![\"\"](\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/LAZLARA-ILISKIN-IKI-KITABIN-HIKAYESI-VE-TANIKLIKLARIM-ANILARIM-b.png\")
<\/p>\n<\/p>\n
Ali \u0130hsan Aksamaz<\/strong><\/p>\n Mecit \u00c7ak\u0131rusta\u2019y\u0131 tan\u0131rs\u0131n\u0131z; ge\u00e7en y\u0131l \u015eubat ay\u0131nda \u201cDutxuri P\u0306alik\u0306ari\u201d adl\u0131 kitab\u0131 \u201cLazik\u0306a Yay\u0131n Kollektifi\u201dnden yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131. Ben kendisini abart\u0131s\u0131z elli y\u0131ld\u0131r tan\u0131r\u0131m; ailecek g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcz; kom\u015fuyduk; babam\u0131n eski tan\u0131d\u0131klar\u0131ndan bir tanesidir. Kendisinin Pendik\u2019te bir mek\u00e2n\u0131 var; oray\u0131 i\u015fletir uzun y\u0131llard\u0131r.<\/p>\n Eskiden evim Topkap\u0131 civar\u0131ndayd\u0131. Topkap\u0131\u2019dan Pendik\u2019e gitmek, ziyarette bulunmak ve d\u00f6nmek insan\u0131n tam bir g\u00fcn\u00fcn\u00fc al\u0131yordu. 1996 ba\u015f\u0131yd\u0131. Bir g\u00fcn kendisini ziyarete gittim. \u0130\u015fletti\u011fi kahvehanedeydi. Beni g\u00f6r\u00fcnce \u00e7ok sevindi. Oturdu\u011fu masada kendi emsali birka\u00e7 ki\u015fi daha vard\u0131. Beni de buyur etti; onlarla tan\u0131\u015ft\u0131rd\u0131. Yanl\u0131\u015f hat\u0131rlam\u0131yorsam, masadakilerden biri hari\u00e7 tamam\u0131 Laz idi. Kimi Arde\u015fen\u2019den, kimi Arhavi\u2019den, Kimi Hopa\u2019dan. Tan\u0131\u015fma fasl\u0131 bittikten sonra, ben gidince ara verdikleri konu\u015fmalar\u0131na ben hi\u00e7 orada yokmu\u015fum gibi devam ettiler. Konu g\u00fcnl\u00fck politikayd\u0131. Kimisi iktidar\u0131n politikalar\u0131n\u0131, kimi muhalafetin s\u00f6ylediklerini savunuyordu. Ne iktidar partisi ne de muhalefet partisi beni ilgilendiriyordu. Konu bir sistem sorunuydu. Bu sistem de\u011fi\u015fmedik\u00e7e hi\u00e7bir i\u015f yoluna girmeyecekti; b\u00f6yle inan\u0131yordum. Bu sebeple de tart\u0131\u015fmalar\u0131na kat\u0131lmay\u0131 tercih etmedim. Zaten; oldum olas\u0131 siyasetle u\u011fra\u015fmad\u0131m, hi\u00e7bir siyaset\u00e7inin de hayran\u0131 olmad\u0131m. Onlar\u0131 dinlemekle yetindim.<\/p>\n \u00c7aylar geldi; i\u00e7ildi. Ard\u0131ndan bir daha. Bir s\u00fcre sonra konu de\u011fi\u015fti. Lazlar \u00fczerine konu\u015fmaya ba\u015flad\u0131lar. Konu d\u00f6nd\u00fc dola\u015ft\u0131, Lazlar\u0131n k\u00f6kenine geldi. Konu\u015fmalar\u0131 beni hayrete d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcyordu: Laz olmaktan, Lazca bilmekten ve Lazcay\u0131 konu\u015fmaktan gurur duyuyorlard\u0131. Lazcan\u0131n \u00f6lmemesi gerekti\u011fini s\u00f6yl\u00fcyorlard\u0131. Ancak bunun nas\u0131l olaca\u011f\u0131na hi\u00e7 kafa yormuyorlard\u0131. T\u0131ls\u0131ml\u0131 bir g\u00fcc\u00fcn Lazlar\u0131n elinden tutmas\u0131n\u0131 istiyorlard\u0131 adeta.<\/p>\n Konu\u015fmalar\u0131n\u0131n en ilgin\u00e7 yan\u0131, birisinin; Lazlar\u0131n Orta- Asya\u2019dan geldi\u011fine ili\u015fkin s\u00f6yledikleriydi. \u201cBen Lazlar\u0131n Orta- Asya\u2019dan geldi\u011fini bir kitapta okudum. Bir profes\u00f6r b\u00f6yle yaz\u0131yordu. Koca profes\u00f6r neden yanl\u0131\u015f yazs\u0131n ki?! O kadar okumu\u015f. Hem adam yanl\u0131\u015f \u015fey yazsa, orada tutarlar m\u0131?\u201d diyordu bu ya\u015fl\u0131 Lazlardan biri. Bir di\u011feri ona kat\u0131lm\u0131yordu ama, Lazcan\u0131n Ural- Altay dil grubundan oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyordu. Bir ba\u015fkas\u0131, \u201cLazcada baz\u0131 kelimeler, Frans\u0131zca\u2019da, \u0130talyanca\u2019da bile var. Mesela; skala, makarna, mancare..,\u201d diyordu. Ard\u0131ndan da ekliyordu, \u201cbence \u0130talyanca (yemek) mancare ile Lazca cari aras\u0131nda bir ba\u011flant\u0131 var. San\u0131r\u0131m \u0130talyanca\u2019ya Lazca\u2019dan girmi\u015f!\u201d Bir ba\u015fkas\u0131 b\u00fct\u00fcn bu son s\u00f6ylenenlerden sonra, l\u00e2f\u0131 Lazcan\u0131n, Hint- Avrupa dil grubundan oldu\u011funa getirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. Bu noktada m\u00fcdahale etme ihtiyac\u0131 hissediyor ve bu konularda \u00e7e\u015fitli teoriler bulundu\u011funu, b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n pek bir \u00f6nemi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmekle yetiniyorum. Dediklerime itiraz etmiyorlar. Bir di\u011feri, beni destekler mahiyette, Lazlar\u0131n Do\u011fu Karadeniz\u2019de yerli bir halk oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyordu.<\/p>\n \u0130\u015fi oldu\u011fu i\u00e7in masadan kalk\u0131p gidenler, arada gelenler- gidenler oldu. Ancak masada konu\u015fulan konu hi\u00e7 de\u011fi\u015fmedi. Konu; Lazlar ve Lazca idi.<\/p>\n Bir ara s\u00f6z Megrellere geldi. Onlar \u201cMergel\u201d diyorlard\u0131. \u201cMergelden d\u00f6nmeyiz\u201d diyenler oldu. Resm\u00ee ideoloji ve resm\u00ee tarih tezleri, insanlar\u0131 \u0131\u015f\u0131ks\u0131z b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131. Kendi halk\u0131m\u0131z\u0131n ge\u00e7mi\u015fi hakk\u0131nda, bu konulara merakl\u0131 insanlar olarak bizler de yeni yeni bir \u015feyler \u00f6\u011freniyor; yaz\u0131yor ve payla\u015f\u0131yorduk. Bu insanlar\u0131 kendi halklar\u0131n\u0131n ge\u00e7mi\u015fi hakk\u0131ndaki yanl\u0131\u015f bilgilerinden veya bilgisizliklerinden dolay\u0131 k\u0131namamak, hor g\u00f6rmemek gerekiyordu.\u00a0 Resm\u00ee ideoloji ve resm\u00ee tarih tezlerinin varl\u0131\u011f\u0131ndan kimsenin haberi yoktu. B\u00f6yle olunca, b\u00fct\u00fcn k\u00f6t\u00fcl\u00fcklerin anas\u0131 resm\u00ee ideoloji ve resm\u00ee tarih tezleriyle y\u00fczle\u015fmek, hesapla\u015fmak s\u00f6z konusu olam\u0131yordu. Hopal\u0131 Faik Efendi\u2019nin ate\u015fledi\u011fi Laz kimlik m\u00fccadelesinden, Sovyetler Birli\u011fi Lazlar\u0131n\u0131n bir zamanlar sahip olduklar\u0131 \u201ck\u00fclt\u00fcrel haklardan\u201d ve Sovyet Lazlar\u0131 Halk \u00d6nderi \u0130skender Tzita\u015fi\u2019den de haberleri yoktu.<\/p>\n Bir ara l\u00e2f, \u201cAnt Yay\u0131nlar\u0131\u201dn\u0131n budayarak yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 \u201cLazlar\u2019\u0131n Tarihi\u201d adl\u0131 kitaba geldi. Orada bulunan hemen herkes bu \u201cLazlar\u2019\u0131n Tarihi\u201d adl\u0131 kitaptan haberdard\u0131. Kimi kitab\u0131 okumu\u015ftu, kimi ise, hi\u00e7 okumam\u0131\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen, kitab\u0131n i\u00e7eri\u011finden haberdard\u0131. Bu kitab\u0131n, \u201cLazlar G\u00fcrc\u00fcd\u00fcr; Lazca G\u00fcrc\u00fccedir\u201d tezine hepsi de k\u0131z\u0131yordu. \u201cBizim neremiz G\u00fcrc\u00fc? G\u00fcrc\u00fcler ayr\u0131 biz ayr\u0131y\u0131z,\u201d diyorlard\u0131. Hele; \u201cLazca G\u00fcrc\u00fccedir,\u201d s\u00f6ylemine \u00e7ok k\u0131z\u0131yorlard\u0131. \u201cLazlar\u2019\u0131n Tarihi\u201d adl\u0131 kitab\u0131n yaln\u0131zca Lazca b\u00f6l\u00fcmlerini \u00e7ok be\u011fendiklerini de hi\u00e7 saklam\u0131yorlard\u0131.<\/p>\n Bir ara, Mecit \u00c7ak\u0131rusta, s\u00f6z\u00fc \u201cOgni Dergisi\u201dne getirdi. Oradakilerin hepsi \u201cOgni Dergisi\u201dnden de haberdard\u0131. Mecit \u00c7ak\u0131rusta, \u201cOgni Dergisi\u201dne bu ad\u0131 kendisinin verdi\u011fini belirtti. Masadaki bu ya\u015fl\u0131 insanlardan baz\u0131lar\u0131 \u201cOgni Dergisi\u201dni okumu\u015ftu; n\u00fcshalar\u0131na bile\u00a0 sahipti. Kimileri ise, \u201cOgni Dergisi\u201dni hi\u00e7 okumam\u0131\u015f, hi\u00e7 g\u00f6rmemi\u015fti, ancak \u201cOgni Dergisi\u201dnin onlar\u0131n alg\u0131lar\u0131nda sayg\u0131n bir yeri oldu\u011fu hemen anla\u015f\u0131l\u0131yordu. Konu\u015fmalar\u0131nda, Lazl\u0131\u011fa ili\u015fkin ne istediklerini a\u00e7\u0131k\u00e7a ifade edemiyorlard\u0131; ancak Lazcan\u0131n ya\u015famas\u0131 konusunda duyarl\u0131 olduklar\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu. Bir kaygular\u0131 vard\u0131; \u201cBar\u0131\u015f\u00e7\u0131l bir yol izleyelim; haklar\u0131m\u0131z i\u00e7in \u00f6yle \u015fiddete ba\u015f vurmayal\u0131m; kimse bizi kullanamas\u0131n; bu bize yak\u0131\u015fmaz. Biz meden\u00ee insanlar\u0131z.\u201d<\/p>\n \u201cOgni Dergisi\u201dnden s\u00f6z a\u00e7\u0131l\u0131nca, g\u00fcndeme 1993 y\u0131l\u0131 ba\u015f\u0131nda \u201cBug\u00fcn Gazetesi\u201dnde bir hafta s\u00fcreyle yap\u0131lan anti-Laz yay\u0131n geldi.<\/p>\n Mecit \u00c7ak\u0131rusta, bu yay\u0131n konusunda Ahmet Hulusi K\u0131r\u0131m\u2019\u0131n pay\u0131n\u0131n oldu\u011funu s\u00f6yledi:<\/p>\n \u201cBen, baz\u0131 gazetelere hi\u00e7 g\u00fcvenmem. Ahmet Hulusi K\u0131r\u0131m, \u2018Bug\u00fcn Gazetesi\u2019ne a\u00e7\u0131klama yapal\u0131m,\u2019 deyince, ben itiraz ettim. Ancak beni dinlemedi. Sonunda da \u201cBug\u00fcn Gazetesi\u201d bir hafta aleyhimize yay\u0131n yapt\u0131. O, ellerine koz verdi. Adlar\u0131m\u0131z hedef g\u00f6sterildi. Cemil Memi\u015fo\u011flu arkada\u015f\u0131m\u0131z, T\u00fcrkiye\u2019yi terk etmek zorunda kald\u0131. Laz Vakf\u0131n\u0131 o zaman, o y\u00fczden kuramad\u0131k. 1992\u2019de \u201cAkt\u00fcel Dergisi\u201dne s\u00f6ylediklerinden bir k\u0131sm\u0131 da yanl\u0131\u015ft\u0131.\u201d<\/p>\n Do\u011frusu; \u015fa\u015f\u0131rm\u0131\u015ft\u0131m. Bunlar\u0131 bilmiyordum.<\/p>\n Yine \u00e7aylar i\u00e7ildi. Bir ara Mecit \u00c7ak\u0131rusta yan\u0131m\u0131zdan ayr\u0131ld\u0131. Bir s\u00fcre sonra, elinde \u00fc\u00e7 -be\u015f kitapla geri d\u00f6nd\u00fc. Hepimizin \u00f6n\u00fcne, masan\u0131n \u00fcst\u00fcne birer kitap b\u0131rakt\u0131. B\u00fcy\u00fck bir merakla kitab\u0131 ald\u0131m; \u00f6nce \u00f6n ve arka kapaklar\u0131na, ard\u0131ndan da i\u00e7ine bir g\u00f6z gezdirdim. Ye\u015fil kapakl\u0131, ders kitab\u0131 boyutunda bir kitapt\u0131. \u00d6n kapakta yazar\u0131n ad\u0131 yer al\u0131yordu: M. Recai \u00d6zg\u00fcn. Kitab\u0131n ad\u0131 ise, \u201cAtmaca\u201d idi. \u00d6n kapakta bir \u00e7izim vard\u0131. Bir adam arkas\u0131 bize d\u00f6n\u00fck olarak uzun ince bir yolda g\u00fcne\u015fe do\u011fru gidiyordu. Basit bir \u00e7izimdi; siyah, beyaz, ancak bir adam\u0131 ve onun yolculu\u011funu anlat\u0131yordu anla\u015f\u0131lan. \u0130lgin\u00e7 geldi. Arka kapa\u011f\u0131 \u00e7evirdim: \u201cDostum, Yazar \u00d6zg\u00fcn: (Kitab\u0131n Yazar\u0131)\u201d diye bir ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda yazar\u0131n biyografisi verilmi\u015f. 1924 Arhavi do\u011fumluymu\u015f. 1973\u2019de deftardarl\u0131k g\u00f6revinden emekli olmu\u015f. \u0130\u015f hayat\u0131na at\u0131lm\u0131\u015f ve \u0130stanbul\u2019a yerle\u015fmi\u015f. Arka kapak yaz\u0131s\u0131nda benim en \u00e7ok ilgimi \u00e7eken, \u201c\u2026 yerel bir dil olan \u2018Lazca\u2019 kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r..\u201d ifadesi oldu. Hemen kitab\u0131n sayfalar\u0131n\u0131 kar\u0131\u015ft\u0131rmaya ba\u015flad\u0131m. Yazar, kitab\u0131nda yer yer Lazca d\u00f6rtl\u00fcklere, atas\u00f6zlerine, tekerlemelere, baz\u0131 ifadelere de yer veriyordu. Bu Lazca ifadelerin tamam\u0131n\u0131 b\u00fcy\u00fck harflerle yazm\u0131\u015f. Bu Lazca ifadelerde ilk g\u00f6z\u00fcme \u00e7arpan, (\u201cLazca Alfabe\u201d)\/ \u201cLazuri Alboni\u201dnin kullan\u0131lmam\u0131\u015f oldu\u011fuydu. Bir \u015fey s\u00f6ylemedim.<\/p>\n Bir yandan kitaba g\u00f6z at\u0131yor, \u00f6te yandan da kitap hakk\u0131ndaki sohbeti dinliyordum. Me\u011ferse masadakilerden bir tanesi de M. Recai \u00d6zg\u00fcn imi\u015f. Kitab\u0131n yazar\u0131 oldu\u011funu \u00f6\u011frenince kendisini tebrik ettim ve bu t\u00fcr \u00e7al\u0131\u015fmalar yapmakla, Laz dili, k\u00fclt\u00fcr\u00fc ve kimli\u011fine b\u00fcy\u00fck bir hizmette bulundu\u011funu s\u00f6yledim. \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131na devam etmesi gerekti\u011fine vurgu yapt\u0131m. Kitap, \u201cAtmaca\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yordu. Bu sebeple masadakilerin sohbet konusu, bu kez atmaca av\u0131, atmaca ile avc\u0131l\u0131k oldu. Kitab\u0131n fiyat\u0131n\u0131 sordum.\u00a0 5 (milyon) TL imi\u015f. Hemen on adet sat\u0131n ald\u0131m. Bir tanesini kendi ad\u0131ma yazara imzalattt\u0131m. \u0130mzalad\u0131\u011f\u0131 tarih: 28. 01. 1996. G\u00fcnlerden Pazar. Kitaplardan bir tanesini babam Faik Aksamaz i\u00e7in, bir tanesini Ahmet Hulusi K\u0131r\u0131m i\u00e7in, bir tanesini \u0130smail Avc\u0131 Bucakli\u015fi i\u00e7in, bir tanesini Y\u00fcksel Y\u0131lmaz i\u00e7in, bir tanesini Mehmedali Bar\u0131\u015f Be\u015fli i\u00e7in, bir tanesini Mehmet Yavuz T\u00fcrk\u00f6z i\u00e7in imzalatt\u0131m. Daha sonra da bu ki\u015filere kitaplar\u0131 hediye ettim.<\/p>\n Kitab\u0131na olan ilgimden M. Recai \u00d6zg\u00fcn ziyadesiyle memnun oldu. Bu arada; Mecit \u00c7ak\u0131rusta benim de Lazlara ve Lazcaya ili\u015fkin \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m, makalelerim oldu\u011funu s\u00f6yledi. Ben de; esas olarak \u201cOgni Dergisi\u201dnde, \u201cBirikim Dergisi\u201dnde, \u201cTarih ve Toplum Dergisi\u201dnde \u00e7\u0131kan makale ve \u00e7evirilerimi bir dosyada toplad\u0131\u011f\u0131m\u0131 ve bu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n \u201cLazlar\u201d ad\u0131yla yay\u0131nlanaca\u011f\u0131n\u0131 belirttim. M. Recai \u00d6zg\u00fcn \u00e7ok sevindi. Kendisinin de, (kim oldu\u011funu o zaman bilmedi\u011fim Nejdet Kanbur ile) Vali Amca dedi\u011fi ki\u015fi ile birlikte Lazlara ili\u015fkin bir \u00e7al\u0131\u015fma yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi. Hangi konulardan bahsetti\u011fini sordum. Pek a\u00e7\u0131k bir cevap alamad\u0131m. Bu kez, hangi kaynaklardan faydaland\u0131\u011f\u0131n\u0131 sordum. \u00dc\u00e7 veya d\u00f6rt kitap ad\u0131 s\u00f6yledi. Kaynak olarak kulland\u0131\u011f\u0131 kitaplardan bir tanesinin Fahrettin K\u0131rz\u0131o\u011flu\u2019na ait oldu\u011funu s\u00f6yledi. Yorum yapmad\u0131m; yine dinlemekle yetindim. Ancak kendisine, dilerse \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda yard\u0131mc\u0131 olabilece\u011fimi s\u00f6yledim.<\/p>\n \u00dc\u00e7- d\u00f6rt saat kadar bu kahvehanede kald\u0131m. K\u0131\u015f oldu\u011fu i\u00e7in, hava da \u00e7abuk karard\u0131. M\u00fcsaade istedim; kalkt\u0131m. Mecit \u00c7ak\u0131rusta, M. Recai \u00d6zg\u00fcn ve masadaki di\u011fer insanlarla vedala\u015ft\u0131ktan sonra, elimde sat\u0131n ald\u0131\u011f\u0131m on adet \u201cAtmaca\u201dy\u0131 ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131m sa\u011flam bir po\u015fetle kahvehaneden \u00e7\u0131kt\u0131m. Po\u015feti \u015f\u00f6yle bir yoklad\u0131m; eve kadar sorunsuz gidece\u011fine kani oldum. Patlayan torbalarla bir\u00e7ok tats\u0131z an\u0131m olmu\u015ftu. Bu sebeple tedbirli davrand\u0131m.<\/p>\n Pendik tren istasyonuna y\u00f6neldim. Oradan, gelen ilk trenle Haydarpa\u015fa\u2019ya ge\u00e7tim. Vapurla da Emin\u00f6n\u00fc\u2019ne ge\u00e7tim. Oradan da bir otob\u00fcsle Topkap\u0131\u2019ya. Olduk\u00e7a yo\u011fun bir g\u00fcn ge\u00e7irmi\u015f oldum.<\/p>\n Aradan bir s\u00fcre ge\u00e7ti. Bir ak\u015fam eve i\u015ften gelince, e\u015fim bir telefon notum oldu\u011funu s\u00f6yledi. Malum; o zaman cep telefonu yoktu. Arayan Mecit \u00c7ak\u0131rusta\u2019n\u0131n mek\u00e2n\u0131nda tan\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m M. Recai \u00d6zg\u00fcn imi\u015f. Telefon numaras\u0131n\u0131 b\u0131rakm\u0131\u015f. Selam s\u00f6ylemi\u015f. Vakit daha erkendi. Kendisini telefonla arad\u0131m. Vali Amca ile birlikte yazd\u0131klar\u0131 \u201cLazlara ili\u015fkin\u201d dosyas\u0131na katk\u0131da bulunmam\u0131 istiyordu. Kabul ettim. Sal\u0131 g\u00fcn\u00fc kendisini ziyaret edebilece\u011fimi s\u00f6yledim; bo\u015f g\u00fcn\u00fcmd\u00fc.\u00a0 Adresi verdi; ofisi Kad\u0131k\u00f6y\u2019deki bir i\u015f han\u0131ndayd\u0131. \u015eimdiki Ziraat Bankas\u0131\u2019n\u0131n bankamatiklerinin bulundu\u011fu sokaktayd\u0131.<\/p>\n G\u00fcn\u00fc geldi\u011finde gittim. Kendisi, o\u011flu, ye\u011feni ve birka\u00e7 dostu beni s\u0131cak kar\u015f\u0131lad\u0131. Ayran, gazoz, \u00e7ay gibi kimi k\u00fc\u00e7\u00fck ikramlarda bulundular. Oturduk; sohbet ettik. Hen\u00fcz Vali Amca ile m\u00fc\u015ferref olamam\u0131\u015ft\u0131m. Nihayetinde ye\u011feni Erol Bey, bulunduklar\u0131 han\u0131n hemen alt kat\u0131ndaki, kar\u015f\u0131 taraftaki fotokopi- ozalit\u00e7iye gitti. K\u0131sa bir s\u00fcre sonra elinde birka\u00e7 dosyayla d\u00f6nd\u00fc. Dosyalar\u0131, M. Recai \u00d6zg\u00fcn\u2019e verdi.\u00a0 O da, bu dosyalardan birini bana uzatt\u0131, \u201c\u0130\u015fte, Ali \u0130hsan Bey,\u201d dedi, \u201cVali Amca ile yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00e7al\u0131\u015fma bu!\u201d Dosyay\u0131 ald\u0131m. Dosyaya bakmadan bile bir \u015feyden emindim: Lazca yaz\u0131mlarda (\u201cLaz Alfabesi\u201d) \u201cLazuri Alboni\u201d, \u00e7ok muhtemeldir ki, kullan\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u201cAtmaca\u201d adl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda da ayn\u0131 \u015fekilde hareket etmi\u015fti.\u00a0 Hem bu \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda hem de di\u011fer \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda bu alfabeyi kullanmaktan \u00f6zenle ka\u00e7\u0131nd\u0131. Sebebini bilmiyorum; sormad\u0131m. Uzun Lazca makaleler, hayat hik\u00e2yesini de Lazca\u00a0 yazmas\u0131n\u0131 \u00e7e\u015fitli zamanlarda \u00f6nerdim; bundan da \u00f6zenle ka\u00e7\u0131nd\u0131. Birka\u00e7 Lazca \u015fiir \u00e7evirisi yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyorum.<\/p>\n Dosyaya ayak\u00fcst\u00fc \u015f\u00f6yle bir bakt\u0131m; say\u0131lamayacak kadar T\u00fcrk\u00e7e yaz\u0131m hatas\u0131 vard\u0131. \u0130lk g\u00f6z\u00fcme bu \u00e7arpt\u0131. Kitapta bilgi hatalar\u0131 da \u00e7ok fazla miktarda vard\u0131. Onlar\u0131n da \u00f6tesinde Fahri K\u0131rz\u0131o\u011flu\u2019dan uzun uzun al\u0131nt\u0131lar yapm\u0131\u015ft\u0131. Bu dosya, adeta resm\u00ee ideoloji ve resm\u00ee tarih tezlerinin bir resm\u00ee ge\u00e7idi gibiydi. Anla\u015f\u0131lan bu \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 yeniden yazmak ve d\u00fczenlemek gerekecekti. Bu da uzunca bir zaman\u0131m\u0131 alacakt\u0131. Bu de\u011fi\u015fiklik ve d\u00fczenlemelere acaba kendisi ne diyecekti?! Dosya, \u015fekil \u015fartlar\u0131na da uygun de\u011fildi. Kaynaklar, dipnotlar kabul edilen ve kullan\u0131lan standartta de\u011fildi. Bir \u015fey s\u00f6ylemedim. Yorum da yapmad\u0131m. Katk\u0131 sunup yard\u0131mc\u0131 olaca\u011f\u0131m\u0131 s\u00f6ylemekle yetindim.\u00a0 Dosyay\u0131 yan\u0131mda getirdi\u011fim \u00e7antaya itina ile yerle\u015ftirdim.<\/p>\n Vedala\u015ft\u0131k; ofisinden ayr\u0131ld\u0131m<\/p>\n Kad\u0131k\u00f6y\u2019den vapurla Emin\u00f6n\u00fc\u2019ne ge\u00e7erken dosyay\u0131 \u00e7antamdan yine itinayla \u00e7\u0131kard\u0131m ve \u015f\u00f6yle bir g\u00f6z att\u0131m. Bu kitap, Fahrettin K\u0131rz\u0131o\u011flu\u2019nun yazd\u0131\u011f\u0131; Lazlar\u0131, dillerini, kimliklerini yok sayan ve Lazlar\u0131n Orta-Asya\u2019dan geldi\u011fi tezlerini yayan yay\u0131nlara \u00e7ok yak\u0131n bir \u00e7al\u0131\u015fmayd\u0131.<\/p>\n Eve gelince hemen kitap \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131m. \u00c7e\u015fitli zamanlarda uzunca bir s\u00fcre M. Recai \u00d6zg\u00fcn ve Vali Amca\u2019n\u0131n birlikte yazd\u0131klar\u0131 s\u00f6ylenen bu \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 insanlara faydas\u0131 dokunabilecek ve Laz kimlik m\u00fccadelesine katk\u0131 sa\u011flayacak bir hale getirmek i\u00e7in yo\u011fun bir \u00e7aba harcad\u0131m. B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 yaparken madd\u00ee ve manev\u00ee \u015fahs\u00ee hi\u00e7bir beklentim yoktu; kazanc\u0131m da olmad\u0131 zaten. Tam aksine madd\u00ee ve manev\u00ee fedakarl\u0131klarda bulundum. Amac\u0131m; M. Recai \u00d6zg\u00fcn\u2019e ve Vali Amca\u2019ya resm\u00ee ideoloji ve resm\u00ee tarih tezlerine birer tokat att\u0131rmakt\u0131. Kolektif bilince katk\u0131 sunma amac\u0131mdan ba\u015fka bir niyetim olmad\u0131. Bu konudaki az veya \u00e7ok ba\u015far\u0131 beni tarifsiz memnun edecekti. Bu da yorulmalar\u0131m\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 gelen bir \u00f6d\u00fcl gibi bana yetiyordu.<\/p>\n B\u00f6ylelikle M. Recai \u00d6zg\u00fcn\u2019\u00fc Laz kimlik m\u00fccadelesine kazand\u0131rd\u0131m. Bir \u015fekilde resm\u00ee ideolojinin uygulamalar\u0131yla y\u00fczle\u015fmesi ve hesapla\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131m. Hem \u201cKafkasya Yaz\u0131lar\u0131\u201d hem de \u201cMjora\u201d adl\u0131 periyodiklerin yay\u0131n kurullar\u0131na girmesini; makalelerinin yay\u0131nlanmas\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131m. \u201cMjora\u201d adl\u0131 periyodikin birinci say\u0131s\u0131nda kendisiyle yap\u0131lan s\u00f6yle\u015fide anlatt\u0131klar\u0131yla, otuzlu y\u0131llarda Laz \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n okullarda maruz kald\u0131klar\u0131 fa\u015fist uygulamalar\u0131 a\u00e7\u0131\u011fa vurdu; bir d\u00f6neme tan\u0131kl\u0131k etti.<\/p>\n Bug\u00fcn pek kimse fark\u0131nda de\u011fil, ancak M. Recai \u00d6zg\u00fcn bir b\u00fct\u00fcn olarak \u00fclkenin kimlik ve demokrasi m\u00fccadelesi kahramanlar\u0131ndan birisidir. K\u0131ymeti gelecekte mutlaka anla\u015f\u0131lacak ve ad\u0131 sonsuza dek an\u0131lacakt\u0131r. Bu ise, topluma hizmet ve bir insan\u0131n ailesine b\u0131rakabilece\u011fi en g\u00fczel mirast\u0131r.<\/p>\n O zamanlar malum; g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki kadar bilgisayar yayg\u0131n de\u011fildi. Daktilo kullan\u0131yorduk. Bu ise, M. Recai \u00d6zg\u00fcn ve Vali Amca\u2019n\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131ndaki d\u00fczeltiler konusunda \u00e7e\u015fitli sorunlar\u0131n ya\u015fanmas\u0131na sebep oluyordu.\u00a0 M. Recai \u00d6zg\u00fcn de o \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 daktilo ile yazm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n Bir g\u00fcn telefon ettim ve M. Recai \u00d6zg\u00fcn\u2019\u00fcn Kad\u0131k\u00f6y\u2019deki ofisine gittim ve \u00fczerinde uzunca ve dikkatlice \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m dosyay\u0131 kendisine teslim ettim. O g\u00fcn Vali Amca da oradayd\u0131. Kendisiyle de orada m\u00fc\u015ferref olduk. \u0130lk ve son olarak kendisiyle orada bir araya geldik. 1997 y\u0131l\u0131 olmal\u0131; kendisini bir kez de Tell\u00e2lzade Sokakta, caminin yak\u0131n\u0131nda bir yerde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fc hat\u0131rl\u0131yorum. Ba\u015flar\u0131m\u0131zla selamla\u015ft\u0131k; hepsi o kadar. Bir daha da ne kendisini g\u00f6rd\u00fcm ne de kendisinden haber ald\u0131m.<\/p>\n Sonradan M. Recai \u00d6zg\u00fcn\u2019den \u00f6\u011frendim; Vali Amca, bu \u00e7al\u0131\u015fmadan \u00e7ekilmi\u015f. M. Recai \u00d6zg\u00fcn, \u201c\u00f6ns\u00f6z\u201d\u00fcn ilk b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde Necdet Kambur\u2019un, ikinci b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde de Hasan \u00c7elebi\u2019nin de\u011ferlendirmelerini aktarm\u0131\u015ft\u0131.\u00a0 \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc k\u0131sa b\u00f6l\u00fcmde ise, bana te\u015fekk\u00fcr ediyor ve \u015f\u00f6yle yaz\u0131yordu:<\/p>\n \u201cAyr\u0131ca gen\u00e7 dostum, Sevgili Ali \u0130hsan Aksamaz\u2019\u0131n destekten de \u00f6te, b\u00fcy\u00fck katk\u0131lar\u0131na i\u015faret etmek istiyorum. Gerek kaynak bulmadaki yard\u0131mlar\u0131, gerekse de kitab\u0131n yay\u0131na haz\u0131rlanmas\u0131nda g\u00f6sterdi\u011fi \u00e7abalar fedak\u00e2rl\u0131k s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 a\u015fan bir d\u00fczede olmu\u015ftur. Bir kez daha katk\u0131s\u0131 olan dostlara te\u015fekk\u00fcr ederim.\u201d<\/p>\n Esas olarak Ogni Dergisi\u201dnde, \u201cBirikim Dergisi\u201dnde, \u201cTarih ve Toplum Dergisi\u201dnde Megrel- Lazlara ili\u015fkin \u00e7\u0131kan makalelerimi ve \u00e7evirilerimi bir dosyada toplam\u0131\u015f ve \u00c7iviyaz\u0131lar\u0131na, daha do\u011frusu \u00d6zcan Sapan\u2019a \u00e7ok \u00f6nceden teslim etmi\u015ftim. Dosya, kitap olarak bask\u0131ya haz\u0131rd\u0131; Kas\u0131m 1996\u2019da da yay\u0131nlanacakt\u0131. Kitap fuara yeti\u015fecekti. Kitab\u0131n yay\u0131nlanmas\u0131n\u0131 sab\u0131rs\u0131zl\u0131kla bekliyordum. Kitab\u0131m\u0131n kapa\u011f\u0131 da haz\u0131rd\u0131. Kapa\u011f\u0131n koyu ye\u015fil olmas\u0131n\u0131 kararla\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131k.\u00a0 Kapak foto\u011fraflar\u0131n\u0131 se\u00e7mi\u015ftim. Dizayn \u00f6nerimle de \u00d6zcan Sapan kapa\u011f\u0131 haz\u0131rlad\u0131.<\/p>\n \u00d6n kapak, Lazlar\u0131n ge\u00e7mi\u015flerine ili\u015fkin, onlarla ba\u011flant\u0131l\u0131 alt\u0131 de\u011fi\u015fik foto\u011fraftan olu\u015fuyordu: Gonio kalesinden bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcm, dere \u00fcst\u00fcndeki kemer k\u00f6pr\u00fcn\u00fcn foto\u011fraf\u0131, k\u0131r\u0131k bir duvar Ha\u00e7\u2019\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc, iki adet \u00e7akmakl\u0131 pi\u015ftov ile bir kama kompozisyonunun foto\u011fraf\u0131 ve bize \u00f6zg\u00fc eski ince bir a\u011fa\u00e7 i\u015f\u00e7ili\u011fi \u00f6rne\u011fini yans\u0131tan bir foto\u011fraf. Bu foto\u011fraflar\u0131, \u201c\u00c7veneburi Dergisi\u201dnden Osman Nuri Mercan\u2019dan emaneten ald\u0131\u011f\u0131 alb\u00fcmlerden se\u00e7mi\u015ftim; \u00f6yle hat\u0131rl\u0131yorum. Kendisi \u015fi\u015fman olmas\u0131na ra\u011fmen, c\u00f6mert bir insand\u0131r.\u00a0 Arka kapak yaz\u0131s\u0131n\u0131 da yazd\u0131m. Daha do\u011frusu arka kapaktaki ilk \u00fc\u00e7 paragraf\u0131, bir zamanlar rahmetli \u00dcnal Cu\u011f ve Hayri Ersoy Kutarba\u2019n\u0131n yay\u0131nlad\u0131klar\u0131 \u201cAla\u015fara Dergisi\u201dne Lazlar hakk\u0131nda \u00f6nceden yazm\u0131\u015f oldu\u011fum ve yay\u0131nlanan bir makalemden ald\u0131m. Lazlar\u0131n ge\u00e7mi\u015fini k\u0131saca \u00f6zetleyen \u00fc\u00e7 \u00f6nemli paragraf.<\/p>\n Kitab\u0131m, \u00c7iviyaz\u0131lar\u0131\u2019ndan \u00e7\u0131kacakt\u0131. Yay\u0131nc\u0131 \u00d6zcan Sapan ile anla\u015fm\u0131\u015ft\u0131k. Aram\u0131zda yaz\u0131l\u0131 bir anla\u015fma yapmaya bile ihtiya\u00e7 duymam\u0131\u015ft\u0131k. Telif \u00fccreti beklentim yoktu; zaten olamazd\u0131 da.\u00a0 Piyasada dola\u015fan ve \u201cAnt Yay\u0131nlar\u0131\u201dn\u0131n budayarak yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u00e7evirmeni Hayri Hayrio\u011flu\u2019nun a\u011fz\u0131ndan da bizzat duydu\u011fum \u201cLazlar\u2019\u0131n Tarihi\u201d adl\u0131 kitaba kar\u015f\u0131 resm\u00ee ideoloji ve resm\u00ee tarih tezlerini a\u00e7\u0131\u011fa vuran, Laz kimlik m\u00fccadelesine katk\u0131 sunabilecek bir kitab\u0131n yay\u0131nlanmas\u0131yd\u0131 tek amac\u0131m. Hemen Hat\u0131rlatay\u0131m; \u0130sim babas\u0131 oldu\u011fum \u201cKafkasya Yaz\u0131lar\u0131\u201dn\u0131 da \u00c7iviyaz\u0131lar\u0131\u2019ndan yay\u0131nlayaca\u011f\u0131m\u0131z g\u00fcnlerin arefesiydi. Nitekim 1997 \u0130lkbahar\u2019\u0131nda da \u201cKafkasya Yaz\u0131lar\u0131\u201dn\u0131 yay\u0131nlad\u0131k; b\u00fcy\u00fck s\u00fckse yapt\u0131.<\/p>\n 1996 Yaz mevsimi. Tarihi tam olarak hat\u0131rlam\u0131yorum. Birg\u00fcn M. Recai \u00d6zg\u00fcn, beni telefonla arad\u0131. Katk\u0131 sundu\u011fum \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 kitap olarak bast\u0131rmak istedi\u011fini s\u00f6yl\u00fcyordu. Nereden yay\u0131nlatmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc sordu\u011fumda, \u201cAtmaca\u201d adl\u0131 kitab\u0131 yay\u0131nlatt\u0131\u011f\u0131 matbaa ile g\u00f6r\u00fc\u015fece\u011fini s\u00f6yledi. \u00d6zel yay\u0131n olacakt\u0131, \u201cAtmaca\u201d gibi yay\u0131nland\u0131\u011f\u0131ndan hi\u00e7 kimsenin haberi bile olmayacakt\u0131. Bir yay\u0131nevinden \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131n daha iyi olaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledim. Ancak tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 yoktu. Bu durumda akl\u0131ma ilk gelen \u00c7iviyaz\u0131lar\u0131 oldu. M. Recai \u00d6zg\u00fcn\u2019den birka\u00e7 g\u00fcn izin istedim.<\/p>\n Bu s\u00fcre i\u00e7inde dosyas\u0131n\u0131, o s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fi matbaadan yay\u0131nlatmas\u0131n\u0131 ertelemesini istedim. Benden cevap beklemesini s\u00f6yledim. Konuyu \u00f6nce \u201cNart Yay\u0131nc\u0131l\u0131k\u201ddan Hayri Ersoy Kutarba\u2019ya bir \u015fekilde \u00e7\u0131tlatt\u0131m. O s\u0131ralarda Hayri Ersoy Kutarba, adeta meteli\u011fe kur\u015fun at\u0131yordu durumdayd\u0131. Ekonomik durumu hi\u00e7 de iyi de\u011fildi. Bir s\u00fcr\u00fc kitap yay\u0131nlam\u0131\u015f; isteyene de g\u00f6ndermi\u015f, paralar\u0131n\u0131 bir t\u00fcrl\u00fc alamam\u0131\u015ft\u0131. Ekonomik darbo\u011fazdan ge\u00e7iyordu. M. Recai \u00d6zg\u00fcn\u2019\u00fcn \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 ancak para verebilirse \u201cNart Yay\u0131nc\u0131l\u0131k\u201dtan yay\u0131nlayabilirdi; bunu anlad\u0131m. Bunu durumu bile bile Hayri Ersoy Kutarba\u2019ya bu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n \u201cNart Yay\u0131nlar\u0131\u201dndan yay\u0131nlamas\u0131n\u0131 teklif dahi etmedim.<\/p>\n Lazlara ili\u015fkin yay\u0131nlar\u0131n, kimlik m\u00fccadelesine daha fazla katk\u0131 sa\u011flayaca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle, ayn\u0131 yerden yay\u0131nlanmalar\u0131n\u0131n daha iyi olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordum. \u00c7\u00fcnk\u00fc o zamanlar, g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki kadar Laz dili, k\u00fclt\u00fcr\u00fc kimli\u011fiyle bu kadar ilgilenen, yazan ve \u00e7izen donan\u0131ml\u0131 Laz ayd\u0131n\u0131 hen\u00fcz \u00e7ok yoktu.<\/p>\n Nihayetinde k\u0131sa bir s\u00fcre sonra M. Recai \u00d6zg\u00fcn\u2019\u00fc Kad\u0131k\u00f6y\u2019deki ofisinden ald\u0131m ve yine Kad\u0131k\u00f6y\u2019de, Cafera\u011fa Kapal\u0131 Spor Salonu\u2019nun hemen kar\u015f\u0131s\u0131nda bulunan \u201c\u00c7iviyaz\u0131lar\u0131\u201dna g\u00f6t\u00fcrd\u00fcm. Yay\u0131nc\u0131 \u00d6zcan Sapan, bizimle ofisinde g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc. M. Recai \u00d6zg\u00fcn, \u00d6zcan Sapan\u2019\u0131n ofisine hayran kald\u0131. Ger\u00e7ekten de bu ofis hayran kal\u0131nmayacak gibi de\u011fildi. M. Recai \u00d6zg\u00fcn, \u00d6zcan Sapan\u2019\u0131n vitrinlerde sergiledi\u011fi eski pipolar\u0131, eski pl\u00e2klar\u0131, radyo- pikab\u0131, film oynatma makinas\u0131 ve di\u011fer antika aletlerini g\u00f6rd\u00fc; etkilendi; yak\u0131ndan inceledi. \u00d6zcan Sapan\u2019\u0131n T\u00fcrk Sanat M\u00fczi\u011fi\u2019ni sevdi\u011fini ve bri\u00e7 oynamaktan zevk ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenince aralar\u0131nda \u00e7abucak bir samimiyet do\u011fdu.<\/p>\n S\u00f6z, M. Recai \u00d6zg\u00fcn\u2019\u00fcn \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na geldi. M. Recai \u00d6zg\u00fcn, elinde ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 torbadan al\u0131\u015fma dosyas\u0131n\u0131 \u00e7\u0131kard\u0131 ve \u00d6zcan Sapan\u2019\u0131n oturuyor oldu\u011fu masan\u0131n \u00fczerine b\u0131rakt\u0131. \u00d6zcan Sapan, \u201cAli \u0130hsan, bana konudan bahsetti. Ben de okuyup size g\u00f6r\u00fc\u015f belirtirim,\u201d dedi. \u00c7aylar i\u00e7ildi. \u0130kram edilen o leziz kurabiyeler bir i\u015ftahla yendi. Ben, konu\u015fmalar\u0131na hi\u00e7 kar\u0131\u015fmad\u0131m. Yaln\u0131zca onlar\u0131 dinledim. Arada bir bana da bak\u0131p konu\u015ftuklar\u0131 zaman, dinledi\u011fimi g\u00f6stermek i\u00e7in ba\u015f\u0131m\u0131 sallamakla yetindim. Bir saat kadar orada kald\u0131k. Art\u0131k ayr\u0131l\u0131k saati gelmi\u015fti. M. Recai \u00d6zg\u00fcn ve \u00d6zcan Sapan birbirlerine kartvizitlerini verdiler, telefonlar\u0131n\u0131 ald\u0131lar. G\u00f6r\u00fc\u015fmeleri bitti. \u00d6zcan Sapan, kendi kitaplar\u0131ndan birka\u00e7\u0131n\u0131 M. Recai \u00d6zg\u00fcn\u2019e hediye etti.\u00a0 M. Recai \u00d6zg\u00fcn ile birlikte oradan ayr\u0131ld\u0131k. M. Recai \u00d6zg\u00fcn\u2019\u00fc otob\u00fcs duraklar\u0131n\u0131n bulundu\u011fu meydana, \u015fimdiki karakolun bulundu\u011fu yere kadar g\u00f6t\u00fcrd\u00fcm; evine gidecekti. Bir s\u00fcre otob\u00fcs\u00fc bekledik. Otob\u00fcse kendisini bindirip u\u011furlad\u0131m. Ben ise, geri d\u00f6nd\u00fcm. \u201cNart yay\u0131nlar\u0131\u201dna gittim ve Hayri Ersoy Kutarba\u2019y\u0131 ziyaret ettim; sohbet ettik.<\/p>\n Birka\u00e7 g\u00fcn sonra yine \u00d6zcan Sapan ile bir araya geldik. M. Recai \u00d6zg\u00fcn\u2019\u00fcn dosyas\u0131 \u00fczerine g\u00f6r\u00fc\u015flerini belirtti: \u201cBu dosya bas\u0131labilir. Ancak daha \u00f6nce dedi\u011fim gibi, senin kitab\u0131nla, M. Recai \u00d6zg\u00fcn\u2019\u00fcn bu \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 paralel konular\u0131 i\u015fliyor. Hem senin hem onun kitab\u0131n\u0131 ayn\u0131 anda yay\u0131nlayamay\u0131z. Senin kitab\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde haz\u0131r. Fuar\u2019a kadar yay\u0131nlanm\u0131\u015f olur.\u201d<\/p>\n Bir an d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm: M. Recai \u00d6zg\u00fcn olduk\u00e7a ya\u015fl\u0131 bir insand\u0131. Kimli\u011fini de seviyordu. Bir\u00e7ok hata, eksiklik ve yanl\u0131\u015f\u0131na ra\u011fmen, bir kitap yazm\u0131\u015f ve benim katk\u0131lar\u0131ma da hi\u00e7 itiraz etmemi\u015fti. Ben daha gen\u00e7tim ve bir s\u00fcre daha, hatta bir y\u0131l daha bekleyebilirdim. Laz kimli\u011fi konusuna, ileri ya\u015fl\u0131 birisinin e\u011filmesi ve eser ortaya \u00e7\u0131karmas\u0131 hedef kitlede daha etkili olabilirdi. \u00d6zcan Sapan\u2019a \u015f\u00f6yle dedim: \u201cBen kitab\u0131m\u0131n yay\u0131nlanmas\u0131n\u0131 bir s\u00fcre geri \u00e7ekiyorum.\u201d \u00d6zcan Sapan ekledi: \u201cEn az bir y\u0131l!\u201d \u201cTamam,\u201d dedim ve hakk\u0131m\u0131, g\u0131yab\u0131nda M. Recai \u00d6zg\u00fcn\u2019e vermi\u015f oldum.\u00a0 Yaln\u0131zca yay\u0131n hakk\u0131m\u0131 de\u011fil, b\u00fcy\u00fck bir \u00f6zenle se\u00e7ti\u011fim foto\u011fraflarla ve eski bir makalemden se\u00e7ilmi\u015f arka kapak yaz\u0131s\u0131yla d\u00fczenlenmi\u015f kapa\u011f\u0131 da M. Recai \u00d6zg\u00fcn\u2019\u00fcn \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na devretmi\u015f oldum.\u00a0 M. Recai \u00d6zg\u00fcn\u2019\u00fcn kapa\u011fa, \u00f6zellikle de Ha\u00e7\u2019a itiraz edece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcm. Oysa O, \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na yapt\u0131\u011f\u0131m katk\u0131lar gibi, kapa\u011f\u0131 da itirazs\u0131z kabullendi.<\/p>\n Bu m\u00fcjdeli haberi M. Recai \u00d6zg\u00fcn\u2019e hemen telefonla bildirdim. Sevindi. Hem matbaaya para vermekten kurtuluyordu hem de kitab\u0131 bilinen bir yay\u0131nevinden yay\u0131nlanacakt\u0131. Kitap depolama, kitaplar\u0131 okuyucuya ula\u015ft\u0131rma gibi s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131 da olmayacakt\u0131. \u0130kinci kez M. Recai \u00d6zg\u00fcn\u2019\u00fc ve \u00d6zcan Sapan\u2019\u0131 bulu\u015fturdum. Bu sefer konu s\u00f6zle\u015fme ve telif konusu idi. Genelde yazarlar, kitaplar\u0131n\u0131n \u00e7ok sataca\u011f\u0131n\u0131 ve yay\u0131nevlerinin de kendilerini kaz\u0131klayaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler. Bu g\u00f6r\u00fc\u015fmede, M. Recai \u00d6zg\u00fcn\u2019de b\u00f6yle bir yakla\u015f\u0131m ve g\u00fcvensizlik sezinledim. Ben yine konu\u015fmalar\u0131na kar\u0131\u015fmad\u0131m. Yaln\u0131zca onlar\u0131 dinledim. Yine ikram edilen o kurabiyeleri \u00e7ay e\u015fli\u011finde afiyetle yemekle me\u015fgul oldum. \u00d6zcan Sapan da, M. Recai \u00d6zg\u00fcn\u2019\u00fcn bu telif ve s\u00f6zle\u015fme konular\u0131nda bir kayg\u0131s\u0131 oldu\u011funu sezinlemi\u015f olmal\u0131 ki; \u201cSiz istedi\u011finiz \u015fekilde bir s\u00f6zle\u015fme haz\u0131rlay\u0131n; getirin; ben kabul ediyorum, imzalar\u0131m\u201d diyerek olduk\u00e7a centilmence bir tav\u0131r g\u00f6sterdi. Nitekim bir s\u00fcre sonra, bir ba\u015fka g\u00fcn birlikte yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc toplant\u0131m\u0131zda \u00d6zcan Sapan, M. Recai \u00d6zg\u00fcn\u2019\u00fcn iki n\u00fcsha olarak haz\u0131rlay\u0131p imzalad\u0131\u011f\u0131 s\u00f6zle\u015fmenin iki n\u00fcshas\u0131n\u0131 da iyice okumadan imzalad\u0131; bir n\u00fcshay\u0131 M. Recai \u00d6zg\u00fcn\u2019e kibarca uzatt\u0131, di\u011fer n\u00fcshay\u0131 da itinayla \u00e7ekmecesine koydu.<\/p>\n Kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 iyi niyet ifadelerinden ve benim de her ikisini tebrik etmemden sonra \u00d6zcan Sapan \u015f\u00f6yle dedi: \u201c\u015eu dosyay\u0131 \u00f6nce edebiyat \u00f6\u011fretmeni bir arkada\u015f\u0131m\u0131z var; ona okutturaca\u011f\u0131m. Sonra dizgisi olacak. Bu dizgiyi Ali \u0130hsan okuyacak, gerekirse yeniden katk\u0131 sunacak. Bask\u0131dan \u00f6nceki halini tekrar size okutturaca\u011f\u0131m Recai Amca.\u201d \u00d6zcan Sapan, Kitab\u0131n ad\u0131n\u0131n \u201cLazlar\u201d olaca\u011f\u0131n\u0131 da belirtti.<\/p>\n B\u00f6ylece o g\u00fcn, kesin olarak kitab\u0131m\u0131n ad\u0131n\u0131, kapa\u011f\u0131n\u0131 ve yay\u0131nlanma zaman\u0131n\u0131 hi\u00e7bir kar\u015f\u0131l\u0131k beklemeden M. Recai \u00d6zg\u00fcn\u2019\u00fcn dosyas\u0131na g\u00f6n\u00fcll\u00fc olarak devretmi\u015f oldum.<\/p>\n \u0130sterseniz, \u015fimdi de M. Recai \u00d6zg\u00fcn\u2019\u00fcn dosyas\u0131na, yukar\u0131da \u00e7e\u015fitli yerlerde belirttiklerimin d\u0131\u015f\u0131nda, ne gibi katk\u0131lar sundu\u011fumdan da bahsedeyim k\u0131saca. Kitaba bir b\u00f6l\u00fcm olarak, \u201cLaz G\u00f6\u00e7leri ve N\u00fcfus Hareketleri\u201d b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc ekledim. Burada eski ve yeni adlar\u0131yla tarihsel Laz yerle\u015fim birimlerinin adlar\u0131n\u0131 ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak verdim. \u201cGenel Olarak Lazca\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 b\u00f6l\u00fcme, rahmetli \u00dcnal Cu\u011f ve Hayri Ersoy Kutarba\u2019n\u0131n yay\u0131nlad\u0131klar\u0131 \u201cAla\u015fara Dergisi\u201d i\u00e7in Peacock\u2019un \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131ndan faydalanarak haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131m ve bu derginin Temmuz 1995\/ 4. say\u0131s\u0131nda yay\u0131nlanan \u201cKar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 Kafkas Dilleri S\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fc\u201dn\u00fc de ekledim. Kitaba bir de \u201cK\u0131sa Kronoloji\u201d b\u00f6l\u00fcm\u00fc ve \u201ckaynaklar\u0131\u201db\u00f6l\u00fcm\u00fc eklemeyi ihmal etmedi. Ekledi\u011fim bu b\u00f6l\u00fcmlere ad\u0131m\u0131 yazmay\u0131 do\u011fru bulmad\u0131m. M. Recai \u00d6zg\u00fcn\u2019\u00fcn Hopal\u0131 Faik Efendi ve \u0130skender Tzita\u015fi\u2019ye ili\u015fkin bilgisi yoktu. Onlarla ilgili bilgileri de \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na ekledim.<\/p>\n Hat\u0131rlad\u0131\u011f\u0131m kadar\u0131yla; \u00d6zcan Sapan, on be\u015f- yirmi g\u00fcn kadar sonra M. Recai \u00d6zg\u00fcn\u2019\u00fcn \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n ilk \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131 bana teslim etti. B\u00f6ylece ilk tahsihe ba\u015flam\u0131\u015f oldum. Ard\u0131ndan ikinci ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc tahsihleri yapt\u0131m. Art\u0131k s\u00f6z M. Recai \u00d6zg\u00fcn ve \u00d6zcan Sapan\u2019da idi. Aradan \u00e7ekildim. Kitap fuar\u0131 da yakla\u015f\u0131yordu. B\u00f6ylece M. Recai \u00d6zg\u00fcn\u2019\u00fcn dosyas\u0131 \u201cLazlar\u201d ad\u0131yla Kas\u0131m 1996\u2019da birinci bask\u0131s\u0131n\u0131 yapt\u0131. M. Recai \u00d6zg\u00fcn, 23 Kas\u0131m 1996\u2019da bana imzalad\u0131\u011f\u0131 bu kitab\u0131na \u015fu notu d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc: \u201cSn. A. \u0130hsan Aksamaz\u2019a. Benden \u00e7ok emeklerinin an\u0131s\u0131na.\u201d<\/p>\n \u201cLazlar\u201d\u0131n bende bir de \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bask\u0131s\u0131 var. O bask\u0131 2000 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lm\u0131\u015f. M. Recai \u00d6zg\u00fcn, o bask\u0131y\u0131 da imzalayarak bana hediye etmi\u015fti.<\/p>\n Kitap ilgi uyand\u0131rd\u0131. Tan\u0131tmak i\u00e7in de \u00e7aba harcad\u0131m. M. Recai \u00d6zg\u00fcn\u2019\u00fcn \u201cLazlar\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 bu \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 haks\u0131z ele\u015ftirilere de u\u011frad\u0131, kendisine sata\u015f\u0131ld\u0131. Yine kendisini yaln\u0131z b\u0131rakmad\u0131m; sahip \u00e7\u0131kt\u0131m. \u201cHem\u015finli\u201d bir akademisyen, Dr. E. G\u00fcrsel Ersoy, \u201cDemokrasi Gazetesi\u201dnin 6 Nisan 1997 tarihli n\u00fcshas\u0131na yazd\u0131\u011f\u0131 \u201cYetersiz Bir Laz K\u00fclt\u00fcr\u00fc Ara\u015ft\u0131rmas\u0131\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 makalesiyle M. Recai \u00d6zg\u00fcn\u2019\u00fc, \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fcmsedi. Resm\u00ee ideoloji ve resm\u00ee tarih tezleriyle y\u00fczle\u015fip hesapla\u015fmay\u0131 g\u00f6ze alamayan Dr. E. G\u00fcrsel Ersoy, Laz kimlik m\u00fccadelesi veren ya\u015fl\u0131 bir insana sayg\u0131 g\u00f6stermeyi de bilemedi; resm\u00ee Ermeni ideolojisi ve tarih tezleri \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda hareket etti; o talihsiz sat\u0131rlar\u0131 bir \u201cK\u00fcrt Gazetesi\u201dnde yay\u0131nland\u0131.<\/p>\n Lazlar\u0131n kimliklerine sahip \u00e7\u0131kmas\u0131, yaln\u0131zca \u201cT\u00fcrk\u201d milliyet\u00e7ilerini ve onlar\u0131n resm\u00ee ideoloji ve resm\u00ee tarih tezlerini savunanlar\u0131 de\u011fil, T\u00fcrkiye\u2019de Ermenistan\u2019\u0131n resm\u00ee ideoloji ve resm\u00ee tarih tezlerini savunan kimi \u201cHem\u015finli ayd\u0131nlar\u0131\u201d da, Yunanistan\u2019\u0131n resm\u00ee ideoloji ve resm\u00ee tarih tezlerini savunan kimi \u201cPontoslu ayd\u0131nlar\u0131\u201d da, G\u00fcrcistan\u2019\u0131n resm\u00ee ideoloji ve resm\u00ee tarih tezlerini savunan kimi \u201cG\u00fcrc\u00fc ayd\u0131nlar\u0131\u201d da rahats\u0131z etmi\u015fti. Hepsi de koro halinde hareket ediyordu: \u201cNereden \u00e7\u0131kt\u0131 bu Lazlar!\u201d<\/p>\n Gelen bu tepkiler, do\u011fru bir yolda oldu\u011fumuzu ve benim de ki\u015fisel olarak kitaba katk\u0131 sunmakla do\u011fru bir i\u015f yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131 g\u00f6steriyordu. Laz ayd\u0131nlar\u0131 olarak, M. Recai \u00d6zg\u00fcn\u2019e sahip \u00e7\u0131kt\u0131k; \u201cDemokrasi Gazetesi\u201dne ortak bir a\u00e7\u0131klama g\u00f6nderdik.\u00a0 O s\u0131ralar \u0130smail Avc\u0131 Bucakli\u015fi ve Esat Sar\u0131 \u201c105.7 \u00c7evre Radyo\u201dda \u201cTanura\u201d adl\u0131 bir program yap\u0131yorlard\u0131. M. Recai \u00d6zg\u00fcn\u2019\u00fcn o radyo program\u0131na kat\u0131lmas\u0131n\u0131 ve kendisinin nezdinde Laz Halk\u0131\u2019na yap\u0131lan sald\u0131r\u0131ya cevap verilmesini sa\u011flad\u0131k.\u00a0 Ben de konunun unutulmamas\u0131 i\u00e7in bir makale yazd\u0131m; \u201cDemokrasi Gazetesi\u201dne g\u00f6nderdim.\u00a0 Bu makale \u00e7ok sonra \u201cKafkasya Yaz\u0131lar\u0131\u201dn\u0131n 1999 \u0130lkbahar say\u0131s\u0131nda da yay\u0131nlanacakt\u0131<\/p>\n Kendisi Laz kimlik m\u00fccadelesine cidd\u00ee\u00a0 katk\u0131lar sunmu\u015f bir Laz ayd\u0131n\u0131yd\u0131. Kendisini sayg\u0131yla an\u0131yorum. Onun vefat\u0131ndan sonra, \u201cM. Recai \u00d6zg\u00fcn: \u2018Tatara tititiri\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 bir makaleyi kaleme alarak \u00e7e\u015fitli yerlerde yay\u0131nlatt\u0131m; an\u0131s\u0131n\u0131n ya\u015famas\u0131n\u0131 sa\u011flamak istedim.<\/li>\n<\/ol>\n 1996 Kas\u0131m\u2019\u0131nda yay\u0131nlanamayan kitab\u0131m ancak bir y\u0131l sonra yay\u0131nland\u0131. 1997 Kas\u0131m\u2019\u0131nda yay\u0131nlanacak olan kitab\u0131m i\u00e7in bir ba\u015fl\u0131k sorunu ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. \u201cLazlar\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kullanamazd\u0131k, o ad\u0131n kullan\u0131m hakk\u0131n\u0131 g\u00f6n\u00fcll\u00fc olarak M. Recai \u00d6zg\u00fcn\u2019\u00fcn kitab\u0131na vermi\u015ftim. \u015eimdi ba\u015fka bir ad bulmal\u0131yd\u0131k. Olduk\u00e7a zorland\u0131m. Birg\u00fcn, \u00d6zcan Sapan telefonla arad\u0131 ve kitap i\u00e7in uygun bir ba\u015fl\u0131k buldu\u011funu s\u00f6yledi: \u201cKafkasya\u2019dan Karadeniz\u2019in Tarihsel Yolculu\u011fu\u201d. Hemen itiraz ettim: \u201cLazlar, tarihsel olarak ya\u015fad\u0131klar\u0131 Do\u011fu Karadeniz B\u00f6lgesi\u2019nin yerli halk\u0131. Bu ba\u015fl\u0131k, Lazlar\u0131n bu b\u00f6lgeye sonradan geldiklerini \u00e7a\u011fr\u0131\u015ft\u0131r\u0131yor.\u201d \u00d6zcan Sapan, bu yolculu\u011fun co\u011fraf\u00ee bir yolculuk de\u011fil, tarih i\u00e7inde bir yolculuk oldu\u011funu s\u00f6yledi ve bu ba\u015fl\u0131k konusunda beni ikna etti. B\u00f6ylece kitab\u0131m\u0131n isim babas\u0131 \u00d6zcan Sapan oldu.<\/p>\n \u015eimdi s\u0131ra kapa\u011fa geldi! Kapa\u011f\u0131 Paxajans haz\u0131rlad\u0131. Yine Osman Nuri Mercan\u2019dan\u00a0 emanet olarak ald\u0131\u011f\u0131m alb\u00fcmlerden birinden faydaland\u0131k. \u00d6n kapak beyazd\u0131. Bu beyazl\u0131k i\u00e7inde, Kortuli Alboni ile Tzate Batsa\u015fi\u2019nin \u00e7ok \u00f6nceden bana g\u00f6nderdi\u011fi Lazca bir mektubun bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc yer al\u0131yordu. \u00d6n kapa\u011f\u0131n orta bir yerinde de s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fim o alb\u00fcmlerden tarad\u0131\u011f\u0131m\u0131z renkli bir foto\u011fraf yer ald\u0131.<\/p>\n \u201cKafkasya\u2019dan Karadeniz\u2019in Tarihsel Yolculu\u011fu\u201d da ayn\u0131 M. Recai \u00d6zg\u00fcn\u2019\u00fcn \u201cLazlar\u201d adl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 gibi olduk\u00e7a ilgi g\u00f6rd\u00fc; ayn\u0131 \u015fekilde de sata\u015fmalara u\u011frad\u0131. \u00d6mer Y\u0131lmaz, Sinop\u2019ta ayda bir yay\u0131nlanan \u201cBizim Karadeniz\u201d adl\u0131 tabldot gazetenin A\u011fustos 1998\/ 7. say\u0131s\u0131nda M. Recai \u00d6zg\u00fcn\u2019\u00fcn \u201cLazlar\u201d, \u201cMuhammed Vanili\u015fi ve Ali Tandilava\u2019n\u0131n \u201cLazlar\u2019\u0131n Tarihi\u201d, Gerg Am\u0131cba\u2019n\u0131n \u201cOrta \u00c7a\u011f\u2019da Abhazlar- Lazlar\u201d ve benim \u201cKafkasya\u2019dan Karadeniz\u2019e Lazlar\u0131n Tarihsel Yolculu\u011fu\u201d adl\u0131 kitaplar\u0131m\u0131z\u0131 hedef ald\u0131 ve bilindik a\u011f\u0131zla sata\u015ft\u0131. Kendisine bir mektup g\u00f6nderdim. 2001\u2019de Ali R\u0131za Sakl\u0131, internet ortam\u0131nda yay\u0131nlanan \u201cNet Gazete\u201dde, durduk yerde benim \u201cAlman ajan\u0131\u201d oldu\u011fumu il\u00e2n etti! Kendisine noter kanal\u0131yla bir ihtarname g\u00f6nderdim. Semih Tufan G\u00fclaltay, \u201c2003 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlanan \u201cTanr\u0131lar\u0131\u2019\u0131n T\u00fcrk\u2019leri\u201d adl\u0131 kitab\u0131nda beni \u201cb\u00f6l\u00fcc\u00fc\u201d ve \u201cLazistanc\u0131 tayfas\u0131\u201dndan olarak niteledi. Kendisine telefon a\u00e7t\u0131m. En talihsiz ve komik \u201cele\u015ftiri\u201d de yay\u0131n kurulu \u00fcyesi oldu\u011fum \u201cMjora\u201d adl\u0131 derginin ikinci say\u0131s\u0131nda bir makalesi yay\u0131nlanan \u201cbir dostumuz (Osman P\u0306izma\/ Osman Kuyumcu)\u201ddan geldi. \u00c7ok sonra kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131zda kendisine neden b\u00f6yle bir makale yazma ihtiyac\u0131 hissetti\u011fini sordum. Kendince a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. \u00dcmit ederim, belki bu \u201cdostumuz\u201d o makaleyi kaleme almas\u0131n\u0131n ger\u00e7ek sebebini bir g\u00fcn a\u00e7\u0131klama cesaretini kendisinde bulur. Hemen ayn\u0131 d\u00f6nemde \u201cLaz K\u00fclt\u00fcr\u00fc\u201d ad\u0131na Almanya\u2019dan yay\u0131n yapan \u201cDutxe.com\u201d adl\u0131 internet sitesinin \u201cziyaret\u00e7i yorumu k\u00f6\u015fesinde\u201d de \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ma kar\u015f\u0131 takma isimlerle bir karalama kampanyas\u0131 ba\u015flat\u0131ld\u0131. Kim oldu\u011funu bilemedi\u011fim site edit\u00f6r\u00fcne bir a\u00e7\u0131klama g\u00f6nderdim; yay\u0131mlad\u0131. Ancak \u201cziyaret\u00e7i yorumu k\u00f6\u015fesinde\u201d takma adlarla \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131 ve \u015fahs\u0131m\u0131 hedef alarak itibars\u0131zla\u015ft\u0131rmak isteyen yorumlar\u0131n yay\u0131nlanmas\u0131na yine de yol verdi. \u00dcmit ederim, \u201cDutxe com\u201dun edit\u00f6r\u00fc de belki bir g\u00fcn bu kampanyaya neden \u00e7anak tuttu\u011funu a\u00e7\u0131klama cesaretini kendisinde bulur.<\/p>\n 2000\u2019li y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131yd\u0131. \u0130nternet T\u00fcrkiye\u2019ye yeni giriyordu. Benim kimlik m\u00fccadelesi y\u00fcr\u00fctmemden, kararl\u0131 bir \u015fekilde yazma ve yay\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131mdan korkan ve adlar\u0131yla ve ak\u0131llar\u0131 ve bilgileriyle beni ele\u015ftirecek cesaretleri olmayan kimlik ve ki\u015filikleri me\u00e7hul ve hastal\u0131kl\u0131 kimi \u015fah\u0131slar internet ortam\u0131ndan da yine bana sald\u0131rmay\u0131 ihmal etmediler. \u201cKimi dostlar\u201d\u0131n yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 baz\u0131 internet sitelerinin forum sayfalar\u0131nda da bile \u201cme\u00e7hul ki\u015filer\u201d taraf\u0131ndan hedef al\u0131nd\u0131m, hedef g\u00f6sterildim. Gariptir; kimi Laz ayd\u0131nlar\u0131 ise, bana yap\u0131lan her t\u00fcrden sald\u0131r\u0131y\u0131 ve \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131 g\u00f6rmedi, g\u00f6rmek istemedi. Bunun yerine Lazlar\u0131n kimlik m\u00fccadelesinden rahats\u0131z olan \u201cHem\u015finli kimi ayd\u0131nlar\u201d ile \u201cPontoslu kimi ayd\u0131nlar\u0131n\u201d d\u00fcmen suyuna girmeyi ye\u011fleyenler oldu. Bunlar boyunlar\u0131na davul tak\u0131p \u201ctokmak\u00e7\u0131\u201d arad\u0131lar. Ancak ben kendimi geli\u015ftirmeye ve yenilemeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. Kimsenin oyunca\u011f\u0131 olmadan kimlik m\u00fccadelesine devam ediyorum; yaz\u0131yorum, \u00e7iziyorum, yay\u0131ml\u0131yorum; Lazca dersler veriyorum.<\/p>\n M\u00fccadelemiz ve beklentimiz Laz kimli\u011finin tan\u0131nmas\u0131 ve gelece\u011fe kurumsal olarak ta\u015f\u0131nmas\u0131d\u0131r. Tarihsel Laz yerle\u015fim birimlerinin Lazca adlar\u0131n\u0131n resm\u00ee olarak kullan\u0131lmas\u0131 ve tabelalarda yer almas\u0131, okullarda anadili olarak Lazcan\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak okutulmas\u0131, TRT\u2019nin\u00a0 Lazca radyo ve televizyon yay\u0131nlar\u0131 yapmas\u0131, Lazlar\u0131n ya\u015fad\u0131klar\u0131 y\u00f6relerdeki \u00fcniversitelerde Laz dili, edebiyat\u0131 ve tarihi\u00a0 b\u00f6l\u00fcmlerinin ve enstit\u00fclerinin\u00a0 a\u00e7\u0131lmas\u0131 \u00f6ncelikli taleplerimizdir. Bu talepler yaln\u0131zca T\u00fcrkiye ile s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fildir. G\u00fcrcistan Lazlar\u0131n\u0131n da, Abhazya Lazlar\u0131n\u0131n da, Rusya Federasyonu Lazlar\u0131n\u0131n da kimliklerinin tan\u0131nmas\u0131 ve ya\u015fat\u0131lmas\u0131 i\u00e7in ilgililerin tedbirler almas\u0131 ve uygulamalar ba\u015flatmas\u0131 da beklentilerimiz aras\u0131ndad\u0131r. Tabi b\u00fct\u00fcn bu konu, kolektif alg\u0131 ve yine kolektif m\u00fccadeleyi gerektirmektedir.<\/p>\n Pazartesi g\u00fcn\u00fc \u00d6zcan Sapan ile telefonda g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fcm. Kitab\u0131m\u0131n mevcudunun kalmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi. Kitab\u0131n yeni bask\u0131s\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. Bu bask\u0131 i\u00e7in bir a\u00e7\u0131klama yaz\u0131s\u0131 yazmam gerekiyor. Maceral\u0131 bir yay\u0131nlanma hik\u00e2yesi olan ve art\u0131k mevcudu da kalmayan, ancak i\u00e7eri\u011fiyle g\u00fcncelli\u011fini h\u00e2l\u00e2 koruyan ve \u00fcstelik hakk\u0131nda da tek bir ele\u015ftiri yaz\u0131lmayan \u201cKafkasya\u2019dan Karadeniz\u2019e Lazlar\u2019\u0131n Tarihsel Yolculu\u011fu\u201d adl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131n ikinci bask\u0131s\u0131 \u00fcmit ederim yeni okuyucular\u0131yla en k\u0131sa zamanda bulu\u015fmas\u0131yd\u0131. (14 II 2013, Yusufbulut.com)<\/p>\n (\u00d6nerilen okumalar<\/strong>: Ali \u0130hsan Aksamaz, \u201cLaz Enstit\u00fcs\u00fc Denince (Alg\u0131lad\u0131klar\u0131m- Beklentilerim)- AR\u015e\u0130V\u201d, 22 XII 2012, yusufbulut.com\/ circassiancenter.com.tr; Ali \u0130hsan Aksamaz, \u201cLaz Enstit\u00fcs\u00fc\u201d Toplant\u0131s\u0131nda S\u00f6ylediklerim, G\u00f6zlem, Ele\u015ftiri ve \u00d6nerilerim (AR\u015e\u0130V)\u201d, 15 II 2013, yusufbulut.com\/ circassiancenter.com.tr; Ali \u0130hsan Aksamaz, \u201cLazcan\u0131n Yazar\u0131 ve \u015eairi: Munir Y\u0131lmaz Avc\u0131\u201d, 08 II 2013, lazca.org\/ circassiancenter.com.tr; Ali \u0130hsan Aksamaz, \u201cMunir Y\u0131lmaz Avc\u0131 (1939- 2016)\u201d, 15 XII 2020, sonhaber.ch\/ circassiancenter.com.tr; Ali \u0130hsan Aksamaz, \u201cLaz Ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n Giri\u015fimine Bas\u0131ndan Tepkiler\u201d, 14 V 2022, sonhaber.ch\/ circassiancenter.com.tr; Ha\u015fim Akman, \u201cLaz Enstit\u00fcs\u00fc Kuruluyor\u201d, (A Akt\u00fcel Dergisi, say\u0131 66, 8- 14 Ekim 1992; Haber- s\u00f6yle\u015fiyi yay\u0131na haz\u0131rlayan: Ali \u0130hsan Aksamaz), 8 V 2022 sonhaber.ch, circassiancenter.com.tr; Orhan Bayramin: \u201cLaz Edebiyat\u0131 1996\u2019dan fersah fersah ileride!\u201d, 31 I 2021, sonhaber.ch\/ circassiancenter.com.tr)<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Ali İhsan Aksamaz Mecit Çakırusta’yı tanırsınız; geçen yıl Şubat ayında “Dutxuri P̆alik̆ari” adlı kitabı “Lazik̆a Yayın Kollektifi”nden yayınlanmıştı. Ben kendisini abartısız elli yıldır tanırım; ailecek görüşürüz; komşuyduk; babamın eski tanıdıklarından bir tanesidir. Kendisinin Pendik’te bir mekânı var; orayı işletir uzun yıllardır. Eskiden evim Topkapı civarındaydı. Topkapı’dan Pendik’e gitmek, ziyarette bulunmak ve dönmek insanın tam bir […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[135],"tags":[],"class_list":["post-32271","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-yazarlar-ali-ihsan-aksamaz-laz-kulturu","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/32271","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=32271"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/32271\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":32281,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/32271\/revisions\/32281"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=32271"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=32271"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=32271"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"\"](\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/2-Lazlara-Iliskin-Iki-Kitap.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/3-Lazlara-Iliskin-Iki-Kitap.jpg\")
\n
\n
\n
\n
\n
![\"\"](\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/4-Lazlara-Iliskin-Iki-Kitap.jpg\")
\n
![\"\"](\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/5-Lazlara-Iliskin-Iki-Kitap.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/6-Lazlara-Iliskin-Iki-Kitap.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/7-Lazlara-Iliskin-Iki-Kitap.jpg\")