{"id":42231,"date":"2024-11-20T15:30:53","date_gmt":"2024-11-20T21:30:53","guid":{"rendered":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/?p=42231"},"modified":"2024-11-20T15:30:53","modified_gmt":"2024-11-20T21:30:53","slug":"lazlarin-tarihi-adli-kitap","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/lazlarin-tarihi-adli-kitap\/","title":{"rendered":"\u201cLAZLAR\u2019IN TAR\u0130H\u0130\u201d ADLI K\u0130TAP"},"content":{"rendered":"<p><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-42233\" src=\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/LAZLARIN-TARIHI-ADLI-KITAP-b.png\" alt=\"\" width=\"571\" height=\"300\" srcset=\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/LAZLARIN-TARIHI-ADLI-KITAP-b.png 571w, https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/LAZLARIN-TARIHI-ADLI-KITAP-b-300x158.png 300w\" sizes=\"(max-width: 571px) 100vw, 571px\" \/><\/p>\n<p><strong>Ali \u0130hsan Aksamaz<\/strong><\/p>\n<p><strong>[T\u00fcrk\u00e7e- Lazca]<\/strong><\/p>\n<p>T\u00fcrkiye\u2019de 1990\u2019l\u0131 y\u0131llara kadar, Lazlar\u0131n Tarihine ili\u015fkin olarak kimse pek bir \u015fey bilmiyordu. Bu halk\u0131n ayd\u0131nlar\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in durum b\u00f6yleydi. Ancak onun da bir sebebi vard\u0131. 1990\u2019l\u0131 y\u0131llar, d\u00fcnya tarihi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli bir d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131 oldu. \u201cSo\u011fuk Sava\u015f\u201d\u0131n sonuydu. Bununla d\u00fcnyada bir \u015feyler de\u011fi\u015fmeye ba\u015flad\u0131. Amerika Birle\u015fik Devletleri (ABD) ve Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birli\u011fi (SSCB) d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131 sona erdi.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-42237\" src=\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/LAZLARIN-TARIHI-ADLI-KITAP-g.png\" alt=\"\" width=\"335\" height=\"507\" srcset=\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/LAZLARIN-TARIHI-ADLI-KITAP-g.png 335w, https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/LAZLARIN-TARIHI-ADLI-KITAP-g-198x300.png 198w\" sizes=\"(max-width: 335px) 100vw, 335px\" \/><\/p>\n<p>Daha do\u011fru ifadeyle, Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birli\u011fi y\u0131k\u0131ld\u0131. Bu d\u00f6nemde; T\u00fcrkiye, Amerika Birle\u015fik Devletleri\u2019 ile NATO Pakt\u0131 i\u00e7indeydi. G\u00fcrcistan ise, T\u00fcrkiye\u2019ye d\u00fc\u015fman olan bir ba\u015fka pakt\u0131n i\u00e7inde. B\u00f6ylece, iki memleket\u00a0ba\u015fkalar\u0131n\u0131n \u00e7\u0131kar\u0131 i\u00e7in birbirlerini d\u00fc\u015fman say\u0131yorlard\u0131. Ancak\u00a0yeni d\u00f6nemle birlikte i\u015fin \u00f6yle olmad\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131ld\u0131. Ondan da \u00f6te, iki \u00fclke s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131n iki taraf\u0131nda ya\u015fayan halklar\u0131n birbirleriyle akraba olduklar\u0131 yeniden anla\u015f\u0131ld\u0131.<\/p>\n<figure id=\"attachment_42234\" aria-describedby=\"caption-attachment-42234\" style=\"width: 991px\" class=\"wp-caption alignnone\"><img decoding=\"async\" class=\"wp-image-42234 \" src=\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/Lazlarin-Tarihi-d-1.jpeg\" alt=\"\" width=\"991\" height=\"919\" srcset=\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/Lazlarin-Tarihi-d-1.jpeg 579w, https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/Lazlarin-Tarihi-d-1-300x278.jpeg 300w\" sizes=\"(max-width: 991px) 100vw, 991px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-42234\" class=\"wp-caption-text\">T\u00fcrkiye Cumhuriyeti ile Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birli\u011fi aras\u0131ndaki Sarp S\u0131n\u0131r Kap\u0131s\u0131 1937 y\u0131l\u0131ndan 31 A\u011fustos 1988 tarihine kadar kapal\u0131yd\u0131<\/figcaption><\/figure>\n<p>Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birli\u011fi\u2019nin y\u0131k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 1991 y\u0131l\u0131n\u0131n sonundan birka\u00e7 y\u0131l \u00f6nce, daha do\u011fru bir ifadeyle, 31 A\u011fustos 1988 tarihinde, T\u00fcrkiye ile Sovyetler Birli\u011fi aras\u0131ndaki Sarp S\u0131n\u0131r Kap\u0131s\u0131 a\u00e7\u0131ld\u0131. Bu T\u00fcrkiye ve G\u00fcrcistan a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemliydi. Bu s\u00fcre\u00e7, T\u00fcrkiye ve G\u00fcrcistan\u2019\u0131n \u00e7e\u015fitli alanlardaki ortakl\u0131k ve dostlu\u011funa destek verecekti. Bu s\u00fcre\u00e7, iki \u00fclkenin Lazlar\u0131 i\u00e7in de \u00e7ok \u00f6nemli olacakt\u0131. Bu kap\u0131 ile birlikte, iki memleketin Lazlar\u0131 birbirlerini tan\u0131ma \u015fans\u0131na kavu\u015ftu. Ondan \u00f6te; T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015fayan Lazlar de i\u00e7in hay\u0131rl\u0131 ve verimli oldu. Bu s\u00fcre\u00e7le, y\u00fcrekleri dillerinin ac\u0131s\u0131yla y\u00fckl\u00fc insanlar ortaya \u00e7\u0131kacakt\u0131. Lazcan\u0131n ya\u015famas\u0131 i\u00e7in bir \u015feyler yapman\u0131n yollar\u0131n\u0131 arayacaklard\u0131. Bu sebeplerle, Sarp S\u0131n\u0131r Kap\u0131s\u0131, T\u00fcrkiye Lazlar\u0131n\u0131n yak\u0131n tarihlerinde birinci \u00f6nemli kazan\u0131m oldu.<\/p>\n<p>Sarp S\u0131n\u0131r Kap\u0131s\u0131 kadar \u00f6nemli olan farkl\u0131 bir geli\u015fme\u00a0de \u201cLazlar\u2019\u0131n Tarihi\u201d adl\u0131 kitapt\u0131r. \u015eimdi ondan da bahsedeyim: 1992 y\u0131l\u0131nda \u0130stanbul\u2019da \u201cLazlar\u2019\u0131n Tarihi\u201d ad\u0131yla \u00e7\u0131kan bu kitab\u0131n orijinal ad\u0131 \u201cLazeti&#8230;\u201d idi. Bu kitap, G\u00fcrc\u00fcce olarak G\u00fcrcistan\u2019da 1964 y\u0131l\u0131nda \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131.\u00a0Bu kitap, iki yazarl\u0131yd\u0131 ve onlar da Meleni Sarpi\u2019den iki Laz\u2019d\u0131. Kitap, 1964 y\u0131l\u0131nda Sovyet d\u00f6neminde yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131 ve o d\u00f6nemin anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yordu. Bu, \u00e7ok \u00e7eli\u015fkili bir durumdu.<\/p>\n<p>Bir taraftan kitap eskiydi, \u00f6te yandan da \u00e7evirmen, T\u00fcrk\u00e7e ve G\u00fcrc\u00fcceyi \u00e7ok iyi bilmiyordu. Entelekt\u00fcel y\u00f6n\u00fc de yeterince yoktu. Ancak kendisini daha sonra tan\u0131yacakt\u0131m, namuslu bir insand\u0131. O sebeple kitab\u0131n terc\u00fcmesi sorunluydu. Yaln\u0131zca terc\u00fcmesi sorunlu de\u011fildi. \u00c7evirmen,\u00a0 makaleleri k\u0131saltm\u0131\u015f ve dipnotlar\u0131 kald\u0131rm\u0131\u015ft\u0131, a\u00e7\u0131klamalar\u0131 k\u0131saltm\u0131\u015ft\u0131.\u00a0Bunun da \u00f6tesinde, \u00e7evirmenin terminolojiye ili\u015fkin de sorunlar\u0131 vard\u0131. K\u0131saca; \u201cLazlar\u2019\u0131n Tarihi\u201d, 1964 tarihli \u201cLazeti&#8230;\u201d adl\u0131 kitab\u0131n terc\u00fcmesi de\u011fildi. Bu kitap, \u00a0\u201cLazlar\u2019\u0131n Tarihi\u201d, farkl\u0131 a\u00e7\u0131lardan sorunlu olmas\u0131na ra\u011fmen, T\u00fcrkiye Lazlar\u0131 i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemli ikinci bir kazan\u0131m oldu.\u00a0 \u201cLazlar\u2019\u0131n Tarihi\u201d adl\u0131 bu kitap, Lazlar\u0131n ger\u00e7ek tarihlerine ilgi duyanlar\u0131 ara\u015ft\u0131rma yapmalar\u0131 konusunda motive etti.<\/p>\n<p>\u00d6yle veya b\u00f6yle, \u201cLazlar\u2019\u0131n Tarihi\u201d adl\u0131 kitap, pozitif ve negatif y\u00f6nleriyle, T\u00fcrkiye Lazlar\u0131n\u0131n entelekt\u00fcel birikiminde \u00f6nemli ikinci kazan\u0131m oldu.<\/p>\n<p>\u201cLazlar\u2019\u0131n Tarihi\u201d, g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm an benim i\u00e7in de \u00e7ok \u00f6nemli oldu. 1992 Yaz\u2019\u0131nda bir g\u00fcn. \u0130stanbul\u2019un g\u00fczel b\u00f6lgelerinden Kartal\u2019a gitmi\u015ftim, e\u015fimle birlikte. Orada arkada\u015flar\u0131m\u0131z vard\u0131. Onlar\u0131 ziyarete i\u00e7in gitmi\u015ftik. Oturduk, konu\u015ftuk, yedik, i\u00e7tik. Gezmek i\u00e7in d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131k sonra, deniz kenar\u0131nda, tezg\u00e2hlar\u0131nda bal\u0131k satan bal\u0131k\u00e7\u0131lar\u0131 g\u00f6rd\u00fck. Onlar\u0131n \u00f6tesinde yine tezg\u00e2hlarda kitap satan birilerini g\u00f6rd\u00fck. Hangi kitaplar\u0131 satt\u0131klar\u0131 anlamak i\u00e7in kitaplara bakmaya ba\u015flad\u0131k. Bir yar\u0131m saat kadar orada kitaplara bakt\u0131k. D\u00f6nd\u00fck, misafir oldu\u011fumuz eve gidiyorduk. O s\u0131rada yerde gazete ka\u011f\u0131tlar\u0131 \u00fczerine s\u0131ralanm\u0131\u015f birka\u00e7 kitap g\u00f6rd\u00fcm. Onlardan bir tanesi \u201cLazlar\u2019\u0131n Tarihi\u201d adl\u0131 kitapt\u0131. Kitab\u0131 g\u00f6r\u00fcnce, hemen durdum ve ald\u0131m. Bedeli olan paray\u0131 verdim. E\u015fim ve arkada\u015flarla eve gitmek i\u00e7in yola koyulduk. Bir yandan onlarla konu\u015fuyor \u00f6te yandan da elimde tuttu\u011fum kitab\u0131n i\u00e7inde ne yazd\u0131\u011f\u0131n\u0131 merak ediyordum. \u015eimdi ifade edemedi\u011fim bir durumdayd\u0131m. \u00c7ok sevin\u00e7liydim. Misafir oldu\u011fumuz eve d\u00f6nd\u00fck. Oturup kitab\u0131 okumaya ba\u015flad\u0131m. \u00c7ok k\u0131sa bir s\u00fcre i\u00e7inde okudum. \u015ea\u015ft\u0131m.<\/p>\n<p>Bu kitap, o zamana kadar, Lazlara ve Laz diline ili\u015fkin bildiklerimden farkl\u0131 bilgiler veriyordu. Verdi\u011fi bilgilerden baz\u0131lar\u0131 \u00f6nemli ve do\u011fru idi, ama baz\u0131 bilgiler \u201ckomik\u201d idi. Sonunda m\u00fcrekkep yalam\u0131\u015f bir insand\u0131m; neyin ne oldu\u011funu az \u00e7ok anlayabiliyordum. Bir saat kadar bir zaman s\u00fcresince iki \u015foku birden ge\u00e7irdim. Kitab\u0131n do\u011fru bilgileriyle sevinmi\u015ftim ama \u201ckomik\u201d bilgileriyle dertlenmi\u015ftim.<\/p>\n<p>\u00c7apa\u2019ya, evimize d\u00f6nd\u00fck. Bu kitaba ili\u015fkin sorular\u0131m vard\u0131. O sebeple okumal\u0131yd\u0131m. Kitab\u0131 en az be\u015f kere okudum.\u00a0 Oldu\u011fumda da daha dertli oldum. Tarih\u00e7i de\u011fildim ama anlad\u0131m ki bu kitap sorunluydu.<\/p>\n<figure id=\"attachment_42236\" aria-describedby=\"caption-attachment-42236\" style=\"width: 1087px\" class=\"wp-caption alignnone\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-42236 \" src=\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/Lazlarin-Tarihi-e.jpeg\" alt=\"\" width=\"1087\" height=\"408\" srcset=\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/Lazlarin-Tarihi-e.jpeg 658w, https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/Lazlarin-Tarihi-e-300x113.jpeg 300w\" sizes=\"(max-width: 1087px) 100vw, 1087px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-42236\" class=\"wp-caption-text\">Meslek\u00ee alan\u0131m dil idi, ama ben art\u0131k bir tarih\u00e7i gibi \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131m. Bu \u00e7abam, para kazanmak i\u00e7in de\u011fildi. Kanlar\u0131ndan geldi\u011fim \u00f6lm\u00fc\u015f insanlar\u0131n ruhu i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015facakt\u0131m. Hedefim buydu.<\/figcaption><\/figure>\n<p>Kitab\u0131n orijinali: \u201cLazeti\u201d [Tiflis,1964]; Yazarlar\u0131 Muhammed Vanili\u015fi ve Ali Tandilava ile kitab\u0131 \u00f6zetleyerek T\u00fcrk\u00e7eye terc\u00fcme eden Hayri Hayrio\u011flu<\/p>\n<p>Nas\u0131l veya kiminle ba\u015flayacakt\u0131m?! Kitab\u0131n \u00e7evirmeni olan ki\u015fi ile ba\u011flant\u0131 kurman\u0131n yollar\u0131n\u0131 aramaya ba\u015flad\u0131m. \u00c7evirmen Hayri Hayrio\u011flu idi. \u201cLazlar\u2019\u0131n Tarihi\u201d adl\u0131 kitaptan \u00f6\u011frendi\u011fim kadar\u0131yla polis memuru emeklisiydi. Eski bir arkada\u015f\u0131m vard\u0131; Meri\u00e7 \u00d6zeller; \u201cAyd\u0131nl\u0131k Gazetesi\u201dnin ar\u015fivinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. Bir g\u00fcn ona gittim ve gazetenin ar\u015fivine girdik. Arkada\u015f\u0131m, Lazlar ve Laz diline ili\u015fkin bilgi veren belgelerin birer kopyalar\u0131n\u0131 verdi. Onlar\u0131n aras\u0131nda bir liste g\u00f6rd\u00fcm. Bir ka\u011f\u0131tta bu konularda yazan \u00e7izen ki\u015filerin adlar\u0131 ve telefon numaralar\u0131 yaz\u0131l\u0131yd\u0131.<\/p>\n<p>B\u00f6ylece 1992 y\u0131l\u0131n\u0131n Yaz\u2019\u0131nda bu konuyla ilgilenmeye ba\u015flad\u0131m.<\/p>\n<p>[<strong>Kaynak<\/strong>: Ali \u0130hsan Aksamaz, <strong>\u201cLazlar\u2019\u0131n Tarihi\u201d adl\u0131 kitap\u201d, hopam.com, <\/strong>22. V. 2005 <strong>(\u201cDil-Tarih-K\u00fclt\u00fcr-Gelenekleriyle Lazlar\u201d, 2. Bask\u0131, Belge Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, 2014]<\/strong><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-42235\" src=\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/Lazlarin-Tarihi-f.jpg\" alt=\"\" width=\"319\" height=\"507\" srcset=\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/Lazlarin-Tarihi-f.jpg 319w, https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/Lazlarin-Tarihi-f-189x300.jpg 189w\" sizes=\"(max-width: 319px) 100vw, 319px\" \/><\/p>\n<p>[<strong>\u00d6nerilen okumalar<\/strong>: Ali \u0130hsan Aksamaz, \u201cBilin\u00e7li Olarak Geciktirilmi\u015f Bir De\u011finme\u201d, Tarih ve Toplum Dergisi, Say\u0131 161, May\u0131s 1997, \u0130leti\u015fim Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, 2002 [ \u201cDo\u011fu Karadeniz\u2019de Resm\u00ee \u0130deolojiler Ku\u015fatmas\u0131,1. Bask\u0131, Sorun Yay\u0131nlar\u0131, 2003; 2. Bask\u0131, Belge Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, 2011]; \u00a0Ali \u0130hsan Aksamaz, \u201cDemagoji uzmanlar\u0131\u201d, 05. VI. 2002 [ \u201cDo\u011fu Karadeniz\u2019de Resm\u00ee \u0130deolojiler Ku\u015fatmas\u0131,1. Bask\u0131, Sorun Yay\u0131nlar\u0131, 2003; 2. Bask\u0131, Belge Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, 2011]; Ali \u0130hsan Aksamaz,\u00a0 \u201cAhmet \u00d6zkan Mela\u015fvili ve Hayri Hayrio\u011flu\u2019yu and\u0131k\u201d, yusufbulut.com\/ circassiancenter.com.tr, 4-5 VII 2011,[ Laz Ayd\u0131nlar\u0131 ve Sorumluluk\u201d, 1. Bask\u0131,\u00a0 Sorun Yay\u0131nlar\u0131,\u00a0 \u0130stanbul, 2011]; <strong>Ali \u0130hsan Aksamaz, \u201cCemal \u015eener\u2019in Lazlar hakk\u0131nda yazm\u0131\u015f oldu\u011fu makale\u201d, circassiancenter.com.tr\/ sonhaber.ch, <\/strong>30. IX. 2006 [\u201cDil-Tarih-K\u00fclt\u00fcr-Gelenekleriyle Lazlar\u201d, 2. Bask\u0131, Belge Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, 2014]; Bayram Ali \u00d6z\u015fahin: \u201cKapitalizm her \u015feyi a\u015f\u0131nd\u0131r\u0131yor, \u00f6\u011f\u00fct\u00fcyor, eritiyor, kaybediyor!\u201d, sonhaber.ch\/ circassiancenter.com.tr, 14. VIII. 2019; \u201cBizim Sarp\/ Sarpi \u00c7kini\/ \u10e1\u10d0\u10e0\u10e4\u10d8 \u10e9\u10e5\u10d8\u10dc\u10d8\u201d Yay\u0131nland\u0131\u201d,\u00a0 sonhaber.ch\/ circassiancenter.com.tr,\u00a0 22. IV. 2022; \u00a0Mehmet Ender Savc\u0131n: \u201cG\u00fcrcistan\u2019da akrabalar\u0131m\u0131z var.\u201d , sonhaber.ch\/ circassiancenter.com.tr, 11. X. 2020; \u00a0\u201cKapsaml\u0131 Lazca- G\u00fcrc\u00fcce S\u00f6zl\u00fck Yay\u0131nland\u0131\u201d,\u00a0 sonhaber.ch\/ circassiancenter.com.tr, 20. XI. 2021;Mustafa Saadet: \u201cBa\u015f\u0131bo\u015f hayvanlar s\u0131n\u0131r\u0131 ihl\u00e2l ediyordu!\u201d, sonhaber.ch\/ circassiancenter.com.tr, 15. XII. 2018;\u00a0 \u201cSarpi Moleni\u201d yay\u0131nland\u0131!\u201d, sonhaber.ch\/ circassiancenter.com.tr, \u00a024. XII. 2020; \u00dcmit Bayazo\u011flu, \u201cS\u0131k\u0131c\u0131 bir Laz f\u0131kras\u0131\/ Polis emeklisi Hayri Hayrio\u011flu\u2019nun ba\u015f\u0131m\u0131za \u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc p\u00fcsk\u00fcl\u00fc bel\u00e2\u201d, EP\/ Ekonomi Politika, say\u0131 31, \u0130stanbul, 27 VI 1993]<\/p>\n<p><strong>\u201cLazepe\u015fi Tarixi\u201d coxoni ketabi<\/strong><\/p>\n<p>Turkiyes 1990-oni \u0292\u0306anape\u015fakis, Lazepe\u015fi Tarixi\u015fen ek\u0306o mitis mutu\u00a0var u\u00e7kit\u0306u. Am xalk\u0306is\u00a0ent\u0306elek\u0306tualepe navaruqonut\u0306u \u015feni, xali e\u015fo rt\u0306u. Mara emusti ar sebebi ku\u011fut\u0306u.<br \/>\n1990-oni \u0292\u0306anape, Dunya\u015fi tarixis dido beciti viraji diqu. Aya rt\u0306u \u201cQini Ok\u0306ok\u0306idinu\u201d-\u015fi \u00e7odina. Emuten mutxanepe oktirus kogyo\u00e7\u0306k\u0306u dunyas. Edo Amerik\u0306uli Ok\u0306ok\u0306ateri Oxe\u0292alepe do Sovetyari So\u0292ialist\u0306oni Cumhuriyetepe\u015fi Lik\u0306ate\u015fi du\u015fmanoba di\u00e7odu. Amu\u015fen \u0292\u0306ori metkvalepeten, Sovetyari So\u0292ialist\u0306oni Cumhuriyetepe\u015fi Lik\u0306ate geiktu. Em p\u0306eriodi\u015fakis, Turkiye Amerik\u0306uli Ok\u0306ok\u0306ateri Oxe\u0292alepe k\u0306ala NATO-\u015fi P\u0306akt\u0306i\u015fi doloxe rt\u0306u. Gurcistaniti Turkiye\u015fa du\u015fmani naren ar \u00e7kva p\u0306akt\u0306i\u015f doloxe rt\u0306u. A\u015fopeten jur memleketik du\u015fmani i\u015finapt\u0306es\u00a0artikarti, \u00e7kvalepe\u015fi guri \u015feni. Mara a\u011fani p\u0306eriodi\u015fk\u0306ule, dulya e\u015fo na var t\u0306u oxoi\u0292\u0306onu. Emu\u015fen met\u0306i, jur dobadona\u015fi sinori\u015fi jur k\u0306eles naskidunan xalk\u0306epe\u015fi artneri xor\u0292i do di\u0292xiri\u015fen xtimeri nart\u0306uti a\u011fne\u015fen oxoi\u0292\u0306onu.<\/p>\n<p>Sovetyari So\u0292ialist\u0306oni Cumhuriyeti\u2019epe\u015fi Lik\u0306ate nageiktu 1991 \u0292\u0306ana\u015fi \u00e7odina mu\u015fi\u015fen ar- jur \u0292\u0306ana \u0292\u0306oxle, \u0292\u0306ori metkvaleten 1988 \u0292\u0306ana\u015fi 31 Maria\u015finas, Turkiye do Sovetyari So\u0292ialist\u0306oni Cumhuriyetepe\u015fi Lik\u0306ate\u015fi \u015fkas Sarpi\u015f Sinori\u015fi nek\u0306na xolo guin\u0292\u0306k\u0306u. Aya beciti rt\u0306u Turkiye do Gurcistani \u015feni. Am p\u0306rosesik, Turkiye do Gurcistani\u015fi go\u00e7kvaneri saxapes p\u0306artneroba do megabrobas mxuci me\u00e7asunt\u0306u. Am p\u0306rosesi jur dobadona\u015fi Lazepe \u015feniti dido beciti iqvasunt\u0306u. Am nek\u0306na k\u0306ala jur memleketi\u015fi Lazepes artikarti o\u00e7inu\u015fi \u015fansi dvaqves. Emu\u015fen met\u0306i am p\u0306rosesik Turkiyes naskidunan Lazepe \u015feni dido xeironi do me\u00e7amura diqu. Em p\u0306rosesiten, guri mutepe\u015fi nena mutepe\u015fi\u015fi \u00e7\u0306viniten op\u015fa k\u0306o\u00e7epe i\u017eirasunt\u0306u. Edo Lazuri nena\u015fi oskedinu\u015feni mutxanepe oxvenu\u015fi gzalape gorasunt\u0306es entepek.<\/p>\n<p>Em sebebepeten, Sarpi\u015f Sinori\u015fi Nek\u0306na maartani \u00e7\u0306koni ren Turkiye\u015fi Lazepe\u015fi xolosoni Tarixis. Sarpi\u015f Sinori\u015fi Nek\u0306na k\u0306onari beciti naren\u00a0ar go\u00e7kvaneri dulyati \u201cLazepe\u015fi Tarixi\u201d coxoni ketabi ren. A\u0292\u0306i emu\u015fenti mutxanepe gi\u0292\u0306vat.<\/p>\n<p>1992 \u0292\u0306anas Mp\u0306olis \u201cLazepe\u015fi Tarixi\u201d coxoten na gami\u011finu am ketabi\u015fi originaluri coxo \u201cLazeti\u201d rt\u0306u. Edo\u00a0Gurcistanis 1964 \u0292\u0306anas gami\u011fineet\u0306u am ketabi, Kortuli nenaten. Am ketabi jur m\u00e7\u0306aruloni rt\u0306u do entepeti Moleni Sarpuli Lazepe\u015fen rt\u0306es. Ketabik, 1964 \u0292\u0306ana\u015fi Sovyetari p\u0306eriodis i\u00e7\u0306areet\u0306u do em orape\u015fi gagnapa ku\u011fut\u0306u.\u00a0Aya rt\u0306u dido p\u0306aradok\u0306suli xali.<br \/>\nAr k\u0306ele ketabi mcve\u015fi rt\u0306u majura k\u0306ele ketabi\u015fi tercumanis\u00a0Turkuli do Kortuli nenape k\u0306ai var u\u00e7k\u0306it\u0306u. Edo int\u0306elek\u0306t\u0306ualuri gagnapati var u\u011fut\u0306u. Mara ek\u0306ule eya vi\u00e7inamint\u0306u; namusoni k\u0306o\u00e7i rt\u0306u. Emu\u015feni ketabi\u015fi tercume p\u0306roblemoni rt\u0306u. Xvala tercume mu\u015fi p\u0306roblemoni var t\u0306u. Tercumanik omk\u0306ulaneet\u0306u mak\u0306alepe do entepe \u015feni \u00e7\u0306areli na ren majura ambaepe, guri mu\u015fi \u015feni. Emu\u015fen met\u0306i, tercumanis ku\u011fut\u0306u terminolojiuri p\u0306roblemati. Mk\u0306ule\u015fa, \u201cLazepe\u015fi Tarixi\u201d var t\u0306u 1964 tari\u011foni \u201cLazeti\u201d coxoni ketabi\u015fi tercume. Am ketabi, yani \u201cLazepe\u015fi Tarixi\u201d go\u00e7kvaneri saxape\u015fen dido p\u0306roblemoni nart\u0306utina, Turkiye\u015fi Lazepe \u015feni dido beciti, majura \u00e7\u0306k\u0306oni iqu. Lazepe\u015fi mtini Tarixis n\u00e7\u0306ela na u\u011funanpes mxuci me\u00e7u am \u201cLazepe\u015fi Tarixi\u201d coxoni ketabik, go\u015fogoru \u015feni mot\u0306iva\u0292ia me\u00e7amuten entepe\u015fa.<\/p>\n<p>E\u015fo ptkvat na, a\u015fo ptkvat na, \u201cLazepe\u015fi Tarixi\u201d coxoni ketabik p\u0306ozit\u0306iuri do negat\u0306iuri gagnapa mu\u015fiten diqu majurani \u00e7\u0306k\u0306oni Turkiye\u015fi Lazepe\u015fi int\u0306elek\u0306t\u0306ualuri xampobas.<br \/>\n\u201cLazepe\u015fi Tarixi\u201d coxoni ketabi nab\u017eiri aniti \u00e7kimi \u015feni dido beciti diqu.<br \/>\n1992 \u0292\u0306ana\u015f Mon\u00e7\u0306inoba\u015fi ar nd\u011fas rt\u0306u. Mp\u0306oli\u015fi mskva semtepe\u015fen arteri naren Kartali\u015fa videet\u0306it \u00e7ili \u00e7kimi k\u0306ala. Megabrepe miqount\u0306es ekona\u015fis.Videet\u0306it entepe mok\u0306itxu\u015fa. Dopxedit, b\u011far\u011falit, o\u00e7\u0306k\u0306omalepe p\u0306xazirit, p\u0306\u00e7\u0306komit, p\u015fvit. Edo golva oxvenu \u015feniti kogamaptit.\u00a0Zo\u011fap\u0306icis, tezgyaxi mutepe\u015fis \u00e7xomi\u00a0nagama\u00e7apen men\u00e7xomepe kob\u017eirit. Entepe\u015f ekole, xolo tezgyaxepes ketabepe nagama\u00e7apen mitxanepeti b\u017eirit. Nam ketabi gama\u00e7apan yado\u00a0ketabipe\u015fa o\u0292\u0306k\u0306omilus gevo\u00e7\u0306k\u0306it. Ar gverdi saat\u0306i k\u0306onari ekona\u015fi ketabipes vo\u0292\u0306k\u0306edit.<\/p>\n<p>Goviktit do\u00a0musafiri navort\u0306it oxori\u015fa mevulurt\u0306it. Em oras\u00a0dixa\u015f jin gazete\u015f ka\u011faldepe\u015fi jin gesvareli ar- jur ketabi kob\u017eiri. Entepe\u015fen arte\u011fi coxont\u0306u \u201cLazepe\u015fi Tarixi\u201d. Ketabi\u015f jin \u201cLazepe\u015fi Tarixi\u201d \u00e7\u0306areli rt\u0306u.\u00a0Eya kob\u017eiri\u015fi, asta-xolo dobgiti do ketabi kebzdi. Ketabi\u015fi pasi naren ge\u00e7\u0306areli dazgaxtyaris komep\u00e7i do \u00e7ili \u00e7kimi do megabrepe \u00e7kini k\u0306ala oxori\u015fa oxtimu \u015feni gzas gebdgiti. Ar kele entepe k\u0306ala b\u011farlapt\u0306i majura k\u0306eleti xes navoka\u00e7apt\u0306i. Ketabis p\u0306ea mu \u00e7\u0306arups yado gur-patkaleri vort\u0306i.<\/p>\n<p>A\u0292\u0306i navar matkven ar xali\u015f doloxe vort\u0306i. Dido xeleberi vort\u0306i. Musafiri navort\u0306it oxori\u015fa goviktit. Man dopxedi do emedeni ketabi\u015fi ok\u0306itxus kogevo\u00e7\u0306k\u0306i. Dido mk\u0306ule ora\u015fi doloxe dovik\u0306itxi eya. Dido govi\u015fa\u015fi. Em ora\u015fakis, Lazepe do Lazuri nena \u015feni nami\u00e7kinpe\u015fen dido go\u00e7kvaneri ambaepe me\u00e7apt\u0306u ketabik. Ketabik name\u00e7aps ambaepe\u015fen namtinepe dido beciti do \u0292\u0306ori rt\u0306u, mara namtini ambaepeti di k\u0306omik\u0306uri rt\u0306u. Man e\u015fo- a\u015fo k\u0306itxeri k\u0306o\u00e7i vort\u0306i. Edo ar o\u0292\u0306k\u0306omiluten oxoma\u0292\u0306oneet\u0306u, mu mu nart\u0306u. Ar saat\u0306i k\u0306onari p\u0306eriodis jur \u015fok\u0306i maqveet\u0306u. Ketabi\u015fi \u0292\u0306ori ambaepeten vixeleet\u0306i mara k\u0306omik\u0306uri ambaepetenti videleret\u0306i.<\/p>\n<p>\u00c7apa\u015fa, oxori \u00e7kini\u015fa goviktit. Emu\u015fk\u0306ule man man var vort\u0306i. Navort\u0306i svas, var vort\u0306i. K\u0306o\u00e7epe k\u0306ala vort\u0306i mara man entepe k\u0306ala var vort\u0306i. K\u0306itxvape komi\u011fut\u0306u am ketabi\u015fi derditen, videleret\u0306i Emu\u015feni ok\u0306itxu\u015fi vort\u0306i. Edo minimumixe\u015fa xuti fara dovik\u0306itxi \u201cLazepe\u015fi Tarixi\u201d mara, navort\u0306i\u015fen dovideleret\u0306u. \u0130st\u0306orik\u0306osi var vort\u0306i mara, am ketabis ku\u011fut\u0306u namtini p\u0306roblemepe.<br \/>\n\u00c7kimi p\u0306rofesiuli saxa nena rt\u0306u mara man a\u0292\u0306i ist\u0306orik\u0306osi steri o\u00e7ali\u015fus kogevo\u00e7\u0306k\u0306eet\u0306i. Aya var t\u0306u ge\u00e7\u0306areli mogapu \u015feni. Xor\u0292i do di\u0292xiri mutepe\u015fi\u015fen namopti k\u0306o\u00e7epi\u015fi \u015furi \u015feni vi\u00e7ali\u015famint\u0306u. \u00c7kimi no\u011fira xvala aya rt\u0306u.<\/p>\n<p>Mu\u00e7\u0306o\u015fi do miten gevo\u00e7\u0306k\u0306amint\u0306u?! Ketabi\u015fi tercumani naren k\u0306o\u00e7i k\u0306ala irtibati ogorus kogevo\u00e7\u0306k\u0306i. \u201cLazepe\u015fi Tarixi\u201d coxoni ketabi\u015fen nadoviguri k\u0306onari, muk tek\u0306audi p\u0306olisi rt\u0306u. Meri\u00e7 Ozeller coxoni mcve\u015fi megabre komiqount\u0306u \u201cAydinlik\u201d coxoni k\u0306azeta\u015fi ofisis i\u00e7ali\u015fept\u0306u. Ar nd\u011fas komepti do k\u0306azeta\u015fi ar\u015fivi\u015fa kamaptit. Edo Lazepe do Lazuri nena\u015fen ambai name\u00e7aps metnepe\u015fi k\u0306op\u0306yape komom\u00e7u megabre \u00e7kimik. Entepe\u015f doloxe ar list\u0306e kob\u017eiri. Am dulyape\u015fen na\u00e7\u0306arups- \u011farups k\u0306o\u00e7epe\u015fi coxopeti do entepe\u015fi t\u0306ilifonepe\u015fi nomerepeti ge\u00e7\u0306areli rt\u0306u ar kart\u0306alis.<\/p>\n<p>A\u015foten am dulyas kamapti ma, 1992\u00a0\u0292\u0306ana\u015fi Mon\u00e7\u0306inobas.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ali &#304;hsan Aksamaz [T&uuml;rk&ccedil;e- Lazca] T&uuml;rkiye&rsquo;de 1990&rsquo;l&#305; y&#305;llara kadar, Lazlar&#305;n Tarihine ili&#351;kin olarak kimse pek bir &#351;ey bilmiyordu. Bu halk&#305;n ayd&#305;nlar&#305; olmad&#305;&#287;&#305; i&ccedil;in durum b&ouml;yleydi. Ancak onun da bir sebebi vard&#305;. 1990&rsquo;l&#305; y&#305;llar, d&uuml;nya tarihi a&ccedil;&#305;s&#305;ndan &ouml;nemli bir d&ouml;n&uuml;m noktas&#305; oldu. &ldquo;So&#287;uk Sava&#351;&rdquo;&#305;n sonuydu. Bununla d&uuml;nyada bir &#351;eyler de&#287;i&#351;meye ba&#351;lad&#305;. Amerika Birle&#351;ik Devletleri (ABD) ve [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"on","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[135],"tags":[],"class_list":["post-42231","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-yazarlar-ali-ihsan-aksamaz-laz-kulturu","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/42231","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=42231"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/42231\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":42238,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/42231\/revisions\/42238"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=42231"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=42231"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=42231"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}