![\"\"](\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/AMERIKADAN-NEDEN-BIR-TOLSTOY-CIKMADI-bb.png\")
<\/p>\n<\/p>\n
Muhsin K\u0131z\u0131lkaya Y\u00fcz, iki y\u00fcz y\u0131ldan beri; Tolstoy, Dostoyevski, Gogol, \u00c7ehov, Pasternak, Zamyatin gibi d\u00fcnya edebiyat\u0131n\u0131n a\u015f\u0131lamaz denilen zirveleri neden Rusya gibi geri bir k\u00f6yl\u00fc toplumunda y\u00fckseldiler de neredeyse ayn\u0131 s\u00fcrede bilimde, sanatta, teknolojide, sinemada ve akl\u0131n\u0131za gelebilecek bir\u00e7ok alanda \u00f6nc\u00fcl\u00fck yapan ABD\u2019de ortaya \u00e7\u0131kmad\u0131lar?<\/strong><\/p>\n Bu soru \u00e7ok uzun bir s\u00fcreden beri kafam\u0131n i\u00e7inde dolan\u0131p duruyor. Kendime g\u00f6re baz\u0131 cevaplar bulduysam da bulduklar\u0131m\u0131n hi\u00e7birisi beni tatmin etmedi; ta ki \u201cbilim kurgu edebiyat\u0131n\u0131n anas\u0131\u201d<\/strong> olarak kabul edilen \u201cYerdeniz B\u00fcy\u00fcc\u00fcs\u00fc\u201d<\/strong> ve \u201cM\u00fclks\u00fczler\u201d<\/strong> gibi muhte\u015fem romanlar yazm\u0131\u015f olan Amerikal\u0131 yazar Ursula K. Le Guin\u2019in \u201cKad\u0131nlar, R\u00fcyalar, Ejderhalar\u201d<\/strong> (Metis Yay\u0131nlar\u0131) kitab\u0131nda toplanm\u0131\u015f olan nefis denemelerinden birisi olan \u201cRuhtaki Stalin\u201d<\/strong> denemesini okuyana kadar. Bu denemede Le Guin, arad\u0131\u011f\u0131m cevab\u0131 m\u00fckemmel bir bi\u00e7imde izah ediyordu.<\/p>\n *<\/p>\n Bir toplumda b\u00fcy\u00fck sanat\u00e7\u0131lar\u0131n \u00e7\u0131kmas\u0131, o toplumun kendine olan inanc\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. Asl\u0131nda bu her alanda b\u00f6yle. Kendine g\u00fcvenen b\u00fcy\u00fck toplumlar, b\u00fcy\u00fck i\u015fler ba\u015far\u0131r, biz bunu yapamay\u0131z diyenler de o g\u00fcne kadar ne yapt\u0131larsa yapt\u0131klar\u0131yla yetinmek zorunda kal\u0131r. Amerika, dolay\u0131s\u0131yla kapitalizm her \u015feye \u201cmeta\u201d g\u00f6z\u00fcyle bakar. \u201cKapitalizm g\u00f6lgesini satamad\u0131\u011f\u0131 a\u011fac\u0131 keser\u201d<\/strong> demi\u015fler ya o hesap. Le Guin, Amerika\u2019da bir Tolstoy\u2019un, bir Pasternak\u2019\u0131n, bir Zamyatin\u2019in \u00e7\u0131kmamas\u0131n\u0131, Amerikal\u0131lar\u0131n i\u00e7lerinde bu t\u00fcr insanlar\u0131n \u201c\u00e7\u0131kabilece\u011fi ihtimaline inanmamalar\u0131na\u201d ba\u011flar. Ona g\u00f6re Ruslar\u0131n tuhaf taraf\u0131, sanata, sanat\u0131n insanlar\u0131n zihinlerini de\u011fi\u015ftirebilece\u011fine olan inan\u00e7lar\u0131d\u0131r. <\/strong>Buna y\u00fcrekten inan\u0131yorlar. Bu y\u00fczden de sanat\u00e7\u0131lar\u0131 hem \u00e7ok seviyor hem de onlardan \u00e7ok korkuyorlar. Her memleket lay\u0131k oldu\u011fu bi\u00e7imiyle y\u00f6netilir derler ya, bu s\u00f6zden yola \u00e7\u0131karak Le Guin, \u201cHer \u00fclke hak etti\u011fi sanat\u00e7\u0131lar\u0131 bulur,\u201d <\/strong>der.<\/p>\n *<\/p>\n Kitaptan, \u015fiirden, romandan, resimden, m\u00fczikten h\u00fclasa sanattan korkan h\u00fck\u00fcmetler, muktedirler, piyasa sans\u00fcrc\u00fcleri; sanat\u00e7\u0131lar\u0131n, romanc\u0131lar\u0131n, \u015fairlerin kendileri gibi olmas\u0131n\u0131 isterler. Ba\u015fka bir deyimle, kendi ho\u015flar\u0131na gidebilecek \u00fcr\u00fcnler vermelerini beklerler onlardan. Bunu da kendi iktidarlar\u0131n\u0131n \u00f6mr\u00fcn\u00fc uzatmak i\u00e7in yapt\u0131klar\u0131n\u0131 itiraf etmez, \u201ctoplumsal hassasiyetleri\u201d g\u00f6zettiklerini, \u201ctoplumun birli\u011fini\u201d muhafaza ettiklerini, \u201cgenel ahlak\u0131\u201d koruduklar\u0131n\u0131 s\u00f6ylerler. B\u00f6ylesi toplumlarda, \u201cH\u00fck\u00fcmeti ele\u015ftirmeyin, hepimizi mutsuz edecek \u015feyleri yazmay\u0131n, s\u00f6ylemeyin, dillendirmeyin, kahramanl\u0131klar\u0131m\u0131z\u0131, \u015fanl\u0131 ecdad\u0131m\u0131z\u0131, ge\u00e7mi\u015fteki tarihsel ba\u015far\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131, bilimde, teknikte ula\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z d\u00fczeyi, devrimin faziletlerini, mutlu mutlu g\u00fcl\u00fcmseyen i\u015f\u00e7ileri, huzur i\u00e7inde k\u00f6yl\u00fcleri yaz\u0131n, toplumun ger\u00e7eklerini dillendirin, herkese umut a\u015f\u0131lay\u0131n, moralleri bozmay\u0131n\u201d<\/strong> diyen baz\u0131 g\u00fc\u00e7ler ve onlar\u0131n hayaletleri dola\u015f\u0131r sanat\u00e7\u0131lar\u0131n \u00fczerinde.<\/p>\n Totaliter bir\u00e7ok \u00fclkede oldu\u011fu gibi; Bol\u015fevik \u0130htilali sonras\u0131nda Rusya\u2019da b\u00fcy\u00fck besteci \u015eostakovi\u00e7, \u015fair Ahmatova ve bir\u00e7ok sanat\u00e7\u0131n\u0131n hayat\u0131n\u0131 kayd\u0131ran Stalin\u2019in K\u00fclt\u00fcr Bakan\u0131 Jdanov diye bir \u201ckomiser\u201d vard\u0131 mesela.<\/strong><\/p>\n Oysa Amerika\u2019da tarih boyunca sanat\u00e7\u0131lar\u0131n ensesinde boza pi\u015firen bu t\u00fcr g\u00f6revli komiserler hi\u00e7 olmad\u0131. (McCarthy d\u00f6nemi \u00f6zel bir d\u00f6nemdir, onu ayr\u0131 tutuyoruz!) Le Guin\u2019in de vurgulad\u0131\u011f\u0131 gibi orada bir \u201cpazar\u201d vard\u0131 ve bu pazar yerinde tek bir standart h\u00fck\u00fcm s\u00fcr\u00fcyordu: Bu mal satar m\u0131?<\/strong> Bir kitab\u0131n m\u00fc\u015fterisi varsa, bir roman sat\u0131lacaksa, bir resim piyasada bir de\u011fer ifade ediyorsa, m\u00fczik, film d\u00fcnyan\u0131n geneline yay\u0131lacaksa; i\u00e7eri\u011fine \u00e7ok bakmazlar. Amerika\u2019y\u0131 k\u00f6t\u00fc g\u00f6stermi\u015f, h\u00fck\u00fcmetin manevi \u015fahsiyetini bilmem ne yapm\u0131\u015f, genel ahlak\u0131 bozmu\u015f, halk\u0131 isyana te\u015fvik etmi\u015f pek umurlar\u0131nda de\u011fildir. Sat\u0131p satmayaca\u011f\u0131 standard\u0131 d\u00f6nem d\u00f6nem de\u011fi\u015fir ama \u015fu ilke hi\u00e7 de\u011fi\u015fmez:<\/p>\n \u00dcretiyorsan en fazla k\u00e2r pe\u015finde ko\u015facaks\u0131n, t\u00fcketiyorsan en fazla fayda\u2026<\/p>\n Gerisi ayr\u0131nt\u0131d\u0131r.<\/p>\n Oysa Le Guin\u2019in de dedi\u011fi gibi, sanat \u00fcr\u00fcnleri, yaln\u0131zca ticari \u00fcr\u00fcnler de\u011fildir, k\u00e2r amac\u0131, \u00e7o\u011fu zaman sanat\u0131n ama\u00e7lar\u0131yla \u00e7ak\u0131\u015f\u0131r; kimin umurunda!<\/strong><\/p>\n *<\/p>\n Le Guin\u2019e g\u00f6re \u201cneden\u201d sorusu \u201cnas\u0131l\u201d sorusunda daha \u00f6nemlidir. \u201cNeden\u201d bilimin, \u201cnas\u0131l\u201d teknolojinin konusudur. Ayn\u015ftayn \u201cneden\u201d sorusunu sordu ve \u201cg\u00f6recelik kuram\u0131n\u0131\u201d ke\u015ffetti. \u201cNas\u0131l\u201d diyerek onu g\u00f6stermeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken de deh\u015fet i\u00e7inde \u201catom bombas\u0131n\u0131\u201d icat etti\u011fini g\u00f6rd\u00fc.<\/strong><\/p>\n Buradan yola \u00e7\u0131kan Le Guin\u2019e g\u00f6re sanat yaln\u0131zca \u201cnas\u0131l\u201d\u0131 ve \u201cne\u201dyi g\u00f6sterdi\u011finde ister iyimser ister karamsar olsun, s\u0131radan bir e\u011flenceden ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. Sanat i\u00e7in as\u0131l m\u00fchim olan \u201cneden\u201d sorusudur.<\/strong> Sanat bu soruyu sormaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 andan itibaren, fikir sanat\u00e7\u0131n\u0131n duygusal tepkisi olmaktan \u00e7\u0131k\u0131p etkili bir s\u00f6ze d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr, \u201cedilgen bir yans\u0131ma olmaktan \u00e7\u0131kar, bir fiil olur\u201d.<\/strong><\/p>\n Muktedirler, i\u015fte o zaman sanattan korkmaya ba\u015flarlar.<\/strong><\/p>\n *<\/p>\n Bol\u015fevik \u0130htilali\u2019nden sonra Ruslar, bu y\u00fczden bir y\u0131\u011f\u0131n sanat\u00e7\u0131n\u0131n can\u0131na k\u0131yd\u0131, kalanlara da hayat\u0131 zehir ettiler.<\/p>\n Ben bu denemede hayat\u0131 kayd\u0131r\u0131lan iki yazardan bahsetmek istiyorum, biri \u201cbilim kurgu edebiyat\u0131n\u0131n babas\u0131\u201d olarak kabul edilen Yevgeni \u0130vanovi\u00e7 Zamyatin, \u00f6teki de \u201chiciv edebiyat\u0131n\u0131n\u201d b\u00fcy\u00fck ustalar\u0131ndan Ukraynal\u0131 Mihail Bulgakov\u2026<\/strong><\/p>\n \u0130kisi de Stalin\u2019e, Rusya d\u0131\u015f\u0131nda bir yerde ya\u015famak i\u00e7in mektuplar yaz\u0131p izin istediler. Stalin Zamyatin\u2019e izin verdi ama Bulgakov\u2019un talebi kabul g\u00f6rmedi. \u0130kisi de erken say\u0131labilecek ya\u015flarda sefalet i\u00e7inde \u00f6ld\u00fcler. Ama ikisi de arkalar\u0131nda muazzam kitaplar b\u0131rakt\u0131lar.<\/p>\n *<\/p>\n \u00d6nce Zamyatin\u2019den ba\u015flayal\u0131m o halde\u2026<\/p>\n Bir gemi m\u00fchendisiydi. Ba\u015ftan aya\u011fa bir devrimciydi. Devrimden \u00f6nce bir\u00e7ok kez tutuklanm\u0131\u015f, sorgulanm\u0131\u015f, hapis yatm\u0131\u015f, s\u00fcrg\u00fcn cezas\u0131 yemi\u015fti. Nihayet \u201co b\u00fcy\u00fck g\u00fcn geldi\u011finde\u201d,<\/strong> devrim patlak verdi\u011finde memleket d\u0131\u015f\u0131ndayd\u0131, sevin\u00e7ten \u015fapkas\u0131 u\u00e7tu kafas\u0131ndan, \u201cmotorlar\u0131 maviliklere s\u00fcrmek\u201d<\/strong> \u00fczere hemen d\u00f6nd\u00fc \u00fclkesine.<\/p>\n Eski k\u00f6hne, bask\u0131c\u0131, sans\u00fcrc\u00fc d\u00fczen gitmi\u015f, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck gelmi\u015fti. \u015eimdi birer birer putlar\u0131 k\u0131rman\u0131n zaman\u0131yd\u0131, ba\u015ftan aya\u011fa yetenekti, gen\u00e7 bir yazarlar grubuna kat\u0131ld\u0131. Ama heyhat, hi\u00e7bir \u015fey d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc gibi gitmedi, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck d\u00f6nemi ancak bir iki y\u0131l s\u00fcrd\u00fc. Devrim bin bir zorlukla ger\u00e7ekle\u015fmi\u015fti, burjuvazi pusuda bekliyordu, kanla kazan\u0131lan zaferin tahkime ihtiyac\u0131 vard\u0131, bu y\u00fczden tedbir almal\u0131, hi\u00e7bir s\u0131z\u0131nt\u0131ya izin verilmemeliydi. Hemen kat\u0131la\u015ft\u0131lar ama Zamyatin c\u0131va gibiydi, ak\u0131\u015fkand\u0131, bir anda kat\u0131la\u015fam\u0131yordu, orada onlar\u0131n i\u00e7inde ayr\u0131k otu gibi kald\u0131. Kendini ba\u011f\u0131ms\u0131z g\u00f6r\u00fcyordu, dili ironikti, zihni ele\u015ftireldi. Her \u015feyi sorguluyordu. Bu y\u00fczden yeni y\u00f6netim, t\u0131pk\u0131 \u00e7arl\u0131k y\u00f6netimi gibi k\u0131sa s\u00fcrede onun sak\u0131ncal\u0131 birisi oldu\u011funu anlad\u0131. O ise buna ald\u0131rmad\u0131, ne de olsa memleketi yolda\u015flar\u0131 y\u00f6netiyordu. Yazmaya devam etti. Ad\u0131na \u201cBiz\u201d dedi\u011fi bir roman yazd\u0131, bir bilimkurgu roman\u0131yd\u0131, bir olumsuz \u00fctopya kurmu\u015ftu romanda. Kat\u0131la\u015fmaya, otoriterle\u015fmeye kar\u015f\u0131 koyuyor \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc savunuyordu. Zekiceydi, romantik bir yan\u0131 da vard\u0131. (Daha sonra d\u00fcnya edebiyat\u0131n\u0131n en iyi bilimkurgu roman\u0131 olarak kabul g\u00f6rd\u00fc. Hem Gem George Orwell\u2019\u0131n \u201c1984\u201d\u00fcne, Aldous Huxley\u2019in \u201cCesur Yeni D\u00fcnya\u201ds\u0131na<\/strong> hem de Le Guin ve bir y\u0131\u011f\u0131n bilimkurgu yazar\u0131na ilham kayna\u011f\u0131 oldu).<\/strong> 1921 y\u0131l\u0131nda el yazmalar\u0131n\u0131 onaylas\u0131n diye h\u00fck\u00fcmet komiserlerine g\u00f6nderdi, komiserler deh\u015fet i\u00e7inde kald\u0131, bu herif bir bozguncuydu! Yay\u0131nlanmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildi!<\/p>\n Kitap yasakland\u0131. \u00dc\u00e7 y\u0131l sonra Zamyatin bir yolunu buldu, kitab\u0131n\u0131 \u00fclke d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kard\u0131, \u0130ngiltere\u2019de 1924 y\u0131l\u0131nda yay\u0131nland\u0131, an\u0131nda bir\u00e7ok dile \u00e7evrildi, sadece kendi dilinde, Rus\u00e7ada yasakt\u0131! (Bizde bir d\u00f6nem Naz\u0131m Hikmet\u2019in kitaplar\u0131 gibi!)<\/strong><\/p>\n Zamyatin\u2019in ba\u015f\u0131na b\u00fct\u00fcn bunlar geldi\u011finde, Tro\u00e7ki hen\u00fcz \u201culusal hain\u201d ilan edilmemi\u015f, memleketten s\u00fcr\u00fcl\u00fcp pe\u015fine katiller sal\u0131nmam\u0131\u015f, borusunun \u00f6tt\u00fc\u011f\u00fc y\u0131llard\u0131r. Bir s\u00fcre sonra Lenin \u00f6ld\u00fc, Tro\u00e7ki Stalin\u2019e kar\u015f\u0131 iktidar m\u00fccadelesini kaybetti, Tro\u00e7ki 1929 y\u0131l\u0131nda Sovyetler Birli\u011fi\u2019nden resmen kovuldu, art\u0131k her yerde Stalin\u2019in borusu \u00f6t\u00fcyordu. \u201cBiz\u201d roman\u0131 b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada bir \u201cedebiyat hadisesi\u201d olunca Sovyetler Birli\u011fi\u2019nde h\u00fck\u00fcmetin g\u00f6z\u00fcne girmek i\u00e7in yazar arkada\u015flar\u0131 Zamyatin\u2019i lin\u00e7 etmeye ba\u015flad\u0131lar.<\/strong> 1928 y\u0131l\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131 \u201cAtilla\u201d piyesi de yasakland\u0131. \u00c7aresiz ve \u015fa\u015fk\u0131n ortal\u0131kta dolan\u0131rken ondaki cevhere inanan Maksim Gorki, Stalin\u2019e bir mektup yazmas\u0131n\u0131 tavsiye etti. Oturdu, memleketi terk etmesine izin versin diye Yolda\u015f Stalin\u2019e bir mektup yazd\u0131. Tarih Haziran 1931\u2019di.<\/p>\n *<\/p>\n Mektubunda \u201cAtilla trajedimin \u00f6lmesi asl\u0131nda benim trajedimdir: Bu eserin yasaklanmas\u0131 ile birlikte durumumu de\u011fi\u015ftirmek ad\u0131na yapt\u0131\u011f\u0131m t\u00fcm denemelerin faydas\u0131z oldu\u011fu a\u015fikard\u0131r. (\u2026) Zamyatin i\u00e7in okuyucuya a\u00e7\u0131lan son kap\u0131 da kapanm\u0131\u015ft\u0131r: Bu yazar\u0131n \u00f6l\u00fcm ferman\u0131 yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r. Sovyet ceza yasas\u0131 idamdan daha a\u011f\u0131r bir ceza \u00f6ng\u00f6r\u00fcyor. Su\u00e7lunun yurtta\u015fl\u0131k haklar\u0131ndan mahrum b\u0131rak\u0131lmas\u0131 ve \u00fclke d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131. E\u011fer ben ger\u00e7ekten bir su\u00e7luysam ve cezay\u0131 hak ediyorsam bile yine de bu cezan\u0131n edebi \u00f6l\u00fcm gibi a\u011f\u0131r bir ceza olmamas\u0131 gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum, bu nedenle e\u015fime de bana e\u015flik etme hakk\u0131 verilerek Sovyetler Birli\u011fi topraklar\u0131ndan \u00e7\u0131kar\u0131lma cezas\u0131na \u00e7arpt\u0131r\u0131lmam\u0131 istiyorum. E\u011fer bir su\u00e7lu de\u011filsem ge\u00e7ici bir m\u00fcddet i\u00e7in kar\u0131m\u0131n ve benim yurt d\u0131\u015f\u0131na gitmemize izin verilmesi iste\u011finde bulunuyorum. Seyahatim \u00fclkemizde yazarlara, g\u00f6r\u00fc\u015f alan\u0131 dar kimselerin hizmetinde olmaks\u0131z\u0131n y\u00fcksek fikirlere katk\u0131da bulunma olana\u011f\u0131 do\u011fdu\u011funda, yurdumuzda edebiyat adamlar\u0131n\u0131n rol\u00fcn\u00fcn \u015fimdiki bi\u00e7imi hi\u00e7 de\u011filse bir par\u00e7a de\u011fi\u015fti\u011finde geri d\u00f6nme ko\u015fuluyla bir y\u0131l olacakt\u0131r,\u201d<\/strong> dedi.<\/p>\n Tro\u00e7kist bir kli\u011fin devlete egemen oldu\u011fu d\u00f6nemde yasaklanan Zamyatin, s\u0131rf d\u00fc\u015fman\u0131 yasaklam\u0131\u015f diye az bu\u00e7uk Stalin\u2019i yumu\u015fatm\u0131\u015f olacak ki, Maksim Gorki\u2019nin de ricas\u0131yla, 1931 y\u0131l\u0131nda yurt d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kmas\u0131na izin verildi.<\/strong><\/p>\n Paris\u2019e gitti. Arkas\u0131nda bir cehennem b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131 Zamyatin. Orda kalan bir\u00e7ok yazar, sanat\u00e7\u0131 dostu Stalin\u2019in h\u0131\u015fm\u0131ndan nasibini ald\u0131, \u00e7o\u011funun kafas\u0131na birer kur\u015fun s\u0131k\u0131ld\u0131. Zamyatin bedenen bir cehennemden kurtulmu\u015f, ruhen s\u00fcrg\u00fcn cehennemine d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc. Solcu Frans\u0131z entelekt\u00fcelleri de ona \u201canti kom\u00fcnist\u201d yaftas\u0131n\u0131 yap\u0131\u015ft\u0131rarak yaln\u0131z b\u0131rakt\u0131.<\/strong> Kesif bir yaln\u0131zl\u0131\u011fa ve sessizli\u011fe g\u00f6m\u00fcld\u00fc. A\u00e7t\u0131, sefildi. Ekmek paras\u0131 kazanmak i\u00e7in film senaryolar\u0131 yazd\u0131 ama o g\u00fcnden itibaren yeni hi\u00e7bir \u015fey yazamad\u0131. Kalbi s\u00fcrg\u00fcne ancak yedi y\u0131l dayand\u0131, 1937 y\u0131l\u0131nda Paris\u2019te \u00f6ld\u00fc.<\/p>\n \u201cBiz\u201d<\/strong> roman\u0131, \u00f6l\u00fcm\u00fcnden 51 sene sonra bile Rusya\u2019da yasakl\u0131yd\u0131, roman ancak 1988 y\u0131l\u0131nda yay\u0131nland\u0131, itibar\u0131 o zaman iade edildi.<\/p>\n *<\/p>\n Gelelim Mihail Bulgakov\u2019a\u2026<\/p>\n Ben diyeyim \u201cUsta ve Margarita roman\u0131\u201d, siz \u201cha \u015f\u00f6yle\u201d deyin\u2026 <\/strong><\/p>\n Bulgakov, Zamyatin\u2019den \u00f6nce yurt d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kma iznini versin diye “yolda\u015f”a mektuplar yazmaya ba\u015flad\u0131. Her defas\u0131nda mektuplar\u0131 cevaps\u0131z kald\u0131. Bu durumdan Zamyatin ders \u00e7\u0131kard\u0131, Stalin\u2019e tek bir mektup yazd\u0131 ve tek talepte bulundu; \u201cyurt d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kmama izin verin\u201d dedi o kadar! Oysa Bulgakov \u00f6yle yapmad\u0131, ba\u015f\u0131na gelenleri, ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131, terk edildi\u011fi a\u00e7l\u0131\u011f\u0131n\u0131, i\u015fsizli\u011fini, tecrit durumunu falan anlatt\u0131. S\u00fcre\u00e7 uzad\u0131, uzad\u0131k\u00e7a da umudu s\u00f6nd\u00fc, iyice umudunu kesince, uzun bir s\u00fcreden beri \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131, hiciv edebiyat\u0131nda b\u00fct\u00fcn zamanlar\u0131n en b\u00fcy\u00fck eserlerinden birisi olarak kabul edilen \u201cUsta ve Margarita<\/strong>\u201dy\u0131 1940 y\u0131l\u0131nda bitirdi. E\u011fer Stalin imana gelmi\u015f olsayd\u0131, onun yurt d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kmas\u0131na izin verseydi belki de bu muhte\u015fem roman\u0131 yazmayacak, d\u00fcnya edebiyat\u0131 da bu \u00e7ok \u00f6nemli eserden mahrum kalacakt\u0131. <\/strong><\/p>\n Peki roman neyi anlat\u0131yordu?<\/p>\n \u0130blis g\u00fcn\u00fcn birinde Moskova\u2019ya iner ve proleter devrimcilerin in\u015fa etti\u011fi k\u00fclt\u00fcr tap\u0131naklar\u0131n\u0131 birer birer yok etmeye ba\u015flar. \u0130blis, Woland ad\u0131nda bir sihirbaz k\u0131l\u0131\u011f\u0131ndad\u0131r, yan\u0131nda bir b\u00fcy\u00fcc\u00fc \u00e7etesi ile Behemoth adl\u0131 do\u011fa\u00fcst\u00fc kedisi vard\u0131r. \u015eehirde b\u00fcy\u00fck bir karga\u015fa yarat\u0131rlar zira \u015fehir ahlaki a\u00e7\u0131dan \u00e7\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u0130blis daha sonra ekibiyle birlikte, kendisi gibi bir \u0130blis olan Napolyon\u2019un \u015fehri ilk g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc Vorobyevi Tepeleri\u2019ne do\u011fru u\u00e7arlar. Margarita ad\u0131nda Moskoval\u0131 bir k\u0131z Pontius Pilatus ve \u0130sa davas\u0131 hakk\u0131nda yasaklanm\u0131\u015f bir metin yazm\u0131\u015f, onun yolu da kesi\u015fir \u0130blis ve ekibiyle. K\u0131z da onlarla birlikte u\u00e7ar. Atlar\u0131 havaya do\u011fru s\u0131\u00e7ray\u0131p g\u00f6ky\u00fcz\u00fcnde yukar\u0131lara do\u011fru d\u00f6rtnala ko\u015farken Margarita havada arkas\u0131na d\u00f6ner ve sadece \u00e7ok renkli kulelerin de\u011fil, b\u00fct\u00fcn \u015fehrin ortadan yok oldu\u011funu, yery\u00fcz\u00fc taraf\u0131ndan yutuldu\u011funu ve yerinde sadece sis ve duman b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr.<\/p>\n Mihail Bulgakov\u2019un bir\u00e7ok kitab\u0131 T\u00fcrk\u00e7eye \u00e7evrildi\u011fi halde memleketimizde pek me\u015fhur de\u011fildir. Gogol\u2019dan sonra Ukraynal\u0131 ikinci edebiyat\u00e7\u0131d\u0131r, 1891 y\u0131l\u0131nda Kiev\u2019de d\u00fcnyaya gelmi\u015f. T\u0131p doktorudur ama gen\u00e7 ya\u015fta hekimli\u011fi b\u0131rak\u0131p kendini tamamen edebiyata verdi. Tiyatro en \u00f6nemli u\u011fra\u015f\u0131 oldu. Bat\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnce hayat\u0131nda iz b\u0131rakm\u0131\u015f bir\u00e7ok \u015fahsiyetin hayatlar\u0131ndan yola \u00e7\u0131karak piyesler yazd\u0131. Romanlar\u0131nda \u201ckom\u00fcnist kahramanlar\u201d yok diye yasakland\u0131. Eserlerine sadece yay\u0131n yasa\u011f\u0131 gelmedi, ayn\u0131 zamanda elden ele dola\u015fan m\u00fcsveddelerinin bulundurulmas\u0131 bile su\u00e7 say\u0131ld\u0131. <\/strong>Muzip bir hicivciydi, \u201cK\u00f6pek Kalbi\u201d<\/strong> roman\u0131nda Pavlov benzeri bir doktor, bir k\u00f6pe\u011fin kalbini ve cinsel organlar\u0131n\u0131 bir insana nakleder. Bu t\u00fcr hikayelerin \u201cyeni devrimci s\u00fcrece\u201d<\/strong> hi\u00e7bir katk\u0131s\u0131 yok, aksine zarar verir. Rejime dalkavukluk yapan yazar arkada\u015flar\u0131 onu topa tutar. Adeta lin\u00e7 ederler. Stalin\u2019e yazd\u0131\u011f\u0131 mektuplardan birisinde bu durumu \u015f\u00f6yle anlat\u0131r:<\/p>\n \u201cBas\u0131n kup\u00fcrlerini elden ge\u00e7irdi\u011fimde, Sovyetler Birli\u011fi’nde benimle ilgili \u00fc\u00e7 y\u00fcz bir yaz\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015f oldu\u011funu g\u00f6rd\u00fcm; bunlar on y\u0131ll\u0131k bir \u00e7al\u0131\u015fmaya ili\u015fkindir. Onlardan \u00fc\u00e7\u00fc \u00f6vg\u00fc dolu, \u00f6teki iki y\u00fcz doksan sekizi d\u00fc\u015fmanca ve a\u015fa\u011f\u0131lay\u0131c\u0131d\u0131r.\u201d<\/strong><\/p>\n \u00dclkeden ayr\u0131lmaktan ba\u015fka \u00e7aresi yoktur. \u00dcst \u00fcste mektuplar yazar, her defas\u0131nda ret cevab\u0131 al\u0131r. Yazd\u0131\u011f\u0131 son mektuplardan birisinde \u015funlar\u0131 s\u00f6yler Stalin\u2019e:<\/p>\n \u201cSovyetler Birli\u011fi h\u00fck\u00fcmetinden en k\u0131sa s\u00fcrede bana e\u015fimle birlikte Sovyetler Birli\u011fi topraklar\u0131n\u0131 terk etme emri vermesini rica ediyorum. Sovyet iktidar\u0131 nezdinde b\u00fct\u00fcn insanl\u0131\u011fa ba\u015fvuruyorum ve a\u00e7\u0131k kalplilikle iktidardan, kendi vatan\u0131nda hi\u00e7bir yarar\u0131 olmayan bir yazara \u00f6zg\u00fcrl\u00fck verilmesini dilemekteyim.<\/strong><\/p>\n E\u011fer yazd\u0131klar\u0131m yeterince ikna edici de\u011filse ve e\u011fer Sovyetler Birli\u011fi\u2019nde kalan g\u00fcnlerim i\u00e7in susmaya h\u00fck\u00fcm giymi\u015fsem, Sovyet h\u00fck\u00fcmetinden bana uzmanl\u0131\u011f\u0131m i\u00e7inde bir i\u015f verilmesini ve sahneye oyun koyucu olarak tiyatroda g\u00f6revlendirilmemi istiyorum.\u201d<\/strong><\/p>\n Bu \u201ctalebini\u201d Stalin f\u0131rsat bildi. Bulgakov hayat\u0131n\u0131n hatas\u0131n\u0131 yapm\u0131\u015f, yurt d\u0131\u015f\u0131 izni vermezse e\u011fer “yolda\u015f”tan bir i\u015f istemi\u015fti. Bunun \u00fczerine Stalin 18 Nisan 1930 g\u00fcn\u00fc ona telefon etti, Bulgakov uyuyordu, e\u015fi Elena Sergevna \u201cYolda\u015f Stalin telefonda\u201d<\/strong> deyince \u015faka sand\u0131, telefonu ald\u0131, \u201cEvet\u201d<\/strong> dedi, \u201cStalin yolda\u015f sizinle konu\u015facak\u201d<\/strong> dedi birisi.<\/p>\n \u201cNe Stalin mi? Stalin mi?\u201d <\/strong>dedi, o s\u0131rada kula\u011f\u0131na G\u00fcrc\u00fcceye \u00e7alan bir ses geldi:<\/p>\n \u201cEvet sizinle konu\u015fan Stalin yolda\u015ft\u0131r, iyi g\u00fcnler Bulhakov yolda\u015f\u201d. <\/strong><\/p>\n \u201c\u0130yi g\u00fcnler Josef Vassarionovi\u00e7\u201d.<\/p>\n \u201cMektubunuzu ald\u0131k. Yolda\u015flarla birlikte okuduk. Yak\u0131nda olumlu cevap alacaks\u0131n\u0131z. Yurt d\u0131\u015f\u0131na gitmek istiyorsunuz de\u011fil mi? Bizden iyice b\u0131kt\u0131n\u0131z m\u0131?\u201d <\/strong>diyerek bir de \u015faka yapt\u0131.<\/p>\n \u201cSon zamanlarda \u015fu soruyu uzun uzun d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm: Bir Rus yazar\u0131 vatan\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda ya\u015fayabilir mi? Ve bana \u00f6yle geliyor ki, hay\u0131r.\u201d<\/p>\n \u201cHakl\u0131s\u0131n\u0131z, benim g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcm de budur. Nerde \u00e7al\u0131\u015fmak istiyorsunuz? Sanat Tiyatrosu\u2019nda m\u0131?\u201d<\/strong><\/p>\n \u201cEvet isterim fakat oradan hep olumsuz cevap geldi.\u201d<\/p>\n \u201cTekrar istekte bulunun, bana \u00f6yle geliyor ki bu sefer kabul edecekler. Uzunca konu\u015fmak i\u00e7in kar\u015f\u0131la\u015fmam\u0131z gerekecek.\u201d<\/strong><\/p>\n \u201cOo evet. Josef Vassarionovi\u00e7. Sizinle konu\u015fmaya ihtiyac\u0131m var.\u201d<\/p>\n \u201cEvet, kesinlikle bunun i\u00e7in bir zaman bulmak gerek. Ve \u015fimdilik ho\u015f\u00e7a kal\u0131n\u201d.<\/strong><\/p>\n \u00c7ok yorucu bir beklemeyle ge\u00e7en aylardan sonra bu g\u00f6r\u00fc\u015fme Bulgakov\u2019a bir mucize gibi geldi.<\/p>\n Stalin Bulgakov\u2019a telefon etti\u011finde, d\u00f6rt g\u00fcn \u00f6nce ku\u015fkulu bir intiharla hayat\u0131na son veren devrimin \u015fairi Mayakovski\u2019nin cenazesi yeni kalkm\u0131\u015ft\u0131. Zamanlama manidard\u0131. Stalin \u201chain ilan edilen\u201d bir yazar\u0131 muhatap alarak ad\u0131n\u0131 temize mi \u00e7\u0131kar\u0131yordu?<\/strong> Bu soru kafas\u0131n\u0131 hep me\u015fgul etti Bulgakov\u2019un. Belki de \u201cUsta ve Margarita\u201d<\/strong> roman\u0131n\u0131n ilk fikri o s\u0131rada kafas\u0131nda belirdi kim bilir. Zira Bulgakov roman\u0131nda, intihar, silah sesi, a\u015f\u0131r\u0131 tutku motifi an\u0131\u015ft\u0131rmal\u0131 olarak Mayakovski\u2019nin suretinde bir araya getirdi.<\/strong><\/p>\n O g\u00fcn o telefon konu\u015fmas\u0131yla Stalin \u00fclkeden \u00e7\u0131k\u0131\u015f talebini b\u00fcy\u00fck bir ustal\u0131kla ge\u00e7i\u015ftirdi, kaybeden Bulgakov oldu.<\/p>\n Bulgakov k\u0131sa bir s\u00fcre sonra ac\u0131lar i\u00e7inde b\u00f6\u011f\u00fcre b\u00f6\u011f\u00fcre, yapayaln\u0131z, bir bodrum kat\u0131nda can verdi.<\/strong><\/p>\n *<\/p>\n Sanatsal \u00f6zg\u00fcrl\u00fckle otoritenin \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 eserlerin ana temas\u0131yd\u0131 Bulgakov\u2019un. <\/strong>Bir kahraman\u0131n\u0131n \u015fu repli\u011fi, onun fikrinin de h\u00fclasas\u0131d\u0131r:<\/p>\n \u201cD\u00fcnya devrimini, Engels’i ve Nikokay Romanov’u, ezilen Malaylar\u0131 ve benzeri hal\u00fcsinasyonlar\u0131 a\u011f\u0131zlar\u0131ndan t\u00fck\u00fcr\u00fcp as\u0131l i\u015flerine, yani k\u00fcmeslerin temizli\u011fine ba\u015flad\u0131klar\u0131 zaman y\u0131k\u0131m kendili\u011finden ortadan kalkar. \u0130ki Tanr\u0131ya kulluk edilmez. Ayn\u0131 anda hem tramvay yollar\u0131n\u0131 temizleyecek hem de pasakl\u0131 \u0130spanyol \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n gelece\u011fini tayin edeceksin. Bunu kimse beceremez doktor, hele ki Avrupal\u0131lar\u0131n iki y\u00fczy\u0131l gerisinden gelen, pantolonunun d\u00fc\u011fmesini bile do\u011fru d\u00fcr\u00fcst ilikleyemeyen insanlar hi\u00e7 beceremez.\u201d<\/strong><\/p>\n *<\/p>\n \u0130\u015fin erbab\u0131 der ki, Stalin k\u00fclt\u00fcrel konularda cahil biri de\u011fildi, ciddi kitaplar\u0131 okumu\u015f, bir\u00e7ok \u015feyden haberdar birisiydi.<\/strong> Rusya\u2019da sanat\u0131n, \u00f6zellikle \u015fiirin g\u00fcc\u00fcn\u00fc \u00e7ok iyi biliyordu. Bu y\u00fczden ondan \u00e7ok korkuyordu. \u00c7ok yetenekli, yarat\u0131c\u0131, muzip ve tehlikeli yazarlardan bak\u0131\u015flar\u0131n\u0131 hi\u00e7 ay\u0131rm\u0131yordu. Maksim Gorki bile d\u00fczenli g\u00f6zetledi\u011fi yazarlardan birisiydi. S\u00fcrg\u00fcne g\u00f6nderdi\u011fi ve s\u00fcrg\u00fcn yolunda bir ara durakta \u00f6len \u015fair Mandelstam der ki:<\/p>\n \u201c\u015eiire sadece bu \u00fclkede (Rusya) sayg\u0131 duyuluyor. Ve ba\u015fka hi\u00e7bir yerde \u015fiir y\u00fcz\u00fcnden bu kadar fazla insan \u00f6ld\u00fcr\u00fclmemi\u015ftir\u201d.<\/strong><\/p>\n ***<\/p>\n Yararlan\u0131lan Kaynaklar:<\/strong><\/p>\n Yevgeni Zamyatin-Mihail Bulgakov, \u201cStalin\u2019e Mektuplar\u201d,<\/strong> \u0130leti\u015fim yay\u0131nlar\u0131<\/p>\n Ursula K. Le Guin, \u201cKad\u0131nlar, R\u00fcyalar, Ejderhalar\u201d,<\/strong> Metis Yay\u0131nlar\u0131<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Muhsin Kızılkaya HaberTürk Gazetesi Yüz, iki yüz yıldan beri; Tolstoy, Dostoyevski, Gogol, Çehov, Pasternak, Zamyatin gibi dünya edebiyatının aşılamaz denilen zirveleri neden Rusya gibi geri bir köylü toplumunda yükseldiler de neredeyse aynı sürede bilimde, sanatta, teknolojide, sinemada ve aklınıza gelebilecek birçok alanda öncülük yapan ABD’de ortaya çıkmadılar? Bu soru çok uzun bir süreden beri kafamın […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-34869","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-arastirma-ana-sayfa","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/34869","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=34869"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/34869\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":34882,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/34869\/revisions\/34882"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=34869"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=34869"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=34869"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n<\/strong>HaberT\u00fcrk Gazetesi<\/p>\n