![\"\"](\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/LAZIKA-YAYIN-KOLEKTIFI-KOKTEYLI-GOZLEMLER-DEGERLENDIRMELER-b.png\")
<\/p>\n<\/p>\n
Ali \u0130hsan Aksamaz\u00a0<\/strong><\/p>\n 14 Temmuz 2011\u2019den yakla\u015f\u0131k on be\u015f g\u00fcn kadar \u00f6nce, bir g\u00fcn \u0130smail Avc\u0131 telefonla beni arad\u0131. Lazika Yay\u0131n Kolektifi olarak yay\u0131nlad\u0131klar\u0131 kitaplar\u0131n tan\u0131t\u0131m\u0131 i\u00e7in bir kokteyl yapacaklar\u0131n\u0131 s\u00f6yledi. Beni de bu kokteylde g\u00f6rmek istedi\u011fini ifade etti. D\u00fczenleyecekleri kokteyle kat\u0131l\u0131p kat\u0131lamayaca\u011f\u0131m\u0131 \u00f6\u011frenmek istedi. Benim de kokteyle kat\u0131lmam y\u00f6n\u00fcnde fikir beyan etti. Daha sonra tam tarih ve yer kesinle\u015fince, haber g\u00f6nderece\u011fini de ekledi.<\/p>\n Nitekim \u00fc\u00e7-be\u015f g\u00fcn sonra, cep telefonuma bir mesaj geldi. Kokteylin nerede ve ne zaman yap\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 bildiren bir mesajd\u0131: \u201c14 Temmuz 2011 Per\u015fembe g\u00fcn\u00fc, saat 19: 00\u2019da, Kad\u0131k\u00f6y \u0130sina Bar.\u201d<\/p>\n Bu kokteyle kat\u0131lma konusunu Ahmet Hulusi K\u0131r\u0131m ile birlikte de\u011ferlendirdik; beraber gitme karar\u0131 ald\u0131k.<\/p>\n Kokteyle kat\u0131lman\u0131n \u00f6nemli oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm. Lazika Yay\u0131n Kolektifi\u2019nin bu kokteyline kat\u0131lmak i\u00e7in hakl\u0131 gerek\u00e7elerim vard\u0131. Bu kolektif iki \u00f6nemli kitap yay\u0131nlam\u0131\u015ft\u0131. Biri Lazca bir roman; \u201cDa\u00e7xuri\u201d (\u201cAte\u015f\u201d). Di\u011feri, Lazca makalelerden olu\u015fan; \u201cSi Gi\u00e7kin\u201d (Sen Bilirsin\u201d). Bu iki kitap, Laz ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n dil ve kimlik m\u00fccadelesinde \u00e7ok \u00f6nemli bir ad\u0131md\u0131.<\/p>\n Kokteylin yap\u0131laca\u011f\u0131 mek\u00e2n\u0131n fiziksel kapasitesi ve kokteylin ne \u015fekilde seyredece\u011fi konusunda en ufak bir bilgim yoktu. Masalarda m\u0131 oturacakt\u0131k?! Yoksa millet ellerinde tuttuklar\u0131 pe\u00e7ete sar\u0131l\u0131 bardaklar\u0131yla ayak \u00fcst\u00fc birbirleriyle mi sohbet edeceklerdi?! Hafif resm\u00ee bir hava olacak m\u0131yd\u0131?! Program neydi? Bilmiyordum. Telefon edip, \u0130smail Avc\u0131\u2019ya bu konularda sorular sormak da pek anlaml\u0131 gelmedi.<\/p>\n Kokteylin seyrini bilmemekle birlikte, e\u011fer imk\u00e2n olur da, bana bir s\u00f6z verirlerse diye, kafamda bir konu\u015fma metni kurgulamaya ba\u015flad\u0131m. K\u0131sa, net bir mesaj, konu\u015fma metni haz\u0131rlamal\u0131yd\u0131m. Ancak Lazca olmal\u0131yd\u0131. Kokteylden birka\u00e7 g\u00fcn \u00f6nce konu\u015fmam\u0131 kafamda olu\u015fturdum. Kokteyl g\u00fcn\u00fc sabah\u0131 da ka\u011f\u0131da d\u00f6kt\u00fcm. Konu\u015fmam\u0131 \u00e7izgili bir dosya ka\u011f\u0131d\u0131na d\u00fczg\u00fcnce yazd\u0131ktan sonra; katlay\u0131p g\u00f6mle\u011fimin cebine yerle\u015ftirdim. S\u00f6z verilirse, oradan \u00e7\u0131kart\u0131p okuyacakt\u0131m. B\u00f6yle bir haz\u0131rl\u0131k yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131, \u00f6nceden Ahmet Hulusi K\u0131r\u0131m\u2019a s\u00f6yledim. Kendisinin de bir konu\u015fma metni haz\u0131rlamas\u0131n\u0131 \u00f6nerdim.<\/p>\n 14 Temmuz 2011 Per\u015fembe g\u00fcn\u00fc, saat 17: 00 sular\u0131nda evden \u00e7\u0131kmak \u00fczereydim. Ahmet Hulusi K\u0131r\u0131m\u2019\u0131n ofisine gidecektim. Tam da o s\u0131rada cep telefonum \u00e7ald\u0131. Arayan (G\u00fcrc\u00fc K\u00fclt\u00fcr Merkezi) GKM\u2019den Nevzat Kaya idi. Kokteyle gitti\u011fimi s\u00f6yledim. Kendisini de davet ettim. Kabul etti. Saat 16: 00\u2019da o da ofiste olacakt\u0131.<\/p>\n Nevzat Kaya ile ofiste de\u011fil, Aksaray tramvay istasyonunda bulu\u015ftuk. \u00dc\u00e7\u00fcm\u00fcz, \u00f6nce tramvayla sohbet ede ede Sirkeci\u2019ye gittik. Oradan da vapurla Kad\u0131k\u00f6y\u2019e ge\u00e7tik. Orada Ahmet Hulusi K\u0131r\u0131m\u2019\u0131n e\u015fi de bize kat\u0131ld\u0131. D\u00f6rd\u00fcm\u00fcz, \u201c\u0130sina Bar\u201d\u0131 aramaya ba\u015flad\u0131k. Oradan oraya, oradan buraya. Me\u011ferse bildi\u011fimiz bir yerdeymi\u015f; iki kilisenin aras\u0131nda, bal\u0131k\u00e7\u0131lara yak\u0131n bir yerde. Y\u0131llar \u00f6nce Hayri Ersoy\u2019un ofisine; Nart Yay\u0131nlar\u0131na ve Ala\u015fara Dergisine ve \u00c7iviyaz\u0131lar\u0131na gidip gelirken onlarca defa ge\u00e7ti\u011fim bir sokaktaym\u0131\u015f. Kap\u0131s\u0131nda koca harflerle \u201c\u0130sina\u201d yazan bir mek\u00e2n.<\/p>\n Anla\u015f\u0131lan, bu kokteyl i\u00e7in masalar d\u00fczenlenmi\u015f; a\u011f\u0131z\u0131 giri\u015f taraf\u0131nda bir \u201cU d\u00fczeni\u201d olu\u015fturulmu\u015f. \u0130smail Avc\u0131, Orhan Sapan ve kendisini ilk defa orada tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m Mustafa \u00c7upina bizi kap\u0131da kar\u015f\u0131lad\u0131lar. Yapmac\u0131k ve abart\u0131l\u0131 olmayan davran\u0131\u015flarla bizi buyur ettiler. Masalarda oturan bayanlar\u0131, beyleri sel\u00e2mlad\u0131k. \u0130\u00e7eri girdik. Mecit \u00c7ak\u0131rusta, Ali Osman \u00d6ziskender, Muhammet Tun\u00e7san g\u00f6z\u00fcme \u00e7arpan ilk tan\u0131d\u0131klar\u0131md\u0131. S\u0131cak havadan etkilendikleri hallerinden a\u00e7\u0131k\u00e7a belli oluyordu. \u00d6ylece oturuyorlard\u0131. Yanlar\u0131na gittim. El s\u0131k\u0131\u015ft\u0131k. \u00d6p\u00fc\u015ft\u00fck. Birbirimize hal-hat\u0131r sorduk. Giri\u015fteki ilk sandalyeye Ahmet Hulusi K\u0131r\u0131m oturdu. Yan\u0131na e\u015fi, onun yan\u0131na ben, benim yan\u0131ma Nevzat Kaya. Muhammet Tuncsan da onun yan\u0131nda. \u00d6ncelikle kar\u015f\u0131m\u0131zdakilerle, yan\u0131m\u0131zdakilerle sohbete ba\u015flad\u0131k. Ali Osman \u00d6ziskender\u2019i g\u00f6rmeyeli epey olmu\u015f. G\u00f6rmeyeli kilo alm\u0131\u015f gibime geldi. Muhammet Tun\u00e7san ile yakla\u015f\u0131k bir be\u015f ayd\u0131r g\u00f6r\u00fc\u015fmemi\u015ftik. O zamandan bug\u00fcne g\u00f6be\u011fini daha da b\u00fcy\u00fctm\u00fc\u015f buldum onu. Hatta kendisine tak\u0131ld\u0131m. Ya s\u0131ca\u011f\u0131n etkisiyle ya da art\u0131k g\u00f6be\u011fini kan\u0131ksad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in kendisine tak\u0131lmama hi\u00e7 ses \u00e7\u0131kartmad\u0131.<\/p>\n Giri\u015fte, hemen Ahmet Hulusi K\u0131r\u0131m\u2019\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131ndaki masada Erdal Bayrako\u011flu oturuyordu. O g\u00fczel sesi ve duygusunu katarak seslendirdi\u011fi \u015fark\u0131lar\u0131 geldi birden kula\u011f\u0131ma. Eskiden sigara i\u00e7ti\u011fini biliyorum. Acaba hala i\u00e7iyor mu?! Kokteylde sigara i\u00e7ip i\u00e7medi\u011fini \u015fimdi hat\u0131rlam\u0131yorum. Sigara i\u00e7iyorsa da, \u00fcmit ederim en k\u0131sa zamanda b\u0131rak\u0131r da, i\u015fte o zaman sesinin daha hangi perdelere ula\u015faca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr; \u015fa\u015f\u0131r\u0131r.<\/p>\n \u0130\u00e7erde tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131m bir s\u00fcr\u00fc insan var. Kimdiler?! Hala bilmiyorum. Kar\u015f\u0131 taraf\u0131n orta kesimlerinde bir yerlerde oturan arkada\u015f\u0131 tan\u0131yor gibiydim. Ancak \u00e7\u0131kartamad\u0131m. Me\u011ferse Yal\u00e7\u0131n Ersoy\u2019mu\u015f! Sima Vakf\u0131\u2019n\u0131n 2007\u2019deki pikni\u011finde tan\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131k. Bir arkada\u015f\u0131m\u0131n da karde\u015fiydi \u00fcstelik! (Sonradan facebook \u00fczerinden birbirimizi hat\u0131rlad\u0131k.)<\/p>\n \u0130smail Avc\u0131 \u00e7ok az oturdu. Elinde pahal\u0131 bir foto\u011fraf makinas\u0131, bir sa\u011fa bir sola ko\u015fu\u015fturuyor, bir \u00f6teye, bir beriye. Bazen foto\u011fraf \u00e7ekiyor bazen de film. Anla\u015f\u0131lan hi\u00e7bir ayr\u0131nt\u0131y\u0131 ka\u00e7\u0131rmak istemiyor. Bu kokteyli \u00f6l\u00fcms\u00fczle\u015ftirmek istiyor anla\u015f\u0131lan. \u0130yi de yap\u0131yor. Do\u011frusu da \u00f6yle zaten. Yaln\u0131zca \u0130smail Avc\u0131 de\u011fil, g\u00f6rebildi\u011fim kadar\u0131yla ba\u015fkalar\u0131 da foto\u011fraf, film \u00e7ekti. G\u00fczel de oldu. \u0130nternet ortam\u0131nda payla\u015f\u0131rlarsa, hem biz kendi halimizi g\u00f6r\u00fcr\u00fcz hem de i\u015fleri sebebiyle veya uzaklarda olduklar\u0131 i\u00e7in kokteyle kat\u0131lamayanlar da havay\u0131 koklarlar; \u00e7\u0131karsamalarda bulunurlar.<\/p>\n Hemen s\u00f6yleyeyim; Osman \u015eafak Buyuklu\u015fi bizimle de\u011fildi; olmas\u0131n\u0131 \u00e7ok isterdim. Kitab\u0131ndan dolay\u0131, bir kez de ellerinden s\u0131k\u0131p tebrik ederdim. Murat Ercan Mur\u011fuli\u015fi, bizim oturdu\u011fumuz tarafta, Muhammet Tun\u00e7san\u2019\u0131n oturdu\u011fu yerin \u00fc\u00e7- d\u00f6rt iskemle \u00f6tesinde oturuyordu. Yan\u0131nda da Mustafa \u00c7upina vard\u0131.<\/p>\n Saat 19: 00\u2019u biraz ge\u00e7iyordu. G\u00fczel sesli birisi, sevgi dolu bir tonda konu\u015fmaya ba\u015flad\u0131; \u00fcstelik Lazca. Anla\u015f\u0131labilir bir Lazca ile ard arda a\u011fz\u0131ndan \u00e7\u0131kan c\u00fcmleler o kadar anlam y\u00fckl\u00fcyd\u00fc ki! Aman Allah\u0131m, bu inan\u0131lmaz bir \u015fey! Lazcay\u0131 g\u00fcnl\u00fck konu\u015fman\u0131n, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 diyaloglar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda, bir konuda bilgi verirken konu\u015fmak \u00e7ok m\u00fckemmel bir \u015fey! Lazcay\u0131 konu\u015fanlar beni hep \u00e7arpm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130lk akl\u0131ma gelen rahmetli eni\u015ftem, rahmetli halamd\u0131r. Antalya\u2019da tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m Nazife Hala! Sonra Sarpili Lazlar\u0131 hat\u0131rlad\u0131m. Makinal\u0131 t\u00fcfek gibi, utanmadan s\u0131k\u0131lmadan Lazcay\u0131 konu\u015fan insanlar. Yediden yetmi\u015fe, kad\u0131n- erkek, sivil- memur Lazcay\u0131 hakikaten \u015fehvetle konu\u015fan insanlar; Sarpililer. Mustafa \u00c7upina\u2019n\u0131n bu Lazca konu\u015fmas\u0131, bana b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 hat\u0131rlat\u0131yor. \u201c\u0130\u015fte bu! \u0130\u015fte bu\u201d diye ba\u011f\u0131rmamak i\u00e7in kendimi zor tutuyorum. Mustafa \u00c7upina\u2019n\u0131n Lazca konu\u015fmas\u0131 ve s\u00f6ylediklerinin beni etkiledi\u011fini belirtmeliyim.<\/p>\n \u015eu anda hat\u0131rlayabildi\u011fim kadar\u0131yla, Mustafa \u00c7upina, \u00f6zetle, bunun bir ba\u015flang\u0131\u00e7 oldu\u011funu belirtti. \u0130nsanlar\u0131 birlikte hareket etmeye davet etti. B\u00f6ylelikle daha g\u00fc\u00e7l\u00fc olunaca\u011f\u0131n\u0131 ve daha g\u00fczel i\u015fler yap\u0131labilece\u011fine dikkat \u00e7ekti.<\/p>\n \u201cHah,\u201d dedim i\u00e7imden, \u201cMustafa \u00c7upina\u201ddan sonra, yay\u0131nlanan ilk Lazca roman\u0131n yazar\u0131 Murat Ercan Mur\u011fuli\u015fi de \u015fimdi s\u00f6z alacak ve bize Lazca bir \u015feyler anlatacak.\u201d Daha do\u011frusu; Murat Ercan Mur\u011fuli\u015fi\u2019nin bizlere bu kitab\u0131n yaz\u0131l\u0131\u015f ve yay\u0131nlanana kadar ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131 Lazca olarak anlataca\u011f\u0131n\u0131 \u00fcmit etmi\u015ftim; olmad\u0131. Kendisinin \u00e7ok heyecanl\u0131 oldu\u011funu g\u00f6rd\u00fcm. Ayn\u0131 zamanda beni \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131\u011fa sevk edecek derecede de m\u00fctevaz\u0131yd\u0131. Kitab\u0131n kendi ad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131mas\u0131na ra\u011fmen, kitab\u0131n sadece kendisinin de\u011fil, kendisine katk\u0131 sa\u011flayan herkesin oldu\u011funa \u0131srarla vurgu yapt\u0131. Bu davran\u0131\u015f\u0131yla kolektif \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 hazmetti\u011fini g\u00f6steriyordu. Bundan etkilendim. Lazca konu\u015fsayd\u0131, daha da ho\u015f olacakt\u0131.<\/p>\n \u015eu anda kimin, kimden \u00f6nce konu\u015ftu\u011funu, konu\u015fma s\u0131ralar\u0131n\u0131 kar\u0131\u015ft\u0131rabilirim. GKM\u2019den Nevzat Kaya\u2019ya s\u00f6z verildi; aya\u011fa kalkt\u0131 Laz ve G\u00fcrc\u00fc karde\u015fli\u011fine \u00f6ncelikle vurgu yapt\u0131. Lazlar\u0131n dil ve kimlik m\u00fccadelesini \u00f6nemsedi\u011fini ve destekledi\u011fini \u00f6nemle belirtti. Bu anlamda; Lazca iki kitab\u0131 ve di\u011fer \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 yay\u0131nlayan Lazika Yay\u0131n Kolektifi\u2019ni tebrik etti. Herkes kendisini dikkatle dinledi. \u0130lk kez b\u00f6yle bir G\u00fcrc\u00fc ayd\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyorduk. \u201cLazlar G\u00fcrc\u00fcd\u00fcr\u201d tekerlemesini ezberlememi\u015f, ezberlemi\u015f olanlar\u0131n da ezberini bozan bir G\u00fcrc\u00fc ayd\u0131n\u0131. Kendisini ve s\u00f6ylediklerini unutmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil.<\/p>\n Ahmet Hulusi K\u0131r\u0131m\u2019a s\u00f6z verildi; aya\u011fa kalkt\u0131. Bu t\u00fcr yay\u0131nlar\u0131 ve \u00e7abalar\u0131 \u00f6nemsedi\u011fini s\u00f6yledi. Laz ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n art\u0131k kimlik m\u00fccadelesi vermelerinin zaman\u0131n\u0131n geldi\u011fine vurgu yapt\u0131. Ve benim hem onun ad\u0131na hem de kendi ad\u0131ma bir \u015feyler s\u00f6yleyece\u011fimi belirtti. Topu bana att\u0131. S\u00f6z\u00fc bana b\u0131rakt\u0131. G\u00f6mle\u011fimin cebinden, \u00f6nceden kaleme ald\u0131\u011f\u0131m konu\u015fmam\u0131 yazd\u0131\u011f\u0131m dosya ka\u011f\u0131d\u0131n\u0131 \u00e7\u0131kard\u0131m. G\u00f6zl\u00fcks\u00fcz okuyam\u0131yordum. G\u00f6zl\u00fcklerimi takt\u0131m. Yava\u015f\u00e7a okumaya, konu\u015fur tarzda okumaya ba\u015flad\u0131m. Lazca metnim \u015f\u00f6yleydi:<\/p>\n \u201cNena Minoba Ren<\/em><\/p>\n Ho; nena minoba ren. Nena armitxani\u015fi minoba ren. Mtini gi\u0292\u0306vat na, nena ar xalk\u0306i\u015fi k\u0306olekt\u0306iuri minoba ren. K\u0306aixe\u015fa mi\u00e7kinan, nananenati osinapute skidun, zate e\u015foti skidu nenak and\u011fa\u015fa. Mcve\u015fi orapes, oput\u0306epes pskidut\u0306it do nena domiba\u011futes. Mara and\u011faneri nd\u011fas no\u011fapes do didi no\u011fapes pskidut do emu\u015feniti aya nananena, Lazuri nena\u015fi o\u00e7\u0306aru doma\u00e7\u0306irnan. Mektebiti doma\u00e7\u0306irnan. Radio-t\u0306elevizioniti doma\u00e7\u0306irnan. Gazetati doma\u00e7\u0306irnan. Lazuri nenate \u00e7\u0306areli romanepeti, ketabepeti doma\u00e7\u0306irnan. Nena a\u015fo skidun do emutenti Lazuri minoba.<\/em><\/p>\n Lazuri nena ar xalk\u0306i\u015fi nena ren, na skidun xalk\u0306i\u015fi nena ren. Xitituri nenas na vo\u0292\u0306k\u0306ert steri var vo\u0292\u0306k\u0306ert Lazuri nenas.<\/em><\/p>\n E\u015fo vit\u0306oovro (18) \u0292\u0306ana \u0292\u0306oxle, \u201cOGN\u0130\u201d-s mxuci na mep\u00e7it d\u011falepes, mu xalis vort\u0306it, eti mi\u00e7kinan. Ekolen, na vigurit ondepeten a\u0292\u0306i ak voret. Aya ren dido k\u0306ai xali, ma e\u015fo visimadep. Artikarti\u015fen dovigurit do xoloti vigurapt. Nena \u011eormoti\u015fi dulya ren, aya nena\u015fa toli na u\u011fun gamantanerepe\u015fi dulya ren. Emu\u015feniti nena\u015fi speros, ok\u0306o\u00e7ali\u015fu doma\u00e7\u0306irnan.<\/em><\/p>\n Romani o\u00e7\u0306aruti, makale o\u00e7\u0306aruti dido me\u00e7\u0306ireli ren. Mara becititi ren. Emu\u015feni \u201cDa\u00e7xuri\u201d-\u015fi ma\u00e7\u0306arale Murat Ercan Mur\u011fuli\u015fis do \u201cSi Gi\u00e7kin\u201d-i\u015fi ma\u00e7\u0306arale Osman \u015eafak Buyuklus \u015fukuri vu\u0292\u0306umert. Edo entepes mxuci me\u00e7ameri iri mitxanisti \u015fukuri vu\u0292\u0306vat.<\/em><\/p>\n A\u00e7kva aya kitabepe ma\u00e7\u0306aralepe\u015fi var, aya nenaten, Lazuri nenate iderdeps iri k\u0306o\u00e7i\u015fi ren. \u011eormotik goxelan.\u201d<\/em><\/p>\n Ard\u0131ndan da bu konu\u015fman\u0131n k\u0131sa T\u00fcrk\u00e7e bir \u00f6zetini yapt\u0131m. Ancak \u015fimdi burada konu\u015fma metninin tamam\u0131n\u0131n T\u00fcrk\u00e7esini veriyorum:<\/p>\n \u201cDil Kimliktir<\/em><\/p>\n Evet, dil kimliktir. Dil bir kimsenin kimli\u011fidir. Do\u011frusunu s\u00f6ylersek, dil bir halk\u0131n kolektif kimli\u011fidir. \u0130yice biliyoruz, anadili de konu\u015fmayla ya\u015far. Zaten bug\u00fcne kadar da dil \u00f6yle de ya\u015fad\u0131. Eski zamanlarda, k\u00f6ylerde ya\u015f\u0131yorduk da, dil bize yetiyordu. Ancak g\u00fcn\u00fcm\u00fczde kentlerde ve b\u00fcy\u00fck kentlerde ya\u015f\u0131yoruz da, onun i\u00e7in bu dili, Lazcay\u0131, yazmam\u0131z gerekir. Bize okul da gerekir. Bize Radyo-televizyonda gerekir. Bize gazete de gerekir. Bize Lazca yaz\u0131lm\u0131\u015f romanlar da, kitaplar da gerekir. Dil b\u00f6yle ya\u015far ve onunla da kimlik.<\/em><\/p>\n Lazca bir halk\u0131n dilidir, ya\u015fayan bir halk\u0131n dilidir. Hitit diline bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z gibi, Lazcaya bakm\u0131yoruz.<\/em><\/p>\n \u015e\u00f6yle on sekiz y\u0131l \u00f6nce, \u201cOGN\u0130\u201dye omuz verdi\u011fimiz g\u00fcnlerde, ne haldeydik, onu da biliyoruz. Oradan, \u00f6\u011frendi\u011fimiz \u015feylerle \u015fimdi buraday\u0131z. Bu \u00e7ok \u00f6nemli bir durumdur, ben \u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Birbirimizden \u00f6\u011frendik, yine de \u00f6\u011freniyoruz. Dil Tanr\u0131sal bir i\u015ftir. \u0130nsanlar\u0131n eliyle ya\u015far. Ancak, biliyoruz, dil bir ki\u015finin de\u011fil, bu dilde g\u00f6z\u00fc olan ayd\u0131nlar\u0131n i\u015fidir. Onun i\u00e7in de dil alan\u0131nda birlikte \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131z gerekir.<\/em><\/p>\n Roman yazmak da, makale yazmak da zordur. Ancak \u00f6nemlidir. Onun i\u00e7in (\u201cDa\u00e7xuri\u201d), \u201cAte\u015f\u201din yazar\u0131 Murat Ercan Mur\u011fuli\u015fi ve (\u201cSi Gi\u00e7kin\u201d), \u201cSen Bilirsin\u201din yazar\u0131 Osman \u015eafak Buyukli\u015fi\u2019ye te\u015fekk\u00fcr ediyorum. Tabi, onlara destek veren her ki\u015fiye te\u015fekk\u00fcr edelim.<\/em><\/p>\n Art\u0131k bu kitaplar yazarlar\u0131n de\u011fil, bu dille, Lazca ile dertlenen herkesindir. Tanr\u0131, sizin y\u00fcz\u00fcn\u00fcz\u00fc g\u00fcld\u00fcrs\u00fcn.\u201d<\/em><\/p>\n Masalara servis yap\u0131ld\u0131. Kimi bira, kimi \u015farap i\u00e7ti. Benim tercihim biradan yanayd\u0131. Bu s\u0131cak havada biradan iyisi olamazd\u0131!<\/p>\n Orhan Sapan, k\u0131sa bir konu\u015fma yapt\u0131. Bu kitaplar\u0131n sahiplerine ula\u015fmas\u0131 gerekti\u011fine dikkat \u00e7ekti. Ve hakl\u0131 olarak, orada bulunan herkesin bu anlamda g\u00f6revi bulundu\u011funu vurgulad\u0131. Kitaplar\u0131 depolarda bekletmek i\u00e7in yay\u0131nlamad\u0131klar\u0131 konusuna \u00f6nemle dikkat \u00e7ekti. Her ne pahas\u0131na olursa olsun, kitaplar\u0131n okuyucusuna ula\u015fmas\u0131 gerekti\u011fini s\u00f6yledi. Do\u011fru s\u00f6yl\u00fcyordu. Bu konuda hepimize d\u00fc\u015fen g\u00f6revler, i\u015fb\u00f6l\u00fcmleri olmal\u0131yd\u0131.<\/p>\n \u0130smail Avc\u0131, bir ara elinden foto\u011fraf makinas\u0131n\u0131 b\u0131rakt\u0131; oturdu. O da, Lazika Yay\u0131n Kollektifi ve \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndan s\u00f6z etti. Gelece\u011fe ili\u015fkin d\u00fc\u015f\u00fcncelerini aktard\u0131. Ayn\u0131 kolektiften \u0130rfan \u00c7a\u011fatay adl\u0131 gen\u00e7 de yay\u0131n perspektifleri konusunda a\u00e7\u0131klamalarda bulundu.<\/p>\n Kokteylde \u00e7ok \u00f6nemli konular dile getirildi. \u00d6nemli konulara parmak bas\u0131ld\u0131. Belki kokteyl adab\u0131 b\u00f6yledir, bilemiyorum. \u0130nsanlar kendi aralar\u0131nda \u00fc\u00e7 ki\u015fili, d\u00f6rt ki\u015fili gruplar olu\u015fturuyor; masadan masaya konu\u015fuyorlar. Pek bir \u015fey anla\u015f\u0131lam\u0131yor. Ben, m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar s\u00f6ylenenleri anlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum. Nafile! Sesler birbirine kar\u0131\u015f\u0131yor. Bir g\u00fcr\u00fclt\u00fcd\u00fcr gidiyor. Bu kakafoninin sebebi, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde bu kokteylde konu\u015fanlar\u0131n konu\u015fmalar\u0131n\u0131n birbirine kar\u0131\u015fmas\u0131ndan kaynaklanm\u0131yor. Kokteylin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u201c\u0130sina Bar\u201d\u0131n bulundu\u011fu b\u00f6lgenin bir e\u011flence merkezi olmas\u0131n\u0131n ve di\u011fer barlardan y\u00fckselen m\u00fczik ve g\u00fcr\u00fclt\u00fc seslerinin de kokteyldeki bu kakafonide b\u00fcy\u00fck pay\u0131 oldu\u011funu belirtmeliyim.<\/p>\n Ben, kokteyle bir d\u00fczen getirilebilece\u011fi, herkesin birbirinin sesini duyabilece\u011fi ve birbirlerinin fikirlerinden istifade edebilecekleri d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle, \u201ctamade\u201d arad\u0131m. \u201cTamade miren? Tamadoba mik ikips,\u201d (\u201cReis kim? Reisli\u011fi kim yap\u0131yor\u201d) diye sordum ve \u0130smail Avc\u0131\u2019ya m\u00fcracaat ettim. Duruma m\u00fcdahil olmas\u0131n\u0131 talep ettim. Ortal\u0131k biraz sakinledi.<\/p>\n Kokteyl s\u0131ras\u0131nda not alma imk\u00e2n\u0131m olmad\u0131. Ses kayd\u0131 da yapmad\u0131m. Dedi\u011fim gibi, d\u0131\u015far\u0131dan gelen g\u00fcr\u00fclt\u00fcler sebebiyle, kokteylde neler konu\u015fuldu\u011funu tamamen duyamad\u0131m, duyduklar\u0131m\u0131 da tamamen anlayamad\u0131m. Bir de s\u0131cak bir g\u00fcn ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 burada belirtmeliyim. Duyabildiklerimi, duyabildiklerimden anlayabildiklerimi, anlayabildiklerimden \u015fimdi hat\u0131rlad\u0131klar\u0131m\u0131 ve onlardan da sizlerle payla\u015fabilecekleri burada aktarmak isterim.<\/p>\n Kokteyle kat\u0131lan arkada\u015flardan birisi, Lazca bir film \u00e7ekilmesi konusunu dillendirdi. \u00dczerinde durulan bir ba\u015fka konu da Lazca tiyatro eserlerinin yaz\u0131lmas\u0131 ve sergilenmesiydi. Bu ger\u00e7ekten de \u00e7ok \u00f6nemli bir konuydu. Bu konular g\u00fcndeme geldi\u011finde bir sevin\u00e7 dalgas\u0131n\u0131n orada bulunanlar aras\u0131nda yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmeliyim. Lazca yazmak; Lazca sergilemek! Bu, Laz ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n en \u00f6nemli g\u00f6revi. Gecikmi\u015f, geciktirilmi\u015f bu g\u00f6rev, bu gecikmi\u015f ve geciktirilmi\u015fli\u011fin h\u0131rs\u0131yla h\u0131zla yerine getirilmeli.<\/p>\n Bir ba\u015fka arkada\u015f, destek konusunda, baz\u0131 Laz politikac\u0131lar ve baz\u0131 Laz i\u015fadamlar\u0131n\u0131n adlar\u0131n\u0131 anarak, onlar\u0131n desteklerinin aranabilece\u011fine dikkat \u00e7ekti. Do\u011frusu; ben, bunlar\u0131 s\u00f6yleyen arkada\u015fla ayn\u0131 fikirde de\u011filim. Mesela; o arkada\u015f\u0131n ad\u0131n\u0131 and\u0131\u011f\u0131, o Laz politikac\u0131lar\u0131 ele alal\u0131m. Yaln\u0131zca onlar\u0131 de\u011fil, anadilleri Lazca olan ve ge\u00e7mi\u015fte ve \u015fu anda, iktidar veya muhalefet partilerinden milletvekili olanlar\u0131 hat\u0131rlayal\u0131m. Onlar Lazca konusunda ne yapt\u0131lar ki?! Bunu sorgulayal\u0131m! Tabi, bu sorgulamay\u0131 yaparken kendimizi de sorgulayal\u0131m. Biz Laz ayd\u0131nlar\u0131, bir araya gelebildik mi?! Kendi ki\u015fisel h\u0131rslar\u0131m\u0131z\u0131 a\u015fabildik mi? Bir arada durabildik mi?! \u015eereflerine o kokteyli d\u00fczenledi\u011fimiz \u201cDa\u00e7xuri\u201d ve \u201cSi Gi\u00e7kin\u201d gibi Lazca kitaplar\u0131 nitel ve nicel olarak \u00e7ok \u00f6nceden g\u00fcn \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131na \u00e7\u0131kartabildik mi?! Hay\u0131r! \u00d6yleyse, anadilleri Lazca olan politikac\u0131lar\u0131 bu konuda ad\u0131m atmamakta ele\u015ftirirken vicdanl\u0131 davranal\u0131m! \u00d6rnek vermek gerekirse; 7 Haziran 2004 Pazartesi g\u00fcn\u00fc TRT\u2019nin be\u015f anadilde k\u0131s\u0131tl\u0131 da olsa yay\u0131na ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 zaman, biz bir arada durabiliyor olsayd\u0131k, b\u00f6yle Lazca kitaplar\u0131 \u00f6nceden yay\u0131nlam\u0131\u015f olabilseydik; TRT, Lazcay\u0131 g\u00f6rmezlikten gelebilir miydi? Kendi dil ve kimli\u011fine sahip \u00e7\u0131kmayana, bir arada duramayanlara kimse sayg\u0131 duymaz ve ciddiye de almaz! \u00d6yle de oldu!<\/p>\n Ancak; hala \u00fcmitvar olmam\u0131z i\u00e7in \u00e7ok sebep var. Biz Lazca yazmaya, yay\u0131nlamaya devam edelim, gere\u011fini yapal\u0131m. Bakal\u0131m, o zaman Lazcay\u0131 g\u00f6rmeyenler, g\u00f6rmek istemeyenler ayn\u0131 \u015fekilde davranabilecekler mi?! Burada unutulmamas\u0131 gereken en \u00f6nemli konu; dil ve kimlik m\u00fccadelesinde birlikte durman\u0131n \u00f6ncelikle \u00f6\u011frenilmesidir. B\u00f6yle olunca, kitap da yay\u0131nlan\u0131r, kitaplar okuyucusuna da kavu\u015fur, dil ve kimlik m\u00fccadelesi de ba\u015far\u0131l\u0131 olur.<\/p>\n \u0130\u015fadamlar\u0131 konusunda da \u00f6yle. Paras\u0131 \u00e7ok olanlara de\u011fil de, paras\u0131 olmayanlara, \u00e7ok az paras\u0131 olanlara bel ba\u011flaman\u0131n daha anlaml\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. \u00c7\u00fcnk\u00fc onlar daha \u00e7ok ve onlar\u0131n kuru\u015flar\u0131 daha anlaml\u0131.<\/p>\n Mecit \u00c7ak\u0131rusta, \u201cLazebura\u201d ve \u201cLazuri\u201d kavramlar\u0131na dikkat \u00e7ekti. Ve do\u011fru kavramlar\u0131 do\u011fru yerlerde kullan\u0131m\u0131n\u0131n ne kadar \u00f6nemli oldu\u011funa i\u015faret etti. \u201cOgni Dergisi\u201dnin de isim babas\u0131d\u0131r kendisi. \u0130leri ya\u015f\u0131na ra\u011fmen, b\u00fcy\u00fck bir \u015fevkle Lazcaya g\u00f6n\u00fcl veren, \u00e7al\u0131\u015fmalar yapan bu b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz\u00fc burada takdirle anmamak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Kendisine uzun ve sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir \u00f6m\u00fcr diliyorum. (Burada kendisiyle ilgili \u00f6zel bir bilgi vermeyi bir vefa borcu olarak addediyorum; kendisi, babam\u0131n partiden ve sendikadan arkada\u015f\u0131d\u0131r. Benim \u00fc\u00e7 ya\u015f\u0131mdaki halimi bilir. Bug\u00fcnk\u00fc halimi de. K\u0131ymetli e\u015fleri de. O\u011flu U\u011fur ise, \u00e7ocukluk arkada\u015f\u0131md\u0131r. Anlayaca\u011f\u0131n\u0131z; kendileriyle tan\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131m, ger\u00e7ek anlam\u0131yla tam elli y\u0131ld\u0131r.)<\/p>\n Bir ara Mustafa Sonbay\u2019\u0131 g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fc ve foto\u011fraf \u00e7ektirdi\u011fimizi de s\u00f6ylemeliyim.<\/p>\n Yal\u00e7\u0131n Ersoy, \u201cdiyalekt\u201d konusuna dikkat \u00e7ekti. S\u00f6z\u00fc, \u201cDa\u00e7xuri\u201dnin diline getirdi. Bu roman\u0131 yazan arkada\u015f\u0131n, Murat Ercan Mur\u011fuli\u015fi\u2019nin Arde\u015fenli oldu\u011funu, Arde\u015fen\u2019de konu\u015fulan Lazcay\u0131 bir Hopal\u0131\u2019n\u0131n anlamakta zorland\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtti. Hopa\u2019da kullan\u0131lan Lazca esas al\u0131narak yaz\u0131lacak eserlerin, Arde\u015fenliler taraf\u0131ndan da, Pazarl\u0131lar taraf\u0131ndan da, F\u0131nd\u0131kl\u0131lar taraf\u0131ndan da, G\u00fcrc\u00fcstan Lazlar\u0131 taraf\u0131ndan da, 93 Harbi muhaciri Marmara Lazlar\u0131 taraf\u0131ndan da kolayca anla\u015f\u0131labilece\u011fine dikkat \u00e7ekti. Do\u011fru s\u00f6yl\u00fcyor. Buna kat\u0131l\u0131yorum. Ancak bir konuda itiraz\u0131m var. Bunu orada da s\u00f6yledim. Lazca yaz\u0131l\u0131 bir dil olamad\u0131, dolay\u0131s\u0131yla da benzer diller gibi standart ve modern bir Lazca olu\u015fturamad\u0131k. Zaten \u00e7ekti\u011fimiz s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131n sebebi de bu. Bir ba\u015fka konu da kimin Lazcay\u0131 ne kadar bildi\u011fidir. Zaten bu t\u00fcr yay\u0131nlarla zaman i\u00e7inde Lazcan\u0131n standart ve modern bir dil haline gelece\u011fine ku\u015fku yoktur. Bu g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurulursa, zorluk k\u0131sa s\u00fcrede a\u015f\u0131lacakt\u0131r. Tabi, burada sorumluluk, bu dilin bu sorumlulu\u011funu \u00fcstlenecek, yazan- \u00e7izen Laz ayd\u0131nlar\u0131n\u0131nd\u0131r.<\/p>\n Yal\u00e7\u0131n Ersoy\u2019un s\u00f6ylediklerini hat\u0131rdan \u00e7\u0131karmamal\u0131y\u0131z. Ben, utana- s\u0131k\u0131la s\u00f6z\u00fcn\u00fc keserek bu \u201cdialekt\u201d konusundaki d\u00fc\u015f\u00fcncelerimi dile getirdim. Bana g\u00f6re; bu alanda kullan\u0131lan \u201cdiyalekt\u201d ifadesi olduk\u00e7a yanl\u0131\u015f. Buna; \u015five veya a\u011f\u0131z demek biraz daha do\u011fru gibime geliyor. Bunlar\u0131 belirttim. Bir de bir tan\u0131kl\u0131\u011f\u0131m\u0131 anlatt\u0131m. 2006\u2019da rahmetli halam\u0131n o\u011fluyla birlikte Arde\u015fen\u2019den Batum\u2019a gittik, Sarpi\u2019ye gittik. Oradaki Lazlarla tan\u0131\u015ft\u0131k; konu\u015ftuk. Konu\u015fmalar\u0131m\u0131zda tek dil kulland\u0131k: Lazca. \u0130nan\u0131n be\u015f g\u00fcn boyunca ne kendimizi anlatmakta ne de bize anlat\u0131lanlar\u0131 anlamakta zorluk \u00e7ektik. Buradan da anla\u015f\u0131l\u0131yor ki, il\u00e7elere g\u00f6re, Lazcay\u0131 parselasyona tutmak yanl\u0131\u015f. Hem bir \u015fey daha s\u00f6yleyeyim; elimizin alt\u0131nda art\u0131k Lazca-T\u00fcrk\u00e7e s\u00f6zl\u00fckler var. Bunlar da bu konuda b\u00fcy\u00fck yard\u0131mc\u0131. Bu \u201cdiyalekt\u201d meselesini fazla abartmayal\u0131m. B\u00fct\u00fcn bunlar bizim kusurumuz de\u011fil. Bizden \u00f6nceki ku\u015faklar; yazmad\u0131klar\u0131, \u00e7izmedikleri ve bu konular\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmleme yapma ve \u00e7areler \u00fcretme noktas\u0131nda bize entelekt\u00fcel bir miras b\u0131rakmad\u0131klar\u0131 i\u00e7in bu sorunlar\u0131 ya\u015f\u0131yoruz. Ku\u015fkusuz bunlar, b\u00f6yle hareket edilirse k\u0131sa zamanda a\u015f\u0131lacak.<\/p>\n Yal\u00e7\u0131n Ersoy\u2019un s\u00f6yledikleri, bana ge\u00e7en y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131nda Batum\u2019un Nuriye Pazar\u2019\u0131n\u0131 hat\u0131rlatt\u0131. Arkada\u015flara da naklettim. O zaman o \u00e7ar\u015f\u0131da \u00e7al\u0131\u015fan Laz esnaf da, bizim oralardan Batum\u2019a gidip \u00e7e\u015fitli sebeplerle orada bulunanlar da, \u00e7ar\u015f\u0131ya u\u011frayanlar da aralar\u0131nda Lazca konu\u015fuyorlard\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc hem orada hem di\u011fer yerle\u015fim birimlerinde onlar\u0131n aralar\u0131ndaki anla\u015fma dili b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde Lazcayd\u0131. \u0130\u015fte Lazcay\u0131 standart ve modern hale getirecek olan da bu Nuriye Pazar\u0131\u2019ndaki diyaloglara benzer ili\u015fkilerdi; olmad\u0131, arkas\u0131 gelmedi. Emperyalistlerin \u00e7\u0131kartt\u0131klar\u0131 sava\u015flar bizi birbirimizden ay\u0131rd\u0131; dilimizin geli\u015fimi engellendi. D\u00fcn\u00fcn pazar ili\u015fkileri Lazcay\u0131 s\u00fcrekli, standart ve modern hale getirebilirdi. Ard\u0131ndan da Lazca kurumsalla\u015fabilirdi. Bug\u00fcn ise, Lazca yazmak; Lazca konu\u015fmak; Lazca radyo- televizyon yay\u0131nlar\u0131 yapmak; Lazca tiyatrolar sergilemek Lazcay\u0131 standart ve modern hale getirebilecektir. Burada g\u00f6rev ayd\u0131nlar\u0131nd\u0131r. Onlar bildikleriyle Lazca yazacaklar ve Lazca konu\u015facaklar ve b\u00f6ylelikle de bu dilin geli\u015fimine katk\u0131 sunmu\u015f olacaklard\u0131r.<\/p>\n Kimi zaman, bir taksi s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fc kimi zaman bir b\u00fcfeci ile kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yoruz. Lazca \u00fczerine konu\u015fuyoruz. Lazca konu\u015fuyoruz. \u00d6n yarg\u0131lar\u0131 var \u00e7o\u011funlukla. Bu onlar\u0131n kusuru ama sorumlusu onlar de\u011filler. Hayat\u0131nda Lazca tek sat\u0131r yaz\u0131 g\u00f6rmemi\u015f, Laz alfabesinden bihaber, tek sat\u0131r bir bayram, kandil, yeni y\u0131l tebrikini Lazca yazmam\u0131\u015f, kendi y\u00f6resinin Lazcas\u0131n\u0131 da bilmiyor. Ama adam neredeyse dilbilimci! Biz ayd\u0131nlar; eli k\u00e2\u011f\u0131t kalem tutanlar, d\u00fcnyay\u0131 farkl\u0131 g\u00f6rmek, farkl\u0131 durmak ve sokaktaki adamdan farkl\u0131 olmak zorunday\u0131z.<\/p>\n Kokteylde, kula\u011f\u0131ma, Lazca ve Lazlar \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fan baz\u0131 akademisyenler, baz\u0131 \u00fcniversitelerde de tezler konusu \u00e7al\u0131nd\u0131. Ku\u015fkusuz, \u201cakademik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u201d \u00f6nemli. Ancak; unutulmamas\u0131 ve hep hat\u0131rda tutulmas\u0131 gereken bir konu var: Lazca ya\u015fayan bir halk\u0131n dili. Lazcaya bu \u00e7er\u00e7eveden bak\u0131lmal\u0131. Lazca ayn\u0131 zamanda bir kimlik konusudur da. \u0130\u015fte bu anlamda akademik \u00e7al\u0131\u015fmalar \u00f6nemli olabilir, bir mana kazanabilir. Yoksa Laz deyince, akademik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 anlamak, ona g\u00f6re tav\u0131r tak\u0131nmak, Lazcay\u0131 Hitit\u00e7eye; Lazlar\u0131 da Hititlere, \u00f6l\u00fc bir halk d\u00fczeyine \u00e7eker. Bu konuya dikkat etmek gerekir. Konu; sadece \u201cakademik \u00e7al\u0131\u015fma\u201d ise, Lazca ve Lazlara ilgimiz \u201cakademik \u00e7al\u0131\u015fma\u201d d\u00fczeyindeyse, bu \u201ckimlik\u201d konusuyla bire bir \u00f6rt\u00fc\u015fen bir yakla\u015f\u0131m olmaz. Lazca ve Lazlara kimlik a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011fil de, \u201cakademik \u00e7al\u0131\u015fma\u201d a\u00e7\u0131s\u0131ndan yakla\u015fanlara G\u00fcrcistan \u00fcniversitelerini i\u015faret etmek gerekir. Oradan yeterince \u201cakademik destek\u201d g\u00f6receklerdir. Folklorik \u00e7al\u0131\u015fmalar yapmak isteyenler de, gastronomik \u00e7al\u0131\u015fma yapmak isteyenler i\u00e7in de G\u00fcrcistan \u00fcniversiteleri \u00f6nemli bir kaynakt\u0131r.<\/p>\n Kokteylde yapt\u0131\u011f\u0131m k\u0131sa konu\u015fmada da vurgulad\u0131m; bizim bir dil, yani Lazca ve bununla ba\u011flant\u0131l\u0131 bir kimlik sorunumuz var. Bu anlamda \u201cDa\u00e7xuri\u201d ve \u201cSi Gi\u00e7kin,\u201d 1993 Kas\u0131m\u2019\u0131ndan bu yana yaz\u0131lm\u0131\u015f eserler i\u00e7inde en fazla \u00f6neme sahip iki eserdir. \u00c7\u00fcnk\u00fc her ikisi de tamamen Lazca. \u00dcstelik bu iki eser, yeni bir yolu i\u015faret ediyor; bu yoldan gidilmelidir. \u201cAkademik \u00e7al\u0131\u015fma\u201d yapmak isteyenlere, tabi, yard\u0131mc\u0131 olunmal\u0131d\u0131r. Ancak bu tek ba\u015f\u0131na dil ve kimlik m\u00fccadelesi de\u011fildir. \u00d6yle olsayd\u0131; 1963 A\u011fustos\u2019unda, Austin, Texas\u2019da \u201cA Grammar Of Laz\u201d adl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 \u00fcniversiteye sunan Ralph Dewitt Anderson, Laz dili ve kimli\u011finin \u00f6nc\u00fcs\u00fc olur ve dil ve kimlik sorunumuz da \u00e7\u00f6z\u00fclm\u00fc\u015f olurdu! Ayn\u0131 \u015feyi Georges Dum\u00e9zil, Wolfgang Feurstein i\u00e7in de s\u00f6ylerdik o zaman! Oysa biliyoruz ki, dil ve kimlik sorunu yabanc\u0131lar\u0131n de\u011fil, Laz halk\u0131n\u0131n i\u00e7inden \u00e7\u0131km\u0131\u015f ayd\u0131nlar\u0131n sorunudur. Konuya bu a\u00e7\u0131dan bakarsak; \u201cakademik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u201d da, folklorik \u00e7al\u0131\u015fmalar da, gastronomik \u00e7al\u0131\u015fmalar da anlam kazan\u0131r.<\/p>\n \u201cDa\u00e7xuri\u201d ve \u201cSi Gi\u00e7kin\u201d adl\u0131 eserleri yazan, yay\u0131nlanmas\u0131na katk\u0131 sunan Laz ayd\u0131nlar\u0131 \u00f6nemli bir yola girmi\u015flerdir: \u201cLazca =Kimlik\u201d. Bu do\u011fru yoldur.<\/p>\n Asl\u0131nda, bu kokteyl daha da renkli ge\u00e7ebilirdi. Biz Laz ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n bir araya gelince, beraber Lazca \u015fark\u0131 s\u00f6yleme al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131m\u0131z yok. En az\u0131ndan birisi par\u00e7a par\u00e7a s\u00f6yler, di\u011ferleri de hemen onun ard\u0131ndan tekrarlar. \u201cSofra k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcz\u201de beraber Lazca \u015fark\u0131lar s\u00f6ylemeyi, \u015fiirler okumay\u0131 yerle\u015ftirmeli ve geli\u015ftirmeliyiz. Biraz zorlamam oldu, ancak gerekliydi. Bu konuda bir- iki ki\u015fiyi s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rd\u0131m. Sonu\u00e7 da ald\u0131m: Ali Osman \u00d6ziskender ve Mustafa \u00c7upina. S\u00f6yledikleri hala kula\u011f\u0131mda.<\/p>\n Erdal Bayrako\u011flu ile ayn\u0131 koro i\u00e7inde Lazca \u015fark\u0131 s\u00f6yleyece\u011fimi s\u00f6yleselerdi inanmazd\u0131m. \u201cGolas Empula Yulun\u201d, \u201cAvla skani Cuneli\u201d, Ye\u015fili Kamiyoni\u201d gibi \u00e7ok bilinen Laz halk \u015fark\u0131lar\u0131n\u0131 hep beraber s\u00f6yledi\u011fimiz ve ne\u015felendi\u011fimiz anlar\u0131 da unutamam. Erdal Bayrako\u011flu\u2019nun o g\u00fczel sesi hala kula\u011f\u0131mda. Orada ona da, di\u011fer arkada\u015flara da s\u00f6yledim; \u201cLazlar\u0131n Pavarotti\u201dsi\u201d tan\u0131mlamas\u0131 benim ho\u015fuma gitmiyor. \u201cLazlar\u0131n Erdal\u2019\u0131\u201d, bence en uygun tan\u0131m. Erdal Bayrako\u011flu neden Luciano Pavaretti\u2019nin g\u00f6lgesinde kals\u0131n?! Hem o \u00f6ld\u00fc?!<\/p>\n Bu kokteyli g\u00fczel bir ba\u015flang\u0131\u00e7 olarak say\u0131yorum. Bu kokteylin anlaml\u0131 ve kal\u0131c\u0131 beraberliklere yol a\u00e7mas\u0131n\u0131 diliyorum. Bu kokteylde bir ba\u015fka \u015fey daha g\u00f6rd\u00fcm; kimse kimseye \u00fcst\u00fcnl\u00fck sa\u011flamaya \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131, kimse kimseyi k\u00fc\u00e7\u00fcmsemedi, burun k\u0131v\u0131rmad\u0131, herkes s\u00f6yleyece\u011fini s\u00f6yledi ve s\u00f6ylenenleri herkes dinledi. Kibir, kasavet yoktu. Bu anlamda da kokteyl farkl\u0131 ve olumluydu. Tabi, bu \u00e7e\u015fit kokteyllerde oluyor mu, bilemem, ancak; kokteyle kat\u0131lanlar ba\u015fta tek tek di\u011ferlerine kendilerini tan\u0131t\u0131labilirse; iyi olur.<\/p>\n Ku\u015fkusuz Lazca iki kitab\u0131n yay\u0131nlanmas\u0131, bizleri \u201cLazca i\u00e7in a\u011flanan 21 \u015eubat feti\u015fizmi\u201dnden kurtarm\u0131\u015f olacakt\u0131r. Laz ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n dil ve kimlik diye bir g\u00f6revleri var. D\u00fcnya, B\u00f6lge ve T\u00fcrkiye yeniden \u015fekilleniyor. Bak\u0131n; G\u00fcrcistan\u2019a ve T\u00fcrkiye\u2019ye pasaportsuz gidi\u015f-geli\u015fler ba\u015flad\u0131. Bu \u00f6nemli bir geli\u015fme. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde anayasa tart\u0131\u015fmalar\u0131 yap\u0131l\u0131yor. T\u00fcrkiye\u2019de bir\u00e7ok alanda \u00f6nemli geli\u015fmeler ya\u015fan\u0131yor. Laz ayd\u0131nlar\u0131, bu geli\u015fmeleri nas\u0131l g\u00f6r\u00fcyor, nas\u0131l de\u011ferlendiriyor ve nas\u0131l bir duru\u015f belirleme gibi bir tav\u0131rlar\u0131 var?! 2012\u2019nin 8 Mart\u2019\u0131n\u0131, 1 May\u0131s\u2019\u0131n\u0131 nas\u0131l kar\u015f\u0131lamay\u0131, hangi etkinlikleri yapmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlar?! Bu konularda neler yapacaklar?<\/p>\n Ben kendi ad\u0131ma s\u00f6yleyeyim; 14 Temmuz 2011 anlaml\u0131 ge\u00e7ti. Laz ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n birlik ve beraberlik i\u00e7inde nas\u0131l dil ve kimlik m\u00fccadelesi yapabileceklerine ili\u015fkin g\u00fczel bir etkinlik oldu Lazika Yay\u0131n Kollektifi\u2019nin bu kokteyli.<\/p>\n Lazika Yay\u0131n Kollektifi\u2019nin bir di\u011fer yeni eserini ve yazar\u0131n\u0131 da burada anal\u0131m: \u201cNizamettin Alkumru: Laz K\u00fclt\u00fcr Tarihi\u201d.<\/p>\n \u201cDa\u00e7xuri\u201d ve \u201cSi Gi\u00e7kin\u201de eme\u011fi ge\u00e7en herkese, \u201c\u0130sina Bar\u201dda bu kokteyli d\u00fczenleyenlere ve kaprisimizi \u00e7eken \u00e7al\u0131\u015fanlara \u015f\u00fckranlar\u0131m\u0131 sunmak isterim buradan; sa\u011f olsunlar. Bu \u00f6rneklerin \u00e7o\u011falmas\u0131 dile\u011fiyle, ilkokulda okuma- yazma \u00f6\u011frenmeden \u00f6nce \u00f6\u011fretmenimizden duydu\u011fum \u00f6zl\u00fc bir ifadeyi burada yeri geldi\u011fi i\u00e7in aktarmak istiyorum: \u201cBir eli nesi var, iki eli sesi var!\u201d Birlik ve beraberli\u011fi ifade eden Lazca \u015fu g\u00fczel ifadeyle s\u00f6zlerimi sonland\u0131ray\u0131m: \u201cXut k\u0306iti xut cuma, arteriti var nik\u0306vaten!\u201d (demokrathaber.org, 20 VII 2011)<\/p>\n (\u00d6nerilen okumalar<\/strong>: Ali \u0130hsan Aksamaz, \u201cYine Geldi 21 \u015eubat\/ Xolo Komoxtu 21 K\u0306undura\u201d, yusufbulut.com\/sonhaber.ch, 21 II 2012; Ali \u0130hsan Aksamaz, \u201cMecit \u00c7ak\u0131rusta\u2019n\u0131n \u0130mza G\u00fcn\u00fc Etkinli\u011fi\u201d, yusufbulut.com\/ circassiancenter.com; 4 III 2012; Ali \u0130hsan Aksamaz, \u201cLazuri ren \u00e7kin minoba\u201d, Laz K\u00fclt\u00fcr Dergisi Tanura, say\u0131 3, \u0130stanbul, 2012; Ali \u0130hsan Aksamaz, \u201cLaz Enstit\u00fcs\u00fc\u201d Toplant\u0131s\u0131nda S\u00f6ylediklerim, G\u00f6zlem, Ele\u015ftiri ve \u00d6nerilerim\u201d, yusufbulut.com\/ circassiancenter.com.tr, 22 XII 2012; Ali \u0130hsan Aksamaz, \u201cLaz Enstit\u00fcs\u00fc Denince (Alg\u0131lad\u0131klar\u0131m- Beklentilerim)”, yusufbulut.com\/ circassiancenter.com.tr, 15 II 2013; Ali \u0130hsan Aksamaz, \u201cLaz Ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n giri\u015fimine bas\u0131ndan tepkiler\u201d, sonhaber.ch\/ circassiancenter.com.tr, 14 V 2022; Ha\u015fim Akman: \u201cLaz Enstit\u00fcs\u00fc Kuruluyor\u201d, A Akt\u00fcel Dergisi, say\u0131 66, 8- 14 Ekim 1992\/ (Haber- s\u00f6yle\u015fiyi yay\u0131na haz\u0131rlayan: Ali \u0130hsan Aksamaz), sonhaber.ch\/ circassiancenter.com.tr, 13 VII 2017)<\/p>\n Mecit \u00c7ak\u0131rusta\u2019n\u0131 anlatt\u0131klar\u0131:<\/p>\n![](\"https:\/\/blogger.googleusercontent.com\/img\/b\/R29vZ2xl\/AVvXsEj2lhkF8C7xtZyFEXnCF-QMWxohTdMc4JenB5AvyfHFkTHifrYIkTRwsFKG7K2bsrvIhN4ErzGg1yccT5T8-jaL8G50FT3y5bFeAqb8c3aWyS-3gVoQUNT6pGZeUq6YfiHSdfidnLinSUDb_iqeM0VxvtaOS-Gmyz0nNNLOi9soRoGMJ82Uv-Qemf9-3xjd\/w640-h448\/1%20Lazika%20Yay%C4%B1n%20Kolektifi%20Kokteyli.jpg\")
<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/blogger.googleusercontent.com\/img\/b\/R29vZ2xl\/AVvXsEjLieX5_WoBwVw_tS2sx3DmucZoIWUmRxcP4zaha5KLF2eE1XH2yqDEm3WM2HLsp1_oW8dLWz_3YrefxPazCaLlWvAaMQ3ws6M2u9i63kSsVCGw5awBJjESX9V-ZyCCXejTuO5Fkhm6829rAp1LqTuO2Q0A_6Ryk-qQtoEFKiih4Tq9s8iJAHuHO5-7xBTT\/w640-h562\/2%20Lazika%20Yay%C4%B1n%20Kolektifi%20Kokteyli.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/blogger.googleusercontent.com\/img\/b\/R29vZ2xl\/AVvXsEhZAHBuaSO-5pKEVwT9lZFAj4CUU55DtBejzrpjE53y77w5wscPDMvGUgczMrULwn_GqHbMLyqPWL5Nf3OYJSIYa1jxCYNv5TUNW8WKzPRld0dKdn5bEO3U0O2TaNBGrl9LR5pGakm16zJecsXz4C5XTObhOMMzkMkJxx-_CpCfsu3P_cfyXhZ16NrBPj3e\/w442-h640\/3%20Lazika%20Yay%C4%B1n%20Kolektifi%20Kokteyli.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/blogger.googleusercontent.com\/img\/b\/R29vZ2xl\/AVvXsEgnno3nQWFI0AovHauIjP3qVTJAobTbMMF5uJWWMHgjQjSijfEZg8tIW1UQNc-JMOHqqA0r7jZACxJjGrQHd2AyewW5GYeUFS_U6InhtMzsP5cSz6-eNuh1vob6ULl7cf26aDQ-tK_4WC8M7E6cGMx9D5WEm0PDqNHlAfyTK6MwkBm77CM2Rx5F31R52TP8\/w486-h640\/4%20Lazika%20Yay%C4%B1n%20Kolektifi%20Kokteyli.jpg\")
![](\"https:\/\/blogger.googleusercontent.com\/img\/b\/R29vZ2xl\/AVvXsEhdAMfpjE3Y5xhZS7jMyfhvmuE9fFCkDuUctyge6kYm-ij5vnOPb8A0RX1ARgYfFznOJAJXIfkfvQgG1cmle9va1MzoEyizQnZGDsMkDzSmxgXOmKlTxeEc-ZK2pkIQ_xAJkzCdp5EKKws4uf6dHQ4qBS0rIsM_cZOVcQ6zllqA0n1QUydGmTQMW00zqnqF\/s630\/5%20Lazika%20Yay%C4%B1n%20Kolektifi%20Kokteyli.jpg\")
<\/p>\n