\u0131zdan itibaren memleket ve millet meselelerine kafa yorduk, bir b\u00fct\u00fcn olarak, bu \u00fclkede ya\u015fayan bir insan, bir ayd\u0131n olarak. B\u00f6yle yeti\u015ftik. Yurtseverlik bizim iliklerimize kadar i\u015flemi\u015fti. Vatan ve bayrak sevgisi ile b\u00fcy\u00fcd\u00fck; memleket ve insan sevgisiyle b\u00fcy\u00fcd\u00fck. Bu \u00f6zelliklerimiz bizi \u00e7almamaya, \u00e7\u0131rpmamaya, hak yemememeye, yalan s\u00f6ylememeye, d\u00fcr\u00fcst, namuslu, payla\u015f\u0131mc\u0131 ve fedakar olmaya y\u00f6neltti. Ancak bayrak ve vatan ile emek ve emekda\u015fl\u0131\u011f\u0131n birbirine z\u0131t olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bize kavratan bir ocakta yeti\u015ftik. Bir yurtseverli\u011fimiz vard\u0131, bu s\u0131n\u0131rlara y\u00f6nelik hassasiyetimiz vard\u0131. B\u00f6yle bir ortamda yeti\u015fmi\u015f ve b\u00f6yle bir ruh haline sahip bir ki\u015fi olarak T\u00fcrk olmakla, Laz olmak bende hi\u00e7bir \u00e7eli\u015fki olu\u015fturmuyordu. Zaten ben bir melezdim; belki ondand\u0131r! Lazcaya yabanc\u0131 de\u011fildim; a\u015finayd\u0131m. Lazcaya ilgi duyuyordum, \u00f6\u011frenmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordum. Babamdan kelimeler, c\u00fcmleler \u00f6\u011frenir, onlarla c\u00fcmleler kurup kendimi ifade etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131m memleketten gelen akrabalara. Kendime g\u00f6re Lazca-T\u00fcrk\u00e7e kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 s\u00f6zl\u00fckler haz\u0131rlard\u0131m; \u00f6\u011frenirdim.\u00a0 B\u00fct\u00fcn bunlar yirmili ya\u015flar\u0131ma kadar b\u00f6yleydi. Laz olmay\u0131 T\u00fcrk olmaya z\u0131t bir \u015fey g\u00f6rmedi\u011fim gibi, Lazca bilmeyi, \u00f6\u011frenmeyi de T\u00fcrk\u00e7eye z\u0131t bir davran\u0131\u015f olarak g\u00f6rm\u00fcyordum. Daha do\u011frusu b\u00f6yle bir z\u0131tl\u0131k olabilece\u011fi hi\u00e7 akl\u0131ma gelmiyordu.<\/p>\n Muhammet Vanili\u015fi ve Ali Tandilava\u2019n\u0131n ta 1960\u2019larda, Tiflis\u2019te yay\u0131nlanan \u201cLazlar\u0131n Tarihi\u201d adl\u0131 eserlerinin Hayri Hayrio\u011flu taraf\u0131ndan \u00e7\u0131kan T\u00fcrk\u00e7e versiyonunu okuduktan sonra, \u00e7ok sars\u0131ld\u0131m. O kitapla birlikte, \u00f6nce kendim i\u00e7in ara\u015ft\u0131rmaya ba\u015flad\u0131m. Asl\u0131nda \u00f6\u011frendiklerim; bana, Lazlar\u0131n G\u00fcrc\u00fc olmad\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6steriyordu. Bu sebeple o kitab\u0131n, benim g\u00f6z\u00fcmde o anlamda bir de\u011feri yoktu.<\/p>\n Hayri Hayrio\u011flu\u2019nun \u00e7evirdi\u011fi kitap \u00e7eli\u015fkilerle doluydu; dipnotlar\u0131, kaynaklar\u0131 yoktu. Bir yandan, Lazlar G\u00fcrc\u00fc\u2019d\u00fcr, diyordu, \u00f6te yandan G\u00fcrc\u00fcle\u015fmi\u015f Lazlar ve esas G\u00fcrc\u00fclerden bahsediyordu. Lazcaya da G\u00fcrc\u00fccenin leh\u00e7esi deniyordu. Bu da do\u011fru de\u011fildi. G\u00fcrc\u00fc arkada\u015f\u0131m\u0131n G\u00fcrc\u00fccesi, Lazcan\u0131n nas\u0131l leh\u00e7esi de\u011filseydi, Lazca da G\u00fcrc\u00fccenin leh\u00e7esi de\u011fildi. Bu kesindi. Lazlar G\u00fcrc\u00fc de\u011fildi Lazca da G\u00fcrc\u00fcce de\u011fildi. Asl\u0131nda konu kapanm\u0131\u015ft\u0131 benim i\u00e7in. Kitab\u0131 bir kenara b\u0131rakt\u0131m. Ku\u015fkusuz o kitaptan \u00f6\u011frendiklerim de olmu\u015ftu.<\/p>\n Bas\u0131nda Laz Enstit\u00fcs\u00fc kurulaca\u011f\u0131na ili\u015fkin baz\u0131 haberlerde \u00e7\u0131kmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Bunun \u00fczerine bir s\u00fcre sonra tekrar kitab\u0131 elime ald\u0131m ve okumaya ba\u015flad\u0131m. Kitab\u0131n kendi i\u00e7inde onlarca \u00e7eli\u015fkisini buldum. Kitab\u0131n terc\u00fcman\u0131 Hayri Hayrio\u011flu ile ba\u011flant\u0131 kuracakt\u0131m. O zamanlar Ayd\u0131nl\u0131k Gazetesinde \u00c7al\u0131\u015fan Meri\u00e7 \u00d6zeller adl\u0131 bir arkada\u015f\u0131n yard\u0131m\u0131yla Hayri Hayrio\u011flu\u2019nun adres ve telefon numaras\u0131na ula\u015ft\u0131m. Sonunda da Hayri Hayrio\u011flu ile telefonla ba\u011flant\u0131 kurdum. Mektupla\u015fmaya ba\u015flad\u0131k. Bana \u00f6yle makaleler, \u00f6yle bro\u015f\u00fcrler g\u00f6nderiyordu ki, \u00e7evirdi\u011fi \u201cLazlar\u0131n Tarihi\u201d adl\u0131 kitapta, Lazlar\u0131n G\u00fcrc\u00fc; Lazcan\u0131n G\u00fcrc\u00fccenin leh\u00e7esi oldu\u011fu tezlerini \u00e7\u00fcr\u00fcten bilgilere onlardan da ula\u015f\u0131yordum. Art\u0131k bu bireysel tatmin konusunu a\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Ara\u015ft\u0131racak ve ba\u015fkalar\u0131yla da payla\u015facakt\u0131m. Hatta bunu kendisine de yazd\u0131m. Benim yazma ser\u00fcvenim b\u00f6yle ba\u015flad\u0131 i\u015fte. Resm\u00ee G\u00fcrc\u00fc tezlerini ele\u015ftirdi\u011fim her makalede, bizzat G\u00fcrc\u00fc kaynaklar\u0131n\u0131 kulland\u0131m, onlardan faydaland\u0131m. Yazd\u0131klar\u0131m\u0131n alt\u0131na bug\u00fcn de imzam\u0131 at\u0131yorum. Hayatta \u00e7ekindi\u011fim tek \u015fey, yanl\u0131\u015f ve hata yapmakt\u0131r. Kimseye kimlik empoze etmedim. G\u00fcrc\u00fc G\u00fcrc\u00fcd\u00fcr, Laz Lazd\u0131r; Abaza Abazad\u0131r.<\/p>\n Nevzat Kaya:<\/strong> Ge\u00e7mi\u015fte G\u00fcrc\u00fc camias\u0131yla ili\u015fkilerinizde yeterli diyalog zeminlerini bulabildiniz mi?<\/p>\n Fazl\u0131 Kaya ile 1993 y\u0131l\u0131nda Ogni Dergisinin Aksaray\u2019daki b\u00fcrosunda tan\u0131\u015ft\u0131m. Mustafa Yakut\u2019u tan\u0131d\u0131m; 1998\u2019deki Yalova Kitap Fuar\u0131nda kendisi ve e\u015fiyle epey fikir al\u0131\u015f veri\u015finde bulunduk. Beni Lazlar\u0131n G\u00fcrc\u00fc oldu\u011fu konusunda ikna edemedi. Ancak o beni izlemeye, soru\u015fturmaya hep devam etti. Ama ben de onun beni hep izledi\u011fini ve soru\u015ftumaya devam etti\u011fini bir \u015fekilde hep \u00f6\u011frendim. G\u00fcrc\u00fc ayd\u0131n\u0131 dedi\u011fimiz insanlar; d\u00fcn\u00fc, bug\u00fcn\u00fc, d\u00fcnyay\u0131 kavrayam\u0131yorlar, ya\u015fad\u0131klar\u0131 \u00fclkede kimliklerinin m\u00fccadelesini yapmak yerine Lazlar\u0131n G\u00fcrc\u00fc, Lazcan\u0131n da G\u00fcrc\u00fccenin leh\u00e7esi oldu\u011fu tezlerini g\u00fcnde be\u015f vakit tekrarlay\u0131p duruyorlar. Zviad Gamsakhurdia\u2019y\u0131 da destekliyorlard\u0131, Erdvard \u015eevardnadze\u2019yi de Mikheil Saaka\u015fvili\u2019yi de. G\u00fcn\u00fc, b\u00f6lgeyi, \u015fartlar\u0131, Sovyetler Birli\u011fi ve T\u00fcrkiye fakt\u00f6rlerini kavram\u0131yorlar.<\/p>\n Benim G\u00fcrc\u00fc ayd\u0131nlar\u0131yla diyalogumu soruyorsunuz. Ben bir ayd\u0131n\u0131m. D\u00fcnyay\u0131, b\u00f6lgeyi, \u00e7evremi kavramaya, \u00f6\u011frenmeye, alg\u0131lamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r\u0131m. Olay, olgu ve s\u00fcre\u00e7leri anlay\u0131p de\u011ferlendirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r\u0131m. Somut durumun somut tahlininin yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fine inan\u0131r\u0131m. Okurum, ara\u015ft\u0131r\u0131r\u0131m, payla\u015f\u0131r\u0131m. Ben bu \u00fclkede ya\u015f\u0131yorum, aya\u011f\u0131m\u0131 bu topraklara basarak hak m\u00fccadelesi yapar\u0131m. Davulu boynuna tak\u0131p tokmak\u00e7\u0131 arayanlardan de\u011filim. G\u00fcrc\u00fc ayd\u0131n\u0131 dediklerimiz bug\u00fcne kadar bilindik tezleri tekrarlamaktan \u00f6te bir \u015fey yapmad\u0131lar.\u00a0 Bu anlamda onlara ele\u015ftirilerimiz oldu. Hep sessiz kald\u0131lar; elitist davrand\u0131lar, T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015fayan G\u00fcrc\u00fclerin kimlik m\u00fccadelesiyle ilgilenmedikleri i\u00e7in fikir \u00fcretmediler. B\u00f6yle olunca da onlarla \u015fekli olmaktan \u00f6te ili\u015fkim olmad\u0131.\u00a0 Hatalar\u0131n\u0131 anlarlar, kendilerini yenilerlerse tabi ki diyalog geli\u015fir. Neden olmas\u0131n?! Bu aktarmac\u0131 ve elitist duru\u015flar\u0131yla kimseye bir faydalar\u0131 olmaz. \u00dcmit ederim yanl\u0131\u015f yolda olanlar, en k\u0131sa zamanda olmalar\u0131 gereken yerde dururlar.<\/p>\n Nevzat Kaya:<\/strong> \u00a0Ayr\u0131ca size y\u00f6nelik, bu kitab\u0131n\u0131zdan dolay\u0131 bizim haks\u0131z buldu\u011fumuz yakla\u015f\u0131mlar s\u00f6z konusu, bunlarla ilgili neler s\u00f6yleyebilirsiniz?<\/p>\n Ali \u0130hsan Aksamaz:<\/strong> Bug\u00fcne kadar benim yazd\u0131klar\u0131ma cepheden ele\u015ftiri getiren kimseyi g\u00f6rmedim. Dedikodular\u0131 dikkate almam. Ancak ge\u00e7en (2010) sene Ahmet \u00d6zkan Mela\u015fvili\u2019yi Nevzat Kaya:<\/strong> Akraba halk olan G\u00fcrc\u00fc ve Laz halklar\u0131n\u0131n T\u00fcrkiye\u2019de daha yak\u0131nla\u015fmas\u0131 i\u00e7in neler yap\u0131lmal\u0131d\u0131r?<\/p>\n Ali \u0130hsan Aksamaz:<\/strong> \u00d6ncelikle Laz ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n da G\u00fcrc\u00fc ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n da kendi somut ger\u00e7ekliklerinden hareketle bir duru\u015fa sahip olmalar\u0131 ve kimlik m\u00fccadelesi yapmalar\u0131 gerekir. Bunu yapt\u0131klar\u0131 zaman, zaten yak\u0131nla\u015facaklard\u0131r. \u00d6nce ba\u015fkas\u0131 de\u011fil, kendileri olmal\u0131d\u0131rlar.\u00a0 G\u00fcrc\u00fclerin ve Lazlar\u0131n bir arada olmas\u0131 \u00e7ok iyi olurdu. Ancak bunun, G\u00fcrc\u00fc Resm\u00ee Tezlerinin Laz ayd\u0131nlar\u0131 taraf\u0131ndan kabul etmeleriyle ger\u00e7ekle\u015fmeyece\u011fini bilmeniz laz\u0131m. Kimi G\u00fcrc\u00fc ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n elitist, vitrinlere oynayan ve aktar\u0131c\u0131 rollerini terk etmeleri laz\u0131m. Madem bu \u00fclkede ya\u015f\u0131yoruz, madem bu \u00fclkenin ayd\u0131nlar\u0131y\u0131z, bu \u00fclkede kimlik m\u00fccadelesi yapmam\u0131z gerekiyor. Yukar\u0131da s\u00f6yledim; boynuna davul as\u0131p tokmak\u00e7\u0131 arayanlarla y\u00fcr\u00fcnecek yol olmaz. Laz yok, G\u00fcrc\u00fc; Megrel yok, G\u00fcrc\u00fc; Svan yok, G\u00fcrc\u00fc; Abhazlar ve Osetler Rus u\u015fa\u011f\u0131; G\u00fcrc\u00fc M\u00fcsl\u00fcman olmaz; Rusya d\u00fc\u015fman. Bu kafa yap\u0131s\u0131yla ilerleme olmaz. T\u00fcrkiye\u2019deki G\u00fcrc\u00fc ayd\u0131nlar\u0131 kendilerini yenilememeliler; somut durumun, somut tahlilinden hareketle ilerleyebilirler; ayaklar\u0131 bu topraklara basmal\u0131. Asl\u0131nda Lazlar ve G\u00fcrc\u00fcler birbirine \u00e7ok yak\u0131n. Yak\u0131nla\u015fmas\u0131 gereken G\u00fcrc\u00fc ayd\u0131nlard\u0131r; elitist tak\u0131lmaya son vermelidirler. <\/p>\n Nevzat Kaya:<\/strong> \u00a0\u015eu aralar yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131z \u00e7al\u0131\u015fmalardan bahseder misiniz?<\/p>\n Ali \u0130hsan Aksamaz:<\/strong> \u015eu s\u0131ralar, daha \u00f6nceden kaleme ald\u0131\u011f\u0131m notlar\u0131m\u0131 derleyip topluyorum. G\u00f6rsel malzemeleri toparl\u0131yorum. An\u0131lar\u0131m\u0131 yazmaya ba\u015flad\u0131m. Bu r\u00f6portajda a\u00e7\u0131klamak istemedi\u011fim bir \u00e7ok \u015feyi orada yazaca\u011f\u0131m. T\u00fcrk\u00e7e ve Lazca olacak. Ne zaman biter?! Bilemiyorum.<\/p>\n Nevzat Kaya:<\/strong> \u00a0Ayr\u0131ca Laz k\u00fclt\u00fcr\u00fc ve dili \u00fczerine neler yap\u0131lmas\u0131 gerekir ve siz neler yapmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsunuz?<\/p>\n Ali \u0130hsan Aksamaz:<\/strong> Kimlik kolektif bir konu; kolektif \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 gerektirir. Kimli\u011fin en \u00f6nemli unsuru dildir; Lazcad\u0131r. Lazca yazmak gerekir. Lazca konu\u015fmak gerekir. Lazca konu\u015fan ve yazan ki\u015filerin say\u0131s\u0131n\u0131n artmas\u0131 gerekir. Lazca radyo programlar\u0131 yapmak gerekir. S\u0131n\u0131flara g\u00f6re, Lazca ders kitaplar\u0131n\u0131 haz\u0131rlamak gerekir. Laz ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n bir araya ilkeler etraf\u0131nda gelmeleri gerekir; b\u00f6l\u00fcnmemeleri gerekir. Dil; Lazca \u00f6nemli. Ancak 21. Y\u00fczy\u0131l\u0131n Lazcas\u0131n\u0131, kent hayat\u0131n\u0131n Lazcas\u0131n\u0131 in\u015fa etmek gerekir; bu da Lazca makale, hikaye, roman, tiyatro eseri yazmak ve onlar\u0131n okunmas\u0131n\u0131 yayg\u0131nla\u015ft\u0131rmakla olur. Lazca Radyo program\u0131 \u00f6nemli.<\/p>\n Nevzat Kaya:<\/strong> \u00a0G\u00fcrc\u00fc camias\u0131na uzak olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 biliyoruz. Bu noktada T\u00fcrkiyeli G\u00fcrc\u00fclerin ge\u00e7mi\u015ften bug\u00fcne durumunu nas\u0131l g\u00f6zlemliyorsunuz?<\/p>\n Ali \u0130hsan Aksamaz:<\/strong> \u0130lk tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m G\u00fcrc\u00fc ayd\u0131n\u0131, dedi\u011fim gibi, Hayri Hayrio\u011flu\u2019dur. Entelekt\u00fcel boyutu derinlikli biri de\u011fildi. Kartli G\u00fcrc\u00fccesine \u00e7ok derinlemesine hakim de\u011fildi. K\u00f6y\u00fcnde konu\u015ftu\u011fu dilin, bir devletin de dili oldu\u011funu \u00f6\u011frenince \u00e7ok \u015fa\u015f\u0131rm\u0131\u015f. T\u00fcrkiye\u2019deki resm\u00ee ideolojiden \u00e7ok etkilenmi\u015f ruhi \u015fekillenmesinde. Di\u011ferleriyle k\u0131yaslad\u0131\u011f\u0131mda, arkadan de\u011fil insan\u0131n y\u00fcz\u00fcne konu\u015fan biriydi. Abhazya\u2019ya gitmeme \u00e7ok i\u00e7erlemi\u015fti. Hayri Hayrio\u011flu\u2019na G\u00fcrc\u00fc ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n haks\u0131zl\u0131k yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Ahmet \u00d6zkan Mela\u015fvili, G\u00fcrc\u00fcler i\u00e7in ne ise, Hayri Hayrio\u011flu da odur. Ahmet \u00d6zkan Mela\u015fvili\u2019yi bayrakla\u015ft\u0131rmak Hayri Hayrio\u011flu\u2019nu anmamak G\u00fcrc\u00fc ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n ay\u0131plar\u0131ndan birisidir. Ahmet \u00d6zkan Mela\u015fvili\u2019nin makalelerini, s\u00f6yle\u015fileri, mektuplar\u0131n\u0131 bir araya getirmek, kitap olarak yay\u0131nlamak gerekir. Ayn\u0131 \u015feyi Hayri Hayrio\u011flu i\u00e7in de yapmak laz\u0131m. Benim bilemedi\u011fim, di\u011ferleri varsa, onlar i\u00e7in de ayn\u0131 \u015feyi yapmak gerekir. Ahmet \u00d6zkan Mela\u015fviliyi, hi\u00e7bir \u015fey yapmadan mezar\u0131 ba\u015f\u0131nda anmak, onun g\u00f6lgesinde yer kapmak gibi bir \u015fey.\u00a0 Ben Ahmet \u00d6zkan Mela\u015fvili\u2019yi \u015fahsen tan\u0131mad\u0131m. Katledildi\u011finin haberini Ayd\u0131nl\u0131k Gazetesinde okumu\u015ftum o tarihte.<\/p>\n Tabii G\u00fcrc\u00fc K\u00fclt\u00fcr Merkezi\u2019ni ve yapt\u0131klar\u0131n\u0131 \u00f6nemsiyorum. G\u00fcrc\u00fc K\u00fclt\u00fcr Merkezi\u2019nde, biliyorsunuz, \u00fc\u00e7 ay da G\u00fcrc\u00fcce kursuna kat\u0131ld\u0131m. \u0130lgin\u00e7 tan\u0131kl\u0131klar\u0131m oldu. G\u00fcrc\u00fc K\u00fclt\u00fcr Merkezi, kendisini somutla\u015ft\u0131rmal\u0131d\u0131r; nerede\u00a0 duraca\u011f\u0131na karar vermelidir. Olay, olgu ve s\u00fcre\u00e7lere objektif olarak bak\u0131lmal\u0131d\u0131r. G\u00fcrcistan\u2019\u0131n politikac\u0131lar\u0131ndan uzak durmak gerekir; ikircilikli davran\u0131\u015flar dost i\u00e7in de, d\u00fc\u015fman i\u00e7in de tehlikelidir; nerede durdu\u011funuzu bilemezler.<\/p>\n Nevzat Kaya:<\/strong> Varsa G\u00fcrc\u00fc camias\u0131ndan unsurlarla ilgili an\u0131lar\u0131n\u0131z\u0131 almak isteriz.<\/p>\n Ali \u0130hsan Aksamaz:<\/strong> Aktaray\u0131m. Y\u0131l yan\u0131lm\u0131yorsam 1994. \u0130stanbul \u0130nsan Haklar\u0131 Derne\u011fi\u2019ndeyiz. Bir ak\u015fam \u00fcst\u00fc. Fahrettin \u00c7ilo\u011flu, G\u00fcrc\u00fcleri anlat\u0131yor. Ahmet Hulusi K\u0131r\u0131m, Memedali Bar\u0131\u015f Be\u015fli, \u0130smail Avc\u0131, rahmetli Y\u00fcksel Y\u0131lmaz, rahmetli Mehmet Yavuz T\u00fcrk\u00f6z, ben; Osman Nuri Mercan, Tufan \u015eafak Y\u00fcksel, Gaffar Y\u0131lmaz ve di\u011ferleri can kula\u011f\u0131yla dinliyoruz. K\u00fcrtlerden biri, G\u00fcrc\u00fclerin T\u00fcrk olup olmad\u0131klar\u0131n\u0131 sordu. Fahrettin \u00c7ilo\u011flu k\u0131zard\u0131 bozard\u0131. G\u00fcrc\u00fc k\u00f6kenli T\u00fcrk vatanda\u015f\u0131 olduklar\u0131n\u0131 s\u00f6yledi. Yan\u0131mda oturan ve kim oldu\u011funu hi\u00e7 bilmedi\u011fim, ancak G\u00fcrc\u00fc oldu\u011funu \u00f6nceden rahatl\u0131kla belirtmi\u015f olan birisi de ayn\u0131 y\u00f6nde laflar etti \u0131k\u0131na s\u0131k\u0131na. Oysa ayn\u0131 ki\u015fi, on dakika kadar \u00f6nce hi\u00e7 \u0131k\u0131nmadan s\u0131k\u0131nmadan ve de s\u0131k\u0131lmadan Lazlar\u0131n G\u00fcrc\u00fc oldu\u011funu g\u00f6\u011fs\u00fcn\u00fc gere gere bir \u00e7\u0131rp\u0131da s\u00f6yleyebilmi\u015fti.<\/p>\n T\u00fcrk vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131na ge\u00e7mi\u015f G\u00fcrc\u00fc bir bayan tan\u0131d\u0131m.\u00a0 1993\u2019te Abhazya\u2019dan ayr\u0131larak G\u00fcrcistan\u2019a yerle\u015fmek zorunda kalan Megrelleri, G\u00fcrc\u00fcce bilmedikleri; Megrelce ve Rus\u00e7a konu\u015ftuklar\u0131 i\u00e7in k\u0131z\u0131yor, k\u00fc\u00e7\u00fcms\u00fcyor ve hor g\u00f6r\u00fcyordu.<\/p>\n Y\u0131llar \u00f6nce siyas\u00ee sebeplerle G\u00fcrcistan\u2019a s\u0131\u011f\u0131nm\u0131\u015f T\u00fcrkiyeli bir G\u00fcrc\u00fc, biz Laz ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n kimlik m\u00fccadelesini \u00e7ok romantik \u00f6zl\u00fc ve gelece\u011fi olmayan bir \u00e7aba olarak k\u00fc\u00e7\u00fcmsemi\u015fti.<\/p>\n Nevzat Kaya:<\/strong> \u00a0G\u00fcrc\u00fc ve Laz karde\u015fli\u011fi noktas\u0131nda T\u00fcrkiyeli G\u00fcrc\u00fclere hangi mesajlar\u0131 vermek istersiniz?<\/p>\n Ali \u0130hsan Aksamaz:<\/strong> \u00a0Ben G\u00fcrc\u00fclerin Laz; Lazlar\u0131n da G\u00fcrc\u00fc oldu\u011funu de\u011fil; Lazlar\u0131n Laz; G\u00fcrc\u00fclerin G\u00fcrc\u00fc olduklar\u0131n\u0131 s\u00f6yleyenlerdenim. Ancak G\u00fcrc\u00fclerin ve Lazlar\u0131n karde\u015f olduklar\u0131na inananlardan\u0131m. Do\u011frusu da budur. T\u00fcrkiye\u2019de hem G\u00fcrc\u00fclerin hem de Lazlar\u0131n kimlik sorunu vard\u0131r. Lazlar i\u00e7in Lazca, G\u00fcrc\u00fcler i\u00e7in G\u00fcrc\u00fcce kimlikleridir. Lazlar\u0131n ve G\u00fcrc\u00fclerin ayd\u0131nlar\u0131 dillerine sahip \u00e7\u0131kmal\u0131d\u0131r. Ben Laz ve G\u00fcrc\u00fc ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n birlikte hareket etmeleri gerekti\u011fini ve bunun da nas\u0131l olaca\u011f\u0131n\u0131 \u0130berya \u00d6zkan\u2019a da Osman Nuri Mercan\u2019a da defalarca anlatt\u0131m. Bu i\u015fin dayatmac\u0131l\u0131kla ve elitist hareket etmekle olamayaca\u011f\u0131n\u0131 anlam\u0131\u015f olmalar\u0131 gerekirdi.<\/p>\n Nevzat Kaya:<\/strong> \u00a0B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda bizimle ba\u015fka payla\u015fmak istedikleriniz varsa, alabilir miyiz?<\/p>\n Ali \u0130hsan Aksamaz:<\/strong> \u00a0Burjuva resm\u00ee ideolojilerin ve resm\u00ee tarih tezlerinin palavralar\u0131yla d\u00fcn\u00fc ve bug\u00fcn\u00fc anlamak ve yar\u0131n\u0131 kucaklamak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. G\u00fcndelik hayat i\u00e7inde kaybolanlara; yemek, i\u00e7mek, fiyaka yapmak d\u0131\u015f\u0131nda dertleri olmayanlara s\u00f6z\u00fcm yok. Gelece\u011fe ili\u015fkin kayg\u0131 duyanlara elbette diyeceklerim var; bug\u00fcn\u00fc ya\u015famak, yar\u0131na haz\u0131rlanmak gerekir. D\u00fcn\u00fc, bug\u00fcn\u00fc ve yar\u0131n\u0131 anlamak i\u00e7in do\u011fru bilgi sahibi olmak \u00f6nemlidir. \u00d6\u011frenmek insan\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fc k\u0131lar. Bu da somut durumdan hareketle m\u00fccadele bi\u00e7imleri geli\u015ftirmemize imk\u00e2n sa\u011flar.<\/p>\n T\u00fcrkiye\u2019deki Laz ve G\u00fcrc\u00fc ayd\u0131nlar\u0131n kendi kimlikleri olan Lazca ve G\u00fcrc\u00fcceyi T\u00fcrk\u00e7e ile birlikte sahiplenmeleri ne kadar do\u011fruysa, G\u00fcrcistan\u2019daki Megrel ve Svanlar\u0131n da Megrelce ve Svancay\u0131 G\u00fcrc\u00fcce ile birlikte sahiplenmeleri o kadar do\u011frudur. Zaten d\u00fcnyan\u0131n gitti\u011fi yer de yerel dil ve kimliklerin ya\u015fat\u0131lmas\u0131 y\u00f6n\u00fcndedir.<\/p>\n Zaman ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131z, beni dinledi\u011finiz ve duygu ve d\u00fc\u015f\u00fcncelerimi de okuyucular\u0131n\u0131zla payla\u015faca\u011f\u0131n\u0131z i\u00e7in sizlere te\u015fekk\u00fcr ediyorum. (16 IV 2011)<\/p>\n Nevzat Kaya:<\/strong> Demokratik G\u00fcrc\u00fcler Platformu olarak esas biz, size d\u00fc\u015f\u00fcncelerinizi bizimle payla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131z i\u00e7in te\u015fekk\u00fcr ederiz.<\/p>\n +<\/p>\n Kaynak: Ali \u0130hsan Aksamaz, \u00a0\u201cLaz Ayd\u0131nlar\u0131 ve Sorumluluk\u201d, Sorun Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, 2011 (\u0130lk yay\u0131nland\u0131\u011f\u0131 yay\u0131n organ\u0131: FB\/ Meta; Demokrat G\u00fcrc\u00fcler Platformu, 23 IV 2011)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Ali İhsan Aksamaz Nevzat Kaya: Ali İhsan Bey; merhaba. Bizimle bu röportaja zaman ayırdığınız için teşekkür ederiz. Ayrıca bu röportajın halklar arasında kardeşlik duygularının gelişmesine katkı yapması dileklerimizle. Kendinizi nasıl tanımlarsınız? Ali İhsan Aksamaz: Merhaba; Nevzat Bey. Kendilerine “aydın”, “entelektüel” denilen kimi insanların bile okumadıkları, araştırmadıkları; etraflarında olup bitenler hakkında kafa yormadıkları; olay, olgu, süreç […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"","ocean_second_sidebar":"","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"","ocean_custom_header_template":"","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"","ocean_menu_typo_font_family":"","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"on","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[135],"tags":[],"class_list":["post-24643","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-yazarlar-ali-ihsan-aksamaz-laz-kulturu","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/24643","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=24643"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/24643\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":24668,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/24643\/revisions\/24668"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=24643"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=24643"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=24643"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"\"](\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/1-Demokratik-Gurculer-Platformu-Nevzat-Kaya-Soylesisi.jpg\")
<\/p>\n![\"\"](\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/2-Demokratik-Gurculer-Platformu-Nevzat-Kaya-Soylesisi.png\")
\nSovyet Rusya- Ankara H\u00fck\u00fcmeti Dostlu\u011fu Konya\/Ak\u015fehir, 28 III 1922)<\/h6>\n![\"\"](\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/3-Demokratik-Gurculer-Platformu-Nevzat-Kaya-Soylesisi.jpg\")
\nSafiye (Top\u00e7uo\u011flu) Glen Tobacco\u2019daki hak m\u00fccadelesine \u00f6nderlik etti (\u0130zmir, 1929 Y.)<\/p>\n![\"\"](\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/4-Demokratik-Gurculer-Platformu-Nevzat-Kaya-Soylesisi.png\")
\nTRT, Lazcaya kar\u015f\u0131 negatif ayr\u0131mc\u0131l\u0131k yapt\u0131 (Ankara, TRT \u00f6n\u00fc, 16 I 2009)<\/p>\n![\"\"](\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/5-Demokratik-Gurculer-Platformu-Nevzat-Kaya-Soylesisi.png\")
\n\u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131n yay\u0131nland\u0131\u011f\u0131 yay\u0131n organlar\u0131ndan baz\u0131lar\u0131<\/p>\n![\"\"](\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/6-Demokratik-Gurculer-Platformu-Nevzat-Kaya-Soylesisi.png\")
\nLazcaya ili\u015fkin sunumlar\u0131mdan<\/p>\n![\"\"](\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/7-Demokratik-Gurculer-Platformu-Nevzat-Kaya-Soylesisi.jpg\")
\nTKF\u2019nin14 Temmuz 1919’da olu\u015fturulan Kurucular Komitesinden Rize\/ Pazar k\u00f6kenli Bol\u015fevik bir Laz (Top\u00e7uo\u011flu) Osman<\/p>\n![\"\"](\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/8-Demokratik-Gurculer-Platformu-Nevzat-Kaya-Soylesisi.png\")
\n\u201cLaz Enstit\u00fcs\u00fc kuruluyor\u201d (Akt\u00fcel, say\u0131 66, 8-14 X 1992)<\/p>\n![\"\"](\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/9-Demokratik-Gurculer-Platformu-Nevzat-Kaya-Soylesisi.png\")
\nOgni Dergisi Sayesinde Laz Ayd\u0131nlar\u0131 Yeti\u015fmi\u015ftir<\/p>\n![\"\"](\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/10-Demokratik-Gurculer-Platformu-Nevzat-Kaya-Soylesisi.png\")
\nLaz ayd\u0131nlar\u0131 hep vard\u0131<\/p>\n![\"\"](\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/11-Demokratik-Gurculer-Platformu-Nevzat-Kaya-Soylesisi.png\")
\nAbhazya gezimiz; Mehmet Yavuz T\u00fcrk\u00f6z, Ali \u0130hsan Aksamaz (Sohum, 1994 Y.)<\/p>\n![\"\"](\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/12-Demokratik-Gurculer-Platformu-Nevzat-Kaya-Soylesisi.png\")
\nG\u00fcrcistan gezimiz (2005, 2006 Y.)<\/p>\n![\"\"](\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/13-Demokratik-Gurculer-Platformu-Nevzat-Kaya-Soylesisi.png\")
Transkafkasya Demokratik Federatif Cumhuriyeti (Nisan- May\u0131s 2018) ile Transkafkasya Sovyet \u00a0\u00a0\u00a0Federatif Sosyalist Cumhuriyeti (12 Mart 1922- 5 Aral\u0131k 1936) bayraklar\u0131 (Vikipedia)<\/p>\n![\"\"](\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/14-Demokratik-Gurculer-Platformu-Nevzat-Kaya-Soylesisi.png\")
\n\u00d6nceleri Lazlar da, Megreller de \u201ck\u00fclt\u00fcrel otonomi\u201dye sahiptiler<\/p>\n![\"\"](\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/15-Demokratik-Gurculer-Platformu-Nevzat-Kaya-Soylesisi.png\")
\nG\u00fcrcistan\u2019da eksen de\u011fi\u015fikli\u011finin i\u015faretleri: Zviad Gamsakhurdia ile Richard Nixon (Tiflis,1991Y.)<\/p>\n![\"\"](\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/16-Demokratik-Gurculer-Platformu-Nevzat-Kaya-Soylesisi.png\")
\nT\u00fcrkiye Lazlar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli bir mil\u00e2t: \u201cLazlar\u2019\u0131n Tarihi\u201dnin yay\u0131nlanmas\u0131<\/p>\nAli \u0130hsan Aksamaz: Dedi\u011fim gibi, G\u00fcrc\u00fc ayd\u0131nlar\u0131ndan ilk tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m ve yaz\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m ki\u015fi Hayri Hayrio\u011flu\u2019dur. S\u0131k s\u0131k telefonda uzun uzun konu\u015furdum kendisiyle. Mektupla\u015f\u0131yorduk da. Bana g\u00f6nderdi\u011fi mektuplar\u0131n\u0131 h\u00e2l\u00e2 \u00f6zenle saklar\u0131m. \u0130stanbul\u2019da birka\u00e7 kez, \u0130neg\u00f6l\u2019de de bir kez g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fck. \u0130berya \u00d6zkan ve Osman Nuri Mercan\u2019\u0131 tan\u0131d\u0131m. Bir keresinde Ahmet Hulusi K\u0131r\u0131m ile beraber Osman Nuri Mercan\u2019\u0131n bundan \u00f6nceki ofisine de gitmi\u015f; kendisiyle g\u00f6r\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fck. Ender Ar\u0131n Kurt, Fahrettin \u00c7ilo\u011flu, Tufan \u015eafak Y\u00fcksel, Gaffar Y\u0131lmaz\u2019\u0131 da tan\u0131d\u0131m.<\/h5>\n
![\"\"](\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/17-Demokratik-Gurculer-Platformu-Nevzat-Kaya-Soylesisi.png\")
\n\u201c\u00c7veneburi Dergisi\u201d b\u00fcrosunda: \u00a0Ali \u0130hsan Aksamaz, Osman Nuri Mercan (2005 Y.) Osman Nuri Mercan, Lazca Gazete \u201cA\u011fani Muru3xi\u201d ve \u201cLazlar- Lazca\/ Laz Kimli\u011fi\u201d adl\u0131 kitab\u0131 incelerken (2013 Y.)<\/p>\n
\nanma toplant\u0131s\u0131nda, sizin d\u00fczenledi\u011finiz toplant\u0131da, ya\u015fananlar\u0131 biliyorsunuz; yaz\u0131\u015fmalara da yans\u0131d\u0131. S\u0131rr\u0131 \u00d6zt\u00fcrk ile \u00a0Osman Nuri Mercan ve Mustafa Yakut\u2019un aras\u0131ndaki dialoglar\u0131 biliyorsunuz. Osman Nuri Mercan daha sonra \u015fahs\u0131ma y\u00f6nelik bir \u015fey s\u00f6ylemedi\u011fini belirtti. Yine Osman Nuri Mercan, \u00c7veneburi Dergisinin 34. Say\u0131s\u0131nda \u015fahs\u0131ma y\u00f6nelik sald\u0131r\u0131da
\nbulundu, 35. Say\u0131da \u00f6z\u00fcr diledi. Erdal K\u00fc\u00e7\u00fck, 2004\u2019te, Fatih\u2019te Gaffar Y\u0131lmaz ve Buba Kudava\u2019n\u0131n da bulundu\u011fu bir ortamda \u015fahs\u0131m\u0131 a\u015fa\u011f\u0131layan bir \u015fekilde, Megrelleri G\u00fcrc\u00fcle\u015ftirdik s\u0131ra T\u00fcrkiye\u2019deki Lazlarda, diyecek kadar ileri gitti; hak etti\u011fi cevab\u0131n\u0131 al\u0131nca surat\u0131n\u0131n rengi k\u0131rm\u0131z\u0131n\u0131n en a\u00e7\u0131k tonundan en koyu tonuna kadar renkten renge girdi. Birileri kula\u011f\u0131n\u0131 \u00e7ekmi\u015f olmal\u0131 ki, hemen sonra \u00fc\u00e7 defa telefonla arayarak \u00f6z\u00fcr \u00fczerine \u00f6z\u00fcr dilemenin yollar\u0131n\u0131 bulmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Belden a\u015fa\u011f\u0131 sald\u0131r\u0131lara al\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131m. Onlar\u0131 s\u00f6yleyenler de s\u00f6yledikleri de unutulur. Hakl\u0131 bir m\u00fccadelenin neferi olmak, besleme olmamak, yazmak ve alt\u0131na ad\u0131n\u0131 a\u00e7abilmek onurlu bir yoldur.<\/p>\n![\"\"](\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/18-Demokratik-Gurculer-Platformu-Nevzat-Kaya-Soylesisi.jpg\")
\nHayri Hayrio\u011flu\u2019na da sahip \u00e7\u0131k\u0131lmal\u0131d\u0131r<\/p>\n