![\"\"](\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/AYDINLANMADA-BIR-ONCU-OGNI-KULTUR-DERGISI-b.png\")
<\/p>\n<\/p>\n
Ali \u0130hsan Aksamaz<\/strong><\/p>\n Laz kimli\u011fi, T\u00fcrkiye\u2019de 1920\u2019li y\u0131llar\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131ndan itibaren, Sovyetler Birli\u011fi\u2019nde ise 1930\u2019lu y\u0131llar\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131nda itibaren yok say\u0131ld\u0131. B\u00fct\u00fcn bunlar hem T\u00fcrkiye\u2019deki hem de Sovyetler Birli\u011fi\u2019ndeki g\u00fcn\u00fcm\u00fcz Lazlar\u0131n\u0131n kolektif haf\u0131zalar\u0131nda cidd\u00ee travmalara ve unutkanl\u0131klara yol a\u00e7t\u0131. \u201cSo\u011fuk Sava\u015f\u201d y\u0131llar\u0131 bitene ve Sovyetler Birli\u011fi y\u0131k\u0131lana kadar T\u00fcrkiye\u2019deki ve Sovyetler Birli\u011fi\u2019ndeki resm\u00ee ideoloji ve resm\u00ee tarih tezleri i\u015flevlerini \u201cl\u00e2y\u0131k\u0131yla\u201d yerine getirdi. \u0130nk\u00e2r ve asimilasyon politikalar\u0131 Laz kimli\u011fine y\u00f6nelik olarak da aral\u0131ks\u0131z \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Yaz\u0131l\u0131 kaynaklar ve e\u011fitim-\u00f6\u011fretim kurumlar\u0131 g\u00f6revlerini yerine getirdi: Lazlar \u00a0\u201cT\u00fcrkiye\u2019de T\u00fcrk k\u00f6kenli,\u201d \u201cG\u00fcrcistan\u2019da ise G\u00fcrc\u00fc k\u00f6kenli\u201d idi. Lazca \u201cT\u00fcrkiye\u2019de T\u00fcrk\u00e7e\u2019nin Do\u011fu Karadeniz \u015fivesi\u201d, \u201cG\u00fcrcistan\u2019da ise G\u00fcrc\u00fcce\u2019nin yirmi kadar \u00f6nemsiz \u015fivesinden yaln\u0131zca bir tanesi\u201d idi. Lazlar, Lazca, Laz kimli\u011fi her iki \u00fclkede de ink\u00e2r edilmi\u015f, yok say\u0131larak asimile edilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6yle olunca da, T\u00fcrkiye\u2019de de, Sovyetler Birli\u011fi\u2019nde de Lazlara ve Laz diline ili\u015fkin eserlere ula\u015fmak imk\u00e2ns\u0131zd\u0131. Oysa bu konuda say\u0131s\u0131z Osmanl\u0131ca eserler, mesel\u00e2 \u015eemseddin S\u00e2m\u00ee, \u201cKamusu\u2019l-A\u2019lam\u201d adl\u0131 eserinde Lazca, Lazlar ve Lazistan hakk\u0131nda ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bilgi veriyor. Osmanl\u0131\u2019n\u0131n, Laz kimli\u011fiyle b\u00fcy\u00fck bir sorunu yoktu. T\u00fcrkiye\u2019de de 1920\u2019lerin ikinci yar\u0131s\u0131na kadar Laz kimli\u011fi bir tehdit olarak alg\u0131lanmam\u0131\u015ft\u0131. Hakeza Sovyetler Birli\u011fi Lazlar\u0131n\u0131n, 1930\u2019lu y\u0131llar\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131na kadar Lazca Anadil Mektepleri vard\u0131. \u00dcstelik bu mektepler Lazca anadil sertifikalar\u0131 bile veriyordu. Lazca gazete, Lazca tiyatrolar\u0131 da vard\u0131.<\/p>\n 1990\u2019l\u0131 y\u0131llara gelindi\u011finde hem T\u00fcrkiye hem de Sovyetler Birli\u011fi Lazlar\u0131 kimliklerini b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde kaybetmi\u015fti. Laz kimli\u011finin tamamen kaybolup gitmesini i\u00e7lerine sindiremeyen bir avu\u00e7 ayd\u0131n \u201cbir \u015feyler yapmal\u0131\u201d diyerek kollar\u0131 s\u0131var ve Ogni K\u00fclt\u00fcr Dergisi\u2019ni yay\u0131nlamaya ba\u015flar. Bu i\u015f ger\u00e7ekten de \u00e7ok zordur. T\u00fcrkiye ve Sovyetler Birli\u011fi\u2019nde Laz kimli\u011fi\u2019ne, diline, tarihe ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcne ait eserlere ula\u015fmak neredeyse imk\u00e2ns\u0131zd\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc her iki \u00fclkedeki resm\u00ee ideoloji ve resm\u00ee tarih tezleri Laz kimli\u011fini yok say\u0131yordu. Hem Osmanl\u0131 \u00dclkesi\u2019nde hem de Sovyetler Birli\u011fi\u2019nde Laz kimli\u011finin d\u00fc\u015fman olarak g\u00f6r\u00fclmedi\u011fi y\u0131llardaki yaz\u0131l\u0131 kaynaklara ula\u015fmak (1990\u2019l\u0131 y\u0131llarda) \u00e7ok zordu. Ayr\u0131ca Osmanl\u0131ca bilmeyi, Rus\u00e7a bilmeyi gerektiriyordu. Ancak \u00f6ncelikle ak\u0131lda tutulmas\u0131 gereken, Laz kimli\u011finin \u00f6zg\u00fcn bir kimlik oldu\u011funun bilinmesiydi. \u0130\u015fte Ogni K\u00fclt\u00fcr Dergisi, bu \u015fartlarda, ama inan\u00e7l\u0131 bir duru\u015fla i\u015fba\u015f\u0131 yapt\u0131; hi\u00e7bir yere s\u0131rt\u0131n\u0131 dayamad\u0131, kendisini kulland\u0131rtmad\u0131. Ogni K\u00fclt\u00fcr Dergisi\u2019ni \u00e7\u0131karanlar \u015funu \u00e7ok iyi biliyordu: \u201cLazlar vard\u0131r, Laz kimli\u011fi vard\u0131r, Laz kimli\u011fi ancak Lazca ile ya\u015far. Laz kimli\u011fini yok sayan i\u00e7te, d\u0131\u015fta her \u00e7e\u015fit resm\u00ee ideolojiye kar\u015f\u0131 m\u00fccadele edilmelidir.\u201d<\/p>\n Laz kimli\u011fi, Ogni K\u00fclt\u00fcr Dergisi ile ortaya \u00e7\u0131kmad\u0131\u011f\u0131 gibi, Laz kimlik m\u00fccadelesi de Ogni K\u00fclt\u00fcr Dergisi ile ba\u015flamad\u0131. Laz kimlik m\u00fccadelesi, Laz dilini okullu-kitapl\u0131 bir dil haline getirme \u00e7abalar\u0131, Laz dilini kurumsal h\u00fcviyete sahip bir duruma getirme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 (\u015fimdilik bilindi\u011fi kadar\u0131yla) 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131nda Hopal\u0131 Faik Efendi ile ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Ya\u015fad\u0131klar\u0131 iki \u00fclkede de Lazlar\u0131n, Laz kimli\u011finin yok say\u0131lmas\u0131, ne yaz\u0131k ki Hopal\u0131 Faik Efendi hakk\u0131nda da sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bilgilere ula\u015fmam\u0131z\u0131 (\u015fimdilik) engelliyor.<\/p>\n Ogni K\u00fclt\u00fcr Dergisi; yay\u0131n \u00e7izgisiyle, Laz kimli\u011fini yok sayan ve asimile etmeye \u00e7al\u0131\u015fan resm\u00ee ideoloji ve tarih tezlerine kar\u015f\u0131 bir m\u00fccadeleyi esas ald\u0131. Lazlar\u0131n bir tarihi, bir dili, bir k\u00fclt\u00fcr\u00fc oldu\u011funa s\u00fcrekli olarak vurgu yapt\u0131. Cidd\u00ee makalelerle \u00e7izgisini destekledi. Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin ilk y\u0131llar\u0131nda Laz kimli\u011fine y\u00f6nelik olumlu yakla\u015f\u0131mlar\u0131 ve o d\u00f6nemin \u00f6rneklerini okuyucusuna aktard\u0131. Sovyetler Birli\u011fi\u2019ndeki Lazca Anadil Mektepleri \u00f6nemliydi. Bug\u00fcn de Lazca Anadil Mektepleri olabilirdi. Ogni K\u00fclt\u00fcr Dergisi, bu anlaml\u0131 mesajlar\u0131 vermeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Altm\u0131\u015fl\u0131, yetmi\u015fli y\u0131llarda T\u00fcrkiye\u2019de Laz dili, tarihi vb. konularda yazanlar, bir \u015feyler yapmaya \u00e7al\u0131\u015fan Laz ayd\u0131nlar\u0131 ku\u015fkusuz vard\u0131. Ancak onlar\u0131n bu \u00e7abalar\u0131 bireysel ve c\u0131l\u0131z kald\u0131; kolektif \u00e7abalar g\u00f6r\u00fclemedi. Ogni K\u00fclt\u00fcr Dergisi, hem tutarl\u0131 bir \u00e7izgiye sahip olmas\u0131 hem de her anlamda kolektif bir \u00e7abayla yay\u0131nlanmas\u0131 ve da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131 sebebiyle, Lazlar\u0131n kimlik m\u00fccadelesinde \u00e7ok \u00f6nemli bir yere sahiptir. Ogni K\u00fclt\u00fcr Dergisi\u2019ni, kimlik m\u00fccadelesine inanan \u201c\u00e7e\u015fitli ya\u015f ve duru\u015flardan bir ku\u015fak\u201d yay\u0131nlam\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6yle olunca da bu \u201cilk ku\u015fak\u201d i\u00e7inde baz\u0131 s\u0131k\u0131nt\u0131lar ya\u015fanm\u0131\u015f ve Ogni K\u00fclt\u00fcr Dergisi ancak alt\u0131 say\u0131 yay\u0131nlanabilmi\u015ftir.<\/p>\n Ogni K\u00fclt\u00fcr Dergisi\u2019nin i\u015fleyi\u015fine, i\u00e7eri\u011fine, s\u00fcreklili\u011fine ili\u015fkin y\u00f6neltilebilecek hakl\u0131 ele\u015ftiriler ve \u00f6zele\u015ftiriler ku\u015fkusuz vard\u0131r. Gel g\u00f6r ki, sa\u011flam \u00e7izgi ve duru\u015fuyla bir sonraki \u201cku\u015faklar\u201da kimlik m\u00fccadelesinde \u00f6nemli bir miras b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131na hi\u00e7 kimsenin ku\u015fku yoktur.<\/p>\n