![\"\"](\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/AGLAMA-DEGMEZ-21-SUBAT-GOZYASLARINA-b.png\")
<\/p>\n<\/p>\n
Ali \u0130hsan Aksamaz\u00a0<\/strong><\/p>\n 21 \u015eubat, birka\u00e7 y\u0131ld\u0131r birilerin y\u0131ll\u0131k kutlama listesine girdi. Bunu mutlaka hissetmi\u015fsinizdir. Ben 21 \u015eubat ile \u00f6zde\u015fle\u015ftirilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan\u00a0 \u2018Ana dili G\u00fcn\u00fc\u2019nden nefret ediyorum. Her 21 \u015eubat geldi\u011finde T\u00fcrkiye\u2019de sahte g\u00f6zya\u015flar\u0131 d\u00f6ken kurum ve ki\u015filerin bas\u0131ndaki haberlerini g\u00f6r\u00fcnce de \u00f6fkeleniyorum. \u2018Anadil G\u00fcn\u00fc\u2019ne ve \u2018a\u011flamac\u0131lar\u0131na\u2019 nefret ve \u00f6fkemin \u00e7ok hakl\u0131 sebepleri var. Yeni bir 21 \u015eubat\u2019\u0131 kendi i\u00e7 d\u00fcnyamda yine nefret ve \u00f6fkeyle ge\u00e7irmek istemedi\u011fim i\u00e7in, bu makaleyi kaleme al\u0131yorum. Bir kez daha hem \u2018ana dili\u2019 konusuna dikkat \u00e7ekmek ve yap\u0131lmas\u0131 gerekenleri tart\u0131\u015fmak hem de \u201821 \u015eubatl\u0131k Ana dili A\u011flamac\u0131lar\u0131na\u2019 dikkat \u00e7ekmek ve onlar\u0131n etki alan\u0131ndaki insanlar\u0131n kafalar\u0131nda soru i\u015faretleri olu\u015fturmak istiyorum. En Ba\u015ftan \u015fu kadar\u0131n\u0131 s\u00f6yleyeyim: \u2018Ana dili\u2019 konusuna yanl\u0131\u015f yer ve yanl\u0131\u015f pencereden bak\u0131l\u0131yor.<\/p>\n Emperyalizmin \u2018G\u00fcnah \u00c7\u0131karmas\u0131: \u201821 \u015eubat Ana dil G\u00fcn\u00fc\u2019<\/strong><\/p>\n \u00d6nce, \u015fu 21 \u015eubat ile \u00f6zde\u015fle\u015ftirilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan \u2018Ana dili G\u00fcn\u00fc\u2019ne k\u0131saca de\u011finmek istiyorum. Bas\u0131ndan okuyoruz. Birle\u015fmi\u015f Milletler E\u011fitim- Bilim ve K\u00fclt\u00fcr \u00d6rg\u00fct\u00fc UNESCO 1999 y\u0131l\u0131 Kas\u0131m ay\u0131nda 21 \u015eubat\u2019\u0131 \u2018Uluslararas\u0131 Ana dili G\u00fcn\u00fc\u2019 il\u00e2n etmi\u015f. UNESCO, d\u00fcnyada konu\u015fulan 7 bine yak\u0131n dilin yar\u0131s\u0131n\u0131n yok olma tehlikesiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 da a\u00e7\u0131klam\u0131\u015f. Yine bu UNESCO, 21 \u015eubat\u2019\u0131 \u2018Uluslararas\u0131 Ana dili G\u00fcn\u00fc\u2019 il\u00e2n etmekle tehlikeye dikkat \u00e7ekiyormu\u015f. \u00dcstelik yok olma tehdidi alt\u0131ndaki dillerin korunmas\u0131na katk\u0131 sa\u011flamay\u0131 da ama\u00e7l\u0131yormu\u015f. Bu sat\u0131rlar\u0131 okuyan bir insan, \u201cAferin \u015fu UNESCO\u2019ya. Ne de g\u00fczel\u00a0 \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor! Sahipsiz de\u011filiz, \u00e7ok \u015f\u00fck\u00fcr!\u201d diyebilir. Ancak kaz\u0131n aya\u011f\u0131 \u00f6yle de\u011fil! UNESCO, Birle\u015fmi\u015f Milletlerin bir kurulu\u015fu de\u011fil mi? Hani \u015fu 60 y\u0131l \u00f6nce kurulan ve g\u00fcn\u00fcm\u00fczde 176 devletin \u00fcyesi oldu\u011fu Birle\u015fmi\u015f Milletler! Net bir \u00f6rnekle, 176 \u00fcye devletten 150’si G\u00fcvenlik Konseyi’ne ortak bir tasar\u0131 sunsa, be\u015f daimi \u00fcyeden birisinin tasar\u0131y\u0131 veto etmesiyle tasar\u0131y\u0131 g\u00fcndemden d\u00fc\u015f\u00fcrebildi\u011fi bir Birle\u015fmi\u015f Milletler! K\u0131saca emperyalistlerin denetimindeki Birle\u015fmi\u015f Milletler\u2019in UNESCO\u2019su!<\/p>\n Birle\u015fmi\u015f Milletler\u2019in emperyalistlerin denetiminde bir kurulu\u015f oldu\u011fu konusunda \u015f\u00fcphe olmad\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, UNESCO\u2019nun il\u00e2n etti\u011fi \u201821 \u015eubat Ana dili G\u00fcn\u00fc\u2019, emperyalistlerin ikiy\u00fczl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ortaya koymuyor mu?! Bu ikiy\u00fczl\u00fcl\u00fck sonu\u00e7ta anla\u015f\u0131labilir bir durum. Ne var ki, T\u00fcrkiye\u2019de \u2018anti-emperyalist\u2019liklerini dillerinden d\u00fc\u015f\u00fcrmeyenlerin UNESCO\u2019nun il\u00e2n etti\u011fi \u201821 \u015eubat Ana dili G\u00fcn\u00fc\u2019n\u00fc sahiplenmeleri, canh\u0131ra\u015f bir \u015fekilde \u00f6n pl\u00e2na \u00e7\u0131karmak istemeleri ve bununla yetinmeleri hi\u00e7 de anla\u015f\u0131labilir bir durum de\u011fil. Yapt\u0131klar\u0131 cahillik ve ikiy\u00fczl\u00fcl\u00fckten de \u00f6te bir \u015fey.<\/p>\n Sloganc\u0131l\u0131k D\u00f6nemi Ge\u00e7ti<\/strong><\/p>\n Her konuyu bug\u00fcne kadar sloganlarla ve falan \u015funu dedi, fe\u015fmek\u00e2n \u015funu dedi ile ge\u00e7i\u015ftiren ve \u2018anti-emperyalistlikleri\u2019 konusunda burunlar\u0131ndan k\u0131l ald\u0131rmayanlar\u0131n emperyalistlerin denetimindeki Birle\u015fmi\u015f Milletler\u2019in kurulu\u015fu UNESCO\u2019nun il\u00e2n etti\u011fi\u00a0 \u201821 \u015eubat Ana dili G\u00fcn\u00fc\u2019ne mal bulmu\u015f ma\u011fribi gibi sar\u0131lmalar\u0131, \u00fczerine oturduklar\u0131 fikr\u00ee zeminin durumu ve samimiyetleri konusunda cidd\u00ee ipu\u00e7lar\u0131 vermektedir.<\/p>\n Yukar\u0131da de\u011findim. UNESCO\u2019nun \u201821 \u015eubat\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131\u2019 emperyalist ikiy\u00fczl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn bir tezah\u00fcr\u00fc. Emperyalistler \u2018g\u00fcnah \u00e7\u0131karma\u2019ya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Peki, \u201821 \u015eubat Ana dili G\u00fcn\u00fc\u2019n\u00fc kutlayarak \u2018g\u00fcnah \u00e7\u0131karma\u2019ya \u00e7al\u0131\u015fan emperyalistlere \u00e7anak tutanlara ne demeli?! Demek bir kurtar\u0131c\u0131 bekliyorlar! Bu kurtar\u0131c\u0131 da emperyalizmin ta kendisi, ha?!<\/p>\n UNESCO\u2019nun \u201821 \u015eubat Ana dili G\u00fcn\u00fc\u2019n\u00fc ve her 21 \u015eubat\u2019ta a\u011flayan, z\u0131rlayan ve g\u00f6n\u00fcl rahat\u0131yla g\u00f6revlerini yerine getirdiklerine inananlar\u0131, olduklar\u0131 yerde b\u0131rakal\u0131m. Ancak; \u201821 \u015eubat Ana dili G\u00fcn\u00fc\u2019ne sar\u0131larak, bana g\u00f6re oyuna gelen, kendilerine g\u00f6re insan\u00ee sorumluluklar\u0131n\u0131 t\u00fcm icaplar\u0131yla yerine getirdiklerine inananlara k\u00fc\u00e7\u00fck bir s\u00f6z\u00fcm var: Bug\u00fcne kadar sloganlarla y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz her i\u015f gibi, \u2018anadil konusu\u2019nda da \u00e7uvallad\u0131n\u0131z.<\/p>\n \u0130nisiyatifi elde tutarak ve hi\u00e7bir kurum ve ki\u015fiye teslim olmadan haklar elde etmek ve var olan haklar\u0131 geli\u015ftirmek ile \u201821 \u015eubat A\u011flamac\u0131lar\u0131\u2019n\u0131n UNESCO\u2019n\u0131n propagandas\u0131na teslim olup destek vermeleri ku\u015fkusuz birbirine kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n \u2018Ana dili M\u00fccadelesi\u2019\u00a0 Anti-Emperyalist Bir Duru\u015ftur<\/strong><\/p>\n \u2018Ana dili m\u00fccadelesi\u2019, emperyalizme de, kapitalizme de darbe vuran bir m\u00fccadeledir. Unutmayal\u0131m; anadillerini yok etmeye \u00e7al\u0131\u015farak tek bir kapitalist \u2018pazar\u2019 olu\u015fturmaya \u00e7al\u0131\u015fan b\u00f6ylelikle \u2018ana dili\u2019 sorununu ortaya \u00e7\u0131karan emperyalizm ve kapitalist anar\u015fidir. Emperyalizme, kapitalist anar\u015fiye kar\u015f\u0131 bir duru\u015f sergilemeden, \u00fcstelik de emperyalistlerin\u00a0 \u2018g\u00fcnah \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131\u2019 g\u00fcne sar\u0131larak \u201821 \u015eubat Anadil G\u00fcn\u00fc\u2019n\u00fc sahiplenmek bir kolayc\u0131l\u0131k de\u011filse, nedir?!<\/p>\n CHP\u2019nin tek parti diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc, g\u00fcnl\u00fck hayat\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmeye y\u00f6nelik nafaka ekonomisi ili\u015fkilerinin h\u00e2kim oldu\u011fu ve farkl\u0131 \u2018ana dilleri\u2019nin konu\u015fuldu\u011fu y\u00f6relerde ulusal sanayinin kapitalist \u00fcretim ili\u015fkilerini ve kurumlar\u0131n\u0131 geli\u015ftiremedi. Yerel \u00fcretim ili\u015fkilerini tasfiye edemedi. Bu sebeple de dilsel ve k\u00fclt\u00fcrel farkl\u0131l\u0131klar\u0131 do\u011fal bir yok olu\u015f s\u00fcrecine s\u00fcr\u00fckleyemedi. Bunun yerine dilsel ve k\u00fclt\u00fcrel farkl\u0131l\u0131klar\u0131 do\u011fal olmayan bir yol ile yani resm\u00ee ideoloji ve resm\u00ee tarih tezleri ile ortadan kald\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n Siyas\u00ee otoriteyi elinde tutan CHP\u2019nin tek parti diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc, T\u00fcrkiye\u2019nin \u2018ana dilleri\u2019ni yok sayd\u0131 ve bunlar\u0131n yok edilmesi i\u00e7in de elden gelen her \u015fey yap\u0131ld\u0131. 1950\u2019de iktidar\u0131n\u0131 kaybeden CHP, toplum ruhunda a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 yaralar ile sonraki d\u00f6nemlerde de etkisini s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc. CHP sonras\u0131 d\u00f6nemde, bu yaralar\u0131n baz\u0131lar\u0131 sar\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lsa da, \u2018ana dili\u2019 konusu hi\u00e7 g\u00fcndeme gelmedi; akla gelmedi; sahiplenilmedi. \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131nda ba\u015flayan yeni safla\u015fma ve ard\u0131ndan gelen \u2018So\u011fuk Sava\u015f\u2019 d\u00f6nemi toplumsal dokuda meydana gelmi\u015f olan yaralar\u0131 gizlemekle kalmad\u0131; bu yaralar\u0131 derinle\u015ftirdi; yeni yaralar a\u00e7t\u0131.<\/p>\n G\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u00e7ok kesin say\u0131lar\u0131n\u0131 bilemiyoruz. Ancak, \u00fclkemizde onlarca \u2018ana dili\u2019nin konu\u015fuldu\u011funu s\u00f6ylemek yanl\u0131\u015f olmaz. Bunca \u2018ana dili\u2019nin konu\u015fuldu\u011fu bir \u00fclkede, resm\u00ee kurumlar, bu dillerle ilgili \u00f6zg\u00fcn dilsel materyal derleme \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 yapmad\u0131; yapm\u0131yor. Bunu b\u0131rakal\u0131m; T\u00fcrkiye\u2019de konu\u015fulan \u2018ana dilleri\u2019nin envanter \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 yapan resm\u00ee bir kurum bile bulunmuyor. Siyas\u00ee otoritenin konuya yakla\u015f\u0131m\u0131 b\u00f6yle olunca, iyi niyetli baz\u0131 ki\u015filerin bu konuda yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar fanteziden \u00f6teye ge\u00e7emiyor, ilgi g\u00f6rm\u00fcyor ve katk\u0131 sa\u011flayam\u0131yor. Bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n, \u2018reaksiyoner\u2019 g\u00fc\u00e7ler taraf\u0131ndan d\u00fc\u015fmanca kar\u015f\u0131land\u0131\u011f\u0131n\u0131 da unutmamal\u0131y\u0131z. T\u00fcrkiye\u2019nin \u2018ana dilleri\u2019ne kar\u015f\u0131 b\u00fcy\u00fck bir umursamazl\u0131k ve iki y\u00fczl\u00fcl\u00fcklere tan\u0131k oluyoruz. <\/strong> Bu tart\u0131\u015fmalar\u0131n \u00f6n\u00fcndeki en \u00f6nemli engel art\u0131k siyas\u00ee otoritenin olumsuz tavr\u0131 veya yasal engeller de\u011fil. S\u0131k\u0131nt\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde \u2018ana dili\u2019 konusunun tart\u0131\u015f\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 terimlerden de \u00a0kaynaklanmaktad\u0131r. Bir yandan siyas\u00ee iradenin uzun s\u00fcreli olumsuz tavr\u0131 ve bu tavr\u0131n h\u00e2l\u00e2 devam eden etkileri, bir yandan bu sebeple ana dili konusunda kurumsal k\u00fclt\u00fcrel bir yakla\u015f\u0131m\u0131n olu\u015famamas\u0131, bir yandan sorunun do\u011fru terimlerle tart\u0131\u015f\u0131lamamas\u0131 T\u00fcrkiye\u2019nin anadilleri konusuna \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00fcretilememi\u015f olmas\u0131n\u0131n ba\u015fl\u0131ca sebepleridir. Bu \u00e7\u00f6z\u00fcms\u00fczl\u00fc\u011f\u00fcn bir di\u011fer sebebi ise, T\u00fcrk\u00e7e d\u0131\u015f\u0131ndaki bir \u2018ana dili\u2019nin savunuculu\u011funa soyunan baz\u0131 \u2018sivil giri\u015fimcilerin\u2019, her \u2018ana dili\u2019nin ayn\u0131 de\u011ferde oldu\u011funu kabul etmemekle bir \u2018ana dili\u2019nin \u015fovenizmine saplanmalar\u0131d\u0131r. Bir \u2018ana dili\u2019ni bildi\u011fi iddias\u0131yla o \u2018ana dili\u2019nin hamisi kesilen baz\u0131 kimseler ise, T\u00fcrkiye\u2019nin \u2018ana dili\u2019 zenginli\u011finin \u00f6n\u00fcndeki en cidd\u00ee engellerden bir tanesini olu\u015fturuyor. Bunlar\u0131n; \u2018anadillerini\u2019 korumak, geli\u015ftirmek ve gelecek ku\u015faklara kurumsal olarak aktarmak gibi bir vizyon ve misyonlar\u0131 bulunmamaktad\u0131r; b\u00fct\u00fcn yapt\u0131klar\u0131 bu ana dilleri \u00fczerinden \u00e7e\u015fitli \u015fekillerde nemalanmakt\u0131r. \u00d6te yandan, \u2018ana dili\u2019 konusu s\u00f6z konusu oldu\u011fu zaman, bu \u00e7e\u015fit toplant\u0131lara konu\u015fmac\u0131 olarak \u00e7a\u011fr\u0131lan, siyas\u00ee otoriteye kar\u015f\u0131 duru\u015flar\u0131yla da tan\u0131nan, konu k\u0131demlisi baz\u0131 akademisyenler, ithal terimleri kullanmalar\u0131, \u00e7eviri metinlerden yapt\u0131klar\u0131 uzun aktarma ve uygunsuz \u00f6rnek g\u00f6stermeleriyle ana dili konusunun etraf\u0131nda d\u00f6n\u00fcp dolanmakta; konunun tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131na ve \u00e7\u00f6z\u00fcm yollar\u0131n\u0131n bulunmas\u0131na katk\u0131da bulunmak \u015f\u00f6yle dursun, kafalar\u0131 daha da kar\u0131\u015ft\u0131rmaktad\u0131rlar. Bir t\u00fcrl\u00fc sahaya inmek ak\u0131llar\u0131na gelmemektedir.<\/strong><\/p>\n Kolayc\u0131l\u0131k: \u00c7eviri Yay\u0131nlar<\/strong><\/p>\n \u2018So\u011fuk Sava\u015f\u2019 sonras\u0131 d\u00f6nemde, \u00fclkemizin \u2018ana dili\u2019 konusunun tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 ve \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcne katk\u0131 sa\u011flayabilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesi ile Bat\u0131 dillerinden bir\u00e7ok makale ve kitap T\u00fcrk\u00e7eye terc\u00fcme edildi. Ancak ne yaz\u0131k ki, ka\u015f yapay\u0131m derken g\u00f6z \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131; \u00e7ok k\u00f6t\u00fc \u00e7evirilerle birlikte bir s\u00fcr\u00fc uygun olmayan terim ya aynen ya da terc\u00fcme olarak T\u00fcrk\u00e7eye girdi.<\/p>\n \u2018Ana dili\u2019 tart\u0131\u015fmalar\u0131nda kar\u015f\u0131m\u0131za bir\u00e7ok terim \u00e7\u0131k\u0131yor. Bir terimler karga\u015fas\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. \u2018E\u011fitim\u2019 mi? \u2018\u00d6\u011fretim\u2019 mi? \u2018\u00d6\u011frenim\u2019 mi? \u2018E\u011fitim-\u00f6\u011fretim\u2019 mi? \u2018Anadil\u2019 mi? \u2018Ana dili\u2019 mi? \u2018Ana dilde \u00f6\u011fretim\u2019 mi? \u2018Ana dili \u00f6\u011fretimi\u2019 mi? \u2018Ana dilde e\u011fitim-\u00f6\u011fretim\u2019 mi? \u2018Ana dili e\u011fitim-\u00f6\u011fretimi\u2019 mi? \u2018Yerel dil\u2019 mi? \u2018Konu\u015fanlar\u0131 say\u0131ca (daha) az diller\u2019 mi? \u2018Etnik dil\u2019 mi? \u2018T\u00fcrk vatanda\u015flar\u0131n\u0131n g\u00fcnl\u00fck ya\u015famlar\u0131nda geleneksel olarak kulland\u0131klar\u0131 farkl\u0131 dil ve leh\u00e7eler\u2019 mi? \u2018Kavim dili\u2019 mi? \u2018Az\u0131nl\u0131k dili\u2019 mi? \u2018Y\u00f6resel dil\u2019 mi? \u2018Di\u011fer halklar\u0131n kendi dilleri\u2019 mi? \u2018Y\u00f6renin dili\u2019 mi, \u2018Y\u00f6redeki n\u00fcfus \u00e7o\u011funlu\u011funun dili\u2019 mi? \u2018Y\u00f6renin ana dili\u2019 mi? \u2018Yok say\u0131lan ana dilleri\u2019 mi? \u2018Yasaklanan ana dilleri\u2019 mi?<\/p>\n Konumuz olan dilleri belirtmek i\u00e7in \u2018T\u00fcrk\u00e7e D\u0131\u015f\u0131ndaki Ana dilleri\u2019, bu dillerinin desteklenmesi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na da\u00a0 \u2018Ana dili \u00d6\u011fretimi\u2019, \u2018Anadil \u00d6\u011frenimi Hakk\u0131\u2019 ifadelerini kullanman\u0131n do\u011fru oldu\u011funa inan\u0131yor; b\u00f6yle kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6neriyorum.<\/p>\n Konuya taraf olan vak\u0131f, dernek ve ki\u015filerin de i\u00e7inde yer alaca\u011f\u0131 \u00f6zerk yap\u0131daki bir \u2018Ana dillerini Pl\u00e2nlama Kurumu\u2019 n\u00fcve olarak bu \u2018ana dillleri\u2019 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 y\u00fcr\u00fctebilir. \u2018Anadilleri\u2019 ile ilgili b\u00fct\u00fcn \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 tek elden y\u00fcr\u00fctecek b\u00f6yle bir kurum \u00f6ncelikle olu\u015fturulmal\u0131d\u0131r. Bu kurum, \u2018ana\u00a0 dilleri\u2019ne ili\u015fkin olarak demokratik \u00f6zl\u00fc ve tel\u00e2fi edici genel bir y\u00f6netmelik haz\u0131rlamal\u0131d\u0131r. Bu ba\u011flamda, \u2018ana dili\u2019 konusu, anla\u015f\u0131l\u0131r ve bizim olan terimlerle tart\u0131\u015f\u0131lmal\u0131 ve bu alanda bir literat\u00fcr olu\u015fturulmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n \u0130lk Yap\u0131lmas\u0131 Gerekenler<\/strong><\/p>\n \u00d6ncelikle, T\u00fcrkiye’nin di\u011fer \u2018anadilleri envanteri\u2019 \u00e7\u0131kar\u0131lmal\u0131d\u0131r. Bu yap\u0131l\u0131rken, yaln\u0131zca T\u00fcrk\u00e7e ile hi\u00e7bir akrabal\u0131\u011f\u0131 olmayan \u2018anadilleri\u2019 de\u011fil, Azerice, Kazak\u00e7a, K\u0131rg\u0131zca, \u00d6zbek\u00e7e, Tatarca, Uygurca gibi diller de dikkate al\u0131nmal\u0131d\u0131r. Biliyoruz ki, n\u00fcfus say\u0131m sonu\u00e7lar\u0131nda ad\u0131 ge\u00e7en \u2018anadillerinin\u2019 en az iki kat\u0131 \u2018ana dili\u2019 T\u00fcrkiye’de konu\u015fulmaktad\u0131r; bunlar, ad olarak ve kullan\u0131ld\u0131klar\u0131 y\u00f6reler olarak tespit edilmelidir. Olu\u015fturulacak ilgili komisyonlar bu \u2018anadilleri\u2019 i\u00e7in Latin alfabesine dayanan alfabeleri olu\u015fturmal\u0131d\u0131r. Ard\u0131ndan da, ilk a\u015famada en az on bin kelimelik temel T\u00fcrk\u00e7e kelime da\u011farc\u0131\u011f\u0131 tespit edilmeli ve buna g\u00f6re bu \u2018ana dilleri\u2019nin s\u00f6zl\u00fckleri olu\u015fturulmal\u0131d\u0131r. Bu s\u00f6zl\u00fckler (varsa di\u011fer alfabeleriyle ve) Latin alfabesine dayal\u0131 alfabeleriyle yay\u0131nlanmal\u0131d\u0131r. \u0130lk etapta ilk\u00f6\u011fretim birinci s\u0131n\u0131f \u00f6\u011frencilerinin d\u00fczeylerine uygun masal kitaplar\u0131 ve \u00e7izgi filmler radyo ve TV yay\u0131nlar\u0131nda da kullan\u0131labilecek \u015fekilde haz\u0131rlanmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n B\u00fct\u00fcn bunlarla e\u015fzamanl\u0131 olarak, bu anadilleriyle ilgili \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 y\u00fcr\u00fctecek, yani; masal kitaplar\u0131, ilk\u00f6\u011fretim \u00f6\u011frencilerinin d\u00fczeylerine g\u00f6re \u2018sosyal bilgiler\u2019 ve \u2018fen bilgisi\u2019 vb. kitaplar\u0131, \u00e7izgi filmler, tiyatro eserleri, radyo-TV programlar\u0131n\u0131 haz\u0131rlay\u0131p sunacak, gazete ve dergileri yay\u0131nlayacak personelin yeti\u015ftirilmesi sa\u011flanmal\u0131d\u0131r. Bu personelin yeti\u015fmesinde, bu \u2018ana dilleri\u2019yle ilgili ve\/veya \u00e7al\u0131\u015fmalar yapan kom\u015fu \u00fclkelerin akademik personelinden de faydalanabilir.<\/p>\n Gerek personel yeti\u015ftirilmesi gerekse de yaz\u0131l\u0131, g\u00f6rsel, i\u015fitsel vb. her t\u00fcrl\u00fc materyalin haz\u0131rlanmas\u0131ndaki b\u00fct\u00fcn harcamalar, ku\u015fkusuz ilgili devlet kurulu\u015flar\u0131 taraf\u0131ndan kar\u015f\u0131lanmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n Pedagojik Bir Sorun! <\/strong><\/p>\n Bu \u2018anadilleri\u2019, 1950’lere kadar esas olarak T\u00fcrkiye’nin belirli b\u00f6lgelerindeki yerelliklerinde konu\u015fuluyorken, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde T\u00fcrkiye’nin hemen her yerinde konu\u015fulmaktad\u0131r. Bu durum mutlaka g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurulmal\u0131d\u0131r. Bu \u2018ana dilleri\u2019 g\u00fcndeme geldi\u011finde kimileri bu dilleri \u2018b\u00f6l\u00fcc\u00fcl\u00fck\u2019 sebebi olarak l\u00e2nse etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Kimileri de bu \u2018ana dili\u2019 tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 \u2018K\u00fcrt\u00e7e\u2019 \u00fczerinden yap\u0131yor. Bu \u2018ana dilleri\u2019, ne \u2018b\u00f6l\u00fcc\u00fcl\u00fck\u2019 sebebidir ne de \u2018K\u00fcrt\u00e7e\u2019 T\u00fcrkiye’nin, T\u00fcrk\u00e7e d\u0131\u015f\u0131ndaki tek \u2018ana dili\u2019dir. Ana dili, 1930’lu y\u0131llarda b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde pedagojik bir konuydu. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde ise hem h\u00e2l\u00e2 bir pedagojik sorun hem de bir insan haklar\u0131 konusudur. Bu hakk\u0131, isteyen vatanda\u015flar\u0131n\u0131n hizmetine sunmak ise sosyal devletin \u00f6nemli g\u00f6revleri aras\u0131ndad\u0131r. Binlerce y\u0131ll\u0131k bir ge\u00e7mi\u015fe sahip olan ve son seksen y\u0131ldaki her t\u00fcrl\u00fc olumsuz \u015farta ra\u011fmen, g\u00fcn\u00fcm\u00fcze ula\u015fabilme becerisini g\u00f6steren bu \u2018ana dilleri\u2019, ister y\u00fcz ki\u015filik bir k\u00f6yde konu\u015fuluyor olsun, isterse de \u00e7ok daha fazla insan taraf\u0131ndan toplu veya da\u011f\u0131n\u0131k \u00e7ok daha geni\u015f yerle\u015fim birimlerinde ya\u015fat\u0131l\u0131yor olsun ayn\u0131 e\u015fitlikte gelece\u011fe ta\u015f\u0131nma hakk\u0131na sahiptir.<\/p>\n B\u00fct\u00fcn bunlar, umudun emperyalist bir kurulu\u015f olan UNESCO\u2019nun \u2018g\u00fcnah \u00e7\u0131karma\u2019s\u0131nda de\u011fil, insanl\u0131\u011f\u0131n toplumsal kurtulu\u015funa inananlar\u0131n elinde oldu\u011funu, \u201821 \u015eubat A\u011flamac\u0131lar\u0131\u2019n\u0131n kafa buland\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koymuyor mu sizce?! (21. II. 2009)<\/p>\n Kaynak<\/strong>: Ali \u0130hsan Aksamaz, \u201cA\u011flama! De\u011fmez Bu 21 \u015eubat G\u00f6zya\u015flar\u0131na!\u201d, 5. XI. 2020,\u00a0 kuzgunportal.com<\/p>\n [\u00d6nerilen okumalar<\/strong>: Ali \u0130hsan Aksamaz, \u201cYerel Diller\u201d: Ana Dilleri Ya\u015fatmak M\u0131? \u00d6ld\u00fcrmek Mi?\u201d, Sorun Polemik- Marksist \u0130nceleme Ara\u015ft\u0131rma Dergisi \u201d, Say\u0131 5, K\u0131\u015f, Sorun Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, 2002\/ Sima Dergisi, Say\u0131 5- 6, Sima Laz Vakf\u0131 Yay\u0131n\u0131, Fotosan Ofset, \u0130zmit, 2002- 2003\/ circassiancenter.com.tr; Ali \u0130hsan Aksamaz, \u201cAna Dili\u2019nde E\u011fitim- \u00d6\u011fretim ve \u2018Ana Dili\u2019 E\u011fitimi- \u00d6\u011fretimi \u00dczerine Makaleler\u201d, 11. I. 2004, circassiancenter.com.tr; Ali \u0130hsan Aksamaz, \u201cLazcay\u0131 Ya\u015fatma M\u00fccadelesi Kapitalist Yabanc\u0131la\u015fmaya Kar\u015f\u0131 Bir Duru\u015f Olmal\u0131d\u0131r\u201d, Sorun Polemik- Marksist \u0130nceleme Ara\u015ft\u0131rma Dergisi, Say\u0131 35, Mart 2009, Sorun Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul\/ circassiancenter.com.tr; Ali \u0130hsan Aksamaz, \u201cDilek\u00e7e Vermekle Lazca Ya\u015far M\u0131?\u201d, Sorun Polemik- Marksist \u0130nceleme Ara\u015ft\u0131rma Dergisi, Say\u0131 36, May\u0131s 2009, Sorun Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, circassiancenter.com.tr; Ali \u0130hsan Aksamaz, \u201cYine Geldi 21 \u015eubat\/ Xolo Komoxtu 21 K\u0306undura\u201d, 21. II. 2012, yusufbulut.com\/ suryaniler.com\/ sonhaber.ch\/ circassiancenter.com.tr; Ali \u0130hsan Aksamaz, \u201cAbhazya\u2019da Yay\u0131nlanan Lazca Ders Kitaplar\u0131\u201d, \u00d6zg\u00fcr G\u00fcndem Gazetesi, \u0130stanbul, 09. VII. 2012, circassiancenter.com.tr; Semih Akg\u00fcn (Ali \u0130hsan Aksamaz ile S\u00f6yle\u015fi): \u201cAnadilleriyle ilgili insanlar\u0131n s\u00f6yledikleri hamaset dolu l\u00e2flar\u0131n\u0131n i\u00e7ini bir proje etraf\u0131nda doldurmak \u00fczere bir araya gelmeleri ve neyi nas\u0131l yapacaklar\u0131 konusunda i\u015fba\u015f\u0131 yapmalar\u0131 gereklidir.\u201d,\u00a0 28. VII. 2011, cherkessia.net; Semih Akg\u00fcn (Ali \u0130hsan Aksamaz ile S\u00f6yle\u015fi): \u201cAna dillerin \u201ca\u011f\u0131z, \u015five, leh\u00e7e ve diyalekt\u201d farkl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcrenler, bu anadilleri k\u00fc\u00e7\u00fcmsemek i\u00e7in bunu yap\u0131yorlar\u201d, 19. VI. 2012,\u00a0 cherkessia.net]<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Ali İhsan Aksamaz 21 Şubat, birkaç yıldır birilerin yıllık kutlama listesine girdi. Bunu mutlaka hissetmişsinizdir. Ben 21 Şubat ile özdeşleştirilmeye çalışılan ‘Ana dili Günü’nden nefret ediyorum. Her 21 Şubat geldiğinde Türkiye’de sahte gözyaşları döken kurum ve kişilerin basındaki haberlerini görünce de öfkeleniyorum. ‘Anadil Günü’ne ve ‘ağlamacılarına’ nefret ve öfkemin çok haklı sebepleri var. Yeni bir […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"on","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[135],"tags":[],"class_list":["post-41255","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-yazarlar-ali-ihsan-aksamaz-laz-kulturu","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/41255","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=41255"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/41255\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":41259,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/41255\/revisions\/41259"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=41255"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=41255"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=41255"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"\"](\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/AGLAMA-DEGMEZ-21-SUBAT-GOZYASLARINA-c.png\")
<\/p>\n\n
\nBug\u00fcn gelinen noktada, T\u00fcrkiye\u2019nin anadilleri \u00e7e\u015fitli y\u00f6nleri ile tam bir bilinmezlik i\u00e7indedir. Bu bilinmezli\u011fin esas sebebi, hi\u00e7 ku\u015fku yok, siyas\u00ee otoritenin konuya ba\u015ftan beri yanl\u0131\u015f yakla\u015fm\u0131\u015f olmas\u0131d\u0131r. \u00d6te yandan, \u00e7e\u015fitli sivil giri\u015fimciler ise, ana dili konusuna sa\u011fl\u0131kl\u0131 yakla\u015famam\u0131\u015f ve uygun \u00e7\u00f6z\u00fcm yollar\u0131 bulamam\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc konu \u00e7e\u015fitli y\u00f6nleriyle tart\u0131\u015f\u0131lamam\u0131\u015ft\u0131r; tart\u0131\u015f\u0131lamamaktad\u0131r. <\/strong><\/p>\n