![\"\"](\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/EGER-BU-CALISMALARI-BIZ-YAPMAZSAK-b.png\")
<\/p>\n<\/p>\n
Ali \u0130hsan Aksamaz\u00a0<\/strong><\/p>\n <\/p><\/blockquote>\n (\u00d6n a\u00e7\u0131klama<\/strong>: Ozan Sar\u0131, Facebook\/ Meta\u2019daki \u201cLaz \/ Colchis Genetics & \u201cDNA\u201d adl\u0131 sayfan\u0131n y\u00f6neticisi. Birka\u00e7 g\u00fcn \u00f6nce bana facebook \u00fczerinden arkada\u015fl\u0131k teklif etti; sayfas\u0131n\u0131n takip\u00e7isi oldum. Kendisiyle hayat hik\u00e2yesi, d\u00fcnya ve T\u00fcrkiye\u2019deki \u201cDNA\u201d \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ile \u201cetnik gen\u201d sayfas\u0131 \u00fczerine konu\u015ftuk.\u00a018 XI 2024, Ali \u0130hsan Aksamaz)<\/p>\n +<\/p>\n Ali \u0130hsan Aksamaz:\u00a0<\/strong>Bize kendinizi tan\u0131t\u0131r m\u0131s\u0131n\u0131z? Nerede, ne zaman do\u011fdunuz? Hangi okullarda \u00f6\u011frenim g\u00f6rd\u00fcn\u00fcz? Mesle\u011finiz ve \u00e7al\u0131\u015fma hayat\u0131n\u0131zdan bahseder misiniz? Ne i\u015f yap\u0131yorsunuz? Evli misiniz? \u00c7ocuklar\u0131n\u0131z var m\u0131? Hangi dilleri biliyorsunuz?<\/p>\n Ozan Sar\u0131:\u00a0<\/strong>Merhabalar Ali \u0130hsan bey, \u00f6ncelikle bu s\u00f6yle\u015fi i\u00e7in te\u015fekk\u00fcr ediyorum. 1983 y\u0131l\u0131nda \u0130stanbul- Beyo\u011flu’nda d\u00fcnyaya geldim. Bah\u00e7elievler Koza \u0130lkokulu ve akabinde Zeytinburnu Adile Mermerci Anadolu Lisesinde okudum. Lisans e\u011fitimimi K\u00fctahya Dumlup\u0131nar \u00dcniversitesi Makina M\u00fchendisli\u011fi b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde tamamlad\u0131m. Mezun olduktan sonra \u0130stanbul\u2019da Saha M\u00fchendisi, \u015eantiye \u015eefi olarak \u00f6zel bir firmada \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. 2009’da y\u00fcksek lisans e\u011fitimim i\u00e7in New York, Amerika’ya geldim. Delaware, Wilmington \u00dcniversitesi\u2019nde Finans ve Finansal Y\u00f6netim \u00fczerine master yapt\u0131m. \u015eu an New York’ta \u00f6zel bir in\u015faat firmas\u0131nda proje m\u00fcd\u00fcr\u00fc olarak \u00e7al\u0131\u015fmaktay\u0131m. Evli ve iki \u00e7ocuk babas\u0131y\u0131m. O\u011flum Colhis Maximus be\u015f ya\u015f\u0131nda, k\u0131z\u0131m Lazika Maria iki bu\u00e7uk ya\u015f\u0131nda. T\u00fcrk\u00e7e, \u0130ngilizce ve Lazca biliyorum.<\/p>\n Ali \u0130hsan Aksamaz:\u00a0<\/strong>Konumuzla ba\u011flant\u0131l\u0131 birka\u00e7 terimin hangi dilden geldi\u011fini sormak istiyorum. \u201cGen\u201d,\u201cDNA\u201d, \u201cetnik gen\u201d; bu terimler hangi dilden geliyor? Yine bu terimlerin anlam\u0131 nedir?<\/p>\n Ozan Sar\u0131:<\/strong>Sorulara ge\u00e7meden \u015funu belirtmem gerek, genetik ve \u201cDNA\u201d \u00e7ok geni\u015f bir alana yay\u0131lm\u0131\u015f derin bir dal. Cevaplar\u0131m\u0131 verirken \u00f6nce genel anlamda, sonras\u0131nda ise as\u0131l konumuz olan “etnik k\u00f6ken testleri” ba\u011flam\u0131nda de\u011ferlendirme yapaca\u011f\u0131m.<\/p>\n Bu tarz bilimsel terimlerin b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu Latince ve Yunanca k\u00f6kenlidir.\u00a0\u201cDNA\u201d, insan ve hemen hemen t\u00fcm di\u011fer canl\u0131larda mevcut olan ve kal\u0131t\u0131mla aktar\u0131lan genetik malzemedir, kromozomlar \u00fczerinde yer al\u0131r. Otozomal \u201cDNA\u201d testi (\u201cetnik k\u00f6ken testi\u201d), ana hatt\u0131 ve baba hatt\u0131 testlerinde bize aktar\u0131lan genetik i\u015faretleri g\u00f6steren, belirli bir harf ile temsil edilen haplogrup sonucu vermez.\u00a0 Otozomal test, anne ve babadan al\u0131nan genetik yap\u0131n\u0131n etnik da\u011f\u0131l\u0131m\u0131n\u0131, yani ki\u015finin genetik bilgilerine ba\u011fl\u0131 olarak olu\u015fturulan biyocografi (etnik) k\u00f6ken analizi sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 g\u00f6sterir ve ayr\u0131ca bu\u00a0test, ge\u00e7mi\u015fteki b\u00fct\u00fcn atalar\u0131m\u0131zdan bize aktar\u0131lan t\u00fcm genetik i\u015faretleri (otozomal SNP’ler) test edip bir dosya (raw data) halinde bize verir.<\/p>\n Ali \u0130hsan Aksamaz:\u00a0<\/strong>\u201cGen\u201d,\u201cDNA\u201d \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fmalar ilk defa hangi \u00fclkelerde, ne zaman, ne ama\u00e7la ba\u015flad\u0131?<\/p>\n Ozan Sar\u0131<\/strong>:\u00a0Canl\u0131lar\u0131n ve \u00f6zellikle insan\u0131n fiziksel \u00f6zelliklerinin (kal\u0131t\u0131m) nesilden nesile nas\u0131l aktar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 konusu \u00e7a\u011flar boyunca bir\u00e7ok bilim insan\u0131 ve d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcn akl\u0131n\u0131 kurcalam\u0131\u015ft\u0131r. 1859’da Charles Darwin, \u201cT\u00fcrlerin K\u00f6keni\u201d\u00a0\u00a0kitab\u0131yla tabular\u0131 y\u0131karak o zaman bask\u0131n olan Tanr\u0131\u2019n\u0131n d\u00fcnyay\u0131 yedi g\u00fcnde yaratt\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesini tart\u0131\u015fmaya a\u00e7t\u0131 ve evrimsel biyolojinin temelini olu\u015fturdu.<\/p>\n As\u0131l konumuz genetik ve \u201cDNA\u201d \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ise,\u00a0Gregor Mendel ile ba\u015flatabiliriz. 1856’dan 1863 y\u0131l\u0131na kadar s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc \u00fcnl\u00fc Mendel Deneyleri ile “g\u00f6r\u00fcnmeyen bir fakt\u00f6r\u00fcn” bask\u0131n ve \u00e7ekinik bir \u015fekilde; g\u00f6r\u00fcl\u00fcp tahmin edilebilen sonu\u00e7lar do\u011furdu\u011funu fark etti. Bu “g\u00f6r\u00fcnmeyen fakt\u00f6r” genlerdi.\u00a0Bu \u015fekilde geneti\u011fin temel prensipleri ke\u015ffedilmi\u015f oldu. Neredeyse tam y\u00fcz y\u0131l sonra 1962’de James D. Watson ve Maurice Wilkins, ikili sarmal\u0131 ve \u201cDNA\u201d molek\u00fcl\u00fcn\u00fcn yap\u0131s\u0131n\u0131 ke\u015ffederek Nobel \u00f6d\u00fcl\u00fc ald\u0131lar. 1990’da on \u00fc\u00e7 y\u0131l s\u00fcrecek insan genom projesi ba\u015flad\u0131. B\u00fcy\u00fck heyecan yaratan koyun Dolly 1996’da klonland\u0131. 2003’de insan genom projesi tamamland\u0131.<\/p>\n Ticar\u00ee genetik etnisite testleri ise, 2000 y\u0131l\u0131nda \u201cFamilytreeDNA\u201d (ABD) ve \u201cOxford Ancestors\u201d (B\u00fcy\u00fck Britanya)\u00a0 firmalar\u0131n\u0131n kurulmasyla birlikte halka arz edildi. \u0130lk etapta genetik soybilim ve soy ara\u015ft\u0131rma gruplar\u0131 olarak ba\u015flayan ilgi son on y\u0131lda pop\u00fclerli\u011fini artt\u0131rd\u0131.<\/p>\n Ticar\u00ee testler d\u0131\u015f\u0131nda son on y\u0131lda pop\u00fclerli\u011fi artan di\u011fer bir alan da \u201cAntik DNA\u201d ara\u015ft\u0131rmalar\u0131d\u0131r. \u201cDNA\u201d alandaki teknolojinin ilerlemesi, arkeolojik kaz\u0131larda bulunan antropolojik malzemenin (mezarlardan ele ge\u00e7en insan kal\u0131nt\u0131lar\u0131) daha h\u0131zl\u0131 ve etkin bir \u015fekilde analiz edilmesine olanak sa\u011flad\u0131. \u201cAntik DNA\u201ddan elde edilen sonu\u00e7larla, topluluklar\u0131n g\u00f6\u00e7 hareketleri, birbirleriyle genetik akrabal\u0131klar\u0131 hakk\u0131nda bilgiler edinip yaz\u0131l\u0131 tarihle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rabiliriz.<\/p>\n Ali \u0130hsan Aksamaz:\u00a0<\/strong>\u00dclkemizde \u201cgen\u201d,\u201cDNA\u201d \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fmalar hangi y\u0131l, hangi kurumda\u00a0\u00a0ba\u015flad\u0131? Ba\u015fka \u00fclkelerde k\u0131yasland\u0131\u011f\u0131nda \u00fclkemizdeki bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n durumu nedir?<\/p>\n Ozan Sar\u0131:\u00a0<\/strong>T\u00fcrkiye’de temel bilimler alan\u0131nda genetik \u00fczerine yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc, 1933 \u00dcniversite Reformu\u2019ndan sonra T\u00fcrkiye\u2019ye gelmi\u015f olan \u0130stanbul \u00dcniversitesi Fen Fak\u00fcltesi Zooloji ve Botanik k\u00fcrs\u00fclerindeki bilim insanlar\u0131n\u0131n ortaya koyduklar\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalard\u0131r. Bunlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda tar\u0131m ve hayvanc\u0131l\u0131k ile t\u0131p alan\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fmalar da mevcuttur.<\/p>\n Ticar\u00ee anlamda etnik genetik testler maalesef ki T\u00fcrkiye’de yap\u0131lamamaktad\u0131r. Bu alanda lider olan di\u011fer \u00fclkelerle aradaki fark\u0131 kapatabilmemiz i\u00e7in\u00a0T\u00fcrkiye, biyoteknoloji firmalar\u0131na destek vermelidir.<\/p>\n Akademik alanda ise, 2004 ‘de Cengiz Cinnioglu, 2012’de U\u011fur Hodo\u011flugil, 2014’de \u00d6mer G\u00f6k\u00e7\u00fcmen, 2021’de Ece Kars’\u0131n cal\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 sayabiliriz.\u00a0 Ayr\u0131ca son d\u00f6nemde Song\u00fcl Alpaslan- Rodenberg’in Lazaridis ve Reich ile birlikte y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc, merkezinde \u201cAntik Anadolu\u201dnun yer ald\u0131\u011f\u0131 ve 700’den fazla yeni \u00f6rne\u011fin analiz edildi\u011fi, birbiriyle ba\u011flant\u0131l\u0131 \u00fc\u00e7 makale 2022 y\u0131l\u0131 A\u011fustos ay\u0131nda \u201cScience Dergisi\u201dnde yay\u0131nland\u0131.<\/p>\n Ali \u0130hsan Aksamaz:<\/strong>\u00a0\u201cEtnik gen\u201d, bu terim ne anlama geliyor? Yine bu terim ilk defa hangi \u00fclkede kullan\u0131lm\u0131\u015f?<\/p>\n Ozan Sar\u0131:<\/strong>\u00a0\u201cGenetik Etnik K\u00f6ken terimi\u201d, 2000’lerin ba\u015f\u0131nda ticar\u00ee testlerin yayg\u0131nla\u015fmas\u0131yla kullan\u0131lmaya ba\u015flad\u0131. Her firman\u0131n kendine \u00f6zel, co\u011fraf\u00ee b\u00f6lge baz\u0131nda genetik gruplamalar\u0131 bulunmaktad\u0131r. Yap\u0131lan testler sonras\u0131 sim\u00fcle edilen tahmin\u00ee etnik k\u00f6ken sonu\u00e7lar\u0131 ve bu sonu\u00e7larla ba\u011flant\u0131l\u0131 bilgiler verilmektedir. Daha \u00f6nce de bahsetti\u011fimiz \u00fczere bu tarz firmalar genelde Amerika ve Avrupa k\u00f6kenlidir.<\/p>\n Ali \u0130hsan Aksamaz:\u00a0<\/strong>\u201cEtnik gen\u201d \u00fczerine yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar ilk hangi \u00fclkede, ne ama\u00e7la\u00a0\u00a0ba\u015flat\u0131lm\u0131\u015f?<\/p>\n Ozan Sar\u0131:<\/strong>Ticar\u00ee etnik k\u00f6ken testleri 2000’lerde ba\u015flam\u0131\u015f olsa da, \u201cGenografik Projesi\u201d bu alanda bir milat olarak bahsedilebilir. \u201cNational Geographic Society\u201d ve \u201cIBM\u201d taraf\u0131ndan 2005’te ba\u015flat\u0131lan, d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda y\u00fcz binlerce insandan al\u0131nan \u201cDNA\u201d \u00f6rneklerini toplay\u0131p analiz ederek, tarihsel insan g\u00f6\u00e7 modellerini haritalamay\u0131 ama\u00e7layan \u00e7ok y\u0131ll\u0131 bir genetik antropoloji \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131. Bu bilgiler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda 2010’larda yap\u0131lan pop\u00fclasyon geneti\u011fi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda modern insanlar\u0131n, \u00e7o\u011funlukla \u201cH. Sapiens\u201d ve\u00a0 az \u00f6l\u00e7\u00fcde de \u201carkaik insanlar\u201d\u0131n b\u00f6lgesel varyantlar\u0131ndan t\u00fcremi\u015f oldu\u011fu ke\u015ffedilmi\u015f. Bug\u00fcn \u201cNeanderthal\u201d, \u201cDenisova\u201d ve \u201cModern \u0130nsanlar\u201d\u0131n 700.000 y\u0131l \u00f6ncesinden ortak ataya sahip oldu\u011funu \u201cantik \u201cDNA\u201d analizleri\u201dnden biliyoruz<\/p>\n Ali \u0130hsan Aksamaz:\u00a0<\/strong>\u201cDNA\u201d testi nas\u0131l yap\u0131l\u0131yor? Kan, idrar, t\u00fck\u00fcr\u00fck veya sperm tahlili mi yap\u0131l\u0131yor? Bu test hangi kurumlarda yap\u0131l\u0131yor.<\/p>\n Ozan Sar\u0131:\u00a0<\/strong>\u201cDNA testi\u201d\u00a0genellikle kan, di\u015feti, sa\u00e7, cilt veya idrar gibi v\u00fccut s\u0131v\u0131lar\u0131ndan al\u0131n\u0131r. Ticar\u00ee testler i\u00e7in ise, t\u00fck\u00fcr\u00fck veya yanak mukozas\u0131ndan ucu pamuklu \u00e7ubukla al\u0131nan s\u00fcr\u00fcnt\u00fc ABD veya Avrupa’daki laboratuvarlarda analiz edilir. Sonu\u00e7lar\u0131n a\u00e7\u0131klanmas\u0131 2-4 hafta s\u00fcrer.<\/p>\n Ali \u0130hsan Aksamaz:\u00a0<\/strong>Yakla\u015f\u0131k otuz y\u0131l kadar \u00f6nce yabanc\u0131 bir film izlemi\u015ftim. Bir \u00e7ocuk daha kundaktayken ka\u00e7\u0131r\u0131l\u0131yor; aradan y\u0131llar ge\u00e7iyor; \u00e7ocuk kendi imk\u00e2nlar\u0131yla bir \u015fekilde ailesini buluyor ancak aile bu \u00e7ocu\u011fa inanm\u0131yordu. \u00c7ocu\u011fa\u00a0\u201c<\/strong>DNA\u201d testi yapt\u0131r\u0131yorlard\u0131. O\u00a0\u00a0filmden akl\u0131mda kalm\u0131\u015f bu terim. \u00d6lm\u00fc\u015f ve bir isimle defnedilmi\u015f bir ki\u015finin, asl\u0131nda o ki\u015fi olmad\u0131\u011f\u0131yla ilgili iddialar \u00fczerine ailesinden al\u0131nan \u201cDNA\u201d \u00f6rnekleriyle o ki\u015finin \u00e7\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015f cenazesine de \u201cDNA\u201d testi uyguland\u0131\u011f\u0131n\u0131 ge\u00e7enlerde bir gazetede okumu\u015ftum. Vefat etmi\u015f veya ya\u015fayan bir ki\u015fiye akrabal\u0131k tespiti yap\u0131lmas\u0131n\u0131 anlayabiliyorum. Baz\u0131 durumlarda bana yanl\u0131\u015f da gelmiyor. Ancak ger\u00e7ekten de \u201cetnik gen\u201d tespiti yapmak i\u00e7in bir test uygulanabiliyor mu? \u201cT\u00fcrk geni\u201d, \u201cYunan geni\u201d, ne bileyim; \u201cBulgar geni\u201d diye ger\u00e7ekten de b\u00f6yle, bug\u00fcnk\u00fc mill\u00ee s\u0131n\u0131rlar i\u00e7inde ya\u015fayan insanlara ili\u015fkin etnik genler var m\u0131?\u00a0\u00a0Ki\u015filerin etnik genleri ger\u00e7ekten de testlerle tespit edilebiliyor mu?<\/p>\n Ozan Sar\u0131:\u00a0<\/strong>Etnik genden ziyade etnik k\u00f6ken terimi daha do\u011fru olur. Y\u0131llarca d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131ndaki etnik gruplardan bireylerin \u201cDNA\u201dlar\u0131 analiz edilerek, her ge\u00e7en g\u00fcn say\u0131s\u0131 artan bir veri taban\u0131 olu\u015fturulur. Bu sayede test edilen bireyin sonu\u00e7lar\u0131, veri taban\u0131ndaki di\u011fer \u201cDNA\u201d dizilimleriyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131larak g\u00fcn\u00fcm\u00fcz toplumlar\u0131ndaki hangi ortak ata veya etnik gruba yak\u0131n olduklar\u0131 belirlenir.\u00a0\u00a0Her firman\u0131n kendine has \u201c\u00fcniform k\u00fcme bile\u015fenleri\u201d (etnik gruplamalar\u0131) var. Bu bile\u015fenler baz al\u0131narak yap\u0131lan hesaplamalar sonucu elde edilen veriler bize\u00a0y\u00fczdelik dilimler halinde g\u00f6sterilir.\u00a0Burada dikkat edilmesi gereken bu sim\u00fcle edilen hesaplay\u0131c\u0131lar\u0131n, veri taban\u0131n\u0131n geni\u015flemesiyle belli periyodlarla g\u00fcncelleniyor olmas\u0131. O y\u00fczden sonu\u00e7lar “tahmin\u00ee” olarak a\u00e7\u0131klan\u0131r.\u00a0Bu ba\u011flamda \u201cT\u00fcrk Geni\u201d, \u201cBulgar Geni\u201d gibi tan\u0131mlar kesinlik ifade etmemekle birlikte istatistiki olarak ortalamalar\/ yak\u0131nl\u0131klar belirlenebilir.<\/p>\n Ali \u0130hsan Aksamaz:\u00a0<\/strong>\u201cEtnik gen\u201d konusunda \u00e7al\u0131\u015fan farkl\u0131 kurumlar\u0131n, birbirlerinin ortak verilerinden faydaland\u0131klar\u0131 ortak bir envanter merkezleri var m\u0131? Farkl\u0131 kurumlar olsa da birbirleriyle bilgi al\u0131\u015f veri\u015finde bulunuyorlar m\u0131<\/p>\n Ozan Sar\u0131:<\/strong>Bu konular \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fan devlete ba\u011fl\u0131 bir kurum yok. Ticar\u00ee firmalar ise, kendi veri tabanlar\u0131n\u0131 geni\u015fletmek i\u00e7in di\u011fer firmalarda test yapt\u0131rm\u0131\u015f ki\u015filerin otozomal sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 transfer etmelerine olanak sa\u011fl\u0131yorlar. Burada \u00f6nemli olan nokta test sahibi olarak, siz sonu\u00e7lar\u0131n\u0131z\u0131n gizli kalmas\u0131 hakk\u0131na sahipsiniz. Bunu direkt olarak hesab\u0131n\u0131zda se\u00e7enekler b\u00f6l\u00fcm\u00fcnden yapabilirsiniz.<\/p>\n Ali \u0130hsan Aksamaz:\u00a0<\/strong>\u201cEtnik gen\u201d\/ \u201cDNA\u201d testleri ne ama\u00e7la yap\u0131l\u0131yor? Bu \u201cetnik gen\u201d testini yapt\u0131ran ki\u015filer, bu testten sonra kendilerini nas\u0131l hissediyor? Bu konularda yay\u0131nlanm\u0131\u015f tan\u0131kl\u0131klar var m\u0131?<\/p>\n Ozan Sar\u0131:\u00a0<\/strong>Bu tarz testler bir \u00e7ok ama\u00e7la yap\u0131labilir. Genetik hastal\u0131klar\u0131n tan\u0131s\u0131, biyolojik temelli sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 ilgilendiren \u00f6zelliklerin (genlerin) belirlenmesi,\u00a0ebeveyn testi\u00a0ve bizim ana konumuz olan\u00a0 \u201csoya\u011fac\u0131\/ etnik k\u00f6ken\/ toplum geneti\u011fi\u201d ara\u015ft\u0131rmalar\u0131. Ki\u015filerin kendilerini nas\u0131l hissettikleri subjektif bir konu. Bu konuda yaz\u0131lm\u0131\u015f bir\u00e7ok bireysel blog, yaz\u0131 ve youtube videolar\u0131 mevcut. Genelde sonu\u00e7lar merak uyand\u0131r\u0131p, ki\u015fiyi soya\u011fac\u0131yla ilgili daha detayl\u0131 ve kapsaml\u0131 ara\u015ft\u0131rma yapmaya te\u015fvik ediyor.<\/p>\n Ali \u0130hsan Aksamaz:<\/strong>\u00a0\u201cLaz \/ Colchis Genetics & \u201cDNA\u201d adl\u0131 Facebook\/ Meta sayfan\u0131z hakk\u0131nda da bilgi verir misiniz? B\u00f6yle bir sayfay\u0131 olu\u015fturmaya neden ihtiya\u00e7 duydunuz? Sayfan\u0131zda daha ziyade t\u00fcr payla\u015f\u0131mlar yap\u0131yorsunuz? Bu sayfa takip\u00e7ileri aras\u0131nda ne t\u00fcr k\u00fclt\u00fcrel al\u0131\u015fveri\u015fler ger\u00e7ekle\u015fiyor?<\/p>\n Ozan Sar\u0131:\u00a0<\/strong>Facebook sayfam\u0131z 2015 y\u0131l\u0131nda kuruldu.\u00a0\u201cLaz\/ Colchis Genetics & \u201cDNA\u201d projesinin ve grubu\u201dnun amac\u0131; Kafkas\/Kolh geneti\u011fiyle ilgilenenleri bir araya toplay\u0131p, Kolhislilerin\/ Lazlar\u0131n kim olduklar\u0131na ve nereden geldiklerine dair genetik bilgiler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda yeni yorumlar eklemektir. Bu ba\u011flamda\u00a0\u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131z\u0131n odak noktas\u0131n\u0131 tarih\u00ee Kolhis etki alan\u0131 ile \u00f6rt\u00fc\u015fen co\u011fraf\u00ee b\u00f6lgenin genetik yap\u0131s\u0131 olu\u015fturuyor.\u00a0Amac\u0131m\u0131z; bu b\u00f6lgeki halklar aras\u0131nda \u201cDNA\u201d testini te\u015fvik etmek ve verileri analiz ederek Kolhis’in devam\u0131 olan halklar\u0131n ve bir b\u00fct\u00fcn olarak G\u00fcney\/ Bat\u0131 Kafkasya b\u00f6lgelerinin tarihini daha iyi anlamam\u0131z\u0131 sa\u011flamakt\u0131r. Ben, 2014’de ilk test yapt\u0131rd\u0131\u011f\u0131mda, test sonu\u00e7lar\u0131m\u0131 di\u011fer Laz sonu\u00e7lar\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rabilece\u011fim bir platform yoktu. Ayr\u0131ca o d\u00f6nemde akademik \u00e7al\u0131\u015fma ama\u00e7l\u0131, Lazlardan \u00f6rnekler toplanm\u0131\u015f ve analiz edilmi\u015fti. Fakat bunlar bilim camias\u0131na servis edilirken “Georgian- Laz” olarak etiketlenmi\u015flerdi. Bu durumun olu\u015fturdu\u011fu rahats\u0131zl\u0131kla Lazlar\u0131 temsilen b\u00f6yle bir olu\u015fuma ihtiya\u00e7 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fck.<\/p>\n Payla\u015f\u0131mlar genelde \u201cKolhis k\u00fclt\u00fcr alan\u0131\u201d i\u00e7erisinde kalan b\u00f6lgelerin tarihi ve geneti\u011fi ile ilgili malumatlar. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda,\u00a0arkeoloji, antropoloji,\u00a0b\u00f6lgede konu\u015fulan dillerin tarihsel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc ve birbirleriyle etkile\u015fimleri,\u00a0il\/ il\u00e7e baz\u0131nda yak\u0131n tarih g\u00f6\u00e7leri ve insan hareketleri \u00fczerine payla\u015f\u0131mlar da yap\u0131l\u0131yor.\u00a0Bu ba\u011flamda elimizdeki genetik sonu\u00e7lar ile tarihi verileri de teyit\/ tekzip etme f\u0131rsat\u0131 buluyoruz.<\/p>\n Ali \u0130hsan Aksamaz:\u00a0<\/strong>K\u0131ymetli zaman\u0131n\u0131z\u0131 ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131z ve bizleri ayd\u0131nlatt\u0131\u011f\u0131n\u0131z i\u00e7in te\u015fekk\u00fcr ederim.<\/p>\n Ozan Sar\u0131<\/strong>:\u00a0<\/strong>Ben de sizin bu konuya olan ilginiz i\u00e7in te\u015fekk\u00fcr ederim. Sonu\u00e7 k\u0131sm\u0131 i\u00e7in \u015funu belirtmek istiyorum:\u00a0Genetik ve toplum geneti\u011fi, ilerleyen d\u00f6nemlerde gerek tarih biliminde, gerek dil biliminde, gerekse antropoloji, demografi ve toplum g\u00f6\u00e7leri konular\u0131nda \u00c7ok daha kesin ve global olarak kabul g\u00f6ren bilgi ve teoriler ortaya koyacak. Bunu daha \u00f6nce 1949’da\u00a0 ya\u015fanan \u201cradyokarbon devrimi\u201dne benzetebiliriz. \u015eu an arkeolojinin, paleontoloji ve yerbilimsel olaylar\u0131n mutlak tarihlenmesi i\u00e7in vazge\u00e7ilmez h\u00e2le gelen ve ana y\u00f6ntem olan radyokarbon tarihlemesi, ortaya at\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ilk d\u00f6nemlerde ku\u015fkuyla kar\u015f\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131, ayni \u015feyi \u201cgenomik\u201d ve \u201cantik \u201cDNA\u201d devriminde de ya\u015fayaca\u011f\u0131z. Genetik bilimi ve toplum geneti\u011fi de \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki on y\u0131l i\u00e7erisinde dil bilimi, antropoloji ve tarih bilimi i\u00e7in vazge\u00e7ilmez h\u00e2le gelecek. E\u011fer bu trendi \u015fu anda yakalayabilir ve ayak uydurabilirsek bilimsel geli\u015fmelerde o kadar s\u00f6z sahibi olabiliriz. Bunun i\u00e7in \u00f6ncelikli olarak akademisyenler olmak \u00fczere bu konuyla ilgilenen herkesin toplumu bilgilendirmesi ve geneti\u011fe ilginin artt\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekiyor.<\/p>\n Bu, ki\u015fisel olarak bir veya birka\u00e7 ki\u015finin yapabilece\u011fi bir \u015fey de\u011fildir. Bunu daha ileri seviyeye ta\u015f\u0131yabilecek ad\u0131mlar at\u0131lmal\u0131. E\u011fer bu tarz \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 biz yapmazsak bizim yerimize\u00a0 ba\u015fkalar\u0131 yapar ve kendilerine g\u00f6re anlamland\u0131r\u0131p yorumlarlar. Bu noktada hemen \u015fu detay\u0131 da belirtmek istiyorum:\u00a0 Lazlar\u0131n genetik yap\u0131s\u0131 \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fmalar G\u00fcrcistan merkezli olarak 2012’de ba\u015flad\u0131. 50’den fazla Laz’a \u201cY-DNA\u201d ve bunlar\u0131n birka\u00e7\u0131na otozomal test yap\u0131ld\u0131. Detaylar hakk\u0131nda fazla bilgimiz olmasa da bug\u00fcnk\u00fc Laz de\u011ferlerinin bir\u00e7o\u011fu bu ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n sonu\u00e7lar\u0131yla elde edildi. Fakat b\u00fct\u00fcn ham datalar akademik \u00e7evrelere \u201cGeorgian-Laz\u201d olarak lanse edildi. Bu datalar, G\u00fcrcistan verisi olarak tan\u0131n\u0131yor ve \u201cFT-DNA\u201d veri taban\u0131nda G\u00fcrcistan olarak listelenmi\u015f. Dolay\u0131s\u0131yla bu adland\u0131rma d\u00fcnyan\u0131n geri kalan\u0131nda da kabul g\u00f6rm\u00fc\u015f oldu. Bunu tersine \u00e7evirebilmek ise bizim elimizde. Grubu ilk kurdu\u011fumuzdan bu g\u00fcne maalesef ki test say\u0131s\u0131 \u00e7evre b\u00f6lgelere g\u00f6re \u00e7ok az. H\u00e2lihaz\u0131rda test yapt\u0131rm\u0131\u015f Lazlar bizimle ileti\u015fime ge\u00e7ip, gruplar\u0131m\u0131za \u00fcye olur ve di\u011fer Lazlar\u0131 te\u015fvik eder ve bu sayede ilgilenen ki\u015fi say\u0131s\u0131n\u0131 da artt\u0131r\u0131rsak neden biz de kendi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131z\u0131 ve\u00a0 hesaplay\u0131c\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131 yapamayal\u0131m!<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Ali İhsan Aksamaz “Eğer bu çalışmaları biz yapmazsak, bizim yerimize başkaları yapar ve kendilerine göre anlamlandırıp yorumlar!” (Ön açıklama: Ozan Sarı, Facebook\/ Meta’daki “Laz \/ Colchis Genetics & “DNA” adlı sayfanın yöneticisi. Birkaç gün önce bana facebook üzerinden arkadaşlık teklif etti; sayfasının takipçisi oldum. Kendisiyle hayat hikâyesi, dünya ve Türkiye’deki “DNA” çalışmaları ile “etnik […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"on","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[135],"tags":[],"class_list":["post-42415","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-yazarlar-ali-ihsan-aksamaz-laz-kulturu","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/42415","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=42415"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/42415\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":42419,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/42415\/revisions\/42419"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=42415"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=42415"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=42415"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}\n
\n\u201cE\u011fer bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 biz yapmazsak, bizim yerimize ba\u015fkalar\u0131 yapar ve kendilerine g\u00f6re anlamland\u0131r\u0131p yorumlar!\u201d<\/strong><\/p>\n
\n\u0130nsanda toplam 46 tane kromozon vard\u0131r. Bunlardan 22 tanesi, biri anne ve biri babadan olmak \u00fczere \u00e7ift halinde gelir. 23. kromozon biraz farkl\u0131, o da cinsiyeti belirleyen e\u015feysel kromozom. Anneden s\u00fcrekli “X” kromozomu al\u0131r\u0131z. Babadan ise \u201cX\u201d veya “Y” olabilir. Babadan gelen “X” anneden gelen “X” ile birle\u015firse, “di\u015fi” “XX”, babadan gelen “Y” anneden gelen “X” ile birlesirse “erkek” “XY” olur. Buradaki Y-\u201cDNA\u201d da baba hatt\u0131 oluyor.\u00a0\u201cDNA\u201dn\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011fu h\u00fccre \u00e7ekirde\u011fi (nucleus) i\u00e7inde bulunur ve nukleer \u201cDNA\u201d ad\u0131n\u0131 al\u0131r. K\u00fc\u00e7\u00fck bir miktarda \u201cDNA\u201d ise, h\u00fccrenin mitokondrisinde mevcuttur ve mitokondrial \u201cDNA\u201d (MTDNA) olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r.\u00a0\u201cMTDNA\u201d, sadece anneden \u00e7ocuklar\u0131na nakledilen halkasal kod dizisidir.<\/p>\n![](\"https:\/\/blogger.googleusercontent.com\/img\/b\/R29vZ2xl\/AVvXsEhT72hNCKt8fSkOUjVUPO-roiYe3zdeQQcHz2f29HryGK8mgfLOwnFUxi1b9MTENBESgU8LGpiaK8pmyZidBnqK1hy-TXGmOAjoBEObpT-dtnFa_hWonvPcuGP7FHC8YVyh_B8w8Og741Igwrl6elqoY0-QVHeHcDH6OsLiPIzqNGI2YPV5fvCZCwrMRArD\/w640-h280\/2%20Ozan%20Sar%C4%B1.jpg\")
<\/p>\n