![\"\"](\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/LAZ-HALK-SANATCISI-YASAR-TURNA-b.png\")
<\/p>\n<\/p>\n
Yazan: Aziz Turna<\/strong> 1931\u2019de d\u00fcnyaya g\u00f6zlerini a\u00e7t\u0131\u011f\u0131nda Musazade Mahallesi\u2019nde pe\u015f pe\u015fe silahlar patlad\u0131. Uzaktan silah seslerini duyanlar, Ruslar\u2019\u0131n sald\u0131r\u0131s\u0131na u\u011frad\u0131klar\u0131n\u0131 sand\u0131lar… Oysa bir o\u011flan do\u011fmu\u015ftu. T\u00fcm ailenin y\u0131llard\u0131r \u00f6zlem \u00e7ekti\u011fi bir erkek evlat… Aziz Hoca Allah\u2019a bunca yakar\u0131\u015flar\u0131n\u0131n m\u00fck\u00e2fat\u0131n\u0131 alm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n Aziz Hoca ilk evlili\u011finden \u00fc\u00e7 k\u0131z sahibi olmu\u015ftu. Kar\u0131s\u0131 \u00f6l\u00fcnce tekrar evlendi. \u0130kinci kar\u0131s\u0131ndan da bir k\u0131z bir o\u011flan olmu\u015ftu. Ama aslan gibi o\u011flu yirmi bir ya\u015f\u0131na gelince \u00f6lm\u00fc\u015ft\u00fc. Kasaban\u0131n sevilen, sayg\u0131n bir hocas\u0131yd\u0131. Aziz Hoca\u2019n\u0131n ya\u015f\u0131 da altm\u0131\u015fa dayanm\u0131\u015ft\u0131. \u0130kinci kar\u0131s\u0131 da \u00e7ok muhterem bir insand\u0131.<\/p>\n Kocas\u0131n\u0131 \u00e7ok seviyor, ama o\u011flu olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in her zaman \u00fcz\u00fcl\u00fcyordu. En k\u0131sa zamanda kocas\u0131n\u0131 evlendirmeyi ve gen\u00e7 bir kuma getirmeyi akl\u0131na koymu\u015ftu. Kendisi kocas\u0131na erkek evl\u00e2t verememi\u015fti, ama gen\u00e7 biri pek\u00e2l\u00e2 verebilirdi. Bu d\u00fc\u015f\u00fcncesini Aziz Hoca\u2019ya s\u00f6yledi\u011finde adamca\u011f\u0131z \u015fa\u015f\u0131r\u0131p kalm\u0131\u015ft\u0131. D\u00fcnyada bu kadar vefak\u00e2r insanlar vard\u0131 demek ki… Aziz Hoca\u2019n\u0131n d\u00fcnyas\u0131 ba\u015f\u0131na y\u0131k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131 o anda. Birka\u00e7 ay sonra Hatice Anne yine gebe kalm\u0131\u015ft\u0131. Aziz Hoca ilk kar\u0131s\u0131yla mutlu ya\u015famaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. Eski kar\u0131s\u0131 yeni kar\u0131s\u0131na hi\u00e7 Aziz Hoca o\u011flunun kendisi gibi din adam\u0131 ve sayg\u0131n biri olmas\u0131n\u0131 arzuluyordu. Hen\u00fcz alt\u0131 ya\u015f\u0131ndayken ona okumay\u0131 yazmay\u0131 \u00f6\u011fretmi\u015fti. Anal\u0131\u011f\u0131na anas\u0131 ve ablas\u0131 onu el bebe, g\u00fcl bebe b\u00fcy\u00fct\u00fcyorlard\u0131. Bir dedi\u011fini iki etmiyorlard\u0131. Minik Ya\u015far\u2019a sal\u0131ncaklar, tahtadan arabalar yap\u0131yorlard\u0131. Bu denli ilgiden Ya\u015far \u00e7ok memnundu, ama bazen \u00e7ok \u015f\u0131mard\u0131\u011f\u0131 da olmuyor de\u011fildi.<\/p>\n On iki ya\u015f\u0131na geldi\u011finde Rize\u2019den Ey\u00fcp isimli bir kemen\u00e7e ustas\u0131 gelmi\u015fti Arhavi\u2019ye ve onun kemen\u00e7esine hayran olmu\u015ftu.<\/p>\n G\u00fcnlerdir nereden bir kemen\u00e7e bulabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc. Sonra bir g\u00fcn, evin \u00f6n\u00fcndeki dut a\u011fac\u0131n\u0131n kocaman bir dal\u0131n\u0131 kesti. Aziz Hoca\u2019n\u0131n alt kattaki marangoz aletlerini al\u0131p dosdo\u011fru f\u0131nd\u0131k bah\u00e7esine indi. F\u0131nd\u0131k bah\u00e7esi vadi \u015feklindeydi. F\u0131nd\u0131k a\u011fa\u00e7lar\u0131, k\u0131z\u0131la\u011fa\u00e7lar, g\u00fcrgen, kestane a\u011fa\u00e7lar\u0131 ve yemye\u015fil otlarla kapal\u0131 bir cennetti sanki sessizlik ve ye\u015fillik i\u00e7 i\u00e7e… Aziz Hoca, o\u011flunun yapm\u0131\u015f oldu\u011fu aleti hi\u00e7 sevmemi\u015fti. Hatta b\u00f6yle bo\u015f i\u015flerle u\u011fra\u015ft\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in Ya\u015far\u2019a \u00e7ok k\u0131z\u0131yordu. Ya\u015far da art\u0131k odas\u0131nda u\u011fra\u015fm\u0131yor, dere kenar\u0131na gidip o sessizlikte istedi\u011fi gibi kemen\u00e7esini \u00e7al\u0131yordu.<\/p>\n On sekizine geldi\u011finde art\u0131k kemen\u00e7e konusunda uzman olmu\u015ftu. O d\u00f6nemler Arhavi\u2019de orkestra olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, d\u00fc\u011f\u00fcn derneklerde ya tulum ya da kemen\u00e7e ile horon oynan\u0131rd\u0131. Arhavi ve \u00e7evre y\u00f6relerde Kemen\u00e7eci Ya\u015far ismi an\u0131lmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Ya\u015far hem kemen\u00e7e ustas\u0131, hem de esmer, uzun boylu, \u00e7ok ya\u011f\u0131z bir delikanl\u0131yd\u0131. Hangi e\u011flencede kemen\u00e7e \u00e7alsa, gen\u00e7 k\u0131zlar etraf\u0131nda pervane oluyordu.<\/p>\n Havac\u0131 olarak Diyarbak\u0131r\u2019a asker al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda orada her t\u00fcrl\u00fc m\u00fczik aletlerini tan\u0131d\u0131. Keman hari\u00e7 t\u00fcm m\u00fczik aletlerini kullanmay\u0131 \u00f6\u011frendi. O kadar m\u00fczik aletinin i\u00e7inde yine de en \u00e7ok sevdi\u011fi kemen\u00e7eydi. O kemen\u00e7eci olarak do\u011fmu\u015f, \u00f6yle de ya\u015fayacakt\u0131.<\/p>\n Teskereyi ald\u0131ktan k\u0131sa s\u00fcre sonra, Arhavili bir k\u0131zla ya\u015fam\u0131n\u0131 birle\u015ftirmi\u015fti. Aziz Hoca\u2019n\u0131n ya\u015f\u0131 sekseni \u00e7oktan a\u015fm\u0131\u015ft\u0131. \u00d6lmeden torunlar\u0131n\u0131 g\u00f6rmek istiyordu. Ya\u015far da, bir d\u00fc\u011f\u00fcnde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc o g\u00fczel sar\u0131 elbiseli k\u0131za vurulmu\u015f, sonunda evlenmi\u015fti.<\/p>\n Aziz Hoca o\u011fluna h\u00e2l\u00e2 \u00e7ok k\u0131z\u0131yordu. \u0130stiyordu ki o\u011flunun do\u011fru d\u00fcr\u00fcst bir i\u015fi olsun. B\u00f6yle d\u00fc\u011f\u00fcn dernek dola\u015f\u0131p ya\u015fam s\u00fcremezdi. Ama Ya\u015far b\u00f6yle ya\u015famaktan memnundu. B\u00fct\u00fcn d\u00fcnyas\u0131 kemen\u00e7eydi. Kemen\u00e7enin notas\u0131 olmazd\u0131. Ama o notay\u0131 bile kemen\u00e7eye uydurmu\u015f, notal\u0131 kemen\u00e7e uygulamas\u0131n\u0131 da o ba\u015flatm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n Bir g\u00fcn belediye ba\u015fkan\u0131 ve savc\u0131 ile konu\u015fup Arhavi\u2019de ilk folklor derne\u011fini kurdu. Burada yerel oyunlar\u0131 sergilenecek i\u011frenciler yeti\u015ftirdi. Daha sonraki g\u00fcnlerde de Arhavi\u2019nin kurtulu\u015fu olan 12 Mart Festival giri\u015fiminde bulundu. Birka\u00e7 y\u0131l sonra bu iste\u011fini ger\u00e7ekle\u015ftirdi.<\/p>\n Bu arada yeti\u015ftirdi\u011fi uzman folklorcular s\u0131k s\u0131k \u0130stanbul ve Ankara\u2019da g\u00f6steriler yap\u0131yordu. Hatta bir d\u00f6nem \u0130stanbul\u2019da \u00fcnl\u00fc bir gazinoda sahne bile ald\u0131. Ama o uzun s\u00fcre gurbetlerde hi\u00e7 kalam\u0131yordu. Varsa yoksa memleketi. Her zaman Arhavi\u2019ye \u00f6zl\u00fcyor, \u00f6zledi\u011fi anda da t\u00fcm i\u015flerini b\u0131rak\u0131p geri d\u00f6n\u00fcyordu.<\/p>\n Arhavi ve \u00e7evre y\u00f6relerde aranan bir isimdi art\u0131k. Onsuz d\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn e\u011flencenin tad\u0131 olmuyordu. Y\u00fcz\u00fc gibi huyu da \u00e7ok g\u00fczeldi Ya\u015far\u2019\u0131n. Arhavi\u2019ye gelen yabanc\u0131 memurlarla dostluklar kuruyor, hem\u015ferileri ile uyum i\u00e7inde ya\u015f\u0131yordu.<\/p>\n Do\u011fay\u0131 \u00e7ok severdi. Da\u011f\u0131n\u0131, orman\u0131n\u0131 s\u0131k s\u0131k dola\u015f\u0131r, evinin bah\u00e7esinde t\u00fcrl\u00fc meyve ve \u00e7i\u00e7ekler yeti\u015ftirirdi. Hatta \u00e7ok sevdi\u011fi o minik deresinde bir de\u011firmen bile yapm\u0131\u015ft\u0131. O kadar k\u00fc\u00e7\u00fck bir dereyle de\u011firmenin d\u00f6nmesini sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131. Buna herkes hayran olmu\u015ftu. D\u00f6rt k\u0131z, bir o\u011flu vard\u0131. Bir kez bile \u00e7ocuklar\u0131na tokat atm\u0131\u015f de\u011fildi. Onlara hep dost\u00e7a ve e\u011fitici olarak yakla\u015fm\u0131\u015ft\u0131. .. B\u00fcy\u00fck k\u0131z\u0131 baz\u0131 y\u00f6nleriyle babas\u0131n\u0131 and\u0131r\u0131yordu. O m\u00fczisyen de\u011fildi ama on iki ya\u015f\u0131ndan beri edebiyata \u00e7ok d\u00fc\u015fk\u00fcnd\u00fc… K\u0131z\u0131n\u0131n, gazete ve dergilerde yaz\u0131lar\u0131n\u0131n \u00e7\u0131kmas\u0131nda kendisinin b\u00fcy\u00fck pay\u0131 vard\u0131. Eve o kadar \u00e7ok kitap getiriyordu ki… \u00f6nce kendisi okuyor, sonra yavrular\u0131na sunuyordu. Arhavi\u2019de b\u00f6yle babalar pek az bulunurdu. Onun i\u015fi hep \u00f6\u011frenmek ve \u00f6\u011fretmekti.<\/p>\n Art\u0131k d\u0131\u015f d\u00fcnyalar\u0131 tan\u0131mak istiyordu. \u00d6nce Almanya\u2019ya gitti. Orada hem \u00e7al\u0131\u015ft\u0131, hem de Avrupal\u0131lara kemen\u00e7eyi tan\u0131tt\u0131. Folklorumuzu \u00f6\u011fretti.<\/p>\n Laz halk sanat\u00e7\u0131s\u0131 Ya\u015far Turna (1931- 1990) , Laz folkloruna g\u00f6n\u00fcl vermi\u015f yabanc\u0131 konuklar\u0131yla birlikte (Abant G\u00f6l\u00fc, Temmuz 1985\/ Foto\u011fraf: Aziz Turna ar\u015fivi)<\/em><\/p>\n Arhavi\u2019ye d\u00f6nd\u00fc, memleket \u00f6zlemine hi\u00e7 dayanam\u0131yordu. O s\u0131rada evi yan\u0131p k\u00fcl olunca, izin bitiminde art\u0131k Almanya\u2019ya bir daha d\u00f6nmedi. Orada kal\u0131p evini in\u015fa etti. Yuvas\u0131na kavu\u015ftu. Her y\u0131l y\u00fczlerce yabanc\u0131y\u0131 konuk etti. Vatan\u0131na sevgiyle sayg\u0131yla, m\u00fczikler kar\u015f\u0131lad\u0131 d\u00fcnyay\u0131. Bir s\u00fcr\u00fc \u00f6d\u00fcl ald\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda, mansiyonlar, \u015filtler, onur belgeleri ta\u015f\u0131d\u0131 g\u00f6\u011fs\u00fcnde. Mutlu oldu, kimseyi k\u0131rmad\u0131, kimse de onu.<\/p>\n Sonra bir g\u00fcn ans\u0131z\u0131n, yataklara d\u00fc\u015ft\u00fc. Notalar\u0131, besteleri, duvara as\u0131l\u0131 kemen\u00e7esi ba\u015fucundayd\u0131.<\/p>\n Ak\u0131n ak\u0131n geldi insanlar evine… Yabanc\u0131lar, yerliler, talebeler… G\u00f6zya\u015flar\u0131 dinmek bilmedi. Ama o herkesin a\u011flamas\u0131na bir anlam veremedi. \u00c7ok sakindi, ba\u015f\u0131 dimdik, kulaklar\u0131 ya\u011fmur sesinde korkusuzca ilerledi d\u00f6n\u00fclmeze do\u011fru… \u00c7ok sevdi\u011fi k\u00f6pe\u011fi Ka\u00e7ak\u2019\u0131 da yan\u0131nda g\u00f6t\u00fcrerek.<\/p>\n \u0130lk kez ailesine ve sevenlerine bir k\u00f6t\u00fcl\u00fck yapt\u0131 zamans\u0131z gitmekle. Kar\u0131ncay\u0131 bile incitmeyen Ya\u015far Turna herkesi \u00fczd\u00fc, a\u011flatt\u0131, 12 Ekim\u2019in serin r\u00fczgarlar\u0131na b\u0131rakt\u0131 kendini. Son kez biricik o\u011flunun elini tutarak gitti… Tarihler 12 Ekim 1990\u2019\u0131 g\u00f6steriyordu.<\/p>\n [Kaynak<\/strong>: Ali \u0130hsan Aksamaz, \u201cDil-Tarih-K\u00fclt\u00fcr-Gelenekleriyle Lazlar\u201d, 1. Bask\u0131, Sorun Yay\u0131nlar\u0131, 2000; 2. Bask\u0131, Belge Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, 2014]<\/p>\n [\u00d6nerilen okuma<\/strong>: \u0130nci Derya Turna: \u201cAnadilimiz ve k\u00f6kl\u00fc g\u00fczel k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcz yok olmas\u0131n!\u201d, 4. IX. 2023, sonhaber.ch\/ circassiancenter.com]<\/p>\n Ya\u015far Turna\u2019y\u0131 anma:<\/strong>
\nYay\u0131na Haz\u0131rlayan: Ali \u0130hsan Aksamaz<\/strong><\/p>\n
\nAziz Hoca, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc kez, gen\u00e7 fakir, anas\u0131 babas\u0131 olmayan, akrabalar\u0131n\u0131n yan\u0131nda ya\u015fayan bir k\u0131zla evlendi. Altm\u0131\u015f ya\u015f\u0131nda Aziz Hoca ile on yedi ya\u015f\u0131nda Hatice Ana nihayet bir erkek \u00e7ocuk sahibi oldular. \u0130smini Muhammet koyduklar\u0131 ay y\u00fczl\u00fc bebek, alt\u0131 ay sonra ne yaz\u0131k ki \u00f6lm\u00fc\u015ft\u00fc.<\/p>\n
\ni\u015f yapt\u0131rm\u0131yordu. Yeter ki bebek sa\u011fl\u0131kl\u0131 do\u011fsun, ne kadar i\u015f varsa kendisi yap\u0131yordu.
\nBir kez daha do\u011fum ger\u00e7ekle\u015fmi\u015fti. Bu kez de nur topu gibi bir o\u011flan olmu\u015ftu. \u0130\u015fte o anda mahallelerde silahlar patlam\u0131\u015ft\u0131. T\u00fcfek, tabanca sesleri Arhavi Vadisi\u2019nde yank\u0131land\u0131. K\u0131rk evden bez toplan\u0131p bebe\u011fe g\u00f6mlek dikildi. Evin \u00f6n\u00fcndeki incir a\u011fac\u0131 u\u011fursuzluk getirmesin diye kesildi. Bebe\u011fin ya\u015famas\u0131 i\u00e7in ismi Ya\u015far kondu. Aziz Hoca muskalar yaz\u0131p, o\u011flunun ya\u015famas\u0131 i\u00e7in dualar etti. O yoksul ya\u015fam\u0131n i\u00e7inde ko\u00e7lar kurban edildi.<\/p>\n
\n\u0130\u015fte, bu g\u00fczellik aras\u0131nda ilk kemen\u00e7esini yontmaya, meydana getirmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. G\u00fcnler s\u00fcren u\u011fra\u015ftan sonra kaba saba bir kemen\u00e7e yapm\u0131\u015ft\u0131 sonunda. S\u0131ra, \u00e7al\u0131p s\u00f6ylemeye gelmi\u015fti. Aylar, hatta y\u0131llar s\u00fcren u\u011fra\u015ftan sonra akordeonunu ancak yapabilmi\u015fti.<\/p>\n
\nMahallede herkese yard\u0131mc\u0131 olmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r, kiminin in\u015faat\u0131na yard\u0131m eder, kiminin elektrik ara\u00e7lar\u0131n\u0131n ar\u0131zalar\u0131n\u0131 giderirdi. Hasta olanlar\u0131n da gider i\u011fnelerini vururdu. Hi\u00e7 kar\u015f\u0131l\u0131k beklemeden.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/LAZ-HALK-SANATCISI-YASAR-TURNA-d.jpg\")
<\/em><\/p>\n
\nSonra her y\u0131l, \u00fc\u00e7 d\u00f6rt ayl\u0131\u011f\u0131na Amerika\u2019ya gidip orada bir dans okulunda t\u00fcrk\u00fclerimizi, ezgilerimizi ve folklorumuzu \u00f6\u011fretti… Orada plaklar, kasetler \u00e7\u0131kard\u0131. Sadece Arhavi\u2019nin de\u011fil T\u00fcrkiye\u2019nin k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc ta\u015f\u0131d\u0131. Ta\u015f\u0131yabildi\u011fi kadar, ya\u015fayabildi\u011fi kadar…<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/LAZ-HALK-SANATCISI-YASAR-TURNA-e-1.jpg\")
<\/p>\n
\n