![\"\"](\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/LAZ-ENSTITUSU-TOPLANTISINDA-SOYLEDIKLERIM-VE-GOZLEM-ELESTIRI-VE-ONERILERIM-a.png\")
<\/p>\n<\/p>\n
Ali \u0130hsan Aksamaz\u00a0<\/strong><\/p>\n Asl\u0131na bakarsan\u0131z; T\u00fcrkiyede bir Laz Enstit\u00fcs\u00fc, 1930\u2019lu y\u0131llara daha varmadan devletin kendisi taraf\u0131ndan kurulmal\u0131yd\u0131. Mesel\u00e2; Ankara\u2019da Dil- Tarih- Co\u011frafya Fak\u00fcltesi\u2019nde bir \u201cLaz Enstit\u00fcs\u00fc\u201d a\u00e7\u0131labilirdi. Burada Laz dili ile ilgili bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalar y\u00fcr\u00fct\u00fclebilirdi. Bundan ba\u015fka; anadili Lazca olan askerli\u011fini onba\u015f\u0131 veya \u00e7avu\u015f olarak yapan ve T\u00fcrk\u00e7e okuma- yazma bilen gen\u00e7ler DTCF\u2019nin \u201cLaz Enstit\u00fcs\u00fc\u201dnde k\u0131sa d\u00f6nem ancak yo\u011fun bir e\u011fitim ve \u00f6\u011fretimden ge\u00e7irilerek, kendi y\u00f6relerinde T\u00fcrk\u00e7eyi Latin harfleriyle okumay\u0131 ve yazmay\u0131 \u00f6\u011frettikleri gibi, Lazca \u00f6\u011fretmeni olarak da g\u00f6rev yapabilirlerdi. Bununla birlikte \u201cMillet Mektepleri\u201d ve \u201cK\u00f6y Enstit\u00fcleri\u201dni de hat\u0131rlayal\u0131m. Pek \u00e2l\u00e2 bu kurumlar\u0131n da deste\u011fiyle bu sorun \u00e7\u00f6z\u00fclebilirdi. Lazlar\u0131n yerlisi olduklar\u0131 ve topluca ya\u015fad\u0131klar\u0131 Do\u011fu Karadeniz yerle\u015fim b\u00f6lgelerindeki okullarda olsun, muhacir olarak ya\u015fad\u0131klar\u0131 Adapazar\u0131, \u0130zmit, Sapanca, Yalova vb. yerlerdeki k\u00f6y okullar\u0131nda olsun anadili dersleri verilebilirdi. K\u00fclt\u00fcr Bakanl\u0131\u011f\u0131 ve\/ya Mill\u00ee E\u011fitim Bakanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n yay\u0131nlayaca\u011f\u0131 ders kitaplar\u0131 ve zaman\u0131n\u0131n yard\u0131mc\u0131 ders ara\u00e7 gere\u00e7leriyle de Lazca dersleri desteklenebilirdi. \u0130stanbul, Ankara, \u0130zmir gibi b\u00fcy\u00fck kentlerde birbirlerinden ayr\u0131 olarak ya\u015fayan Laz ailelerin \u00e7ocuklar\u0131 ise, bu olumlu \u00e7al\u0131\u015fmalardan ve Lazca ders kitaplar\u0131ndan b\u00fcy\u00fckleri veya dernekler vas\u0131tas\u0131yla faydalanabilirdi. B\u00f6ylelikle; Lazca ve T\u00fcrk\u00e7e iki-dillilik s\u00fcreci bug\u00fcnlere sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve kurumsal olarak olu\u015fabilirdi. Hem T\u00fcrk\u00e7eyi ve hem de Lazcay\u0131 \u00e7ok iyi bilen, konu\u015fan ve okuyup yazabilen en az d\u00f6rt ku\u015fak yeti\u015febilirdi. B\u00fct\u00fcn bunlar para ve di\u011fer kaynaklar\u0131 aktararak de\u011fil, ancak \u00f6ncelikle vatanda\u015f\u0131na g\u00fcvenen yurtsever bir kafayla yap\u0131labilirdi.<\/p>\n Devlet, daha do\u011fru bir s\u00f6ylemle CHP\u2019nin tek parti iktidar\u0131, bir \u201cLaz Enstit\u00fcs\u00fc\u201d olu\u015fturmad\u0131; Lazcan\u0131n geli\u015ftirilip \u00e7a\u011f\u0131n geli\u015fmelerine paralel olarak bu g\u00fcnlere kurumsal olarak ula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131na izin vermedi. Bu da yetmiyormu\u015f gibi, Lazcay\u0131 yok etmek i\u00e7in \u00e7e\u015fitli tedbirlere ba\u015fvurdu. 1930\u2019lu y\u0131llardan ba\u015flamak \u00fczere Lazcaya di\u011fer anadilleri gibi k\u00fclt\u00fcrel bir soyk\u0131r\u0131m uygulanm\u0131\u015ft\u0131r. CHP\u2019nin tek parti uygulamalar\u0131 hakk\u0131nda en \u00f6\u011fretici kaynak Cumhuriyet Gazetesi\u2019nin ar\u015fividir<\/p>\n 9 Aral\u0131k 2012 Pazar g\u00fcn\u00fc \u201cLazika Yay\u0131n Kollektifi\u201d idarehanesinde bir toplant\u0131 vard\u0131. Toplant\u0131dan Mustafa \u00d6zkurt \u00c7upina ve \u0130smail Avc\u0131 Bucakli\u015fi\u2019nin telefonlar\u0131yla haberim oldu. Hafta i\u00e7i her ikisi de de\u011fi\u015fik zamanlarda beni arad\u0131 ve bu toplant\u0131ya kat\u0131lmam\u0131 istediler. Konuyu sordu\u011fumda, toplant\u0131 konusunun \u201cLaz Enstit\u00fcs\u00fc\u201d oldu\u011funu belirttiler.\u00a0 Kendilerine toplant\u0131ya kat\u0131laca\u011f\u0131m\u0131 s\u00f6yledim.\u00a0 Ancak bu toplant\u0131da \u201cLaz Enstit\u00fcs\u00fc\u201dn\u00fcn nesinin konu\u015fulaca\u011f\u0131n\u0131 anlamad\u0131m. Bu toplant\u0131n\u0131n, \u201cLaz Enstit\u00fcs\u00fc\u201dn\u00fcn kurulu\u015funun ne zaman duyurulaca\u011f\u0131na ili\u015fkin bir karar verme toplant\u0131s\u0131 veya kokteyli olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da sormad\u0131m. \u00c7\u00fcnk\u00fc bana g\u00f6re, \u201cLaz Enstit\u00fcs\u00fc,\u201d fiilen \u201cLazika Yay\u0131n Kollektifi\u201dnin \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flamas\u0131yla birlikte kurulmu\u015f oldu.\u00a0 \u201cLazika Yay\u0131n Kollektifi,\u201d g\u00fcc\u00fc oran\u0131nda ve \u00e7e\u015fitli engelleri a\u015fabildi\u011fi kadar\u0131yla bug\u00fcne kadar bir enstit\u00fcn\u00fcn yapabilece\u011fi \u00e7al\u0131\u015fmalardan bir k\u0131sm\u0131n\u0131 ba\u015far\u0131yla yapt\u0131. Yap\u0131lacak bu toplant\u0131da, \u201cLazika Yay\u0131n Kollektifi\u201dnin ad\u0131n\u0131n \u201cLaz Enstit\u00fcs\u00fc\u201dne \u00e7evrilebilece\u011fi geldi akl\u0131ma bir an. Zaten art\u0131k bir lokali de vard\u0131. Bununla beraber, bu kolektifin yeni bir hamle yapmak amac\u0131yla bu toplant\u0131y\u0131 d\u00fczenliyor oldu\u011funu da d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm. Sebep ne olursa olsun, olumlu bir geli\u015fmeydi. O sebeple ne Mustafa \u00d6zkurt \u00c7upina\u2019ya ne de \u0130smail Avc\u0131 Bucakli\u015fi\u2019ye bu vb. konularda \u00e7ok fazla soru sorma ihtiyac\u0131 hissetmedim. Ne de olsa ben sadece davetliydim; misafirdim. Bu arkada\u015flarla her ne kadar yak\u0131n bir arkada\u015fl\u0131\u011f\u0131m olsa da, \u201cLazika Yay\u0131n Kollektifi\u201dnin kendi i\u00e7 i\u015f ve i\u015fleyi\u015flerine ili\u015fkin \u00e7ok fazla bilgi edinmeyi do\u011fru bulmad\u0131m; do\u011fru bulmam.\u00a0 Dedi\u011fim gibi; ben \u201cLazika Yay\u0131n Kollektifi\u201dnden de\u011filim ve bu toplant\u0131ya da yaln\u0131zca davetliyim.<\/p>\n Toplant\u0131n\u0131n amac\u0131n\u0131 hi\u00e7 anlamad\u0131m. S\u00f6ylenmedi; belli de\u011fildi demek. Toplant\u0131n\u0131n \u00f6nceden duyurulmu\u015f bir g\u00fcndemi de yoktu. G\u00fcndemsiz toplant\u0131lar\u0131 \u00e7ok iyi bilirim. O t\u00fcr toplant\u0131lardan hi\u00e7bir \u015fey \u00e7\u0131kmaz. \u00c7\u0131ksa \u00e7\u0131ksa, s\u00fcrt\u00fc\u015fme \u00e7\u0131kar. B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131, buna benzer toplant\u0131larda yirmi y\u0131ld\u0131r g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm i\u00e7in, bu toplant\u0131ya da temkinli yakla\u015fman\u0131n gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm. Kendi kendime karar ald\u0131m. Bu toplant\u0131da konu\u015fmayacak, kuytu bir k\u00f6\u015fede yaln\u0131zca dinleyecektim.<\/p>\n Toplant\u0131 \u00f6ncesi g\u00fcnlerde, zaman zaman ge\u00e7mi\u015fi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm. Laz ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n yirmi y\u0131lda hangi noktadan hangi noktaya geldiklerini de\u011ferlendirmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m kafamda. Yirmi y\u0131lda Laz ayd\u0131nlar\u0131n\u0131 bir \u201cLaz Enstit\u00fcs\u00fc\u201d kuramam\u0131\u015flard\u0131. Neden?! Enstit\u00fc\u2019n\u00fcn i\u015flevini anlayamam\u0131\u015flard\u0131 da ondan! Enstit\u00fc, politik bir kurulu\u015f de\u011fildir. Enstit\u00fc, siyas\u00ee parti de\u011fildir. Enstit\u00fc vak\u0131f de\u011fildir. Enstit\u00fc dernek de\u011fildir. Bunlar\u0131n i\u015flevinde de\u011fildir. Enstit\u00fc, Laz dili ve k\u00fclt\u00fcr\u00fc ile ilgili komisyonlar olu\u015fturur, \u00e7al\u0131\u015fmalar yapar veya yapt\u0131r\u0131r. Otoritelerle gerekli ilgili ba\u011flant\u0131lar kurar. \u0130lgili yerlere talepleri iletir. Daha somut ve g\u00fcncele ili\u015fkin s\u00f6yleyeyim: Lazca radyo ve televizyon yay\u0131nlar\u0131n\u0131 haz\u0131rlayacak ki\u015fileri bulur, e\u011fitir, gerekiyorsa bu ki\u015filerin e\u011fitimleri konusunda ikinci \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u015fah\u0131s ve kurumlara ba\u011flant\u0131 kurar. Okullarda, derneklerde, vak\u0131flarda Lazca dersleri verecek ki\u015filerin yeti\u015fmesi i\u00e7in ayn\u0131 \u015fekilde \u00e7aba harcar, ba\u011flant\u0131lar kurar. Lazca derslerde okutulacak kitaplar\u0131 haz\u0131rlar. Yurtd\u0131\u015f\u0131nda yay\u0131nlanm\u0131\u015f Lazca eserleri burada okuyucusuyla bulu\u015fturur. Lazca filmler, Lazca \u00e7izgi filmler, Lazca tiyatro eserleri haz\u0131rlar, haz\u0131rlat\u0131r. B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n olabilmesi i\u00e7in resm\u00ee, \u00f6zel ki\u015fi ve kurulu\u015flarla ba\u011flant\u0131lar kurar. B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 s\u00f6ylerken, yaln\u0131zca ad\u0131 \u201cLaz Enstit\u00fcs\u00fc\u201d olan bir tabela kurulu\u015funu kastetmiyorum.<\/p>\n Hepimizin hat\u0131rlayaca\u011f\u0131 \u00f6rnekler vereyim. E\u011fer ad\u0131 \u201cLaz Enstit\u00fcs\u00fc\u201d olmasa bile, enstit\u00fc g\u00f6revi yapan bir yap\u0131 daha 2000\u2019lere varmadan kurulabilseydi; TRT, 2004\u2019de Lazca yay\u0131n yapamamazl\u0131k edebilir miydi?! Bu kurulu\u015fa ra\u011fmen, 2012-2013 E\u011fitim- \u00f6\u011fretim y\u0131l\u0131nda Lazcan\u0131n se\u00e7meli dersler aras\u0131na girmesini engelleyebilirdi? Geri d\u00f6n\u00fcp bakal\u0131m: Laz ayd\u0131nlar\u0131 bir \u201cLaz Enstit\u00fcs\u00fc\u201dn\u00fc daha 2000\u2019lere varmadan kurabilirler miydi?! Evet! Laz ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n bilgi birikimleri buna yeterdi. Yaln\u0131z birileri ku\u015fkusuz, Laz ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n kimlik m\u00fccadelesi vermelerini istemediler. Ya\u015fanan g\u00fczel s\u00fcre\u00e7leri ta ba\u015ftan bir \u015fekilde engellediler. Bu engellemeler de ba\u015far\u0131l\u0131 oldu. \u00c7\u00fcnk\u00fc ilk ku\u015fak Laz ayd\u0131nlar\u0131 hen\u00fcz birbirleriyle didi\u015fmekteydiler ve birileri esasa gelmelerini s\u00fcrekli engelliyordu.\u00a0 Bug\u00fcn bunun fark\u0131na var\u0131lm\u0131\u015f. Ge\u00e7 bile olsa, sevindirici bir geli\u015fme.<\/p>\n 2012-2013 E\u011fitim- \u00f6\u011fretim y\u0131l\u0131nda Lazcan\u0131n se\u00e7meli dersler aras\u0131na girememesinin sebebi, bir \u201cLaz Enstit\u00fcs\u00fc\u201dn\u00fcn bulunmamas\u0131 ve \u201cLazika Yay\u0131n Kollektifi\u201dnin bu konuda yetersiz kalmas\u0131yd\u0131. K\u00fcrt\u00e7e i\u00e7in, \u00c7erkes\u00e7e i\u00e7in, Abazaca i\u00e7in ilgili m\u00fcfredat programlar\u0131 haz\u0131rland\u0131. Milli E\u011fitim Bakanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ilgili kurumlar\u0131ndan onay ald\u0131. Sonunda da bu anadillerinde se\u00e7meli dersler bu e\u011fitim- \u00f6\u011fretim d\u00f6neminde ba\u015flad\u0131. Ayn\u0131 \u015fey Lazca i\u00e7in de ger\u00e7ekle\u015febilecekti. Laz ayd\u0131nlar\u0131 bunu g\u00f6remediler. Benim gibi, konuyla ilgili \u201cLazika Yay\u0131n Kollektifi\u201dndeki\u00a0 arkada\u015flar\u0131na \u00f6nerilerde bulunanlar\u00a0 oldu mu, bilmiyorum. Bu konuda s\u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fc dinletemedik. \u201cLazika Yay\u0131n Kollektifi,\u201d bir enstit\u00fcn\u00fcn yapabilece\u011fi i\u015flerden baz\u0131lar\u0131n\u0131 ba\u015far\u0131yla yapabilmi\u015fti. Ancak Mill\u00ee E\u011fitim Bakanl\u0131\u011f\u0131na \u201c5, 6, 7 ve 8. S\u0131n\u0131flar i\u00e7in Lazca anadil dersleri m\u00fcfredat program\u0131\u201d haz\u0131rlamada ba\u015far\u0131s\u0131z oldu. E\u011fer \u201cLazika Yay\u0131n Kollektifi,\u201d\u00a0 bu m\u00fcfredat\u0131 haz\u0131rlay\u0131p bakanl\u0131\u011fa sunsayd\u0131. Bug\u00fcn Lazca anadili dersleri de okullarda okutulacakt\u0131. Nitekim baz\u0131 y\u00f6relerde anne-babalar\u0131n, \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n okullarda Lazca anadili dersleri almalar\u0131 i\u00e7in okul idarelerine dilek\u00e7e ile ba\u015fvurduklar\u0131n\u0131 biliyoruz. S\u0131n\u0131f a\u00e7mak i\u00e7in yeterli say\u0131lara ula\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 da biliyoruz. Ancak yap\u0131lan toplam talep say\u0131s\u0131n\u0131 bilemiyoruz. E\u011fer bir \u201cLaz Enstit\u00fcs\u00fc\u201d olsayd\u0131 ve amac\u0131na uygun \u00e7al\u0131\u015fsayd\u0131, Lazca bu e\u011fitim-\u00f6\u011fretim y\u0131l\u0131nda ortaokullarda okutulan anadillerinden birisi olacakt\u0131. Bu dersler konusunda talepler ve bu taleplerin yer ve say\u0131lar\u0131yla ilgili de verilere sahip olabilecektik.<\/p>\n H\u00e2l\u00e2 \u201cLaz Enstit\u00fcs\u00fc\u201d gereksiz diyebilecek kimse var m\u0131?! H\u00e2l\u00e2 bu i\u015fleri dernekler, \u00a0vak\u0131flar yapar diyebilecek kimse var m\u0131?! Enstit\u00fcn\u00fcn i\u015flevini h\u00e2l\u00e2 anlamayan var m\u0131?<\/p>\n Bu toplant\u0131da kimler vard\u0131? Mecit \u00c7ak\u0131rusta, \u015eakir \u00c7ak\u0131rusta, Esat Sar\u0131, As\u0131m Bayrako\u011flu, Tahsin Ocakl\u0131, Mustafa \u00d6zkurt, \u0130smail G\u00fcney Y\u0131lmaz, \u0130smail Avc\u0131 Bucakli\u015fi, N\u00fckhet Eren,\u00a0 Eylem Bostanc\u0131, Mustafa Sonbay,\u00a0 Mehmet Bek\u00e2ro\u011flu,\u00a0 Yal\u00e7\u0131n Ersoy,\u00a0 Mustava Dudula\u015fi, Mehmet Alper, Ali \u0130hsan Aksamaz ve adlar\u0131n\u0131 \u015fimdi bilemedi\u011fim birka\u00e7 ki\u015fi daha.\u00a0 Bu toplant\u0131ya Munir Y\u0131lmaz Avc\u0131 mutlaka \u00e7a\u011f\u0131r\u0131lmal\u0131yd\u0131. Bu toplant\u0131ya, kat\u0131lanlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda ba\u015fkalar\u0131n\u0131n da davetli oldu\u011funu, ancak mazeretleri sebebiyle gelemediklerini sonradan \u00f6\u011frendim. Mesel\u00e2; Munir Y\u0131lmaz Avc\u0131 bunlardan birisiymi\u015f. Burada davetliler konusu \u00fczerinde de k\u0131saca durmak isterim. Bu toplant\u0131da ilk kez g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm ve adlar\u0131n\u0131 da \u00fcstelik ilk kez duydu\u011fum insanlar vard\u0131. Bu insanlar, hangi \u00f6zelliklerinden dolay\u0131 bu toplant\u0131ya \u00e7a\u011fr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131?! Bilemiyorum.\u00a0 Bu toplant\u0131ya bildi\u011fimiz isimlerden ku\u015fkusuz daha ba\u015fka ki\u015filer de \u00e7a\u011fr\u0131labilirdi.<\/p>\n Toplant\u0131n\u0131n amac\u0131 neydi?! Bilmiyorum; s\u00f6ylenmedi. Toplant\u0131n\u0131n g\u00fcndemi neydi?! Bilmiyorum; s\u00f6ylenmedi. Toplant\u0131 kat\u0131lanlar\u0131ndan benim tan\u0131mad\u0131klar\u0131m\u0131n\u00a0 \u00f6ne \u00e7\u0131kan \u00f6zellikleri neydi?! Bilmiyorum; s\u00f6ylenmedi. Toplant\u0131ya ba\u015fka kimler \u00e7a\u011fr\u0131ld\u0131 da gelmedi?! Bilmiyorum; s\u00f6ylenmedi. Bir\u00e7ok a\u00e7\u0131dan ilgin\u00e7 bir toplant\u0131 olaca\u011f\u0131na ku\u015fku yok.<\/p>\n \u00d6zetle \u015funu s\u00f6yleyeyim; ama\u00e7 enstit\u00fcn\u00fcn kadrosunu geni\u015fletmek ve yukar\u0131da da k\u0131saca de\u011findi\u011fim alanlarda \u00e7al\u0131\u015fma yapmas\u0131n\u0131n yolunu a\u00e7maksayd\u0131, bu toplant\u0131ya Laz kimli\u011fine, Laz diline ve Laz k\u00fclt\u00fcr\u00fcne katk\u0131 yapm\u0131\u015f, yazm\u0131\u015f \u00e7izmi\u015f di\u011fer ayd\u0131nlar da \u00e7a\u011fr\u0131lmal\u0131yd\u0131. Bu toplant\u0131n\u0131n bir amac\u0131, bir g\u00fcndemi, bir hedefi olmal\u0131yd\u0131.<\/p>\n Toplant\u0131 saat 14: 00\u2019teydi. Ad\u0131mlar\u0131m\u0131 s\u0131kla\u015ft\u0131rd\u0131m ve tam zaman\u0131nda enstit\u00fc binas\u0131na ula\u015ft\u0131m. Sel\u00e2m verip i\u00e7eri girdim. Uzun masalar etraf\u0131nda oturan herkesin elini s\u0131kt\u0131m; selamlad\u0131m. Giri\u015fte, kuytu bir k\u00f6\u015feye oturdum. \u0130nsanlar hen\u00fcz kendi aralar\u0131nda konu\u015fuyorlard\u0131. Tan\u0131d\u0131k y\u00fczlerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131m. Tan\u0131mad\u0131klar\u0131m da vard\u0131. Yava\u015f Yava\u015f gelenler de oluyordu.<\/p>\n Bu toplant\u0131ya kat\u0131lan herkesin y\u00fcz\u00fcnde bir sevin\u00e7 ve gurur vard\u0131. Bu hava a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu. Toplant\u0131 masas\u0131, k\u0131rm\u0131z\u0131 karanfillerle s\u00fcslenmi\u015fti. S\u00fcrekli \u00e7ay servisi yap\u0131l\u0131yordu. \u00c7ok ge\u00e7meden de g\u00f6r\u00fcnt\u00fc ve lezzetiyle muhte\u015fem bir pasta geldi. Bu pasta bir Laz ustan\u0131n elinden \u00e7\u0131km\u0131\u015f. Mustafa \u00d6zkurt \u00c7upina, Orhan Sapan, \u0130smail Avc\u0131 Bucakli\u015fi, Memedina saniye bo\u015f durmuyorlar, toplant\u0131n\u0131n eksiksiz ve sorunsuz ge\u00e7mesi i\u00e7in \u00e7\u0131rp\u0131n\u0131p duruyorlar. Misafirferverliklerini g\u00f6steriyorlar.<\/p>\n Nihayet saat 14: 30 gibi toplant\u0131 ba\u015flad\u0131. Toplant\u0131y\u0131 Esat Sar\u0131 ba\u015flatt\u0131. Anla\u015f\u0131lan toplant\u0131y\u0131 o y\u00f6netecekti. Toplant\u0131 g\u00fcndemini okumas\u0131n\u0131 bekledim. G\u00fcndem yok. Esat Sar\u0131\u2019y\u0131 \u00e7ok iyi tan\u0131r\u0131m. \u0130nceli\u011fi ve \u00fcst\u00fcn diplomasi yetene\u011fiyle bu toplant\u0131y\u0131 \u00e7ok verimli sonu\u00e7lar al\u0131nacak \u015fekilde y\u00f6netece\u011finden hi\u00e7 ku\u015fkum yok. \u00d6ncelikle herkesin kendisini tan\u0131tmas\u0131n\u0131 istedi. Ancak bu fas\u0131l biraz uzun s\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n \u0130lk s\u00f6z, bu t\u00fcr toplant\u0131lar\u0131n duayeni Mecit \u00c7ak\u0131rusta\u2019n\u0131nd\u0131. Mecit \u00c7ak\u0131rusta, Lazca konusundaki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndan bahsederek konu\u015fmaya ba\u015flad\u0131. Lazca yazmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 y\u0131llarda, T\u00fcrk alfabesinin Lazcay\u0131 yazmaya yetmedi\u011finin fark\u0131na vard\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtti. Bu sebeple, Lazca mektup yazarken, yazarken zorland\u0131\u011f\u0131na dikkat \u00e7ekti. Mecit \u00c7ak\u0131rusta, \u0130stanbul\u2019da bir \u00e7al\u0131\u015fma y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, ancak burada ba\u015far\u0131l\u0131 olamay\u0131nca \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 \u0130zmit\u2019e ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve vakf\u0131 orada kurdu\u011funu s\u00f6yledi. \u201cS\u0130MA Vakf\u0131, \u0130zmit\u2019te kurulu ve burada ya\u015famaktad\u0131r,\u201d dedi.\u00a0 S\u0130MA\u2019n\u0131n meclise teklif yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bu teklifin de mecliste konu\u015fuldu\u011funu s\u00f6yledi. \u201cKendim, Lazca de\u011fi\u015fik bir lugat haz\u0131rl\u0131yorum. Fiil \u00e7ekimleriyle beraber. Herhalde 700- 800 sayfa, d\u00f6rt cilt olur. B\u00f6yle \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m var. Halen devam ediyorum. Sabahleyin de \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. Bilgisayar\u0131 b\u0131rakt\u0131m. Arabaya atlad\u0131m. Buraya geldim. \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131m Lazca-T\u00fcrk\u00e7e. T\u00fcrk\u00e7e- Lazca yok. Lazca- T\u00fcrk\u00e7e haz\u0131rl\u0131yorum ben,\u201d dedi.<\/p>\n S\u00f6z\u00fc Mehmet Bek\u00e2ro\u011flu ald\u0131: \u201c Vi\u0292\u0306uri bore ma. Lazca konu\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum.\u00a0 Bu konuda bir iddiam yok.\u201d<\/p>\n \u0130smail Avc\u0131 Bucakli\u015fi, Mehmet Bek\u00e2ro\u011flunun tevazu g\u00f6stermesi kar\u015f\u0131s\u0131nda \u015funlar\u0131 s\u00f6yledi: \u201c Niye \u00f6yle konu\u015fuyorsun?! 2004\u2019te Lazca konusunda ilk Lazca resm\u00ee ba\u015fvuruyu sen yapt\u0131n TRT\u2019ye. Lazca radyo ve televizyon neden yok diye! Sonra \u201cAnadil G\u00fcn\u00fc\u201dnde \u0130MC TV\u2019de Lazca olarak konuyu anlatt\u0131n. Onlar az \u015feyler de\u011fil. \u00c7ok cidd\u00ee \u015feyler. \u0130\u015fe sahip \u00e7\u0131kan bir adams\u0131n. Bu \u00e7ok \u00f6nemli bir \u015fey.\u201d<\/p>\n S\u00f6z\u00fc tekrar Mecit \u00c7ak\u0131rusta ald\u0131 ve \u00e7ok \u00f6nemli bir konuya dikkat \u00e7ekti: \u201cLazcan\u0131n yok olmas\u0131, yok edilmesini bir soyk\u0131r\u0131m olarak kabul ediyorum.\u00a0 Lazcan\u0131n ya\u015famas\u0131 i\u00e7in l\u00fctfen herkes elinden geldi\u011fince yard\u0131mc\u0131 olsun!\u201d<\/p>\n Tanura adl\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck bir \u00e7ocuk ise, kendisini Lazca olarak tan\u0131tt\u0131 ve Lazcas\u0131n\u0131n ak\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131yla b\u00fcy\u00fck bir ilgi g\u00f6rd\u00fc.<\/p>\n Tanura\u2019n\u0131n babas\u0131 s\u00f6z ald\u0131. Kendisini Lazca olarak tan\u0131tt\u0131. Vi\u0292\u0306uri oldu\u011funu s\u00f6yledi.<\/p>\n Lazca A\u00e7\u0131k \u00d6\u011fretim kliblerinden tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m\u0131z ve hepimizin b\u00fcy\u00fck takdirini kazanan gen\u00e7lerden Mehmet Alper s\u00f6z ald\u0131 ve kendisini tan\u0131tt\u0131. Okulda \u0130smail Avc\u0131 Bucakli\u015fi\u2019nin \u00f6\u011frencisi oldu\u011funu belirtti. Ama\u00e7lar\u0131n\u0131n Lazcan\u0131 ya\u015fat\u0131lmas\u0131 oldu\u011funa vurgu yapt\u0131. En b\u00fcy\u00fck ama\u00e7lar\u0131n\u0131n Lazca bir ders kitab\u0131 \u00e7\u0131karmak oldu\u011funu belirtti. Bu konuda ba\u015far\u0131l\u0131 olacaklar\u0131na inand\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi.<\/p>\n S\u0131rada Yal\u00e7\u0131n Ersoy vard\u0131. K\u00f6keninin Sarp ve Kemalpa\u015fa oldu\u011funu s\u00f6yledi. Emekli \u00f6\u011fretmen oldu\u011funu belirtti. Laz k\u00fclt\u00fcr\u00fcne b\u00fcy\u00fck bir ilgi duydu\u011funu ve bu konuda \u00e7aba harcad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlatt\u0131. Laz k\u00fclt\u00fcr\u00fcne az da olsa, \u00e7ok da olsa katk\u0131 sunan herkesle birlikte olmaktan mutluluk duydu\u011funu s\u00f6yledi.<\/p>\n Daha sonra s\u00f6z s\u0131ras\u0131 bana geldi. Arde\u015fen, \u015eanguli k\u00f6kenli oldu\u011fumu, di\u011ferleri kadar Laz olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131, yar\u0131m Laz oldu\u011fumu belirttim: \u201cBaba taraf\u0131ndan Laz\u2019\u0131m ama anne taraf\u0131ndan Laz de\u011filim. Babam bir bu\u00e7uk ya\u015f\u0131nda babas\u0131z kal\u0131yor. On ya\u015f\u0131nda da annesiz kal\u0131yor. On iki ya\u015f\u0131nda \u0130stanbul\u2019a geliyor. O zaman Gurbet \u0130stanbul ya!\u00a0 Burada annemle tan\u0131\u015f\u0131yor. Annemin k\u00f6keninde \u00c7erkeslik de var.\u00a0 Sonra da Lazca devam ettim: Emu\u015feni ma tkvani steri, dido Lazi va vore. Edo Lazuri nenati e\u015fo mskva, na \u011far\u011falapanpe steri k\u0306ai va mi\u00e7kin. Mara ma k\u0306aixe\u015fa mi\u00e7kin ki, Lazuri nena Turketi\u015fi, aya memleketi\u015fi nenape\u015fen arteri ren. Edo emu\u015feni aya nena \u00e7kini minoba ren. Lazuri nena nost\u0306algiuri ar tema va ren \u00e7kimi \u015feni. Ma minon, Lazuri nenak skidas, mo \u011furas, va \u011furas\u015fi \u00e7kiti pskidaten. Aya memleketis \u00e7kvado\u00e7kva nenape skidunan. Entepe\u015fen arteriti Lazuri ren. Lazuri nena, Kurduli nena steri, \u00c7erkesuri nena steri, Abazuri nena steri, Turkuli steri nenape\u015fen arteri ren. \u00c7ki amd\u011faneri d\u011fas, \u00e7ki mit\u0306ologiuri p\u0306eriodis, tarixi\u015fi doloxe va pskidurt. And\u011faneri d\u011fas, ak voret, kadikoyis voret. Edo k\u0306apit\u0306aizma\u015fi\u00a0 texdit\u0306i\u015fi tude pskidurt. Emu\u015feni \u00e7kini nena \u011furun. \u00c7kini nena mo \u011furas, emu\u015feni kok\u0306ovib\u011fit. Edo ma aya dulyapes e\u00e7i \u0292\u0306ana\u015fen doni quci mep\u00e7ap. Mu\u015feni?! Aya \u00e7kimi baba\u015fi baba\u015fi nena ren. \u00c7kimi p\u0306ap\u0306u\u015fi nena ren. \u00c7kimi bena\u015fi nandidi\u015fi nena ren. Aya nena \u011fura\u015fi,\u00a0 \u00e7kimi simadepe, na man mi\u011fun izmonepeti \u011furasen. Entepek \u011furan, man eya va minon. Edo a\u015fo vizmon.\u00a0 Te\u015fekk\u00fcr ederim.\u201d<\/p>\n Daha sonra \u0130smail Avc\u0131 Bucakli\u015fi s\u00f6z\u00fc ald\u0131. Lazca olarak konu\u015fmaya ba\u015flad\u0131. Noxlamsuri oldu\u011funu belirtti. Anne ve babadan Laz oldu\u011funu s\u00f6yledi. Laz dilinin ya\u015famas\u0131 i\u00e7in \u00e7ok uzun zamandan beri u\u011fra\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtti.\u00a0 Bu i\u015flerin ticar\u00ee olmad\u0131\u011f\u0131na dikkat \u00e7ekti. Kendisi i\u00e7in s\u00f6z konusu olan\u0131n Lazca oldu\u011fu belirtti. Anne ve babas\u0131n\u0131n, ninesinin dilinin \u00f6lmemesi i\u00e7in uzun y\u0131llard\u0131r \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi. Kimin hangi saikle hareket etti\u011fiyle ilgilenmedi\u011fini belirtti. Kendisi i\u00e7in \u00f6nemli olan\u0131n Lazcan\u0131n ya\u015famas\u0131 oldu\u011funa dikkat \u00e7ekti.<\/p>\n S\u0131ra Mustafa \u00d6zkurt \u00c7upina\u2019dayd\u0131. O da Lazca olarak konu\u015ftu. Kendisini tan\u0131tt\u0131. Emekli \u00f6\u011fretmen oldu\u011funu s\u00f6yledi. \u00c7upina aile soyad\u0131n\u0131n nereden geldi\u011finin \u00fczerinde durdu. Lazcan\u0131n \u00f6nemine, ya\u015fat\u0131lmas\u0131na y\u00f6nelik vurgu yapt\u0131. Uzun y\u0131llard\u0131r Lazca \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtti. \u201cLazika Yay\u0131n Kollektifi\u201dnin \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na ve \u00f6nemine dikkat \u00e7ekti.<\/p>\n S\u00f6z\u00fc \u0130smail G\u00fcney Y\u0131lmaz ald\u0131 ve Lazlar ve di\u011fer politik konular \u00fczerine kafa yordu\u011funu, makaleler yazd\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtti. Bu sebeple de toplant\u0131ya kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi.<\/p>\n Daha sonra N\u00fckhet Eren s\u00f6z ald\u0131. Lazcaya olan ilgisinin Hasan Helimi\u015fi\u2019yi tan\u0131makla ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi.\u00a0 \u015e\u00f6yle devam etti: \u201cKendim yazar\u0131m. \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131m var. Hasan Helimi\u015fi\u2019nin \u00e7ok \u00f6nemli ve de\u011ferli bir yazar oldu\u011funu g\u00f6rd\u00fcm. \u0130\u015fte ondan sonra da Lazca ile ba\u011flar kurdum \u0130smail Bey vas\u0131tas\u0131yla. Derslere de ba\u015flad\u0131m Lazca da \u00f6\u011freneyim diye. Asl\u0131nda baba annemle \u00e7o\u011funlukla Lazca konu\u015fuyordum. \u00d6\u011frenmi\u015ftim; s\u00f6ylediklerini anl\u0131yordum. Ama aradan uzun zamanlar ge\u00e7ti. Bir- bir bu\u00e7uk y\u0131l kadar dersler ald\u0131m. \u015eimdi Lazcada daha iyiyim. Bu arada \u201cMa\u011fdurun dili Lazca\u201d diye bir yaz\u0131 yazd\u0131m.\u00a0 Daha sonra da Hasan Helimi\u015fi \u00fczerine bir yaz\u0131 yazd\u0131m; \u201cTanura\u201dda yay\u0131nland\u0131. \u015eimdilerde Laz masallar\u0131yla ilgileniyorum. T\u00fcrkiye\u2019deki yazarlara Laz yazarlar\u0131 tan\u0131tmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum. Lazcay\u0131 da \u00f6\u011frenirsem, be\u015f sene sonra acaba \u00f6yk\u00fc de yazabilir miyim?! \u00d6yle bir hayalim var. Bilmiyorum ne kadar ger\u00e7ek olur ama?! Kendim T\u00fcrk\u00e7e yaz\u0131yorum. \u015eu ana kadar pek Lazca yazmad\u0131m. Bu i\u015flerle u\u011fra\u015fan birisi olarak Hasan Helimi\u015fi\u2019nin \u015fiirlerini \u00f6nemsiyorum. Belki ba\u015fka dillere de, \u0130ngilizceye \u00e7evrilebilir. Burada bulunma sebebim; belki katk\u0131lar\u0131m olur, o sebeple buraday\u0131m. Te\u015fekk\u00fcr ederim.<\/p>\n S\u0131ra Eylem Bostanc\u0131\u2019dayd\u0131: \u201cBatum muhaciri Sapancal\u0131 Laz bir ailedenim. Laz bir anne- baban\u0131n \u00e7ocu\u011fuyum. On ya\u015f\u0131ma kadar Lazcan\u0131n \u00e7ok yo\u011fun olarak konu\u015fuldu\u011fu bir ortamda yeti\u015ftim. On ya\u015f\u0131mda \u0130ngiltere\u2019ye gittik; bilinen politik nedenlerden dolay\u0131. Bir g\u00fcn bir konu\u015fma s\u0131ras\u0131nda babam, \u2018bir g\u00fcn gelecek Lazca diye bir kalmayacak,\u2019 dedi. Bu s\u00f6z \u00fczerine derin bir \u00fcz\u00fcnt\u00fc ya\u015fad\u0131m. 2002 senesiydi. \u0130smail ile tan\u0131\u015ft\u0131k ve ben T\u00fcrkiye\u2019ye yerle\u015ftim. O zamandan beri de ilgi ve yeteneklerim el verdi\u011fince, elimden geldi\u011fince Laz k\u00fclt\u00fcr\u00fcne destek vermeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum. \u0130ngilizceden T\u00fcrk\u00e7eye \u00e7evirilerim oldu. Anadili \u00f6\u011fretimi, anadili \u00f6l\u00fcm\u00fc hakk\u0131nda ara\u015ft\u0131rmalar\u0131m oldu. Birka\u00e7 makale yazd\u0131m. Burada bulunma sebebim de, Lazcan\u0131n ya\u015famas\u0131 i\u00e7in daha fazla ne yap\u0131labilir, bu konuda destek vermektir.\u00a0 Ailemde konu\u015fulan Lazcay\u0131 \u00e7ok iyi anlad\u0131\u011f\u0131m\u0131 s\u00f6yleyebilirim. Ne yaz\u0131k ki, konu\u015fam\u0131yorum. Te\u015fekk\u00fcr ederim.\u201d<\/p>\n Daha sonra As\u0131m Bayrako\u011flu s\u00f6z\u00fc ald\u0131. Arde\u015fenli oldu\u011funu, Lazcaya g\u00f6n\u00fcl vermi\u015f bir aileden geldi\u011fini belirterek \u015f\u00f6yle dedi: \u201cTorunlar\u0131ma da Lazca \u00f6\u011frettim.\u00a0 Halen de \u00f6\u011fretiyorum. Kendim Laz k\u00fclt\u00fcr\u00fcyle ilgileniyorum. \u0130lgi bir tarafa; ho\u015flan\u0131yorum. Mutlulu\u011fumun par\u00e7alar\u0131ndan biri Laz olmakt\u0131r. Laz k\u00fclt\u00fcr\u00fcnde bulunmamd\u0131r. Mesel\u00e2; Laz horonu oynarken mutlu oluyorum.\u00a0 Laz l\u00e2hanas\u0131 yerken mutlu oluyorum. Yaylaya gidince mutlu oluyorum. Yani Lazca ile ya\u015famak bana mutluluk veriyor. Lazca konu\u015ftuklar\u0131 zaman mutlu oluyorum. \u0130\u015ftahla yenen yemek nas\u0131l mutluluk veriyorsa, \u00f6yle zevk al\u0131yorum Lazcadan. B\u00f6yle haz al\u0131nca da, bu Lazca \u00f6lmesin diye elimden geleni yapmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum. Bu i\u015fe g\u00f6n\u00fcl veren arkada\u015flar\u0131m\u0131 ger\u00e7ekten kutluyorum. Biz ancak ucundan katk\u0131 sunabiliyoruz. Bug\u00fcn buraya gelmemin sebebi de, \u2018ben ne katabilirim, ne yapabilirim,\u2019 bu dilin ya\u015famas\u0131 i\u00e7in. Bu dilin ya\u015famas\u0131 i\u00e7in ger\u00e7ekten bir yaz\u0131 dili olmas\u0131n\u0131n taraftar\u0131y\u0131m. Bu i\u015f i\u00e7in, elimden ne gelirse, yapmaya taraftar\u0131m. Hepinize sevgi ve sayg\u0131lar\u0131m\u0131 sunar\u0131m.\u201d<\/p>\n As\u0131m Bayrako\u011flu\u2019dan sonra s\u0131ra Tahsin Ocakl\u0131\u2019ya geldi: \u201cArde\u015fen, Okurdule. M\u00fchendisim. Burada \u00e7al\u0131\u015fmaya devam edece\u011fim.\u201d<\/p>\n \u0130T\u00dc \u00d6\u011fretim g\u00f6revlisi Ay\u015fe Serdar ise, Tahsin Ocakl\u0131 ile gelmi\u015f. Bir \u00e7al\u0131\u015fma y\u00fcr\u00fct\u00fcyormu\u015f, o konu i\u00e7in veri toplamak amac\u0131yla toplant\u0131ya kat\u0131lm\u0131\u015f.<\/p>\n Daha sonra s\u0131ra \u015eakir \u00c7ak\u0131rusta\u2019ya geldi. Edeb\u00ee olarak Lazca ile ilgilenme imk\u00e2n\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131,\u00a0 ancak sosyal olarak ilgisinin bulundu\u011funu ifade etti. \u015eunlar\u0131 s\u00f6yledi: \u201cDutkhelilerin \u015f\u00f6yle ge\u00e7mi\u015flerine bir bak\u0131verdim. \u0130stanbul\u2019a gurbet\u00e7i olarak gelmi\u015fler. Yaz\u0131n alt\u0131 ay burada. K\u0131\u015f\u0131n d\u00f6nm\u00fc\u015fler memleketlerine.\u00a0 Alt\u0131 ay orada, alt\u0131 ay burada. B\u00f6yle bir ya\u015fam s\u00fcr\u00fcyordular.\u00a0 Ancak 1970\u2019lerden sonra, \u0130stanbul\u2019a yerle\u015fmeye ba\u015flad\u0131lar. Bu yerle\u015fimden sonra, do\u011fan \u00e7ocuklar memlekete gitmemeye ba\u015flad\u0131lar. Bununla da ikinci ku\u015fak, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ku\u015fakta bir k\u00fclt\u00fcr yozla\u015fmas\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fcm ben. Ben Tarabya\u2019da oturuyorum. Dutkhelilerin b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 orada. Burada, b\u00f6yle birlikte oturma gibi bir avantaj\u0131m\u0131z var. K\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fczden kopulmamas\u0131 i\u00e7in neler yap\u0131lmas\u0131 gerekiyor? Bu sebeple bir dernek olu\u015fturduk. Ger\u00e7ek anlamda bir k\u00fclt\u00fcr derne\u011fi kurduk o zaman. \u00d6nemli \u00e7al\u0131\u015fmalar yapt\u0131k. Ben buradan bir ekip kurdum; Dutkhe\u2019ye yollad\u0131m. Eskiden kullan\u0131lan t\u00fcm geleneksel el aletlerini toparlad\u0131k, buraya getirdik ve sergiledik. Kad\u0131k\u00f6y Meydan\u0131\u2019nda yap\u0131lan \u201cRize G\u00fcnleri\u201dne dernek olarak kat\u0131ld\u0131k.\u00a0 Kullan\u0131lan eski aletlerin \u00fczerine Lazca isimlerini yazd\u0131k. \u0130nsanlar\u0131n olduk\u00e7a dikkatini \u00e7ekti. Bunlar\u0131n ne oldu\u011funu sordular. Bu Lazcad\u0131r, dedik; anlatt\u0131k. B\u00f6yle tan\u0131t\u0131mlarda bulunduk. Bizim \u00e7ocuklar\u0131m\u0131z horon oynamas\u0131n\u0131 bilmiyordu. O zaman; sa\u011f olsun \u0130smail Bey de, Esat Bey de, Birol Topalo\u011flu arkada\u015f\u0131m\u0131z bizim Dutkheliler Derne\u011fine geldiler. \u00c7ocuklar\u0131m\u0131za horon oynamay\u0131 \u00f6\u011frettiler.\u00a0 Beraber horon oynad\u0131k. \u015eimdi zaman zaman toplan\u0131yorlar. Horon oynuyorlar. Tulum \u00e7al\u0131yorlar. B\u00f6yle \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131z oluyor. Derne\u011fin ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapt\u0131m. Daha sonra da gen\u00e7lere devrettim. B\u00f6yle katk\u0131m olmu\u015ftur Lazca ve Laz k\u00fclt\u00fcr\u00fcne. Ben de T\u00fcrk\u00e7eyi sonradan \u00f6\u011frenenlerdenim. Anadilim Lazca. Burada ne katk\u0131m olursa, vermeye \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m.\u201d<\/p>\n Toplant\u0131ya kat\u0131lanlar\u0131n kendileri tan\u0131tma fasl\u0131 b\u00f6ylece bitti. Hemen s\u00f6yleyeyim. Toplant\u0131n\u0131n tutanaklar\u0131 tutulmad\u0131. Bu b\u00fcy\u00fck bir eksiklikti. Ben ve birka\u00e7 arkada\u015f kendi imk\u00e2nlar\u0131m\u0131zla not tutmaya, konu\u015fmalar\u0131 kay\u0131t alt\u0131na almaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k. Bu toplant\u0131ya ili\u015fkin di\u011fer eksikliklerin yan\u0131 s\u0131ra bu da b\u00fcy\u00fck bir eksiklikti. Bu tan\u0131\u015fmadan sonra, Mustafa Sonbay ve Orhan Sapan da geldi ve toplant\u0131ya kat\u0131ld\u0131. Esat Sar\u0131, onu ve Orhan Sapan\u2019\u0131 di\u011fer arkada\u015flara tan\u0131\u015ft\u0131rd\u0131.<\/p>\n Toplant\u0131ya \u00e7ok k\u0131sa bir ara verildi. Toplant\u0131y\u0131 y\u00f6neten Esat Sar\u0131, \u201c1990\u2019l\u0131 y\u0131llarda ba\u015flayan \u201cLaz K\u00fclt\u00fcr Hareketi\u201d nas\u0131l ba\u015flad\u0131? Hangi a\u015famalardan ge\u00e7ti? \u0130smail Avc\u0131 ve Ali \u0130hsan Hoca, \u201cLaz K\u00fclt\u00fcr Hareketi\u201dnin k\u0131sa ge\u00e7mi\u015fini \u00f6zetlesin. Ondan sonra da ne yapmal\u0131 sorusunun cevab\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnelim,\u201d dedi. Hem Esat Sar\u0131 hem de \u0130smail Avc\u0131 Bucakli\u015fi beni i\u015faret ederek \u201cOgni S\u00fcreci\u201dnden ba\u015flamam\u0131 istediler. Do\u011frusunu isterseniz, bana b\u00f6yle bir g\u00f6rev verilmesine pek sevinmedim. Ancak istemeyerek de olsa s\u00f6z\u00fc ald\u0131m ve \u015funlar\u0131 s\u00f6yledim: \u201c B\u00f6ylesi zor bir g\u00f6revi bana verdiniz. \u00c7ok sempatik davranmaya \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m. \u00d6ncelikle Lazlar ve Lazca \u00fczerinde k\u0131saca durmak istiyorum. Lazlar, Do\u011fu Karadeniz ve G\u00fcney Bat\u0131 Kafkasyan\u0131n yerli halklar\u0131ndand\u0131r. Tarih yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan beri, yaz\u0131l\u0131 kaynaklar b\u00f6yle s\u00f6yl\u00fcyor. Lazlar; e\u015f anlaml\u0131 kelime olan \u201cLaz\u201d ve \u201cMegrel\u201d adlar\u0131yla bilinirler. Tarihsel s\u00fcre\u00e7 i\u00e7erisinde M\u00fcsl\u00fcman olanlar Laz ad\u0131yla, H\u0131ristiyan kalanlar \u201cMegrel\u201d ad\u0131yla \u00f6zde\u015fle\u015fmi\u015ftir. Asl\u0131nda \u201cMegrel\u201d Margald\u0131r; o da \u201c\u00e7ift\u00e7i\u201d anlam\u0131na geliyor. Tar\u0131mc\u0131, yerle\u015fik ve yerli bir halk atalar\u0131m\u0131z. Daha \u00f6nce imparatorluklar\u0131n, daha sonra da emperyalistlerin at ko\u015fturma ve didi\u015fme alanlar\u0131nda kald\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u00e7in, s\u00fcrekli ac\u0131lar \u00e7ektik. N\u00fcfus kayb\u0131na u\u011frad\u0131k. B\u00f6ylece y\u00fczy\u0131l \u00f6ncesine kadar geldik. Y\u00fczy\u0131l \u00f6ncesine kadar, Lazlar i\u00e7in \u201cgurbet\u201d, o zamanlar \u201cRusya\u201d dedikleri, \u015fimdiki G\u00fcrc\u00fcstan, Rusya, Abkhazia vb. yerlerdi. Oralara gidip geliyorlard\u0131. Oralara gidip geldik\u00e7e de H\u0131ristiyan karde\u015fleriyle, yani Megrel karde\u015fleriyle ba\u011flant\u0131lar\u0131 devam ediyordu. Oralar\u0131n yerlisi Lazlar vard\u0131. Onlarla ba\u011flant\u0131lar\u0131 oluyordu. Ve b\u00f6ylelikle gurbette para kazan\u0131p, meslek \u00f6\u011frenip memleketlerine geliyorlar ve hayatlar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyorlard\u0131.\u00a0 Kendilerine has \u00fcretim, m\u00fclkiyet ve payla\u015f\u0131m ili\u015fkileri i\u00e7in de kendilerini bug\u00fcnlere getiriyorlard\u0131. Ne var ki, Osmanl\u0131 \u00dclkesi, di\u011fer imparatorluklar\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda, kapitalizmin geli\u015fmesiyle birlikte gerilemesiyle Lazlar da yine yeni ac\u0131 g\u00fcnler ya\u015fad\u0131lar.<\/p>\n \u201cUlus Devlet\u201d yaratma \u00e7abalar\u0131yla birlikte, 1920\u2019li y\u0131llar\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131ndan itibaren, ink\u00e2r-imh\u00e2- asimilasyon politikalar\u0131na tabi tutuldular. Tabii yeni devleti, T\u00fcrkiye\u2019nin olu\u015fumunda Bat\u0131\u2019n\u0131n ve Sovyetlerin ortak bir konsensusu s\u00f6z konusuydu. Bir \u015feyler ald\u0131lar; bir \u015feyler verdiler. \u0130\u015fte b\u00f6ylece bug\u00fcnlere geldik. Yani; Sovyetler Birli\u011finin \u00e7\u00f6kt\u00fc\u011f\u00fc 31 Aral\u0131k 1991\u2019e geldik.\u00a0 O d\u00f6neme kadar; radyo yok televizyon yok. Dar alandaki \u00fcretim ili\u015fkileri i\u00e7inde Lazca ya\u015fad\u0131. Arkada\u015f\u0131m\u0131z\u0131n (\u015eakir \u00c7ak\u0131usta) da belirtti\u011fi \u00fczere, Lazlar alt\u0131 ay memlekette, alt\u0131 ay burada, \u0130stanbul\u2019dayd\u0131lar. Yine arkada\u015f\u0131n belirtti\u011fi gibi, ortak ya\u015fam alanlar\u0131 olu\u015fturuyorlard\u0131. Kendi dillerini ve k\u00fclt\u00fcrlerini bir \u015fekilde ya\u015f\u0131yorlard\u0131. Ne var ki, SB\u2019nin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f s\u00fcrecine girmesiyle birlikte, art\u0131k dengeler de\u011fi\u015fmeye ba\u015flad\u0131. Tabii bu arada kapitalizm t\u00fcm h\u0131\u015fm\u0131yla T\u00fcrkiye\u2019ye girdi; \u00fcretim ili\u015fkilerine h\u00e2kim oldu; tek pazara ve bug\u00fcne do\u011fru gelmeye ba\u015flad\u0131. Bununla birlikte radyo, televizyon yayg\u0131nla\u015ft\u0131. Tabii b\u00fct\u00fcn bunlarla birlikte de Lazcan\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fc h\u0131zlanm\u0131\u015f oldu.<\/p>\n 1990\u2019lara gelene kadarki zaman dilimi i\u00e7inde, entelekt\u00fcel ba\u011flamda bireysel olarak Laz dili ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcyle ilgilenen insanlar muhakkak ki vard\u0131. Ama kendi kimli\u011fini kolektif olarak ya\u015fatma gibi, 1990\u2019lar\u0131n ba\u015f\u0131nda \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 gibi bir irade bulunmuyordu. \u0130lk \u00e7\u0131kan \u201cirade,\u201d \u201cLaz Ayd\u0131nlar\u0131\u201d diye kodlayabilece\u011fimiz insanlar bir araya geliyorlar. \u2018Bir vak\u0131f olu\u015ftural\u0131m,\u2019 diyorlar, ama gerisini getiremiyorlar. Bu konularla ilgili ben, fazla ayr\u0131nt\u0131ya girip konuyu bo\u011fmak istemiyorum. Biz, 1993 Kas\u0131m\u2019\u0131nda \u201cOgni K\u00fclt\u00fcr Dergisi\u201dni \u00e7\u0131kartt\u0131k.\u00a0 \u201cOgni K\u00fclt\u00fcr Dergisi,\u201d nostaljik, akademik vb. duygular\u0131 da ta\u015f\u0131yan insanlar\u0131n yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 bir yay\u0131n organ\u0131 olmas\u0131na ra\u011fmen, daha ziyade Laz kimli\u011fini, Laz dilini gelece\u011fe ta\u015f\u0131maya y\u00f6nelik bir \u00e7aban\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131yd\u0131. Ne yaz\u0131k ki, Laz ayd\u0131nlar\u0131 o s\u0131ra olu\u015fmam\u0131\u015f oldu\u011fundan,\u00a0 bir s\u00fcr\u00fc hata yapt\u0131k; kendi i\u00e7imizde olsun, di\u011ferleriyle ili\u015fkilerde olsun. Ne yaz\u0131k ki, bir enstit\u00fc kurumsalla\u015fmas\u0131 olamad\u0131. Bir kurumsalla\u015fma da olmadan bu i\u015f olmaz. \u00c7abalar g\u00f6sterildi. Ben g\u00f6sterdim. Arkada\u015f (\u0130smail Avc\u0131) g\u00f6sterdi. B\u00fct\u00fcn bu kurumsalla\u015fmalar \u015funa benziyor: Davulu boynumuza ast\u0131k, \u00e7alacak birini aram\u0131\u015f olduk. Ama \u015funun da bilincindeydik: Mutlaka bir enstit\u00fcye ihtiyac\u0131m\u0131z var; dilsel, k\u00fclt\u00fcrel vs. konularda. Bunun bir \u00e7abas\u0131 olarak, Mecit Amcam\u0131z\u0131n (\u00c7ak\u0131rusta)\u00a0 da belirtti\u011fi gibi, \u0130stanbul\u2019da de\u011fil ama \u0130zmit\u2019te bir vak\u0131f kuruldu; S\u0130MA Vakf\u0131. Ben bu vakf\u0131n t\u00fcz\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn haz\u0131rlanmas\u0131na, o zaman rahmetli Recai Amca (\u00d6zg\u00fcn) vard\u0131, elimden geldi\u011fince katk\u0131da bulunmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. Vak\u0131f kuruldu, fakat S\u0130MA Vakf\u0131 kendisinden beklenen i\u015flevi yerine getiremedi. Bunun \u00e7ok \u00e7e\u015fitli sebepleri olabilir. Y\u00f6re dernekleri gibi, bir \u00f6zelli\u011fe sahip oldu. Lazlarla ilgili konularda, Lazlar\u0131n s\u00f6z ve karar sahibi olmas\u0131 gerekiyordu. Bunun i\u00e7in de dil alan\u0131nda \u00e7aba g\u00f6stermeleri gerekiyordu.\u00a0 \u015eu yirmi y\u0131ll\u0131k zaman zarf\u0131 i\u00e7inde bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131z zaman, \u015fu internetin de \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 zamana tekab\u00fcl ediyor,\u00a0 internete \u201cLaz\u201d diye yazd\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman kar\u015f\u0131m\u0131za bir mobilya firmas\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yordu. Bir de pornografik i\u00e7erikli bir \u015feyler! \u015eu anda internete bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman, binlerce \u015fey \u00e7\u0131k\u0131yor kar\u015f\u0131m\u0131za. Bir s\u00fcr\u00fc insan yaz\u0131yor. Lazca ile ilgili, Laz k\u00fclt\u00fcr\u00fc ile ilgili yaz\u0131l\u0131yor. Lazca yaz\u0131l\u0131yor. Kitaplar yay\u0131nlan\u0131yor. \u0130smail karde\u015fimiz gibi Marxist-Leninist karde\u015flerimiz de Lazlar, Lazca ilgili yaz\u0131yorlar, Lazca yaz\u0131yorlar. Din\u00ee duygular\u0131 kuvvetli karde\u015flerimiz, meslek\u00ee alanlar\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan karde\u015flerimiz var. Onlar da yaz\u0131yorlar. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde Laz kimli\u011fine ili\u015fkin bir ilgi s\u00f6z konusu. Ben burada, Mehmet Bek\u00e2ro\u011flu dostumuzu sevgi ve sayg\u0131yla bir kez daha sel\u00e2ml\u0131yorum. Kurum baz\u0131nda de\u011fil ama ki\u015fi baz\u0131nda \u00f6nemli bir \u015fahsiyet olarak Laz dilini sahiplenmesinden dolay\u0131. \u00d6zetle \u015funu s\u00f6yleyeyim; bizim bir birlik olu\u015fturmaya, kendi dilimizi, kendi k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcz\u00fc ya\u015fatmaya ihtiyac\u0131m\u0131z var. Bunu da yapabilece\u011fimiz tek yer bir enstit\u00fcd\u00fcr. Bu arkada\u015flar\u0131m\u0131z uzun zamand\u0131r \u00e7aba harc\u0131yorlar. Bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n bir ni\u015fanesi olarak\u00a0 \u015fu kitaplar\u0131 sayabiliriz. Bu kitaplar\u0131n \u00e7o\u011fu Lazca. Lazlar\u0131n tarihinde, k\u00fclt\u00fcr tarihi i\u00e7inde bu kadar \u00e7e\u015fit kitab\u0131n bu kadar k\u0131sa s\u00fcrede bir yerden yay\u0131nlanm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131 yok.<\/p>\n Ben \u00fcmit ediyorum, arkada\u015flar bizi anl\u0131yorlar. Gelece\u011fe kendimizi ta\u015f\u0131mam\u0131z gerekiyor. Gelece\u011fe kendimizi kimli\u011fimizle ta\u015f\u0131yabiliriz. Gelece\u011fe kendimizi ta\u015f\u0131man\u0131n tek yolu da Lazcad\u0131r. Lazca olmadan olmaz. Yaln\u0131z bu arada s\u0131k\u0131c\u0131 olmamak kayd\u0131yla bir \u015fey daha belirtmek istiyorum.\u00a0 Lazca g\u00fcndeme geldi\u011fi zaman, Lazcan\u0131n d\u00fc\u015fmanlar\u0131 var. Resm\u00ee ideoloji, y\u0131llarca Lazcay\u0131 yaln\u0131zca yok etmeye \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131. Ayn\u0131 zamanda da Lazcan\u0131n d\u00fc\u015fmanlar\u0131 yaratt\u0131. Onlar \u015funu diyorlar: \u2018Lazcan\u0131n \u015fiveleri var. A\u011f\u0131zlar\u0131 var. Lazca konu\u015fan bir di\u011ferini anlamaz.\u2019 Bu yalan! \u0130kincisi; \u2018Lazca, asla ve asla yaz\u0131labilen bir dil de\u011fildir.\u2019 Bu da yalan! Lazca pek\u00e2l\u00e2 yaz\u0131labiliyor. Sonra; \u2018Lazca da Arap\u00e7adan, Fars\u00e7adan, Rus\u00e7adan, G\u00fcrc\u00fcceden, T\u00fcrk\u00e7eden kelimeler var,\u2019 diyorlar ve b\u00f6ylece Lazcay\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck d\u00fc\u015f\u00fcrmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar.\u00a0 Bu gayet do\u011fal bir \u015fey. \u00d6d\u00fcn\u00e7 kelimeler b\u00fct\u00fcn dillerde var.\u00a0 Bu yirmi y\u0131ll\u0131k s\u00fcre zarf\u0131nda \u015funu g\u00f6rm\u00fc\u015f olduk: Bir\u00e7ok ki\u015fi, bir\u00e7ok kurum ve bir\u00e7ok devlet Lazlar\u0131n bir araya gelip birlikte bir \u015feyler \u00fcretmelerini asla istemedi. Birileri fincanc\u0131 kat\u0131rlar\u0131n\u0131 korkuttu. Ama \u00fcmit ediyorum bug\u00fcn verimli bir g\u00fcn ve yeni bir ba\u015flang\u0131\u00e7 olsun. Te\u015fekk\u00fcr ederim.\u201d<\/p>\n \u0130smail Avc\u0131 s\u00f6z\u00fc ald\u0131 ve \u015funlar\u0131 s\u00f6yledi: \u201cHoca anlatt\u0131. \u015eunu anlamak gerekiyor arkada\u015flar; Lazca art\u0131k yok oluyor mu, olmuyor mu?! Bunun tart\u0131\u015facak bir taraf\u0131 kalmad\u0131. Lazca yok oluyor. \u201c<\/p>\n Esat Sar\u0131: \u201cHocan\u0131n b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 yerden alal\u0131m! Ondan sonra da, ne yapaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 konu\u015fal\u0131m.\u201d<\/p>\n \u0130smail Avc\u0131: \u201c 1990\u2019larda dergi \u00e7\u0131kt\u0131ktan sonra, bir\u00e7ok \u00f6rg\u00fctlenme \u00e7abas\u0131 oldu. S\u0130MA Vakf\u0131\u2019ndan sonra da dernek kurma \u00e7abalar\u0131 oldu. Epey bir u\u011fra\u015f\u0131ld\u0131 ama ne yaz\u0131k ki, zaman\u0131 m\u0131 de\u011fildi ne, bilmiyorum, olmad\u0131 bunlar. En son 2008\u2019de LKD kuruldu. Sonra Ankara\u2019da LKDD kuruldu. Arhavi\u2019de Laz K\u00fclt\u00fcr ve Turizm Derne\u011fi kuruldu. Daha Sonra Ere\u011fli\u2019de Cihangir Bilgin bir LKD kurdu. Bir tak\u0131m dernekler kuruldu.\u00a0 Biz alt\u0131 arkada\u015f 2010\u2019da \u201cLazika Yay\u0131n Kollektifi\u201dni kurduk. \u015eunu ama\u00e7lad\u0131k; tabi konunun bir sosyal y\u00f6n\u00fc var,\u00a0 i\u015fin ayn\u0131 zamanda Lazcaya odaklan\u0131lmas\u0131 gereken bir y\u00f6n\u00fc de var. Lazca yok olduktan sonra, sizin yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131z etkinliklerin, \u00e7abalar\u0131n\u0131z\u0131n pek anlam\u0131 yok. Yani; Lazca olmadan bir yere varmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. \u201cLazika Yay\u0131n Kollektifi\u201d k\u0131sa s\u00fcre i\u00e7inde, tamamen kendi kaynaklar\u0131yla, hi\u00e7bir yerden madd\u00ee bir \u015fey almadan, kendi \u00e7abalar\u0131yla ve kendilerinin sahip oldu\u011fu k\u00fclt\u00fcrel altyap\u0131 ve entelekt\u00fcel birikimle kitaplar \u00e7\u0131kard\u0131. \u015eimdiye kadar on be\u015f kadar kitap \u00e7\u0131kt\u0131 ve elliye yak\u0131n kitap \u015fu anda elimizin alt\u0131nda.\u00a0 \u015eunlar\u0131 yay\u0131nlayabiliriz diye, proje olarak duruyor. Ancak bir \u015fey gerekiyor. Gereken \u015fu; Lazcaya odaklanmak gerekiyor. Lazca i\u00e7in daha sistemli ara\u015ft\u0131rmalar yapmak gerekiyor.\u00a0 Daha sistemli \u00e7al\u0131\u015fmalar yapmak gerekiyor. Mesel\u00e2; Mill\u00ee E\u011fitim Bakanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n se\u00e7meli ders meselesi \u00e7\u0131kt\u0131. Lazca anadili derslerine talep oldu, s\u0131n\u0131f a\u00e7ma konusunda yeterli say\u0131lara ula\u015f\u0131ld\u0131.\u00a0 M\u00fcfredat yok, dendi. Hoca yok, dendi. Kitap yok, dendi. Bu konuda pedagojik \u00e7al\u0131\u015fma da yok.\u00a0 B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n ger\u00e7ekle\u015fmesi i\u00e7in bir yap\u0131 olmal\u0131.\u201d<\/p>\n Esat Sar\u0131 bir eklemede bulundu: \u201cOgni\u2019den sonra \u201cMjora\u201d yay\u0131nland\u0131. \u201cSkani Nena Dergisi\u201d yay\u0131nland\u0131. Ondan sonra da \u201cTanura\u201d. S\u00fcrecin iyi alg\u0131lanabilmesi i\u00e7in bu dergiler de an\u0131lmal\u0131.\u201d<\/p>\n Esat soru do\u011fru s\u00f6yl\u00fcyor. Anlat\u0131mlar\u0131m\u0131z da \u201cyay\u0131n y\u00f6netmeni\u201d oldu\u011fum S\u0130MA Vakf\u0131 yay\u0131n organ\u0131 \u201cSima\u201d ve isim babas\u0131 oldu\u011fum \u201cKafkasya Yaz\u0131lar\u0131\u201dn\u0131n adlar\u0131n\u0131 anmay\u0131 unuttuk. Tabi bunlar d\u0131\u015f\u0131nda yay\u0131nlanan kitaplar ve internet sitelerinin adlar\u0131n\u0131n da hat\u0131rlamal\u0131y\u0131z.<\/p>\n Esat Sar\u0131: \u201cLazca bir \u015fekilde kay\u0131t alt\u0131na al\u0131n\u0131yor. Tabii ki, b\u00fct\u00fcn bunlar yeterli de\u011fil. \u015eimdi, bug\u00fcn de bu \u00e7abalar\u0131 kurumsalla\u015ft\u0131rmak amac\u0131yla bir araya geldik. Bir a\u015fama daha kaydetmemiz gerekiyor. \u015euna bir karar vermemiz gerekiyor; Laz k\u00fclt\u00fcr\u00fcyle ilgili bir kurum olu\u015fturmaya ihtiyac\u0131m\u0131z var m\u0131?!\u00a0 Bu ihtiyac\u0131 hissediyor muyuz? Yapacaksak, burada karar verece\u011fiz.\u00a0 Yapacak olanlar diyecek ki, \u2018ben bu i\u015fe \u015f\u00f6yle katk\u0131da bulunabilirim. \u015eunu yapar\u0131m. G\u00f6zlemci olurum. Kurucu olurum. Ba\u015fka \u015fekilde destek veririm\u2019. Bu i\u015fi biraz daha ilerletmemiz gerekiyor. Bug\u00fcn b\u00f6yle bir \u015feye ihtiya\u00e7 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor musunuz? \u201c<\/p>\n Esat Sar\u0131, bu noktada enstit\u00fc i\u00e7in kimin neler yapabilece\u011fini s\u00f6ylemesini istedi. Bir enstit\u00fcye ihtiya\u00e7 olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 sordu ve s\u00f6z\u00fc Tahsin Ocakl\u0131\u2019ya verdi: \u201cG\u00f6r\u00fcyoruz ki, bir enstit\u00fcye ihtiya\u00e7 var. Ama sanki davetliler aras\u0131nda bir eksik mi var? Yoksa ba\u015fkalar\u0131 da davet edildi de, biz bunu bilmiyoruz! Bu sorumu zannederim cevaplars\u0131n\u0131z?! \u201c<\/p>\n Esat Sar\u0131, s\u00f6z\u00fc ald\u0131 ve Tahsin Ocakl\u0131\u2019n\u0131n sorusunu cevaplayaca\u011f\u0131n\u0131 belirtti: \u201cKo\u015fullar gere\u011fi, biz bunu uzun vadeli d\u00fc\u015f\u00fcnmeden, k\u0131sa vadede bir toplant\u0131 yapal\u0131m, diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fck. Ama buraya kesinlikle kat\u0131l\u0131mc\u0131lar bu kadar olacak diye bir \u015fey yok. Bu konuya katk\u0131 vermek isteyen her kim olursa olsun, i\u015fin genel \u00e7er\u00e7evelerine, kurallar\u0131na uymak kayd\u0131yla kat\u0131labilir. Cidd\u00ee bir i\u015ftir, emek sarf edecektir. Bir de bu i\u015fin kamuoyuna anlat\u0131lmas\u0131 var. Kamuoyuna anlat\u0131mda, zaman zaman baz\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck n\u00fcanslar bile menfi etkilere neden olabiliyor. \u00d6rne\u011fin \u015f\u00f6yle: Buraya kat\u0131lan bir kat\u0131l\u0131mc\u0131, gitsin Arde\u015fen\u2019de \u015f\u00f6yle dese: \u2018 ben onlar\u0131n toplant\u0131s\u0131na kat\u0131ld\u0131m. Onlar\u0131n ne yapt\u0131klar\u0131 belli de\u011fil.\u2019 B\u00f6yle bir ifadeyle sunum yaparsa, ters tepki olu\u015fur. O a\u00e7\u0131dan, bu konuyu istismar etmeyecek, ger\u00e7ekten samimi, a\u00e7\u0131k, d\u00fcr\u00fcst ki\u015fi olmal\u0131. Bizim i\u00e7in \u00f6nemli olan,\u00a0 Laz dilinin ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn ya\u015fat\u0131lmas\u0131 ve konu s\u00f6ylediklerimiz kadard\u0131r. Onun d\u0131\u015f\u0131nda ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. Ge\u00e7mi\u015f y\u0131llarda \u00e7ok riskli ifadeler kullan\u0131ld\u0131. Devletin, \u201cbu t\u00fcr faaliyetlerin\u201d \u00fczerine gitti\u011fi d\u00f6nemlerde de biz faaliyetleri y\u00fcr\u00fctt\u00fck. Ama belki o zaman biraz cahildik. Riskleri bilmiyorduk. Risk ald\u0131k. K\u00f6t\u00fc de yapmad\u0131k, diye de d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Onun i\u00e7in katk\u0131 sunmak isteyen herkese bu olu\u015fum a\u00e7\u0131kt\u0131r. Burada olu\u015fumun herhangi bir inisiyatifi yoktur. \u0130nisiyatif derken, sizlerin \u00f6nerisiyle, bu; geli\u015fecek, kurulacak, y\u00fcr\u00fcyecek; a\u015fama kaydedecek. \u201c<\/p>\n Esat Sar\u0131, Tahsin Ocakl\u0131\u2019n\u0131n sorusu \u00fczerine uzunca a\u00e7\u0131klama yapt\u0131. Ancak yine de Tahsin Ocakl\u0131\u2019n\u0131n sorusuna cevap vermi\u015f olmad\u0131. Ba\u015fta da birka\u00e7 defa belirtti\u011fim \u00fczere, g\u00fcndemsiz toplant\u0131larda ki\u015filer ne kadar iyi niyetli olursa, olsun sapmalar oluyor. Esat Sar\u0131\u2019n\u0131n b\u00fct\u00fcn bu a\u00e7\u0131klamalara ra\u011fmen, neden o toplant\u0131da bulundu\u011fumuzu ben h\u00e2l\u00e2 anlayamad\u0131m. Ama\u00e7 belli de\u011fildi. G\u00fcndem yoktu. \u00dcstelik baz\u0131 insanlar \u00e7a\u011fr\u0131lm\u0131\u015f, baz\u0131lar\u0131 da \u00e7a\u011fr\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131. \u00c7a\u011fr\u0131lanlar neden \u00e7a\u011fr\u0131ld\u0131, \u00e7a\u011fr\u0131lmayanlar neden \u00e7a\u011fr\u0131lmad\u0131? Bu durum, \u201cLazika Yay\u0131n Kollektifi\u201dnin bariz bir zaaf\u0131yd\u0131.<\/p>\n Daha sonra As\u0131m Bayrako\u011flu s\u00f6z ald\u0131 ve bu toplant\u0131da neden Mehmedali Bar\u0131\u015f Be\u015fli ve Birol Topalo\u011flu\u2019nun bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 sordu. Bu soruyu cevaplamas\u0131 i\u00e7in Esat Sar\u0131, Mustafa \u00d6zkurt \u00c7upina\u2019ya s\u00f6z verdi. Mustafa \u00d6zkurt \u00c7upina da, kendileriyle ba\u011flant\u0131 kurulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, ancak kendilerinin uzak durdu\u011funu s\u00f6yledi.<\/p>\n Daha sonra s\u00f6z alan Mehmet Bek\u00e2ro\u011flu, kendisinin Laz ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n bir arada duramamalar\u0131n\u0131n sebebini anlamaya \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtti: Madem birlikte bir \u015feyler yap\u0131lam\u0131yor. Birlikte duranlar bir \u015feyler yaps\u0131n. Bunda bir sak\u0131nca yok. Birileri yap\u0131lanlar\u0131 be\u011fenmiyorsa, bir araya gelip bir ba\u015fka olu\u015fum i\u00e7inde yer alabilirler. Bunda bir yanl\u0131\u015fl\u0131k yok. Bu alanda \u00e7al\u0131\u015facak ne kadar \u00e7ok kurum olursa, o kadar iyi olur.\u201d<\/p>\n Mehmet Bek\u00e2ro\u011flu, bir ba\u015fka konuya da vurgu yapt\u0131. Tiflis \u00fczerinden gelen \u201cLazlar G\u00fcrc\u00fcd\u00fcr\u201d tezlerine dikkat \u00e7ekerek enstit\u00fcn\u00fcn bu ve benzeri tezlere kar\u015f\u0131 da s\u00f6yleyecek s\u00f6zleri olmas\u0131 gerekti\u011fine dikkat \u00e7ekti.<\/p>\n Mikhael Labadze adl\u0131 G\u00fcrcistan vatanda\u015f\u0131n\u0131n Laz ayd\u0131nlar\u0131na y\u00f6nelik tehdit ve hakaretleri de g\u00fcndeme geldi. Bu ki\u015finin Lazlar ve G\u00fcrc\u00fclerin aras\u0131n\u0131 a\u00e7maya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131, bu sebeple de kendisinin G\u00fcrcistandaki ilgili kurumlara \u015fik\u00e2yet edilebilece\u011fi konusunda \u00f6neride bulunanlar oldu.<\/p>\n Mehmet Bek\u00e2ro\u011flu, mazeretini belirterek d\u00f6rt sular\u0131nda toplant\u0131dan ayr\u0131ld\u0131.<\/p>\n Sonu\u00e7ta Tahsin Ocakl\u0131\u2019n\u0131n sorusu cevaps\u0131z kald\u0131. Tahsin Ocakl\u0131, cevaps\u0131z kalan sorusuna cevap alma konusunda \u0131srarc\u0131 olmad\u0131. Tahsin Ocakl\u0131, oradakilere hitaben bir soru sordu ve\u00a0 \u201censtit\u00fc t\u00fcz\u00fc\u011f\u00fc\u201dn\u00fcn tasla\u011f\u0131n\u0131 kimlerin e-mail olarak ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 veya kimlerin t\u00fcz\u00fc\u011f\u00fc bildi\u011fini\u201d sordu.<\/p>\n \u0130smail Avc\u0131, \u201cMehmet Hoca ve sana g\u00f6nderdik sadece ama o bir taslakt\u0131,\u201d diye a\u00e7\u0131klamada bulundu.<\/p>\n Tahsin Ocakl\u0131 \u015fu a\u00e7\u0131klamada bulundu: \u201cT\u00fcz\u00fckler, enstit\u00fcn\u00fcn anayasas\u0131d\u0131r. Do\u011fal olarak bundan herkesin bilgisinin olmas\u0131 gerekiyor. Benim bilgim var.\u201d<\/p>\n B\u00f6ylece konu da\u011f\u0131lm\u0131\u015f oldu. Bu toplant\u0131, \u201cLazika Yay\u0131n Kollektifi\u201dnin toplant\u0131lar konusunda zaaf g\u00f6sterdi\u011fini ortaya serdi. Orada bulunan ve bug\u00fcne kadar \u201cLazika Yay\u0131n Kollektifi\u201dnin yapt\u0131klar\u0131ndan habersiz olan bir ki\u015fi, sanki her \u015feye s\u0131f\u0131rdan ba\u015flan\u0131yormu\u015f gibi d\u00fc\u015f\u00fcnebilirdi. Oysa \u201cLazika Yay\u0131n Kollektifi,\u201d \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor ve \u00fcretiyordu. Yapt\u0131klar\u0131 ortadayd\u0131. \u00dcstelik yirmi y\u0131ll\u0131k bir tecr\u00fcbenin sahibiydi. Buna ra\u011fmen, toplant\u0131 konusunda zaaf g\u00f6stermi\u015fti. Kendimi bir an \u00f6nce yirmi y\u0131l \u00f6ncesindeymi\u015fim gibi hissettim. Bir kez daha a\u00e7\u0131k s\u00f6yleyeyim; bu toplant\u0131n\u0131n neden yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 h\u00e2l\u00e2 anlamad\u0131m.<\/p>\n Bir \u201cLaz Enstit\u00fcs\u00fc\u201dn\u00fcn neler yapabilece\u011fini, neler yapaca\u011f\u0131n\u0131 yukar\u0131da s\u0131ralad\u0131m. Bir \u201cLaz Enstit\u00fcs\u00fc\u201dn\u00fcn g\u00f6revi tek tek insanlar\u0131 ikna etmek de\u011fildir. Anla\u015f\u0131lan baz\u0131 arkada\u015flar, bunu anlamak istemiyorlar.<\/p>\n Baz\u0131 arkada\u015flar, \u201cLazika Yay\u0131n Kollektifi\u201dnin yay\u0131nlar\u0131na ula\u015fmada zorluklar ya\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131 da dile getirdi.<\/p>\n G\u00fcndem olmay\u0131nca konu tekrar sapt\u0131 ve 1992 y\u0131l\u0131na gidildi. Mecit \u00c7ak\u0131rusta,\u00a0 1992 y\u0131l\u0131nda \u201cAkt\u00fcel Dergisi\u201dne, 1993 ba\u015flar\u0131nda da \u201cBug\u00fcn Gazetesi\u201dne verilen s\u00f6yle\u015filerde Avukat Ahmet Hulusi K\u0131r\u0131m\u2019\u0131n ne gibi hatalar yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlatt\u0131. Avukat Ahmet Hulusi K\u0131r\u0131m y\u00fcz\u00fcnden \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n y\u0131llarca kesintiye u\u011frad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi. Mecit \u00c7ak\u0131rusta,\u00a0 Avukat Ahmet Hulusi K\u0131r\u0131m\u2019\u0131n tutum ve davran\u0131\u015flar\u0131ndan dolay\u0131 Cemil Memi\u015fo\u011flu\u2019nun \u00e7ok zor g\u00fcnler ge\u00e7irdi\u011fine de dikkat \u00e7ekti.\u00a0 Ancak Mecit \u00c7ak\u0131rusta, b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 bu toplant\u0131da de\u011fil, kitab\u0131nda anlatmal\u0131yd\u0131; ger\u00e7ekleri kay\u0131t alt\u0131na almal\u0131yd\u0131.<\/p>\n \u015eakir \u00c7ak\u0131rusta, bug\u00fcn T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015fan\u0131lan karde\u015f kavgas\u0131n\u0131n kendilerini olumsuz olarak etkiledi\u011fine dikkat \u00e7ekti.<\/p>\n Esat Sar\u0131, devletin resm\u00ee ideoloji ve resm\u00ee tarih tezlerinin insanlar\u0131 y\u0131llarca kand\u0131rd\u0131\u011f\u0131na dikkat \u00e7ekerek kendi kimli\u011fini, Lazcas\u0131n\u0131 savunan, sahiplenen ve m\u00fccadele eden duyarl\u0131 insanlar\u0131n say\u0131s\u0131n\u0131n az olmas\u0131n\u0131n bu sebeple normal oldu\u011funu belirtti.\u00a0 Bu i\u015flerin m\u00fccadelesini de ancak duyarl\u0131 insanlar\u0131n verebilece\u011fine dikkat \u00e7ekti. Y\u0131llarca b\u00f6yle beyin y\u0131kamalardan kolayca d\u00f6n\u00fc\u015f olamayaca\u011f\u0131n\u0131 belirtti ve \u015f\u00f6yle dedi: \u201cNe var ki, biz do\u011frular\u0131 s\u00f6ylemekten vazge\u00e7meyece\u011fiz.<\/p>\n G\u00fcndemsiz ve herkesin akl\u0131na geleni s\u00f6ylemeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 bu toplant\u0131 art\u0131k benim i\u00e7in s\u0131k\u0131c\u0131 bir hal alm\u0131\u015ft\u0131. Havanda su d\u00f6v\u00fcl\u00fcyordu. N\u00fckhet Eren\u2019in s\u00f6yledikleri y\u00fcre\u011fime su serpti.<\/p>\n N\u00fckhet Eren \u015funlar\u0131 s\u00f6yledi: \u201cDili yeniden \u00fcretmek gerekiyor. B\u00fcy\u00fck \u015fehirde ya\u015f\u0131yorsan\u0131z, dili b\u00fcy\u00fck \u015fehirde \u00fcretmeniz gerekiyor. Onun i\u00e7in baz\u0131 kurumlar olmas\u0131 gerekiyor. Dilin e\u011fitimi olmas\u0131 gerekiyor. Kurumlarda olur. Tabii resm\u00ee kurumlardaki e\u011fitim de \u00e7ok \u00f6nemli. Bence; \u201cLaz Enstit\u00fcs\u00fc\u201dn\u00fcn \u00f6ncelikli amac\u0131, Lazcan\u0131n yeniden \u00fcretimini sa\u011flamak olmal\u0131. B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 yap\u0131l\u0131rken hedefler konulmal\u0131.\u00a0 Ben kendim i\u00e7in bir hedef koydum ve be\u015f y\u0131l sonra Lazca bir \u00f6yk\u00fc yazmay\u0131 hedefledim. Be\u015f y\u0131l sonra neyi hedefliyoruz?! Bir y\u0131l sonras\u0131 i\u00e7in bir hedef koyal\u0131m. Bir y\u0131l sonra on de\u011fi\u015fik okulda Lazcan\u0131n se\u00e7meli ders olarak okutulmas\u0131n\u0131 hedefleyelim. B\u00f6yle hedefler olmal\u0131. Sonra da bu hedefleri nas\u0131l ger\u00e7ekle\u015ftirece\u011fiz?! Ve kimlerle yapaca\u011f\u0131z?! B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n belirlenmesi l\u00e2z\u0131m. Bir y\u0131l sonra nerede olal\u0131m? Be\u015f y\u0131l sonra nerede olal\u0131m?\u00a0 Bir sonraki toplant\u0131ya bu konulara kafa yorarak gelelim. Hem sonra Lazona dedi\u011fimiz yerde de\u011fil \u0130stanbul\u2019da da \u00e7ok Laz var. Onlar i\u00e7in de a\u00e7mak l\u00e2z\u0131m. Sadece Arhavi\u2019de ya da F\u0131nd\u0131kl\u0131\u2019da de\u011fil. \u0130stanbul\u2019da da ba\u015fka yerlerde de Lazca se\u00e7meli ders olmal\u0131. Bunlar i\u00e7in de kafa yormal\u0131. Se\u00e7meli Lazca dersleri i\u00e7in pilot b\u00f6lgeler se\u00e7ilip \u00e7al\u0131\u015f\u0131labilir. B\u00fct\u00fcn bunlar bir \u201cLaz Enstit\u00fcs\u00fc\u201dyle olur. Nas\u0131l yap\u0131lacak? Kimler yapacak onlar\u0131 belirlemeliyiz.\u201d<\/p>\n Esat Sar\u0131: \u201c Bizim \u015fimdiki amac\u0131m\u0131z bir yol haritas\u0131 sunmak de\u011fil. \u015eu anda b\u00f6yle bir kuruma ihtiyac\u0131m\u0131z var m\u0131? Bu kurum olu\u015ftuktan sonra, bu planlamalar orada yap\u0131l\u0131r.\u201d<\/p>\n Buraya kadarki konu\u015fmalardan anlad\u0131\u011f\u0131m kadar\u0131yla, orada bulunanlar\u0131n bir k\u0131sm\u0131 enstit\u00fcn\u00fcn ne oldu\u011funu ve neler yapaca\u011f\u0131n\u0131 bilmiyorlard\u0131. Eylem Bostanc\u0131 s\u00f6z ald\u0131 ve enstit\u00fcn\u00fcn ne anlama geldi\u011fini ve neler yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klayan ara\u015ft\u0131rmas\u0131n\u0131 okuyarak bizlerle payla\u015ft\u0131. Olduk\u00e7a da faydal\u0131 oldu. Okuduklar\u0131ndan bir kez daha anlad\u0131k ki, enstit\u00fc, vak\u0131f de\u011fildir. Enstit\u00fc dernek de de\u011fildir. Enstit\u00fc, ara\u015ft\u0131rma yapan ve yapt\u0131ran bir kurumdur; yay\u0131n yapan bir kurumdur. Ancak dernek ve vak\u0131flarla da, ilgili ki\u015filerle de ba\u011flant\u0131s\u0131, ili\u015fkisi olur.<\/p>\n Birka\u00e7 kez s\u00f6z alma ihtiyac\u0131 hissettim ve k\u0131saca \u015fu \u00f6nerilerde bulundum: \u201cFazla s\u00f6ze gerek yok. Somut \u00f6neriler \u00fczerinden gidelim. Mesel\u00e2; Laz \u015fark\u0131lar s\u00f6yleyen bir koro olu\u015ftural\u0131m. Bunu da \u015fimdi yapal\u0131m. Kutsal kitaplardan ve siyas\u00ee klasiklerden \u00e7eviriler yapal\u0131m. Mesel\u00e2; \u2018Kom\u00fcnist Manifesto\u2019yu Lazcaya \u00e7evirelim. \u015eimdi gelin \u00e7eviri komisyonlar\u0131n\u0131 olu\u015ftural\u0131m. \u00c7izgi filmleri Lazca seslendirelim.<\/p>\n \u0130smail G\u00fcney Y\u0131lmaz, b\u00f6yle bir grup \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na haz\u0131r oldu\u011funu ve \u2018Kom\u00fcnist Manifesto\u2019yu Lazcaya \u00e7evirmeyi kendisinin de d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6yledi.<\/p>\n Mustava Dudula\u015fi de o\u011fluna, kendisinin en \u00e7ok sevdi\u011fi, ilgi g\u00f6sterdi\u011fi \u00e7izgi filmin ad\u0131n\u0131 sordu. \u00c7ocuklar\u0131n, gen\u00e7lerin ilgi g\u00f6sterecekleri filmleri, \u00e7izgi filmleri Lazcaya \u00e7evirme ve seslendirme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na katk\u0131da bulunabilece\u011fini belirtti.<\/p>\n \u0130smail G\u00fcney Y\u0131lmaz ve Mustava Dudula\u015fi\u2019nin bu somut yakla\u015f\u0131mlar\u0131 enstit\u00fcn\u00fcn neleri yapaca\u011f\u0131na \u0131\u015f\u0131k tutuyordu. B\u00fct\u00fcn bunlar N\u00fckher Eren\u2019in s\u00f6yledikleriyle de birlikte bir b\u00fct\u00fcnl\u00fck olu\u015fturuyordu. Ve toplant\u0131n\u0131n en g\u00fczel ve verimli taraflar\u0131ndan biri de bu arkada\u015flar\u0131n somut projeler \u00fczerinden konu\u015fmalar\u0131yd\u0131.<\/p>\n De\u011finmek istedi\u011fim bir konu daha vard\u0131. Son olarak s\u00f6z ald\u0131m: \u201cBir konuya a\u00e7\u0131kl\u0131k getirmek istiyorum. Konu\u015fmalardan anlad\u0131\u011f\u0131m kadar\u0131yla bir konu kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yor. Anadilini okuma-yazmay\u0131 \u00f6\u011fretme ile anadilini \u00f6\u011fretmek farkl\u0131 konular. \u0130lkinde \u00e7ocuk Lazcay\u0131 bilir, konu\u015fur ama Lazca okumay\u0131- yazmay\u0131 bilmez. Buna okuma-yazma \u00f6\u011fretilir. Ayn\u0131 Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin ilk y\u0131llar\u0131nda kurulmu\u015f ve 1930\u2019lar\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131na kadar ya\u015fam\u0131\u015f olan Laz Anadil okullar\u0131nda oldu\u011fu gibi. \u00c7ocu\u011fa anadilini \u00f6\u011fretmek ise, ayr\u0131 bir konudur. Burada \u00e7ocuk Lazcay\u0131 \u00f6\u011frenecektir. Bu ikisi farkl\u0131 konulard\u0131r; kar\u0131\u015ft\u0131rmayal\u0131m. Sonra unutmayal\u0131m; s\u0131f\u0131r noktas\u0131nda de\u011filiz. Lazcan\u0131n bir okullu, bir kitapl\u0131 ge\u00e7mi\u015fi var. Bu deneyimlerden faydalanaca\u011f\u0131z.\u201d<\/p>\n Bu makalede bir\u00e7ok kez de\u011findim; toplant\u0131n\u0131n amac\u0131 belli de\u011fildi. \u00d6nceden g\u00fcndem belirlenmemi\u015fti. Toplant\u0131 s\u0131ras\u0131nda g\u00fcndem belirlenmedi. Tutanak tutulmad\u0131. Esat Sar\u0131\u2019n\u0131n diplomatik tavr\u0131 ve yakla\u015f\u0131m\u0131 sayesinde toplant\u0131 herhangi bir olumsuzluk ya\u015fanmadan sonu\u00e7land\u0131; ancak verimli olmad\u0131. Toplant\u0131 s\u0131ras\u0131nda bir k\u00e2\u011f\u0131da adlar\u0131m\u0131z, telefonlar\u0131m\u0131z\u0131 ve e-posta adreslerimizi yazd\u0131k. Bir sonraki toplant\u0131 ve di\u011fer geli\u015fmelerden \u201cLazika Yay\u0131n Kollektifi\u201d bizleri haberdar edecek. \u00dcmit ederim, bu makale bir sonraki toplant\u0131y\u0131 d\u00fczenleyecek olanlara katk\u0131 sunar. (22 Aral\u0131k 2012, yusufbulut.com)<\/p>\n