{"id":26533,"date":"2022-06-22T15:55:57","date_gmt":"2022-06-22T20:55:57","guid":{"rendered":"http:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/?p=26533"},"modified":"2022-06-22T15:56:59","modified_gmt":"2022-06-22T20:56:59","slug":"asabi-olmak-icin-mazeret-cok","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/asabi-olmak-icin-mazeret-cok\/","title":{"rendered":"ASAB\u0130 OLMAK \u0130\u00c7\u0130N MAZERET \u00c7OK"},"content":{"rendered":"<p><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-26536\" src=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/ASABI-OLMAK-ICIN-MAZERET-COK-b.png\" alt=\"\" width=\"571\" height=\"297\" \/><\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamaz<\/strong><\/p>\n<p>(\u00d6n a\u00e7\u0131klama: A\u015fa\u011f\u0131daki makale Birikim Dergisi\u2019nin 1995\/ 77. say\u0131s\u0131nda yay\u0131nland\u0131. Ayn\u0131 makale Mustafa Ekmek\u00e7i\u2019nin kendisine de posta yoluyla g\u00f6nderildi.)<br \/>\n+<\/p>\n<p><strong>Asabi olmak i\u00e7in mazeret \u00e7ok<\/strong><\/p>\n<p>\u201cMustafa Ekmek\u00e7i\u2019nin \u2018Karadeniz\u2019de \u0130nsan Mozai\u011fi\u20191 ba\u015fl\u0131kl\u0131 makalesi, asl\u0131nda bir Laz\u0131n asabiyet g\u00f6stermesi i\u00e7in bir\u00e7ok noktay\u0131 i\u00e7eriyor. S\u0131radan bir insan\u0131n bile MEB yay\u0131n\u0131 ansiklopedilerde kolayca ula\u015fabilece\u011fi, tarih, co\u011frafya, linguistik vb. bilgilerden yararlanmadan, eksik ya da yanl\u0131\u015f anlad\u0131\u011f\u0131\/anlamad\u0131\u011f\u0131 muhtemel \u2018sofra sohbetleri\u2019ni k\u00f6\u015fesinde aktararak, kendisini g\u00fcl\u00fcn\u00e7 duruma d\u00fc\u015f\u00fcren Ekmek\u00e7i\u2019nin tutumu kar\u015f\u0131s\u0131nda sadece \u00fcz\u00fcnt\u00fc duyuyorum.<\/p>\n<p>Ekmek\u00e7i\u2019nin makalesinde2 ge\u00e7en iki \u00f6nemli iddian\u0131n ge\u00e7erlili\u011fini k\u0131saca irdelemeye \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m.<\/p>\n<p>Ekmek\u00e7i, Recai Kocaman\u2019\u0131n, Lazlar\u2019\u0131n k\u00f6kenlerinin ne oldu\u011funu bilmedi\u011fini ve ara\u015ft\u0131rmak da istemedi\u011fini belirterek \u015funlar\u0131 s\u00f6yledi\u011fini yaz\u0131yor: \u2018&#8230; Ama, derler ki, o Megellerle3 G\u00fcrc\u00fclerle Yavuz Sultan Selim\u2019in askerlerinin bir araya gelmesinden do\u011fan bir \u0131rk&#8230;\u2019<\/p>\n<p>Lazlar\u2019\u0131n binlerce y\u0131ll\u0131k tarihleri4, ya\u015fad\u0131klar\u0131 co\u011frafyalar, Lazika Devleti\u2019nin etkinlikleri, b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015fl\u00fckleri5, Osmanl\u0131-Rus \u00e7eki\u015fmesindeki milis g\u00fc\u00e7leri6, demokrasi tarihine yararl\u0131l\u0131klar\u01317 ve Kemalist Sava\u015f\u2019taki yer alt\u0131 faaliyetlerine katk\u0131lar\u0131yla8 Cumhuriyet\u2019in kurulu\u015fundaki emekleri \u00fczerinde durman\u0131n gerekli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 san\u0131yorum. Lazlar\u2019\u0131n 16.y\u00fczy\u0131lda9 ortaya \u00e7\u0131kt\u0131klar\u0131 gibi \u2018sofra \u00fcr\u00fcn\u00fc\u2019 bir iddian\u0131n g\u00fcl\u00fcn\u00e7l\u00fc\u011f\u00fcne dikkat \u00e7ekmek istiyorum.<\/p>\n<p>Lazlar\u2019dan \u2018Laz etnik tan\u0131m\u0131yla\u2019 ilk defa bahseden Romal\u0131 yazar Plinius (M.S. 23-79) olmu\u015ftur. Plinius, &#8220;Tabii Tarihi&#8221;nde, Lazlar\u2019\u0131n Karadeniz k\u0131y\u0131s\u0131nda ve Phasis (Fa\u015f\/ Riyon) Irma\u011f\u0131 boyunca ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131 yazar. Trabzon ile Do\u011fu Karadeniz ve K\u0131r\u0131m k\u0131y\u0131lar\u0131n\u0131 M.S. 131 y\u0131llar\u0131nda dola\u015fan ve Karadeniz \u00c7evresinde &#8220;Seyahat&#8221; adl\u0131 eserin sahibi Arrianus, \u00fcnl\u00fc &#8220;Co\u011frafyas\u0131&#8221;n\u0131 150 y\u0131llar\u0131nda yazan Plotomeus, Bizans el\u00e7ilik heyetine kat\u0131larak 448\u2019de Attila\u2019n\u0131n saray\u0131na varm\u0131\u015f olan ve &#8220;Gotik Tarih&#8221;in yazar\u0131 Priskos, 552-558 y\u0131llar\u0131 olaylar\u0131n\u0131 yazan Bizansl\u0131 Agathias, 558-582 y\u0131llar\u0131 olaylar\u0131n\u0131 yazan Menandros ve 689 y\u0131l\u0131nda, &#8220;Chronographia&#8221; adl\u0131 eserin sahibi Theophanes Lazlar\u2019dan Lazika Devleti\u2019nden ve bu devletin b\u00f6lge g\u00fcc\u00fc olan Roma\/ Bizans ve Pers imparatorluklar\u0131yla olan ili\u015fkilerinden bahseder.10<\/p>\n<p>G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere, Lazlar\u2019\u0131n Laz ad\u0131yla varl\u0131\u011f\u0131 iddian\u0131n aksine 16.y\u00fczy\u0131l de\u011fil 1.y\u00fczy\u0131ld\u0131r.<\/p>\n<p>Lazca\u2019n\u0131n yaz\u0131s\u0131 da yoktur, edebiyat\u0131 da yoktur, sadece birtak\u0131m tekerlemeler bi\u00e7iminde destanlar, \u015fiirler olabilir&#8230;\u201911<\/p>\n<p>Do\u011fald\u0131r ki, T\u00fcrkiye\u2019de resmi dil olan T\u00fcrk\u00e7e\u2019nin d\u0131\u015f\u0131nda hi\u00e7bir yerel dilin yaz\u0131s\u0131 yoktur.12 Ancak, Lazca bir dildir.13 Dilbilimciler14 Lazca ve Megrelce\u2019yi Kolheti dilinin g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki iki temsilcisi sayarlar.15 Lazca, 1920\u2019li y\u0131llarda, di\u011fer Kafkasya dilleri gibi yaz\u0131l\u0131 hale geldi. Sovyetler Birli\u011fi Lazlar\u0131, Latin alfabesine dayal\u0131 bir alfabeyi kullanmaya ba\u015flad\u0131. Lazca ders kitaplar\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra k\u00fclt\u00fcr hayat\u0131yla ilgili kitaplar, dergiler, bro\u015f\u00fcrler yay\u0131mland\u0131. Lazca tiyatro eserleri sergilendi.16 1937-38 sindirme d\u00f6neminde Lazca okullar direkt\u00f6r\u00fc \u0130skender Tzita\u015fi katledildi, k\u00fclt\u00fcr \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc engellendi ve 1949\u2019da da Bat\u0131 G\u00fcrc\u00fcstan\u2019dan Lazlar Kazakistan\u2019a s\u00fcr\u00fcld\u00fc.17<\/p>\n<p>G\u00fcn\u00fcm\u00fczde ise, G\u00fcrc\u00fcstan\u2019da ya\u015fayan Lazlar\u2019\u0131n kendi dillerinde e\u011fitim g\u00f6rme hakk\u0131 bulunmamas\u0131na kar\u015f\u0131n, Lazca kitaplar Kortuli alfabeyle rahat\u00e7a bas\u0131l\u0131p, sat\u0131labilmektedir.18<\/p>\n<p>Y\u00f6resini y\u0131llarca Senato\u2019da temsil eden Recai Kocaman\u2019\u0131n Ekmek\u00e7i\u2019nin aktard\u0131\u011f\u0131 bilgileri verebilece\u011fine inanm\u0131yorum. Ekmek\u00e7i\u2019yi b\u00f6ylesi nazik bir konuda ciddiyete davet ediyor, hatas\u0131n\u0131 d\u00fczeltmesini bekliyorum.<\/p>\n<p>Dipnotlar:<\/p>\n<p>1. &#8220;Ankara Notlar\u0131&#8221;, 11 A\u011fustos 1995, Cumhuriyet Gazetesi.<\/p>\n<p>2. M. Ekmek\u00e7i\u2019nin iddias\u0131.<\/p>\n<p>3. Do\u011frusu: Megreller<\/p>\n<p>4. \u0130stanbul \u015eehir Tiyatrosu\u2019nun Tiflis \u015eehir Tiyatrosuyla ortakla\u015fa 25, 26, 27, 28 Temmuz 1995 tarihlerinde Rumeli Hisar\u0131\u2019nda sergiledi\u011fi &#8220;Alt\u0131n Post&#8221; adl\u0131 oyunun ge\u00e7ti\u011fi ve bug\u00fcn G\u00fcrc\u00fcstan\u2019\u0131n bat\u0131 b\u00f6lgesindeki co\u011frafyan\u0131n en eski ahalisinin Lazlar oldu\u011funu biliyor muydunuz? Bu konuda ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bilgi i\u00e7in bkz. S. Cana\u015fia, N. Berdzeni\u015fvili, &#8220;T\u00fcrkiye\u2019den Hakl\u0131 \u0130stemlerimiz&#8221;, Tarih Toplum, Ekim 1987, say\u0131 46, &#8220;Jason\u2019s Voyage, In Search of the Golden Fleece, Tim Severin&#8221;, National Geographic, vol.163, no.3, September 1985.<\/p>\n<p>Cemal G\u00fclas, &#8220;Bir Masal\u0131n Pe\u015finde&#8221;; Ali \u0130hsan Aksamaz, &#8220;Efsanevi Yolculuk&#8221;, Atlas, Eyl\u00fcl 1995, say\u0131 30.<\/p>\n<p>5. 5. ve 6. y\u00fczy\u0131llardaki Bizans- Pers sava\u015flar\u0131 nedeniyle g\u00fcn\u00fcm\u00fczde Guria\/Acara olarak adland\u0131r\u0131lan b\u00f6lge, Megrel- Laz n\u00fcfusunun tamam\u0131na yak\u0131n\u0131n\u0131 yitirdi.<\/p>\n<p>6. Bkz.:Ziya Nur Aksun, Osmanl\u0131 Tarihi, \u00d6t\u00fcken yay\u0131nlar\u0131, cilt 4, s.280.<\/p>\n<p>7. Bkz.: H. Zafer Kars, &#8220;Belgelerle 1908 Devrimi \u00d6ncesinde Anadolu&#8221;, s. 105, 120. Kaynak yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul 1984.<\/p>\n<p>8. \u201dLazlar\u0131n, k\u00fc\u00e7\u00fck kay\u0131klarla olan denizcilik faaliyetleri, T\u00fcrkiye\u2019deki Kemalist Sava\u015f s\u0131ras\u0131nda olduk\u00e7a \u00fcnl\u00fcd\u00fcr, aral\u0131klarla gelen engellemelere ra\u011fmen, b\u00fcy\u00fck miktarda silah ve gere\u00e7 Batum\u2019dan Samsun\u2019a getirildi.\u201d (W. E. D. ALLEN, The March-Lands of Georgia, The Geographical Journal, vol. LXXIV (1929), s.141.<\/p>\n<p>9. M.Ekmek\u00e7i\u2019nin iddias\u0131.<\/p>\n<p>10. Bu eski kaynaklar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, T\u00fcrkiye\u2019de ge\u00e7ti\u011fimiz y\u0131llarda yay\u0131mlanan &#8220;Kavimler Yap\u0131s\u0131-1&#8221;, (Hale Soys\u00fc, Kaynak Yay\u0131nlar\u0131, 1992); &#8220;T\u00fcrkiye\u2019de Etnik Gruplar&#8221; (P. A. Andrews, Ant-T\u00fcmzamanlar Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, 1992); &#8220;Lazlar\u0131n Tarihi&#8221; (M.Vanili\u015fi\/ A. Tandilava, Ant Yay\u0131nlar\u0131, 1992); &#8220;Orta \u00c7a\u011f\u2019da Abhazlar, Lazlar&#8221; (Gerg Amicba, Nart yay\u0131nc\u0131l\u0131k, 1993); &#8220;\u00c7erkesler&#8221; (Hayri Ersoy, Nart Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, 1993) gibi kitaplar da isteyenin kolayca ula\u015fabilece\u011fi kaynaklar aras\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n<p>11. M. Ekmek\u00e7i\u2019nin R. Kocaman\u2019a atfetti\u011fi iddia.<\/p>\n<p>12. 1983 y\u0131l\u0131nda y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe giren 2932 Say\u0131l\u0131 Yasa, yerel dilleri konu\u015fmay\u0131 bile yasakl\u0131yordu.<\/p>\n<p>13. N. Marr, &#8220;Grammatika \u00c7anskogo (Lazskogo) Jazyka s xrestomatie i slovaren&#8221;, Sanit-P\u00e9tersburg, 1910.<\/p>\n<p>Arnold \u00c7ikobava, &#8220;\u00c7anuris Gramatikuli Analizi Tekstebiturt&#8221;, Tiflis, 1936.<\/p>\n<p>14. Hans Vogt, Coller\u2019s, C.5, s.598.<\/p>\n<p>15. \u0130lk Laz dili gramer \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, 1843 y\u0131l\u0131nda, G. Rosen taraf\u0131ndan yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. (&#8220;\u00dcber die Sparche der Lazen&#8221;, Philos.-histor.Kl., 1843, Kraliyet Akademisi, Berlin)<\/p>\n<p>16. B.G. Hewitt, &#8220;Language, Nationalism and the West\u2019s Response&#8221;, Caucasian Perspectives, 1992, London.<\/p>\n<p>17. B. G. Hewitt, &#8220;Demgraphic Manipulation in the Caucasus&#8221; (with special reference to Georgia), Journal of Refugee Studies.<\/p>\n<p>18. \u00d6rne\u011fin, edinebildi\u011fim Lazca kitaplardan \u00fc\u00e7\u00fc: Guram Kartozia, &#8220;Lazuri Teksteb&#8221;i, Tbilisi, 1972 (235 sayfa); N. Kutelia- S.Cikia, &#8220;Lazuri Paramitepe&#8221;, Tbilisi, 1982 (104 sayfa); Guram Kartozia, &#8220;Lazuri Tekstebi- II&#8221;, Tbilisi, 1993 (405 sayfa). Bunun d\u0131\u015f\u0131nda Almanya\u2019da 1984 y\u0131l\u0131nda Osman Tamtruli taraf\u0131ndan yay\u0131mlanan &#8220;Lazuri Berepe\u015feni&#8221; (&#8220;\u00c7ocuklar i\u00e7in&#8221; Lazca); &#8220;Parpali&#8221; (Kelebek) ve &#8220;Lazuri Ambarepe&#8221; (Lazca Haberler) isimli dergiler de her yurtta\u015f\u0131n kolayca edinebilece\u011fi Lazca yay\u0131nlardand\u0131r.<\/p>\n<p>Sovyetler Birli\u011fi Lazlar\u0131n\u0131n kulland\u0131\u011f\u0131 ders kitaplar\u0131n\u0131n Moskova, Tiflis vb. merkezlerin devlet k\u00fct\u00fcphanelerinden edinebilmeleri ise M. Ekmek\u00e7i\u2019nin Lazca\u2019n\u0131n yaz\u0131s\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 iddialar\u0131n\u0131 \u00e7\u00fcr\u00fctecektir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ali &#304;hsan Aksamaz (&Ouml;n a&ccedil;&#305;klama: A&#351;a&#287;&#305;daki makale Birikim Dergisi&rsquo;nin 1995\/ 77. say&#305;s&#305;nda yay&#305;nland&#305;. Ayn&#305; makale Mustafa Ekmek&ccedil;i&rsquo;nin kendisine de posta yoluyla g&ouml;nderildi.) + Asabi olmak i&ccedil;in mazeret &ccedil;ok &ldquo;Mustafa Ekmek&ccedil;i&rsquo;nin &lsquo;Karadeniz&rsquo;de &#304;nsan Mozai&#287;i&rsquo;1 ba&#351;l&#305;kl&#305; makalesi, asl&#305;nda bir Laz&#305;n asabiyet g&ouml;stermesi i&ccedil;in bir&ccedil;ok noktay&#305; i&ccedil;eriyor. S&#305;radan bir insan&#305;n bile MEB yay&#305;n&#305; ansiklopedilerde kolayca ula&#351;abilece&#287;i, tarih, co&#287;rafya, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"","ocean_second_sidebar":"","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"","ocean_custom_header_template":"","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"","ocean_menu_typo_font_family":"","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"on","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[135],"tags":[],"class_list":["post-26533","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-yazarlar-ali-ihsan-aksamaz-laz-kulturu","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/26533","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=26533"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/26533\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":26537,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/26533\/revisions\/26537"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=26533"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=26533"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=26533"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}