![\"\"](\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/CERKESYAYA-YOLCULUK-1.Bolum-b.png\")
<\/p>\n<\/p>\n
\u015e\u00f6valye Taitbout de Marigny <\/strong><\/p>\n S. M. Hollanda Krall\u0131\u011f\u0131’n\u0131n Hazinedar\u0131na sunulmu\u015ftur \u00c7erkes halklar\u0131, bug\u00fcn, kuzeyde 43\u00b0 paralelinden, do\u011fuda 45\u00b0 boylam\u0131na kadar uzanan topraklarda ya\u015famaktad\u0131r. Bu b\u00f6lge, kuzeyde Kuban ve Terek nehirleriyle, Kosak-Tchernomorsk ve Grebentsi topraklar\u0131ndan ayr\u0131lmaktad\u0131r; do\u011fuda Da\u011f\u0131stan ile, g\u00fcneyde Mingrelya ve G\u00fcrcistan ile s\u0131n\u0131rd\u0131r; bat\u0131da ise Karadeniz ile \u00e7evrilidir. Bu b\u00f6lgenin, eski zamanlarda “Tour-ahon” veya “Tauran” ad\u0131yla bilindi\u011fi g\u00f6r\u00fcnmektedir. Bu ad\u0131n, da\u011fl\u0131k topraklar\u0131 ifade eden, Khaldeen ve Fenike dillerine ait bir terim oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. Bu olas\u0131l\u0131k, Pliny’nin eserinde ve Herodot’un kronolojisinde, Zend-Avesta’dan al\u0131nan bir pasajda, Tour-mi adl\u0131 bir kral\u0131n Bat\u0131 Hazar’\u0131n yak\u0131n\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir toprak par\u00e7as\u0131na sahip oldu\u011funa ve Balk’ta, eski bir tap\u0131nakta ate\u015fe tapan bir\u00e7ok ki\u015fiyi \u00f6ld\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcne dair bulgularla desteklenmektedir.<\/p>\n Kafkaslar, bu b\u00f6lgenin bat\u0131 kesimini kuzeybat\u0131dan g\u00fcneydo\u011fuya kadar ge\u00e7er ve ard\u0131ndan do\u011fuya do\u011fru, do\u011fan\u0131n ona verdi\u011fi s\u0131n\u0131rlar\u0131 gibi dik bir \u015fekilde y\u00fckselir. Kafkaslar, Karadeniz’e do\u011fru hafif\u00e7e e\u011filen bir yamaca kadar devam eder. Persler, bu b\u00f6lgeye “Keddi-Iskender” (\u0130skender’in engeli) ad\u0131n\u0131 vermi\u015ftir. Kafkaslar ad\u0131 eski olsa da, b\u00f6lge halklar\u0131 taraf\u0131ndan yayg\u0131n olarak kullan\u0131lmaz; bunun yerine farkl\u0131 k\u00f6kenlere sahip isimler tercih edilir. Fars\u00e7adaki “Koh-Kaf”, “Kaf da\u011f\u0131” anlam\u0131na gelir. Moise de Khorene, onu Kaukas olarak adland\u0131r\u0131r. “Kaf”, “kaVj”, “Tau”, “TaVy”, “Daghy” veya “Thaghp” gibi kelimeler, Sarmat, T\u00fcrk ve Tatar dillerinde da\u011f veya zirve anlam\u0131na gelir. \u00c7erkes dillerinde ise “uizou”, “Azo”, “Azze” ve “Omms” karla ilgilidir. Elbruz ve Mkinyari, Kafkaslar\u0131n en y\u00fcksek zirveleridir; Elbruz’un y\u00fcksekli\u011fi, M. Vichnevsky’ye g\u00f6re 46.700 Frans\u0131z feet’i civar\u0131ndad\u0131r. Mkinyari’nin y\u00fcksekli\u011fi ise Engeihardt ve Parrot’a g\u00f6re 14.100 feet’tir. Mkinyari, Rusya’da Kazbek olarak bilinir ve bu da\u011f\u0131n eteklerinden, Ruslar\u0131n G\u00fcrcistan ile ba\u011flant\u0131 kurmak amac\u0131yla, Osetler, Kisti, Ingu\u015flar, Ghu\u00e7tamakariler ve Touktchintsiler gibi halklar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 topraklardan ge\u00e7en bir yol ge\u00e7er. Kafkaslar’\u0131n kuzeyinde ise manzara, say\u0131s\u0131z nehirle sulanan geni\u015f ova alanlar\u0131na do\u011fru geni\u015fler. Bu nehirler, k\u0131sa bir yolculuk sonras\u0131 Kuban ve Terek nehirlerine birle\u015fir, bunlar da s\u0131ras\u0131yla Karadeniz ve Hazar Denizi’ne d\u00f6k\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n Toprak genellikle i\u015flenmemi\u015f olup, her yerde verimli ve h\u00e2l\u00e2 yerle\u015fim halk\u0131 taraf\u0131ndan bilinmeyen \u00e7e\u015fitli tar\u0131m alanlar\u0131na uygun bir \u00f6zelliktedir. \u00dclkenin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 bug\u00fcn, en g\u00fczel orman a\u011fa\u00e7lar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fc, g\u00f6rmesi m\u00fcmk\u00fcn olan en kaliteli a\u011fa\u00e7larla kapl\u0131 b\u00fcy\u00fck ormanlarla \u00f6rt\u00fcl\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n K\u0131y\u0131larda, denizciler i\u00e7in iyi demirleme yerleri sunan, s\u0131cak bir iklim vard\u0131r; bu durum, burada g\u00f6r\u00fclen da\u011flar\u0131n s\u00fcrekli s\u0131ras\u0131n\u0131 ay\u0131ran ve birka\u00e7 k\u00fc\u00e7\u00fck nehrin akt\u0131\u011f\u0131 derin vadilerde de ge\u00e7erlidir. Ancak da\u011flar\u0131n \u00f6tesindeki d\u00fczl\u00fcklerde hava daha serttir ve k\u0131\u015flar daha \u015fiddetli hissedilir.<\/p>\n Bu halklar\u0131n k\u00f6kenini kesin bir \u015fekilde belirlemek olduk\u00e7a zordur; k\u00f6kenleri zaman\u0131n karanl\u0131klar\u0131na ve \u015fairlerin anlat\u0131lar\u0131nda g\u00f6rd\u00fckleri efsanelerle kaybolmu\u015ftur.<\/p>\n Bununla birlikte, eski tarih\u00e7iler, Kafkaslar ve Hazar Denizi \u00e7evresine yerle\u015fmi\u015f olan halklar\u0131, Albenler, \u0130berler, Khomari, Mesajetler, Kaduziler, Gissiyanlar, Moskheliler, Fterofajlar, Savromatl\u0131lar, H\u00fcrkaniler, Amardlar, Pes\u00e7iler, Derbiler gibi barbar kavimler olarak kabul etmektedir. Bu halklar\u0131n \u00e7o\u011fu, ge\u00e7it vermeyen kayal\u0131klar ard\u0131na \u00e7ekilmi\u015f ve onlar\u0131 fethetmeye \u00e7al\u0131\u015fan fatihlere s\u00fcrekli olarak en b\u00fcy\u00fck direni\u015fi g\u00f6stermi\u015ftir. Bu ola\u011fan\u00fcst\u00fc ge\u00e7it, Koumaniay ad\u0131 verilen bir kaleyle korunuyordu; bu kalenin, bug\u00fcn Mkinvari’nin eteklerinde g\u00f6r\u00fclen ba\u015fka bir kale olan Dariel’in kal\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131n bulundu\u011fu yerlerde var oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir.<\/p>\n Kol\u00e7eler, Gelonlar, Melankhlenler, Kolikesler, Koraksitler, Abassalar, Heoniohler, Zykhesler, Akheensler, Kerketler ve Sinttler, Karadeniz k\u0131y\u0131lar\u0131 boyunca yerle\u015fmi\u015flerdi. Ticaretle cazip hale gelen bu halklar, yabanc\u0131lar\u0131n topraklar\u0131na girmesini kolayla\u015ft\u0131rm\u0131\u015f ve bunlardan bir\u00e7o\u011fu Romal\u0131lar’\u0131n egemenli\u011fini kabul etmi\u015ftir. Pompeius, zaferini s\u00fcslemek i\u00e7in bunlar\u0131 kullanm\u0131\u015f ve \u0130mparator Hadrian, onlara krallar vermi\u015ftir.<\/p>\n K\u0131y\u0131lar\u0131nda, Dioskurias veya Sevastopolis ad\u0131 verilen bir \u015fehir bulunuyordu. Arrian’a g\u00f6re, bu \u015fehir Miletoslular taraf\u0131ndan kurulmu\u015ftu, baz\u0131lar\u0131 ise bunun Amphitiyas ve Telkhios, Kastor ve Pollux’un arabac\u0131lar\u0131n\u0131n in\u015fa etti\u011fi \u015fehir oldu\u011funu s\u00f6ylemektedir. Bug\u00fcn, sadece k\u00fc\u00e7\u00fck bir k\u00f6y olan Scouira kalm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00fcy\u00fck olarak bilinen Pythius, bug\u00fcn neredeyse terkedilmi\u015f olan Pitsounda’d\u0131r ve Sokhum-Kale’nin biraz ilerisindedir. Borgys, Massaetika Heracleum, Akheensler’in topraklar\u0131n\u0131n ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131yd\u0131. Pagra, Hierone ve Sindique, yerel halk taraf\u0131ndan in\u015fa edilmi\u015ftir; bu sonuncu \u015fehrin Soudjouk-Kal\u00e9 k\u00f6rfezinde bulunabilece\u011fi iddia edilse de, bunun asl\u0131nda bug\u00fcnk\u00fc Anapa’n\u0131n yerinde var olmu\u015f oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n Biz, Avrupa’da bu farkl\u0131 halklar\u0131 genel olarak \u00c7erkesler ad\u0131yla biliyoruz. Ruslar onlar\u0131 Tcherkesses olarak adland\u0131rmaktad\u0131r; baz\u0131lar\u0131, bu ismin Tatarca oldu\u011funu ve “Tcher” kelimesinin “yol” ve “Kes” kelimesinin “kesmek” anlam\u0131na geldi\u011fi i\u00e7in “yol kesicisi” anlam\u0131na geldi\u011fini \u00f6ne s\u00fcrmektedir. Osetler ve Mingreliler, \u00c7erkeslere “K\u00e9zekh” veya “Kazakh” derler, bu da Bizans tarih\u00e7ilerinin kulland\u0131\u011f\u0131 Kazakhia adland\u0131rmas\u0131na at\u0131fta bulunur.<\/p>\n \u00c7erkeslerin kendileri, yaln\u0131zca “Jid\u00eegheu<\/strong>” ad\u0131yla tan\u0131mlamaktad\u0131rlar; bu ad, eski tarih\u00e7iler taraf\u0131ndan aktar\u0131lan halklar aras\u0131nda herhangi bir iz b\u0131rakmaz. Koubane’nin \u00f6tesinde, Kafkasya’n\u0131n en y\u00fcksek da\u011flar\u0131na kadar olan b\u00f6lgede ve k\u0131y\u0131 boyunca ya\u015fayan halklar \u00fc\u00e7 farkl\u0131 gruptan olu\u015fur: \u00c7erkesler, Abhazlar ve Tatarlar. San\u0131r\u0131m Koubane’den Sokhum-Kale’ye kadar sadece Abhazlar bulunur; bu halk, eski Abassa halk\u0131yla ayn\u0131 isimde an\u0131lmaktad\u0131r. \u00c7erkesler’in ad\u0131 b\u00fcy\u00fck olas\u0131l\u0131kla Kerketeslerden t\u00fcretilmi\u015ftir ve belki de Noutakhditsi halk\u0131, Akheensler’den t\u00fcremi\u015ftir.<\/p>\n Alexandria’l\u0131 Appian, bu halklar\u0131n, Truva Sava\u015f\u0131’n\u0131n ard\u0131ndan, bir f\u0131rt\u0131nan\u0131n etkisiyle Karadeniz’e s\u00fcr\u00fcklenen Yunanlar oldu\u011funu iddia etmektedir. Bu Yunanlar, barbarlardan b\u00fcy\u00fck eziyetler \u00e7ekmi\u015flerdir. Baz\u0131 gemilerini eski Yunan topraklar\u0131na g\u00f6ndermi\u015fler, ancak k\u00f6t\u00fc bir \u015fekilde kar\u015f\u0131lanm\u0131\u015f ve geri p\u00fcsk\u00fcrt\u00fclm\u00fc\u015flerdir. Bu, o kadar b\u00fcy\u00fck bir \u00f6fkeye yol a\u00e7m\u0131\u015f ki, barbarlar\u0131n geleneklerini benimsemi\u015fler ve kendi topraklar\u0131na gelen t\u00fcm yabanc\u0131lar\u0131 kurban etme gelene\u011fini kabul etmi\u015flerdir. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta herkesi rastgele kurban etmi\u015fler, sonra en g\u00fczelini se\u00e7meye ba\u015flam\u0131\u015flar ve sonunda kura ile kurban se\u00e7meye karar vermi\u015flerdir.<\/p>\n Noutakhditsi halk\u0131, bir Abhaz kabilesi olup, Ghapsoukhe’lerin bat\u0131s\u0131nda ya\u015famaktad\u0131r. Topraklar\u0131, Koubane boyunca bat\u0131dan do\u011fuya do\u011fru 8 millik bir alana yay\u0131lmaktad\u0131r. G\u00fcneyde, Pshiate’nin \u00f6tesinde b\u00fcy\u00fck Abhaz topraklar\u0131yla s\u0131n\u0131rda\u015flard\u0131r. Koubane’nin sol k\u0131y\u0131s\u0131nda, eski Tatarlar veya \u00c7erkesler ya\u015famaktad\u0131r; bunlar, K\u0131r\u0131m Ruslar taraf\u0131ndan i\u015fgal edilmeden \u00f6nce, zaman\u0131nda Lame’nin b\u00f6lgesinde ya\u015fayan halklard\u0131r. Bu halk, “adal\u0131lar” olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r ve aras\u0131nda K\u0131r\u0131m sultanlar\u0131ndan baz\u0131lar\u0131 bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n Toplamda 527,887 aile bulunmaktad\u0131r, ancak bu say\u0131lardan son ikisini, Ruslara daha fazla tabi olan halklar\u0131 hesaba katmazsak, ba\u011f\u0131ms\u0131z halklar\u0131n ger\u00e7ek say\u0131s\u0131 yakla\u015f\u0131k 527,887 aile olacakt\u0131r.<\/p>\n \u00c7erkesler, bug\u00fcn \u00f6zg\u00fcr bir n\u00fcfus olarak dikkat \u00e7ekmektedir. \u00c7evrelerindeki daha medeniyetli uluslar taraf\u0131ndan ku\u015fat\u0131lm\u0131\u015f olmalar\u0131na ra\u011fmen, kendilerini neredeyse her zaman barbar bir durumda koruyabilmi\u015flerdir. Y\u00fcksek da\u011flar\u0131n zirvelerine kadar da\u011f\u0131lm\u0131\u015f, kendilerine \u00f6zg\u00fc isimler ta\u015f\u0131yan kabileler aras\u0131nda b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015flerdir ve her biri k\u00fc\u00e7\u00fck feodal cumhuriyetler olu\u015fturmaktad\u0131r. Bu kabilelerin liderleri, \u00e7o\u011fu zaman birer prense benzer \u015fekilde y\u00f6netimlerini s\u00fcrd\u00fcr\u00fcrler. Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu’nun do\u011fu fetihlerinden sonra, sadece T\u00fcrklerle ticari ili\u015fkiler kurmu\u015flard\u0131r. Ancak T\u00fcrkler, onlar\u0131 fethetmeye \u00e7al\u0131\u015fmak yerine sadece Aupa adl\u0131 kaleyi ele ge\u00e7irip, Rus s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 belirleyen bu b\u00f6lgeye yerle\u015fmi\u015f ve buradaki \u00c7erkeslerle ticaret yapmaktad\u0131rlar. \u00c7erkesler, T\u00fcrklerden gelen mallar kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda baz\u0131 \u00fcr\u00fcnler, k\u0131zlar ve erkek \u00e7ocuklar, bu\u011fday, bal, deri, k\u00fcrk gibi e\u015fyalar\u0131 de\u011fi\u015fim i\u00e7in sunmaktad\u0131rlar. Bu ticaretin \u00c7erkesler i\u00e7in olumsuz etkileri olsa da, \u00f6zellikle veba gibi hastal\u0131klar getirerek n\u00fcfuslar\u0131nda \u00f6nemli bir azalma yaratmaktad\u0131r.<\/strong><\/p>\n \u00c7erkesler, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131na a\u015f\u0131r\u0131 d\u00fc\u015fk\u00fcn olmalar\u0131, d\u00fc\u015fmanlar\u0131n\u0131 alt etme konusunda g\u00f6sterdikleri korkusuzluk ve cesaretle tan\u0131n\u0131rlar. K\u00fc\u00e7\u00fck ya\u015ftan itibaren beden e\u011fitimi ve silah kullanma konusunda e\u011fitilen bu halk, d\u00fc\u015fman\u0131 yenmenin tek zafer oldu\u011funu kabul eder; ka\u00e7mak ise en b\u00fcy\u00fck utan\u00e7t\u0131r. S\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 a\u015farak kom\u015fu topraklar\u0131n\u0131 ya\u011fmalamak, esir almak ve k\u00f6le olarak g\u00f6t\u00fcrmek gibi uygulamalar\u0131 vard\u0131r. Bu halk, denizde de \u00e7ok etkilidir ve bazen k\u00fc\u00e7\u00fck teknelerle sahillerine yakla\u015fan gemilere sald\u0131r\u0131rlar.<\/p>\n Ancak, bu halklar aras\u0131nda, yabanc\u0131 bir ziyaret\u00e7iye kar\u015f\u0131 bir t\u00fcr koruma gelenekleri de vard\u0131r. “Konak” ad\u0131 verilen bir ki\u015fi, bir misafiri himaye eder. Yaln\u0131zca bu ki\u015finin ismini bilmek, o ki\u015fiye s\u0131\u011f\u0131nmak i\u00e7in yeterlidir. Konak, misafirinin emniyetini sa\u011flamakla sorumludur ve ona b\u00fcy\u00fck bir misafirperverlikle yakla\u015f\u0131r. Bir yandan da, brigandaj ruhlar\u0131na ra\u011fmen, bu halklar olduk\u00e7a nazik ve dost\u00e7a bir tav\u0131r sergileyebilirler. \u00d6zellikle Noutakha\u00eftsi halk\u0131, 5,350 ailelik bir n\u00fcfusa sahip olup, cesaretiyle tan\u0131nan Ghapsoukhes kabilesiyle ittifak yapm\u0131\u015flard\u0131r. Bu kabilelerin n\u00fcfusu ise 40,000 aileyi bulmaktad\u0131r.<\/p>\n \u00c7erkeslerin Kazak-Tchernomorts halklar\u0131na y\u00f6nelik ak\u0131nlar\u0131 ve bu halklar\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131k olarak verdi\u011fi tepkiler, yakla\u015f\u0131k k\u0131rk y\u0131l boyunca Rusya’n\u0131n bu b\u00f6lgedeki s\u0131n\u0131rlar\u0131nda s\u00fcregeldi. Rusya, zaman zaman bu b\u00f6lgeye askeri birlikler g\u00f6nderdi, ancak zorlu arazi ve az bilinen b\u00f6lge nedeniyle \u00f6nemli ba\u015far\u0131lar elde edemediler. Son Osmanl\u0131-Rus sava\u015f\u0131nda, 1807’de Anapa’n\u0131n, 1841’de ise Soudjouk-Kal\u00e9’nin ele ge\u00e7irilmesi, Ruslar i\u00e7in belirli bir avantaj sa\u011flad\u0131. Ancak 1848’deki bar\u0131\u015f anla\u015fmas\u0131yla, bu b\u00f6lgeler tekrar Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu’na iade edildi.<\/strong> Bug\u00fcn, Soudjouk-Kal\u00e9 terkedilmi\u015fken, Anapa’daki surlar g\u00fc\u00e7lendirilmi\u015f ve b\u00f6lgeyi bir pa\u015fa komuta etmektedir.<\/p>\n Rusya bayra\u011f\u0131n\u0131n bu kalede be\u015f y\u0131l dalgaland\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde, baz\u0131 Hristiyan t\u00fcccarlar \u00c7erkeslerle ticaret yapmak i\u00e7in burada k\u00fc\u00e7\u00fck bir giri\u015fimde bulundular. Bu ticaret, halklar\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcncelerini de\u011fi\u015ftirmek i\u00e7in yeterince b\u00fcy\u00fck olmasa da, iki halk aras\u0131nda dostane ili\u015fkilerin kurulmas\u0131 umudu do\u011furdu. \u00c7erkes k\u00f6kenli olan ve o d\u00f6nemde Anapa’da g\u00f6rev yapan General’in e\u015fi Catherine Bouboltz, \u00fclkesine g\u00fcven a\u015f\u0131lamak ve \u00c7erkesleri Rusya’ya ba\u011flamak i\u00e7in \u00e7e\u015fitli \u00e7abalar sarf etti. 1844’te, \u00c7erkeslerle tan\u0131\u015fmay\u0131 isteyen bir Giritli t\u00fcccar olan M. Scassi’yi s\u0131cak bir \u015fekilde kar\u015f\u0131lad\u0131 ve ona daha geni\u015f ticaret ili\u015fkileri kurmas\u0131n\u0131 \u00f6nerdi. 1846’da, Anapa’n\u0131n teslim olmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan, M. Scassi, Rusya’ya d\u00f6nd\u00fc ve h\u00fck\u00fcmetten P\u00e7iate’ye tuz ta\u015f\u0131mak ve oradan in\u015faat malzemesi \u00e7\u0131karmak i\u00e7in bir ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131k konvoyu talep etti. Bu talebi onayland\u0131 ve Rus ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131k deste\u011fiyle P\u00e7iate’ye ula\u015ft\u0131, burada s\u0131cak bir kar\u015f\u0131lama g\u00f6rd\u00fc.<\/p>\n D\u00fck Richelieu, bu ilk giri\u015fimi destekledikten sonra, ba\u015far\u0131s\u0131z bir sava\u015f\u0131n ard\u0131ndan \u00c7erkeslerle ticari ili\u015fkiler kurma plan\u0131n\u0131 benimsedi. H\u00fck\u00fcmet bu \u00f6neriyi onaylad\u0131 ve M. Scassi, 1847’de D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131’na atanarak bu projeyi y\u00fcr\u00fctmekle g\u00f6revlendirildi. Rus \u00c7ar\u0131 Aleksandr’dan, K\u0131r\u0131m tuzlalar\u0131ndan y\u00fcz bin pud tuz alarak bu ticari ili\u015fkileri geni\u015fletmek i\u00e7in yard\u0131m ald\u0131.<\/p>\n O d\u00f6nemde, g\u00fcney k\u0131y\u0131s\u0131nda, AIouchta k\u00f6y\u00fcnde in\u015fa ediyordum.<\/p>\n (i) Bu isim, “Mehmet, \u0130ndaf\u2019\u0131n o\u011flu” anlam\u0131na gelir. “O\u011flou” kelimesi, yaln\u0131zca bu durumda \u00c7erkesler taraf\u0131ndan benimsenmi\u015f T\u00fcrk\u00e7e bir kelimedir ve “o\u011flu” anlam\u0131na gelir. B\u00f6lgenin dilinde “\u0130ndarkou” denmelidir; “Abu” hecesi, Ruslar\u0131n “vitch”ine kar\u015f\u0131l\u0131k gelir; \u00f6rne\u011fin Aleksandr Pavlovitch: Paul\u2019un o\u011flu Aleksandr. Bu \u00e7al\u0131\u015fmada “Mehmet” ve “\u0130ndar-O\u011flu” isimlerini rastgele kullanaca\u011f\u0131m.<\/em><\/p>\n Saat 11\u2019de g\u00fcney y\u00f6n\u00fcnde g\u00fc\u00e7l\u00fc bir deniz ak\u0131nt\u0131s\u0131 ba\u015flad\u0131, bu durum beni ak\u015fam saat 8\u2019de Takil burnunun korumas\u0131nda, 6 kula\u00e7 derinlikte \u00e7amurlu bir zemin \u00fczerinde yeniden demirlemeye zorlad\u0131. Gece r\u00fczgar sakinle\u015fti.<\/p>\n 4 May\u0131s<\/strong> 5 May\u0131s<\/strong> Sonunda, bir \u00c7erkes kay\u0131\u011f\u0131 k\u0131y\u0131 boyunca ilerlerken g\u00f6r\u00fcnd\u00fc. Alt\u0131 denizci ve bir terc\u00fcman g\u00f6ndererek onlarla ileti\u015fim kurmaya karar verdim. \u00c7erkesler ba\u015fta yakla\u015fmaktan ka\u00e7\u0131nd\u0131lar, ancak k\u0131sa s\u00fcre sonra bizimle temasa ge\u00e7tiler ve “Ar\u0131r\u00e7a” ad\u0131n\u0131 verdikleri favori \u015fark\u0131lar\u0131n\u0131 s\u00f6ylemeye ba\u015flad\u0131lar. El\u00e7im k\u0131sa s\u00fcre sonra geri d\u00f6nd\u00fc ve Ghelendjik\u2019in tam kar\u015f\u0131s\u0131nda oldu\u011fumuzu bildirdi. Hafif bir bat\u0131 r\u00fczgar\u0131 bizi limana soktu. K\u0131y\u0131n\u0131n sa\u011f taraf\u0131ndaki buruna olduk\u00e7a yak\u0131n bir \u015fekilde ilerledik ve 3 saat civar\u0131nda, 6 kula\u00e7 derinlikte, deniz kenar\u0131ndaki \u00fc\u00e7 depoya bir bu\u00e7uk t\u00fcfek menzili uzakl\u0131kta demirledik.<\/p>\n Var\u0131\u015f\u0131m\u0131z, k\u0131y\u0131da b\u00fcy\u00fck bir \u00c7erkes kalabal\u0131\u011f\u0131n\u0131n toplanmas\u0131na neden oldu. Yan\u0131ma terc\u00fcman\u0131m\u0131 alarak oraya gitmenin gerekli oldu\u011funa karar verdim. Terc\u00fcman, kay\u0131\u011fa birka\u00e7 k\u0131l\u0131\u00e7 ve tabanca almam\u0131 \u00f6nerdi; ancak, silahs\u0131z bir \u015fekilde onlara yakla\u015fman\u0131n ve misafirperverliklerine g\u00fcvenmenin, yerel halk\u0131n g\u00fcvenini kazanmak a\u00e7\u0131s\u0131ndan daha uygun olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm. Biz yakla\u015ft\u0131k\u00e7a, k\u0131y\u0131da toplananlar\u0131n say\u0131s\u0131 h\u0131zla art\u0131yordu ve hepsinin farkl\u0131 silahlar ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu.<\/p>\n Yine de, bulundu\u011fum durumu d\u00fc\u015f\u00fcnmeden edemedim ve belki de bir nebze tedirginlik hissetti\u011fimi itiraf etmeliyim. Y\u00fczy\u0131llard\u0131r barbarl\u0131klar\u0131yla tan\u0131nan, ya\u011fmac\u0131l\u0131\u011fa olan d\u00fc\u015fk\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcyle bilinen bir halk\u0131n aras\u0131na gidiyordum.<\/strong> Onlara kar\u015f\u0131 koyacak bir g\u00fcc\u00fcm yoktu ve yaln\u0131zca ad\u0131n\u0131 duydu\u011fum, hakk\u0131nda hi\u00e7bir \u015fey bilmedi\u011fim ve on mil kadar uzakta ya\u015fayan bir adam\u0131n korumas\u0131na g\u00fcvenmek durumundayd\u0131m. Bu ki\u015finin Avrupa tarz\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcmde, bana koruma sa\u011flayaca\u011f\u0131na dair bir g\u00fcvence de yoktu.<\/p>\n Karaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131m\u0131zda \u00c7erkesler bizi ku\u015fatt\u0131 ve sab\u0131rs\u0131zl\u0131kla \u2018\u2019Konuk\u2019\u2019<\/strong>umuzun ad\u0131n\u0131 duymay\u0131 beklediler; bu isim, \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz\u00fcn veya esaretimizin i\u015fareti olacakt\u0131. Onlara, Prens Mehmet-\u0130ndar-O\u011flu\u2019nun adamlar\u0131 oldu\u011fumuzu s\u00f6yledim. Bunun \u00fczerine ellerini uzatt\u0131lar ve bizi mutlu bir \u015fekilde kar\u015f\u0131layarak var\u0131\u015f\u0131m\u0131z\u0131 tebrik ettiler. Vakit ge\u00e7 oldu\u011fu i\u00e7in yaln\u0131zca \u2018\u2019Konuk\u2019\u2019umuzun ve g\u00f6revlilerin durumlar\u0131n\u0131 sordum. G\u00f6revlilere haber g\u00f6ndermesi i\u00e7in bir ulak tuttum; ulak, bu hizmeti i\u00e7in iki k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6l\u00e7ek tuz vaat edilerek ikna edildi.<\/p>\n Gemimize d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde, her vardiyan\u0131n m\u00fcrettebat\u0131n yar\u0131s\u0131ndan olu\u015fmas\u0131n\u0131 ve dikkatli bir \u015fekilde n\u00f6bet tutmas\u0131n\u0131 emrettim. Ayr\u0131ca, ilk teknenin yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131 anda beni ve terc\u00fcman\u0131 uyand\u0131rmalar\u0131n\u0131 s\u00f6yledim. G\u00fcne\u015fin bat\u0131\u015f\u0131nda g\u00fcneydo\u011fudan esmeye ba\u015flayan bir kara r\u00fczgar\u0131 t\u00fcm gece s\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n 3 May\u0131s<\/strong> Daha sonra, g\u00f6revlilerimizin ald\u0131\u011f\u0131 ba\u015fka bir tedbirin daha faydal\u0131 oldu\u011funu g\u00f6zlemledim. Bu tedbir, onlar\u0131n kendilerini Frans\u0131z olarak tan\u0131tmalar\u0131 ve Rusya’n\u0131n ajan\u0131 gibi g\u00f6r\u00fcnmekten ka\u00e7\u0131nmalar\u0131yd\u0131. Bu tutum, operasyonlar\u0131n\u0131n g\u00fcvenli\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok daha etkiliydi.<\/p>\n \u00c7erkeslerin Frans\u0131zlara olan ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 (onlara “Francies” veya daha s\u0131k olarak “Framkes” diyorlar) neye ba\u011flayabilece\u011fimizi bilmiyorum. Cenevizlilere duyduklar\u0131 sempati ise muhtemelen eskiden Karadeniz\u2019de Ceneviz Cumhuriyeti\u2019nin hakimiyet kurmu\u015f olmas\u0131ndan ve onlar\u0131n Abhaz k\u0131y\u0131lar\u0131nda koloniler olu\u015fturmas\u0131ndan kaynaklan\u0131yor olabilir. Yap\u0131lmas\u0131 kolay baz\u0131 ara\u015ft\u0131rmalar, bu konuda bizi ayd\u0131nlatabilir. Hatta \u00c7erkeslerin dillerinde baz\u0131 Cenevizce kelimeler bulmak bile m\u00fcmk\u00fcn olabilir. Ayr\u0131ca, \u015fapkalar\u0131n\u0131 \u00e7\u0131kararak selam verme al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131 \u2013 ki bu, Do\u011fulular aras\u0131nda benzersizdir \u2013 Avrupal\u0131larla olan ba\u011flant\u0131lar\u0131na i\u015faret ediyor gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n T\u00fcm bu karde\u015flik ba\u011flar\u0131na ra\u011fmen, bir Konuk<\/strong> edinme zorunlulu\u011fu, durumumuz a\u00e7\u0131s\u0131ndan hi\u00e7bir \u015feyi de\u011fi\u015ftirmiyordu. 1843 y\u0131l\u0131nda, Frans\u0131z ordusunda bulunmu\u015f olan ve Rusya\u2019ya kar\u015f\u0131 sava\u015fm\u0131\u015f Polonyal\u0131 birka\u00e7 asker, esir olarak G\u00fcrcistan\u2019a g\u00f6nderilmi\u015fti. Bu askerler, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck arzular\u0131yla yanan bir \u015fekilde, Kafkasya\u2019y\u0131 ge\u00e7erek ka\u00e7ma plan\u0131 yapt\u0131lar ve bu plan\u0131, 12 ki\u015filik bir grup halinde ger\u00e7ekle\u015ftirdiler. Birka\u00e7 g\u00fcn s\u00fcren y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fcn ard\u0131ndan \u00c7erkeslerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131lar ve kendilerinin Frans\u0131z oldu\u011funu ifade ettiler. \u00c7erkesler, onlar\u0131 evlerine davet ederek iyi bir \u015fekilde a\u011f\u0131rlad\u0131. Ancak, geleneklerine sad\u0131k bir \u015fekilde, Polonyal\u0131lar tekrar yola \u00e7\u0131kmak istediklerinde, her birini ev sahipleri kendi pay\u0131na d\u00fc\u015fen bir k\u00f6le gibi tuttu. Onlara art\u0131k \u00f6zg\u00fcr olmad\u0131klar\u0131n\u0131, ancak karde\u015f s\u0131fat\u0131yla k\u0131y\u0131ya gelecek t\u00fcccarlara sat\u0131lacaklar\u0131n\u0131 anlatmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar.<\/strong><\/p>\n Ger\u00e7ekten de May\u0131s 1813\u2019te Anapa\u2019da, bu durumun ard\u0131ndan \u00c7erkeslerin ellerinde olan bir Polonyal\u0131ya rastlad\u0131m. Anapa, k\u0131sa s\u00fcre \u00f6nce T\u00fcrklere teslim edilmi\u015fti. Bu ki\u015fi, esir al\u0131nanlar aras\u0131nda bana en yak\u0131n yerde bulunuyordu ve yan\u0131m\u0131za getirildi. Ancak elimde \u00e7ok az para vard\u0131 ve istenen fidyeyi kar\u015f\u0131layam\u0131yordum. Onu tekrar da\u011flara geri g\u00f6t\u00fcrmek zorunda kalacaklar\u0131 ger\u00e7e\u011fiyle y\u00fczle\u015fmek \u00fczereydim. Bu durum, ona umut \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 verdikten sonra ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 tarifsiz ac\u0131 nedeniyle kalbimi k\u0131r\u0131yordu. Sahibine ac\u0131ma duygusu a\u015f\u0131lamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m ama sonu\u00e7 alamad\u0131m.<\/strong><\/p>\n O s\u0131rada, elimde \u00e7ok de\u011fer verdi\u011fim bir alt\u0131n m\u00fccevher oldu\u011funu hat\u0131rlad\u0131m. Bu, bir y\u0131l \u00f6nce kaybetti\u011fim sevgili anneme ait bir yadig\u00e2rd\u0131. Ancak bu fedakarl\u0131\u011f\u0131n, bana hayat veren o ki\u015finin onuruna yak\u0131\u015f\u0131r bir sebep oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnerek hi\u00e7 teredd\u00fct etmeden bunu feda ettim. Bu sayede bir insan\u0131 \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne kavu\u015fturma mutlulu\u011funu ya\u015fad\u0131m.<\/strong><\/p>\n Avrupa\u2019da sava\u015f hala devam etti\u011fi i\u00e7in bu d\u00fcr\u00fcst asker, Rusya\u2019ya ait bir limana gitmek yerine, bir T\u00fcrk gemisiyle \u0130stanbul\u2019a ge\u00e7meyi tercih etti. \u0130stanbul\u2019a vard\u0131ktan sonra, baz\u0131 n\u00fcfuzlu ki\u015filerden yard\u0131m istemek i\u00e7in elinden geleni yapt\u0131. Ancak bu ki\u015filerin ona yard\u0131mc\u0131 olmalar\u0131 gerekirken, onu reddetmeleri sonucu, neredeyse a\u00e7l\u0131ktan \u00f6l\u00fcyordu. Neyse ki, yetenekleri ve giri\u015fimcili\u011fi sayesinde hayatta kalmay\u0131 ba\u015fard\u0131.<\/strong><\/p>\n Ne yaz\u0131k ki ad\u0131n\u0131 notlar\u0131m\u0131n aras\u0131na kaydetmeyi ihmal etmi\u015fim. Kendisi Krakow do\u011fumlu bir s\u00fcvari astsubay\u0131yd\u0131. Daha sonra, baz\u0131 arkada\u015flar\u0131n\u0131n Anapa\u2019da ticaret yapan Raguza\u2019l\u0131 M. Mircovich taraf\u0131ndan fidyelerinin \u00f6dendi\u011fini \u00f6\u011frendim.<\/p>\n \u00c7erkesler, Napolyon Bonapart\u2019a b\u00fcy\u00fck bir hayranl\u0131k duymaktad\u0131r ve ona “Panapourte”, yani “B\u00fcy\u00fck Dighid” (B\u00fcy\u00fck Cesur) ad\u0131n\u0131 vermektedirler. Frans\u0131z \u0130mparatorluk H\u00fck\u00fbmeti, \u00c7erkeslerin sava\u015f\u00e7\u0131 ve ba\u011f\u0131ms\u0131z ruhundan faydalanmak istemi\u015f ve 1803 ile 1811 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Sinop’ta ba\u015fkonsolosluk yapm\u0131\u015f olan M. Fourcade\u2019dan \u00c7erkesler hakk\u0131nda ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bilgi toplamas\u0131n\u0131 talep etmi\u015ftir. Ancak bu yetenekli diplomat, bilgileri yaln\u0131zca Anadolu\u2019nun k\u0131y\u0131 \u015fehirlerinden toplayabildi\u011fi i\u00e7in yeterince tatmin edici bilgilere ula\u015famam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Sabah saat 8 civar\u0131nda liman\u0131n giri\u015finde g\u00f6r\u00fcnen bir sandal bize do\u011fru yakla\u015ft\u0131. Sandalda bulunan d\u00f6rt ki\u015fi, \u015fark\u0131lar s\u00f6yleyerek gemimize yana\u015ft\u0131lar. \u015eapkalar\u0131n\u0131 \u00e7\u0131kararak bizi selamlad\u0131lar ve Konu\u011fumuzun e\u015fi taraf\u0131ndan g\u00f6nderildiklerini s\u00f6ylediler. Kad\u0131n, bizim geli\u015fimizi \u00f6\u011frenmi\u015f ve bu el\u00e7ileri, bizi tebrik etmek ve hizmetlerini sunmak \u00fczere g\u00f6ndermi\u015fti. Onlara biraz sert i\u00e7ki ikram ettim; her biri \u00fc\u00e7 bardak i\u00e7ti. \u00c7erkesler, hangi i\u00e7ecek olursa olsun ve kap ne kadar b\u00fcy\u00fck olursa olsun, i\u00e7kilerini bu \u015fekilde i\u00e7meye al\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r.<\/strong><\/p>\n Sandal, g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm di\u011fer t\u00fcm tekneler gibi d\u00fcz tabanl\u0131yd\u0131 ve omurgas\u0131 yoktu. Kenarlar\u0131, ince \u00e7\u0131talarla sabitlenmi\u015f tahtalarla kaplanm\u0131\u015ft\u0131. Ba\u015f k\u0131sm\u0131nda, bir hayvan kafas\u0131n\u0131 and\u0131ran bir fig\u00fcr vard\u0131; ancak bu fig\u00fcr\u00fcn ne oldu\u011funu adland\u0131rmak zordu. \u00c7erkesler, bunun bir ke\u00e7i ba\u015f\u0131 oldu\u011funu iddia ediyorlard\u0131. Acaba bu fig\u00fcr, Phryxus\u2019u ta\u015f\u0131yan ve ba\u015f k\u0131sm\u0131nda bir ko\u00e7 ba\u015f\u0131 olan Yunan gemisinin an\u0131s\u0131n\u0131 m\u0131 yans\u0131t\u0131yordu? \u00c7erkesler, bu t\u00fcr sembolleri uzun s\u00fcre korumu\u015f olabilirler.<\/p>\n Teknenin k\u0131sa k\u00fcrekleri vard\u0131 ve bu k\u00fcrekler, olduk\u00e7a uzun bir sapa ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131. K\u00fcreklerin u\u00e7lar\u0131nda, ellerin konumland\u0131r\u0131labilece\u011fi yatay bir \u00e7ubuk bulunuyordu. \u00c7erkesler, bu k\u00fcreklerle birlikte d\u00fcmen ve kare \u015feklinde k\u00fc\u00e7\u00fck bir yelken de kullan\u0131yorlard\u0131. Bu teknelerin baz\u0131lar\u0131 o kadar b\u00fcy\u00fckt\u00fc ki yakla\u015f\u0131k altm\u0131\u015f ki\u015fi ta\u015f\u0131yabiliyordu. \u00c7erkesler, bazen bu tekneleri kullanarak savunmas\u0131z ticaret gemilerine sald\u0131r\u0131yor ve bu gemileri ele ge\u00e7iriyorlard\u0131. Eski d\u00f6nemlerde bu teknelere “Kamara” deniyordu.<\/p>\n K\u0131y\u0131ya gitmek i\u00e7in \u0130ndar-Kou’nun vasallar\u0131na ait bir sandala bindim. Sandaldakiler, \u00c7erkes k\u00fcrek\u00e7ilerin iki grup halinde s\u00f6yledikleri ve k\u00fcrek \u00e7ekme hareketlerine e\u015flik eden bir t\u00fcr nakarat\u0131 s\u00f6ylemeye ba\u015flad\u0131lar. K\u00fcrek\u00e7ilerin hareketleri, melodinin tonuna ba\u011fl\u0131 olarak daha h\u0131zl\u0131 ya da yava\u015f oluyordu. \u015eark\u0131ya e\u015flik eden komik mimik ve hareketler, onlara g\u00f6re iyi bir k\u00fcrek\u00e7ide bulunmas\u0131 gereken temel \u00f6zelliklerden biriydi.<\/strong><\/p>\n Ayn\u0131 yerde, k\u00fc\u00e7\u00fck bir derenin sa\u011f\u0131nda karaya \u00e7\u0131kt\u0131k. Derenin yak\u0131n\u0131nda, depo olarak kullan\u0131lan ve dallardan yap\u0131lm\u0131\u015f \u00fc\u00e7 baraka vard\u0131. Birka\u00e7 \u00c7erkes bize do\u011fru geldi; aralar\u0131nda, k\u0131rk y\u0131ld\u0131r bu b\u00f6lgede ya\u015fayan ya\u015fl\u0131 bir Yunan da vard\u0131. Bu adam bir \u00c7erkes kad\u0131n\u0131yla evlenmi\u015f, ondan birka\u00e7 \u00e7ocu\u011fu olmu\u015ftu. Ancak kar\u0131s\u0131, iki y\u0131l \u00f6nce vebadan \u00f6lm\u00fc\u015ft\u00fc. Yunanl\u0131, bizi i\u00e7eri davet etti ve yakla\u015f\u0131k 600 kilo tuz saklad\u0131\u011f\u0131 depolardan birine g\u00f6t\u00fcrd\u00fc. B\u00f6lgede onunla konu\u015fabilece\u011fim biri olmas\u0131na \u00e7ok sevindim, teklifini kabul ettim ve eski kuma\u015flardan yap\u0131lm\u0131\u015f bir kanepenin \u00fczerine oturdum.<\/p>\n Birlikte birka\u00e7 sigara i\u00e7tikten sonra, Yunanl\u0131 bana baz\u0131 bilgiler verdi. Prens \u0130ndar-O\u011flu\u2019nun, Sucuk Kale civar\u0131nda bir arkada\u015f\u0131n\u0131n \u00f6l\u00fcm y\u0131ld\u00f6n\u00fcm\u00fc t\u00f6renine kat\u0131lmak \u00fczere davet edildi\u011fini ve komisyoncular\u0131m\u0131z\u0131n onu bu t\u00f6rene e\u015flik etmek \u00fczere g\u00f6t\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6yledi. Komisyonculardan biri, ad\u0131 Mudrov olan bir adam, P\u00e7iate\u2019den gen\u00e7 bir k\u0131z\u0131 ka\u00e7\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. Bu olay, vadideki bir\u00e7ok sakini \u00f6fkelendirmi\u015f ve bizim buradaki varl\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u00e7in endi\u015fe verici sonu\u00e7lar do\u011furabilece\u011fi korkusunu yaratm\u0131\u015ft\u0131. Konak\u2019\u0131m\u0131z olarak \u0130ndar-O\u011flu, Mudrov\u2019u savunmakla y\u00fck\u00fcml\u00fcyd\u00fc ve bu nedenle kendisi de tehlikede bulunuyordu.<\/p>\n D\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131k\u0131p \u00e7evrede y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f yapabilir miyiz diye sordum. Bana olumlu yan\u0131t verildi ve biri bize i\u015faret ederek kendisini takip etmemizi istedi. Onunla birlikte, d\u00fcz bir alana girdik. Burada, \u00e7\u0131nar, di\u015fbudak, g\u00fcrgen, yaban armudu ve elma a\u011fa\u00e7lar\u0131n\u0131n g\u00f6lgesinde k\u0131vr\u0131larak akan bir dere vard\u0131. Asmalar, a\u011fa\u00e7lar\u0131n tepelerine kadar uzan\u0131yordu. K\u0131sa bir s\u00fcre sonra s\u0131k bir orman\u0131n giri\u015fine geldik. Rehberimiz burada durdu ve memnun bir tav\u0131rla bize s\u00fct i\u00e7irmek istedi\u011fini s\u00f6yledi. Elinde k\u0131l\u0131c\u0131n\u0131 tutuyordu ve kemerinde bir tabanca ta\u015f\u0131yordu.<\/p>\n Bu durum bir anda bizde korku yaratt\u0131; rehber ve terc\u00fcman endi\u015feli g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu ve bu kadar uzakla\u015fm\u0131\u015f olmaktan dolay\u0131 pi\u015fmanl\u0131k duydum. Ancak adam\u0131n y\u00fcz\u00fcndeki dost\u00e7a ifade beni onu takip etmeye ikna etti. Arkada\u015flar\u0131m da beni izledi. K\u00fc\u00e7\u00fck patikalarla kesi\u015fen ve \u00e7e\u015fitli y\u00f6nlere uzanan bir yol izleyerek a\u011fa\u00e7larla \u00e7evrili d\u00f6rt kul\u00fcbeden olu\u015fan bir yerle\u015fkeye ula\u015ft\u0131k. En yak\u0131ndaki kul\u00fcbeye girdik. Buras\u0131 misafirler i\u00e7in ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131 ve i\u00e7i ile d\u0131\u015f\u0131 bal\u00e7\u0131kla s\u0131vanm\u0131\u015ft\u0131. Arka tarafta Tatar tarz\u0131 bir \u015f\u00f6mine, iki yan\u0131nda ise has\u0131rlarla kapl\u0131 kanepe benzeri alanlar bulunuyordu. Duvarlarda eyerler, dizginler ve silahlar as\u0131l\u0131yd\u0131.<\/p>\n Bize, buran\u0131n Konak\u2019\u0131m\u0131z \u0130ndar-O\u011flu\u2019nun akrabas\u0131 olan Prens \u00c7a\u011fan-Geri O\u011flu Ko\u00e7mi\u2019ye ait oldu\u011fu s\u00f6ylendi. Ancak prens, \u0130ndar-O\u011flu gibi ayn\u0131 t\u00f6ren i\u00e7in buradan ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Onun bir vassal\u0131, bir t\u00fcr k\u00e2hya, bizi olduk\u00e7a nazik bir \u015fekilde kar\u015f\u0131lad\u0131 ve bize \u00e7e\u015fitli yemekler ikram etmek istedi. Ancak bizim hemen d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131kmak istedi\u011fimizi g\u00f6r\u00fcnce, bizi ertesi g\u00fcn yeniden davet etti.<\/p>\n Deniz kenar\u0131na gittik ve Yunan-\u00c7erkes rehberle sohbet ettim. Ona, ticaret mallar\u0131n\u0131n sat\u0131\u015f\u0131 hakk\u0131nda sorular sordum. O ise, veba salg\u0131n\u0131 y\u00fcz\u00fcnden b\u00f6lgede b\u00fcy\u00fck bir de\u011fi\u015fim ya\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bu salg\u0131n\u0131n k\u0131y\u0131 halk\u0131n\u0131 ciddi \u015fekilde etkiledi\u011fini s\u00f6yledi. Veba, ancak k\u0131sa bir s\u00fcre \u00f6nce durmu\u015ftu ve k\u0131y\u0131daki \u00e7ok say\u0131da sakinin hayat\u0131na mal olmu\u015ftu. Bu felaket, \u00c7erkesler aras\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir korku yaratm\u0131\u015f ve onlar\u0131 T\u00fcrklerle olan ili\u015fkilerinin getirebilece\u011fi felaketlerin fark\u0131na vard\u0131rm\u0131\u015f gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu.<\/strong><\/p>\n (1) Not: Bu veba salg\u0131n\u0131, Odessa’da D\u00fck Richelieu’nun himayesinde e\u011fitim g\u00f6ren ve \u00c7erkes ailelerince rehin olarak verilen iki gen\u00e7 insan\u0131n da \u00f6l\u00fcm\u00fcne sebep olmu\u015ftur. Bu gen\u00e7ler Odessa’daki bir lisede iyi bir e\u011fitim alm\u0131\u015f, ancak \u00fclkelerine d\u00f6nd\u00fckten sonra yeniden “ilkel” bir hayata d\u00f6nm\u00fc\u015f olduklar\u0131 s\u00f6ylenmektedir.<\/em><\/p>\n Rehberimizin k\u0131yafeti, \u00c7erkesler aras\u0131nda yayg\u0131n olan geleneksel bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcm sergiliyordu. Dizden a\u015fa\u011f\u0131 baca\u011f\u0131 s\u0131k\u0131ca saran geni\u015f bir keten pantolon, g\u00f6mlek olarak kullan\u0131lan bir ceket veya tunik, ve gri kuma\u015ftan yap\u0131lm\u0131\u015f, benzer kesime sahip bir \u00fcst giysi giyiyordu. G\u00f6\u011fs\u00fcn\u00fcn her iki yan\u0131nda, kartu\u015flar\u0131n yerle\u015ftirilebilece\u011fi maroken t\u00fcpleri vard\u0131. Gri, ayaks\u0131z y\u00fcn \u00e7oraplar giyiyor, bunlar\u0131 diz alt\u0131ndan ke\u00e7e ba\u011fc\u0131klarla sabitliyordu. Maroken deriden yap\u0131lm\u0131\u015f, tabans\u0131z, kapal\u0131 ayakkab\u0131lar ve bir kuzu derisi \u015fapka tak\u0131yordu. Silahlar\u0131 aras\u0131nda yuvarlak dip\u00e7ikli bir t\u00fcfek, geni\u015f bir han\u00e7er, g\u00fcm\u00fc\u015f kaplamal\u0131 bir tabanca ve b\u0131\u00e7ak sap\u0131na benzeyen, korumas\u0131z bir k\u0131l\u0131\u00e7 bulunuyordu. K\u0131l\u0131\u00e7 k\u0131n\u0131, farkl\u0131 renklerdeki maroken deri par\u00e7alar\u0131ndan olu\u015fuyordu.<\/p>\n \u00c7erkesler aras\u0131nda l\u00fcks, yaln\u0131zca g\u00fczel silahlara sahip olmaktan ibaretti ve bu silahlar b\u00fcy\u00fck bir \u00f6zenle korunuyordu. Sa\u00e7lar\u0131n\u0131 kaz\u0131t\u0131yorlard\u0131, ancak bu i\u015flem T\u00fcrkler kadar s\u0131k yap\u0131lm\u0131yordu ve sa\u00e7\u0131n \u00fcst k\u0131sm\u0131nda b\u0131rak\u0131lan tutam daha geni\u015f oluyordu. Ya\u015fl\u0131lar sakallar\u0131n\u0131 t\u0131ra\u015f ederken, gen\u00e7ler genellikle sakallar\u0131n\u0131 makasla k\u0131salt\u0131yor, b\u00f6ylece “olgunluk \u00e7a\u011f\u0131n\u0131” g\u00f6sterecek kadar sakal b\u0131rak\u0131yorlard\u0131. Hepsinin daha uzun veya k\u0131sa b\u0131y\u0131klar\u0131 vard\u0131.<\/p>\n Saat 9\u2019da, \u00f6nceki g\u00fcn bizi evine davet eden vassal geldi ve bizi tekrar a\u011f\u0131rlamak istedi\u011fini s\u00f6yledi. Yol boyunca, terc\u00fcman\u0131m \u00c7erkeslerin yemek saatlerinin belirli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve sadece ac\u0131kt\u0131klar\u0131nda bir par\u00e7a ekmek veya dar\u0131 lapas\u0131 yediklerini anlatt\u0131.<\/strong> Seyahatlerinde veya kom\u015fular\u0131na d\u00fczenledikleri bask\u0131nlarda, fermente edilmi\u015f az miktarda dar\u0131 unu onlar\u0131n t\u00fcm g\u00fcn ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamaya yetiyordu. Bu yiyece\u011fe “Komily” ad\u0131n\u0131 veriyor ve bunu, eyerlerine as\u0131l\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck bir deri torbada ta\u015f\u0131yorlard\u0131. Ancak, bir misafir geldi\u011finde veya bir kutlama oldu\u011funda, bu sadelik sona eriyor ve her saatte bol ve ihti\u015faml\u0131 bir ziyafet sunuluyordu.<\/strong><\/p>\n Bir \u00f6nceki g\u00fcnk\u00fc gibi ayn\u0131 odaya kabul edildik ve hareket etmeden oturmak zorunda kald\u0131k; bu durum, ayr\u0131lana kadar de\u011fi\u015fmedi. Yabanc\u0131larla olan bu zahmetli t\u00f6ren beni fazlas\u0131yla rahats\u0131z ediyordu. Katlanabilmek i\u00e7in, herkesin istedi\u011fi pozisyonda oturmas\u0131na izin verilen \u00f6zg\u00fcrl\u00fckten faydaland\u0131m. Ancak bir tek pozisyon uygunsuz kabul ediliyordu ve bu, do\u011frudan Do\u011fulular\u0131n al\u0131\u015fkanl\u0131k haline getirdi\u011fi pozisyondu: dizler \u00fczerine oturup bacaklar\u0131 \u00e7aprazlamak.<\/p>\n \u00c7erkesler i\u00e7eri girdiklerinde, t\u00fcm silahlar\u0131n\u0131 evin g\u00f6revlilerine teslim ettiler; bunlar hemen duvara, ev sahibinin silahlar\u0131n\u0131n yan\u0131na as\u0131ld\u0131. Ancak, hi\u00e7bir zaman yanlar\u0131ndan ay\u0131rmad\u0131klar\u0131 han\u00e7erlerini \u00fczerlerinde tuttular. Bize sayg\u0131lar\u0131ndan dolay\u0131 s\u00fcrekli ayakta durdular. Biz orada olmasayd\u0131k, ev sahibi d\u0131\u015f\u0131nda herkes oturmu\u015f olacakt\u0131. Ellerimizi y\u0131kamam\u0131z i\u00e7in su getirildi ve hemen ard\u0131ndan, sekiz k\u00fc\u00e7\u00fck yuvarlak masa \u00fczerinde servis edilen yemek sunuldu. Bu masalar\u0131n \u00e7ap\u0131 yakla\u015f\u0131k \u00fc\u00e7 ayakt\u0131 ve yemekler b\u00fcy\u00fck bir h\u0131zla servis ediliyordu.<\/p>\n \u0130lk masada tatl\u0131lar ve s\u00fct \u00fcr\u00fcnleri bulunuyordu. \u0130kincisi ise bir t\u00fcr turtadan olu\u015fuyordu; bu turta, kaynat\u0131lm\u0131\u015f dar\u0131 hamurundan yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Ortas\u0131nda, bol miktarda biberle renklendirilmi\u015f, olduk\u00e7a lezzetli bir tavuk yahnisi vard\u0131. \u00c7atal\u0131m\u0131z olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in ve yemek \u00e7ok s\u0131cak oldu\u011fundan fazla yiyemedim; dar\u0131 hamuru ekmek olarak kullan\u0131ld\u0131.<\/p>\n (4) \u00c7erkeslerin baz\u0131 geleneklerini, Homeros\u2019un “Odysseia”s\u0131nda tasvir edilen eski Yunan gelenekleriyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmaktan keyif ald\u0131m ve bu kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmalar\u0131 bu eserin not k\u0131sm\u0131nda belirttim:<\/p>\n \u201cAns\u0131z\u0131n ona do\u011fru ko\u015ftu, elini s\u0131kt\u0131; m\u0131zra\u011f\u0131n\u0131 ald\u0131… Saraya girdi\u011finde, m\u0131zra\u011f\u0131 sa\u011flam bir s\u00fctunun \u00fczerine dayad\u0131… Orada, y\u00fcce y\u00fcrekli Odysseus\u2019a ait pek \u00e7ok uzun ve kullan\u0131lmayan m\u0131zrak s\u0131ral\u0131yd\u0131.\u201d Yeme\u011fin geri kalan k\u0131sm\u0131, tuzlu et (bal ile birlikte yenirdi), pilav, yumurta gibi \u015feylerden olu\u015fuyordu. Yemekten sonra ellerimizi y\u0131kamak i\u00e7in tekrar su getirildi.<\/p>\n Bir \u00c7erkes\u2019in yabanc\u0131lar\u0131n \u00f6n\u00fcnde yemek yemesi utan\u00e7 verici kabul edilir. Bu y\u00fczden ev sahibimiz, gen\u00e7 prens ve di\u011fer dostlar\u0131, yaln\u0131zca bizden artan tatl\u0131y\u0131 avluda yerken yeme\u011fe kat\u0131ld\u0131lar.<\/p>\n Evin han\u0131m\u0131na hediye olarak mendil ve i\u011fneler getirmi\u015ftik; ancak kendisi bizimle kar\u015f\u0131la\u015fmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, hediyelerimizi terc\u00fcman\u0131m arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla kendisine ilettim. Terc\u00fcman, hem onu hem de kocas\u0131n\u0131 bize g\u00f6sterdikleri misafirperverlikten dolay\u0131 te\u015fekk\u00fcr ederek selamlad\u0131.<\/p>\n Indar-O\u011flu\u2019nun o\u011flu, gemiyi g\u00f6rme teklifimizi memnuniyetle kabul etti<\/strong> ve birka\u00e7 \u00c7erkes ile birlikte, bizi deniz k\u0131y\u0131s\u0131na kadar e\u015flik edenlerle birlikte gemiye geldi. Yeni sofradan kalkm\u0131\u015f olmalar\u0131na ra\u011fmen, onlara geli\u015fimizde haz\u0131r buldu\u011fumuz yeme\u011fi sundum. Bu yemek onlara olduk\u00e7a ho\u015f g\u00f6r\u00fcnd\u00fc, ayn\u0131 zamanda birka\u00e7 kadeh sert i\u00e7ki de ikram ettim. \u00c7erkes adetine g\u00f6re, her biri \u00fc\u00e7er kez \u00fcst \u00fcste i\u00e7ti.<\/p>\n Onlarla, veba salg\u0131n\u0131 nedeniyle u\u011frad\u0131klar\u0131 zararlar ve t\u00fcccarlar\u0131n sahillerinde ticaret yapmalar\u0131n\u0131n yasaklanmas\u0131 konular\u0131nda rahats\u0131zl\u0131k duyduklar\u0131ndan bahsettim. \u0130\u00e7lerinden biri, T\u00fcrklerle olan ili\u015fkiler yerine, \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerine sayg\u0131 g\u00f6sterilmesi ko\u015fuluyla Rusya ile bir ittifak\u0131n kendileri i\u00e7in daha uygun olaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi. Ben de, bu g\u00fc\u00e7 taraf\u0131ndan \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerinin elinden al\u0131nmas\u0131n\u0131n asla d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmedi\u011fini ve tek amac\u0131n ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layacak ve bar\u0131\u015f\u0131 garanti alt\u0131na alacak bir ticaretin kurulmas\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yledim.<\/p>\n Prens ayr\u0131l\u0131rken, kendisini \u00fc\u00e7 top at\u0131\u015f\u0131yla selamlad\u0131k. O ve di\u011fer gen\u00e7 \u00c7erkesler, babas\u0131n\u0131n bulundu\u011fu Sucuk-Kale civar\u0131na gidiyorlard\u0131. Burada, \u00f6l\u00fcm y\u0131ld\u00f6n\u00fcm\u00fc m\u00fcnasebetiyle d\u00fczenlenen ko\u015fu ve binicilik gibi maharetlerini g\u00f6stereceklerdi.<\/p>\n Bu t\u00fcr t\u00f6renler genellikle, merhumun mezar\u0131 ba\u015f\u0131nda yap\u0131lan dualar ve kat\u0131lanlara verilen b\u00fcy\u00fck bir ziyafetle ba\u015flar. H\u0131zl\u0131 bir binici taraf\u0131ndan g\u00f6t\u00fcr\u00fclen birka\u00e7 kuma\u015f, en \u00e7evik ko\u015fucular i\u00e7in \u00f6d\u00fcl haline gelir. Atl\u0131 ko\u015fucular da bu biniciyi yakalamak ve \u00f6d\u00fcl\u00fc kapmak i\u00e7in \u00e7aba g\u00f6sterirler. Bu t\u00fcr \u00e7e\u015fitli etkinlikler, t\u00f6renin sonunda ger\u00e7ekle\u015fir.<\/p>\n 5 May\u0131s<\/strong> \u2014 Bu g\u00fcn, bir pazar g\u00fcn\u00fcyd\u00fc. Yunanl\u0131 Dimo, gemide bir odada bulunan ha\u00e7\u0131n \u00f6n\u00fcnde dua etmek i\u00e7in izin istedi; bu izni memnuniyetle verdim. Yan\u0131nda, \u00c7erkeslerin bizim gibi dini t\u00f6renlerinde kulland\u0131klar\u0131 sar\u0131 balmumu mumlar\u0131ndan birka\u00e7\u0131n\u0131 getirdi. Dimo ile birlikte gelen Gelencik\u2019ten bir sakin, bu dua s\u0131ras\u0131nda sayg\u0131l\u0131 bir sessizlik i\u00e7inde bekledi.<\/p>\n G\u00f6nderdi\u011fim habercinin d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyle, komisyoncular\u0131m\u0131za ula\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve i\u00e7lerinden biri olan M\u00f6sy\u00f6 Tauschy\u2019nin ertesi g\u00fcn varaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011frendik.<\/p>\n O g\u00fcn, hayvan fiyatlar\u0131n\u0131n ne kadar d\u00fc\u015f\u00fck oldu\u011funa dair \u00e7arp\u0131c\u0131 bir \u00f6rnek g\u00f6rd\u00fcm. B\u00fcy\u00fck bir buza\u011f\u0131 i\u00e7in 8 T\u00fcrk kuru\u015fu de\u011ferinde tuz \u00f6dedim. \u0130ki ke\u00e7i ve birka\u00e7 yumurta ise bize iki pud tuz ve bir okka demir kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda mal oldu.<\/p>\n 6 May\u0131s<\/strong> \u2014 Karada at\u0131lan bir tabanca sesi, M\u00f6sy\u00f6 Tausch\u2019un geli\u015fini haber verdi. Ancak onun geli\u015fi, Moudiov meselesi nedeniyle gecikmi\u015fti. Bu olay\u0131n detaylar\u0131 beni olduk\u00e7a rahats\u0131z etti; \u00e7\u00fcnk\u00fc k\u00f6yl\u00fclerin g\u00fcvensizli\u011fi ve yabanc\u0131lara y\u00f6nelik so\u011fuk tutumlar\u0131, bu t\u00fcr olaylar nedeniyle daha da artacak ve yeni d\u00fc\u015fmanl\u0131klar do\u011furacakt\u0131. Yine de, komisyoncumuzun i\u015fledi\u011fi su\u00e7un tam bir de\u011ferlendirmesini yapmakta zorlan\u0131yordum. \u00c7\u00fcnk\u00fc birka\u00e7 y\u0131l \u00f6nce Anapa\u2019da, \u00c7erkesya\u2019da bir \u00e2\u015f\u0131\u011f\u0131n evlenmek istedi\u011fi kad\u0131n\u0131 ka\u00e7\u0131rmas\u0131 gerekti\u011fini duymu\u015ftum. M\u00f6sy\u00f6 Tausch, bunu \u015fu \u015fekilde a\u00e7\u0131klad\u0131:<\/p>\n Kad\u0131nlar<\/strong>, en zahmetli hayatlar\u0131 ya\u015famaya mahk\u00fbm olmalar\u0131na ra\u011fmen, T\u00fcrklerinki gibi s\u00fcrekli bir tecrit i\u00e7inde ya\u015famak zorunda de\u011fillerdi. \u00d6zellikle gen\u00e7 k\u0131zlar, \u015fenliklere kat\u0131labiliyor ve bu \u015fenliklere ne\u015feleriyle renk kat\u0131yorlard\u0131. Kad\u0131nlar\u0131n erkeklerle olan dostane ili\u015fkileri, erkekler i\u00e7in ho\u015f bir e\u011flence kayna\u011f\u0131yd\u0131 ve b\u00fcy\u00fck bir samimiyet i\u00e7inde bir arada ya\u015f\u0131yorlard\u0131.<\/p>\n Gen\u00e7 bir erkek, e\u015fini se\u00e7tikten sonra, babas\u0131yla onun \u201cbedeli\u201d \u00fczerine anla\u015fmak zorundad\u0131r. Bu bedel genellikle bir z\u0131rh, k\u0131l\u0131\u00e7lar, t\u00fcfekler, atlar ve birka\u00e7 s\u0131\u011f\u0131rdan olu\u015fur. Anla\u015fma sa\u011fland\u0131ktan sonra, gen\u00e7 adam, bir arkada\u015f\u0131 e\u015fli\u011finde sevdi\u011fi kad\u0131n\u0131 ka\u00e7\u0131r\u0131r. Arkada\u015f\u0131, kad\u0131n\u0131 at\u0131n\u0131n \u00fczerine yerle\u015ftirir ve ard\u0131ndan kendisi de at\u0131n terkisine biner. \u00dc\u00e7\u00fc birlikte, atlar\u0131n\u0131 b\u00fcy\u00fck bir h\u0131zla, m\u00fcttefiklerinden birinin evine do\u011fru s\u00fcrer. Oraya vard\u0131klar\u0131nda, arkada\u015f, gen\u00e7 kad\u0131n\u0131 ev sahiplerine teslim eder ve kad\u0131n, \u00e7ift i\u00e7in haz\u0131rlanan bir odaya yerle\u015ftirilir. Kad\u0131n, burada yaln\u0131z ba\u015f\u0131na, sab\u0131rla gelecekteki e\u015fini bekler ve bu s\u0131rada oday\u0131 ayd\u0131nlatan \u015f\u00f6mine ate\u015fini besler.<\/p>\n Evin t\u00fcm sakinlerinin uykuya dald\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde, arkada\u015f ormana giderek damad\u0131 getirir ve onu gen\u00e7 kad\u0131n\u0131n yan\u0131na sokar. \u00c7ift, kendilerini birle\u015ftiren Tanr\u0131\u2019n\u0131n kutsamalar\u0131na teslim olmadan \u00f6nce, damat han\u00e7eriyle gelinin giydi\u011fi korseti \u00e7\u0131kar\u0131r. Bu korse, be\u015f ya da alt\u0131 ya\u015f\u0131ndan itibaren giyilmeye ba\u015flan\u0131r ve g\u00f6\u011fs\u00fc s\u0131k\u0131ca bast\u0131ran iki ah\u015fap par\u00e7a i\u00e7erir. Bu par\u00e7alar, g\u00f6\u011fs\u00fcn geli\u015fimini engeller; \u00e7\u00fcnk\u00fc bu v\u00fccut k\u0131sm\u0131, anneli\u011fin bir i\u015fareti olarak kabul edilir ve bir gen\u00e7 k\u0131z\u0131n bunu g\u00f6stermesi utan\u00e7 verici say\u0131l\u0131r.<\/p>\n Korse, k\u00f6pr\u00fcc\u00fck kemi\u011finden bele kadar s\u0131k\u0131ca ba\u011flan\u0131r ve deriden yap\u0131lm\u0131\u015f k\u00fc\u00e7\u00fck halkalardan ge\u00e7irilen bir iplikle sabitlenir. Bazen g\u00fcm\u00fc\u015f kancalar da bu ama\u00e7la kullan\u0131l\u0131r. K\u0131zlar bu korseleri gece g\u00fcnd\u00fcz giyerler ve ancak korseleri eskidi\u011finde, yerine yine ayn\u0131 derecede s\u0131k\u0131 bir korseyle de\u011fi\u015ftirmek i\u00e7in \u00e7\u0131kar\u0131rlar. Bu nedenle, bir \u00c7erkes k\u0131z\u0131n\u0131n belinin, evlendi\u011fi g\u00fcn, alt\u0131 ya\u015f\u0131ndaki haliyle ayn\u0131 kal\u0131nl\u0131kta oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir.<\/p>\n I de Lacroix, Hazar Denizi ile Karadeniz aras\u0131ndaki \u00fclkeler \u00fczerine yazd\u0131\u011f\u0131 eserinde, \u00c7erkesler hakk\u0131nda olduk\u00e7a do\u011fru bilgiler vermi\u015f olsa da, kendisine bu malzemeleri sa\u011flayanlar\u0131n onu hataya sevk etmi\u015f olmas\u0131 muhtemeldir. \u00c7\u00fcnk\u00fc gen\u00e7 k\u0131zlar\u0131n korseler nedeniyle omuzlar\u0131n\u0131n geni\u015fledi\u011fini ve bu kusurun, g\u00f6\u011f\u00fcslerinin g\u00fczelli\u011fi sebebiyle g\u00f6z ard\u0131 edildi\u011fini iddia etmektedir. Ancak bir yabanc\u0131, gen\u00e7 \u00c7erkes kad\u0131nlar\u0131n\u0131n d\u00fcz g\u00f6\u011f\u00fcslerini g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcnde bundan rahats\u0131z olur ve yaln\u0131zca evli kad\u0131nlar, bakirelik korselerinden kurtulduklar\u0131nda, do\u011fan\u0131n t\u00fcm haklar\u0131n\u0131 yeniden kazanmalar\u0131na izin verirler.<\/p>\n Evlili\u011fi yasalla\u015ft\u0131ran ba\u015fka bir t\u00f6ren yoktur; sadece baz\u0131 kutlamalar d\u00fczenlenir. Ertesi sabah, g\u00fcn\u00fcn ilk \u0131\u015f\u0131klar\u0131yla birlikte, koca gen\u00e7 e\u015fini terk eder. Kad\u0131n, kocas\u0131n\u0131n onun i\u00e7in in\u015fa etmi\u015f oldu\u011fu, kendi evine ta\u015f\u0131n\u0131r. Bu evde yaln\u0131z ya\u015far ve e\u015fi onu sadece gece ya da b\u00fcy\u00fck bir gizlilikle ziyaret eder. \u00c7\u00fcnk\u00fc bir erke\u011fin e\u015fiyle halk aras\u0131nda g\u00f6r\u00fcnmesi bir t\u00fcr utan\u00e7 olarak kabul edilir. E\u011fer koca zenginse, e\u015finin ailesine kararla\u015ft\u0131r\u0131lan bedeli hemen \u00f6der; aksi takdirde bunu zamanla, genellikle birka\u00e7 y\u0131l i\u00e7inde yerine getirir.<\/p>\n E\u015fiyle g\u00f6r\u00fc\u015fmeme al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131, \u00c7erkes erkeklerinin kad\u0131nlara kar\u015f\u0131 duydu\u011fu bir k\u00fc\u00e7\u00fcmsemeden kaynaklanmaz. Tam tersine, bu gelene\u011fin, \u00e2\u015f\u0131klar\u0131n birbirlerine kavu\u015fma zorluklar\u0131yla a\u015fklar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmeleri d\u00fc\u015f\u00fcncesine dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Bu zorluklar, a\u015fk\u0131n yan\u0131lsamas\u0131n\u0131n uzun s\u00fcre devam etmesini sa\u011flayabilir. Benzer bir yasa, Sparta yasalar\u0131yla \u00fcnl\u00fc Likurgos taraf\u0131ndan Spartal\u0131lara uygulanm\u0131\u015ft\u0131. Bu, Abhazlar\u0131n k\u00f6kenini ya da Peloponez\u2019den k\u0131y\u0131lar\u0131na yerle\u015fmi\u015f baz\u0131 kolonilerin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kan\u0131tlayabilecek bir olgu olabilir. Ancak bir\u00e7ok halk\u0131n ba\u015flang\u0131\u00e7ta benzer geleneklere sahip oldu\u011fu da bir ger\u00e7ektir. Spartal\u0131lar, di\u011fer Yunanlardan bu kadar farkl\u0131 olmasayd\u0131 bile, onlar\u0131n barbarl\u0131k h\u00e2lini koruyarak medeni hayata ge\u00e7meye direnmeleri nedeniyle farkl\u0131la\u015fm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n Moudiov, bir s\u00fcredir gen\u00e7 bir k\u0131za derin bir sevgi besliyordu; bu k\u0131z da onu seviyordu. Ancak ailesi, k\u0131z\u0131 ona vermeyi reddetti. Bunun nedeni, k\u0131z\u0131 Ghapsughlar aras\u0131nda g\u00fc\u00e7l\u00fc bir ailenin o\u011fluyla evlendirme planlar\u0131yd\u0131. \u00c7erkesya\u2019da bile a\u015fk, h\u0131rs ve \u00e7\u0131karlar\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 engel ve ac\u0131lardan muaf de\u011fildir. Ancak a\u015fk, her yerde oldu\u011fu gibi burada da \u00e7areler \u00fcretir. Ailesinin bask\u0131s\u0131na ra\u011fmen, gen\u00e7 k\u0131z \u00e2\u015f\u0131\u011f\u0131na haber g\u00f6ndermeyi ba\u015fard\u0131. Onu, kendisini ka\u00e7\u0131rmaya ikna etti ve g\u00fcvenle cesaretine s\u0131\u011f\u0131nd\u0131.<\/p>\n Moudiov bir Yunan\u2019d\u0131; hakarete kar\u015f\u0131 duyarl\u0131yd\u0131 ve intikam almak i\u00e7in yan\u0131yordu. Indar-O\u011flu\u2019nun o\u011fullar\u0131n\u0131 toplad\u0131, kendisine yap\u0131lan bu hakareti ve kalbinin e\u015f olarak se\u00e7ti\u011fi kad\u0131n\u0131n elinden al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlatt\u0131. Onlardan yard\u0131m istedi. Misafirperverlik gelenekleri (konakl\u0131k) onlar\u0131 bu yard\u0131m\u0131 sa\u011flamaya mecbur k\u0131ld\u0131. Hemen yola \u00e7\u0131karak, alay\u0131n ge\u00e7ece\u011fi yolda pusuya yatt\u0131lar. Alay g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcnde, pusu kuranlar onu hemen da\u011f\u0131tt\u0131. Zaferin \u00f6d\u00fcl\u00fc olan gen\u00e7 Matapkhey, ya\u015fl\u0131 prensin evine zaferle g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fc ve ayn\u0131 gece \u00e2\u015f\u0131\u011f\u0131yla evlendirildi.<\/p>\n I. Tausch, Osmanl\u0131 y\u00f6netiminin T\u00fcrk t\u00fcccarlara Anapa d\u0131\u015f\u0131nda bu k\u0131y\u0131da ticaret yapmalar\u0131n\u0131 yasaklad\u0131\u011f\u0131n\u0131 do\u011frulad\u0131. Bu durum, bizim ticari ili\u015fkilerimizin kurulmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan olduk\u00e7a avantajl\u0131 g\u00f6r\u00fcnd\u00fc. Bu ili\u015fkilerin ba\u015far\u0131l\u0131 olmas\u0131 i\u00e7in, T\u00fcrk t\u00fcccarlar\u0131n daha \u00f6nce \u00c7erkeslere sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 mallar\u0131n hepsini h\u0131zla onlara temin etmek gerekiyordu. Rusya, \u00c7erkeslerin K\u0131r\u0131m’dan almak zorunda kald\u0131klar\u0131 temel ihtiya\u00e7 maddelerinin \u00e7o\u011funu sa\u011flama kapasitesine sahipti ve bu durum Rusya i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir avantajd\u0131.<\/p>\n Mektubun i\u00e7eri\u011fini M. Scassi’ye iletmesi i\u00e7in Bo\u011faz karantinas\u0131na birini g\u00f6ndermeyi planlad\u0131m. Bu olay hakk\u0131nda kendisini bilgilendirmek \u00f6nemliydi.<\/p>\n I. Tausch’un bilgisi beni \u00e7ok etkiledi. Bu temsilci, gen\u00e7 bir Alman\u2019d\u0131. Ko\u015fullar onu, Rusya’ya ait oldu\u011fu d\u00f6nemde Anapa\u2019da ticaretle u\u011fra\u015ft\u0131ktan sonra, \u00c7erkesler aras\u0131nda ya\u015famaya y\u00f6nlendirmi\u015fti. \u00c7erkes dilini m\u00fckemmel \u015fekilde \u00f6\u011frenmi\u015f ve M. Scassi i\u00e7in vazge\u00e7ilmez hale gelmi\u015fti. \u0130lk giri\u015fimlerinden itibaren M. Scassi onunla \u00e7al\u0131\u015fmaya karar verdi ve sonras\u0131nda onu P\u00e7iyat yerle\u015fiminin ba\u015fkan\u0131 olarak atad\u0131. Bu \u00fclkede yedi y\u0131l ge\u00e7irdikten sonra, buran\u0131n halk\u0131n\u0131n gelenek ve g\u00f6reneklerini benimsemi\u015f ve halk aras\u0131nda \u00e7ok sevilen biri haline gelmi\u015fti. Bu durum, onu operasyonlar\u0131m\u0131z i\u00e7in son derece de\u011ferli k\u0131l\u0131yordu, \u00e7\u00fcnk\u00fc onun yerini alabilecek ba\u015fka kimse g\u00f6remiyordum.<\/p>\n 7 May\u0131s<\/strong> \u2014 Onun varl\u0131\u011f\u0131ndan faydalanarak, \u00c7elen\u00e7ik liman\u0131n\u0131 daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir \u015fekilde inceledim ve \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m haritay\u0131 tamamlad\u0131m.<\/p>\n Bu liman, yerliler taraf\u0131ndan “Koutlouziy” olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r. Giri\u015fi yakla\u015f\u0131k bir mil geni\u015fli\u011findedir. Kuzeydo\u011fu ucu, a\u011fa\u00e7lardan yoksun, al\u00e7ak bir arazi olup, kire\u00e7 ta\u015flar\u0131ndan olu\u015fmu\u015f bir kayal\u0131kla \u00e7evrilidir. Bu kayal\u0131k, g\u00fcney-g\u00fcneybat\u0131 y\u00f6n\u00fcne do\u011fru yakla\u015f\u0131k bir bu\u00e7uk kablo boyu (bir kablo boyu yakla\u015f\u0131k 185 metre) denize uzan\u0131r. G\u00fcney ucu ise dik ve e\u011fimli tabakalar halinde \u015fist ta\u015flar\u0131ndan olu\u015fur. Yerel halk bu noktaya “Tliouvieusse” der. Bu nokta, deniz seviyesinden yakla\u015f\u0131k 25 ayak y\u00fckseklikte olup, g\u00fcneydo\u011fuya do\u011fru, Mezip Vadisi\u2019ne do\u011fru gidildik\u00e7e y\u00fckselir. Burada birka\u00e7 \u00e7al\u0131 t\u00fcr\u00fc b\u00fcy\u00fcr.<\/p>\n Bu b\u00f6lgeden itibaren bir bank (s\u0131\u011fl\u0131k), g\u00fcney y\u00f6n\u00fcne do\u011fru bir kablo boyu kadar uzan\u0131r ve bu s\u0131\u011fl\u0131k, burnu \u00e7evreleyerek liman\u0131n i\u00e7ine, depolar\u0131n bulundu\u011fu alana kadar geni\u015fler. Bu noktada daha da geni\u015fler. Her iki tarafta da deniz, kara i\u00e7ine do\u011fru, yakla\u015f\u0131k e\u015fit miktarda kuzeydo\u011fu-g\u00fcneydo\u011fu ve bat\u0131-kuzeybat\u0131 y\u00f6n\u00fcnde girer ve yakla\u015f\u0131k iki bu\u00e7uk mil uzunlu\u011funda, bir bu\u00e7uk mil geni\u015fli\u011finde bir elips veya istiridye kabu\u011funa benzeyen bir \u015fekil olu\u015fturur.<\/p>\n Bu geni\u015fli\u011fin tamam\u0131nda, kabuklarla kar\u0131\u015f\u0131k \u00e7amurdan olu\u015fan sa\u011flam bir zemin vard\u0131r. Liman\u0131n giri\u015finde derinlik on kula\u00e7t\u0131r (bir kula\u00e7 yakla\u015f\u0131k 1.83 metre) ve k\u0131y\u0131ya yakla\u015ft\u0131k\u00e7a azalarak, k\u0131y\u0131ya \u00e7ok yak\u0131n bir noktada sadece d\u00f6rt kula\u00e7 kal\u0131r. Bu, \u00f6zellikle sa\u011f tarafta, dereye yak\u0131n bir alandad\u0131r. Hi\u00e7bir deniz r\u00fczg\u00e2r\u0131 bu limanda hasara yol a\u00e7amaz; sadece kuzeydo\u011fudan gelen r\u00fczg\u00e2ra kar\u015f\u0131 tedbir al\u0131nmal\u0131d\u0131r. Bu r\u00fczg\u00e2r, da\u011flar\u0131n zirvesinden \u015fiddetle eser.<\/p>\n (1) Mezip Vadisi, T\u00fcrkler taraf\u0131ndan Jalandji-Gheleadjik ya da Sahte Gelencik olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r.<\/strong><\/p>\n Bu liman, k\u0131y\u0131 boyunca bulunan di\u011fer limanlarla ayn\u0131 \u00f6zelliklere sahiptir. Dere, denize d\u00f6k\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc yerde, depolar\u0131n yak\u0131n\u0131ndaki vadi boyunca akar. Bu vadi yakla\u015f\u0131k bir saatlik bir mesafede uzan\u0131r. P\u00e7iyat\u2019a gitmek i\u00e7in buradan ge\u00e7ilir. Kuzey ve g\u00fcneydo\u011fusunda, Mezip y\u00f6n\u00fcnde y\u00fcksek da\u011flarla \u00e7evrilidir. G\u00fcneyde ise Tliouvieusse burnunun olu\u015fturdu\u011fu tepeyle s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r.<\/p>\n Bu vadide, \u00c7elen\u00e7ik\u2019in yerle\u015fimlerinin \u00e7o\u011fu bulunur. Evler ormanlar i\u00e7inde da\u011f\u0131n\u0131k bir \u015fekilde, birbirinden yakla\u015f\u0131k \u00e7eyrek saatlik mesafelerde yer al\u0131r. \u00c7evrede baz\u0131 tar\u0131m alanlar\u0131 da vard\u0131r. K\u00f6rfezin kuzey k\u0131sm\u0131n\u0131n tamam\u0131, da\u011flar\u0131n etekleriyle kapl\u0131d\u0131r. Bu da\u011flar\u0131n yama\u00e7lar\u0131 olduk\u00e7a dik ve vadilerle kesilmi\u015ftir. A\u011fa\u00e7lar k\u00fc\u00e7\u00fckt\u00fcr ve seyrektir. Bunun nedeni, ya\u011fmur mevsiminde olu\u015fan \u015fiddetli ak\u0131nt\u0131lard\u0131r.<\/p>\n Deniz k\u0131y\u0131s\u0131 burada diktir ve gri \u015fistlerden olu\u015fmu\u015ftur. Bu \u015fistlerin aras\u0131ndan saf bir su s\u0131zar. Yol, yaln\u0131zca deniz boyunca, ya at s\u0131rt\u0131nda ya da yaya olarak ge\u00e7ilebilir. Liman\u0131n sol taraf\u0131nda, depolar\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda, di\u011fer alan gibi ormanlarla kapl\u0131 g\u00fczel bir ova bulunur. Bu ova yakla\u015f\u0131k bir bu\u00e7uk mil boyunca Sucuk Kale\u2019ye kadar uzan\u0131r.<\/p>\n Bu \u00fclke bana olduk\u00e7a verimli g\u00f6r\u00fcnd\u00fc: Botanik bilgim olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in s\u0131k s\u0131k \u00fcz\u00fcld\u00fcm, \u00e7\u00fcnk\u00fc burada pek \u00e7ok bitki t\u00fcr\u00fc bulunuyordu ve bunlar\u0131n aras\u0131nda bir\u00e7ok aromatik bitki vard\u0131. \u00c7erkeslerin kaplumba\u011falara kar\u015f\u0131 duydu\u011fu ho\u015fnutsuzlu\u011fa ra\u011fmen, bu hayvanlar\u0131n topraklar\u0131nda serbest\u00e7e \u00e7o\u011falmalar\u0131na izin veriyorlard\u0131. Kaplumba\u011falar bu topraklarda olduk\u00e7a fazla say\u0131dayd\u0131. Su kaplumba\u011falar\u0131 da yayg\u0131n olmakla birlikte, karasal olanlar kadar b\u00fcy\u00fck miktarda de\u011fildi. \u0130\u00e7 kesimlere dair duyduklar\u0131m ve sahilde buldu\u011fum \u00e7ok say\u0131da ponza ta\u015f\u0131, bu b\u00f6lgede bir zamanlar volkanlar\u0131n bulundu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcyordu.<\/p>\n Genel olarak, Abazalar\u0131n k\u0131y\u0131 \u015feridi, Te\u011fmen Boudistchev\u2019in Karadeniz haritas\u0131nda olduk\u00e7a yanl\u0131\u015f tasvir edilmi\u015fti. Ancak Gelencik liman\u0131n\u0131n enleminin yanl\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131 \u00f6zellikle \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131yd\u0131. Haritada bu liman\u0131n enlemi 44\u00b0 2′<\/strong> olarak belirtilmi\u015fti; ancak benim yapt\u0131\u011f\u0131m g\u00f6zlemler, burada ge\u00e7irdi\u011fim s\u00fcre boyunca bu enlemin 44\u00b0 33′<\/strong> oldu\u011funu g\u00f6steriyordu. Bu 9 dakikal\u0131k fark, liman\u0131n konumunda yakla\u015f\u0131k 45 millik bir sapmaya neden oluyordu.<\/p>\n 8 May\u0131s<\/strong> \u2014 Ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z haberlere g\u00f6re, P\u00e7iyat halk\u0131 uzla\u015fma yollar\u0131na olduk\u00e7a uzak g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu. Sadece Prens Mehmet\u2019in (geli\u015fi gelecek Cumartesi olarak belirlenmi\u015fti) varl\u0131\u011f\u0131, y\u00fck\u00fcm\u00fcz\u00fc bo\u015faltaca\u011f\u0131m\u0131z yeri kesinle\u015ftirmemi sa\u011flayacakt\u0131. Bu prens, burada bulundu\u011fumuz s\u00fcre boyunca bize yard\u0131mc\u0131 olmas\u0131 i\u00e7in kendi ev halk\u0131ndan birini g\u00f6ndermi\u015fti.<\/p>\n Var\u0131\u015f\u0131m\u0131zdan bu yana, m\u00fcrettebat\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011funu Ruslar\u0131n olu\u015fturmas\u0131n\u0131n \u00c7erkeslerde g\u00fcvensizlik yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131 fark ettim. Bu \u015f\u00fcpheleri da\u011f\u0131tmak i\u00e7in elimden geleni yapt\u0131m. Ancak bilmedi\u011fim ve sonradan \u00f6\u011frendi\u011fim \u00fczere, pilot ve baz\u0131 denizciler, bu b\u00f6lgedeki farkl\u0131 efendilerin evlerinde ya\u015fayan kendi milletlerinden esir al\u0131nm\u0131\u015f \u00c7erkes kad\u0131nlarla konu\u015ftuklar\u0131nda, olduk\u00e7a dikkatsiz ve d\u00fc\u015f\u00fcncesizce ifadeler kullanm\u0131\u015flard\u0131. \u00c7evirmen ise durumu daha da k\u00f6t\u00fcle\u015ftirerek, in\u015faat kerestesi kesmek i\u00e7in g\u00f6nderilen marangozlar\u0131 h\u00fck\u00fcmetin g\u00f6revlendirdi\u011fi insanlar olarak tan\u0131tm\u0131\u015ft\u0131. Bu dikkatsiz davran\u0131\u015flar, halk\u0131n bizim giri\u015fimlerimizle ilgili umutsuz d\u00fc\u015f\u00fcncelere kap\u0131lmas\u0131na neden oldu.<\/p>\n 9 May\u0131s<\/strong> \u2014 Bir g\u00fcn \u00f6nce \u00f6\u011frendiklerim \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda, kay\u0131\u011f\u0131n goletimizden fazla uzakla\u015fmas\u0131n\u0131 yasaklad\u0131m. Bu t\u00fcr geziler s\u0131ras\u0131nda kay\u0131k bazen fazla a\u00e7\u0131l\u0131yordu. Art\u0131k yaln\u0131zca kay\u0131kta bir \u00c7erkes bulundu\u011fu takdirde bu mesafeye izin verilecekti.<\/p>\n Frans\u0131z kimli\u011fim en \u015f\u00fcpheci \u00c7erkeslerin bile \u015f\u00fcphelerini da\u011f\u0131t\u0131yordu. Her g\u00fcn gemiye geliyorlar ve hatta bazen bizimle yemek yiyorlard\u0131. O g\u00fcn, daha \u00f6nce hi\u00e7 g\u00f6rmedi\u011fim biri, ilk kez gemiye geldi. Tan\u0131\u015fmam\u0131zdan memnuniyet duydu\u011funu belirtti ve \u00f6\u011fleden sonra onu ziyaret etmemi rica etti. Samimi tav\u0131rlar\u0131 ho\u015fuma gitti ve davetini kabul ettim. Belirtilen saatte evine gittim. Bu ki\u015fi, Ko\u00e7mite\u2019nin karde\u015fi ve Atiokhm adl\u0131 bir prensin maiyetinde olan bir soyluydu.<\/p>\n Evinin konumu son derece g\u00fczeldi; denize iki t\u00fcfek at\u0131m\u0131 mesafede, bir bah\u00e7e ve k\u00fc\u00e7\u00fck bir koruyla \u00e7evriliydi. Ge\u00e7 vakit olmu\u015ftu; geleneksel t\u00f6renlerle yemek servis edildi. Art\u0131k \u00c7erkes adetlerine a\u015fina oldu\u011fumuz i\u00e7in daha rahat bir \u015fekilde davrand\u0131k. Ev sahibimizin ne\u015feli ki\u015fili\u011fi bizi olduk\u00e7a e\u011flendirdi. Yemekler olduk\u00e7a damak zevkime uygundu; ancak \u00f6nceki yemekte oldu\u011fu gibi, yine bolca tereya\u011f\u0131 ve bal i\u00e7indeydi. Ak\u015fam saat 8\u2019de dostane bir \u015fekilde vedala\u015ft\u0131k ve birbirimizi s\u0131k s\u0131k g\u00f6rme s\u00f6z\u00fc verdik.<\/p>\n \u00c7erkesler \u00fc\u00e7 s\u0131n\u0131fa ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r: \u0130lk s\u0131n\u0131f prenslerdir ve \u00fclkenin yarg\u0131\u00e7lar\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcrler. G\u00fc\u00e7leri, ak\u0131nlar s\u0131ras\u0131nda ya da kom\u015fular\u0131n\u0131n sald\u0131r\u0131lar\u0131na kar\u015f\u0131 savunmada, silah alt\u0131na alabilecekleri vassal, akraba ve m\u00fcttefiklerin say\u0131s\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. K\u0131zlar\u0131, evlendikleri ki\u015filere prenslik unvan\u0131n\u0131 aktarabilir; ancak bu unvan, askeri ba\u015far\u0131larla kazan\u0131lanlardan daha d\u00fc\u015f\u00fck kabul edilir.<\/p>\n Prensler, geri kalan halkla e\u015fit kabul edilir ve onlar\u0131 boyunduruk alt\u0131na almak gibi bir fikir onlara tamamen yabanc\u0131d\u0131r. Gen\u00e7 bir prens, sava\u015fta kendi r\u00fctbesinin gururunu tam anlam\u0131yla g\u00f6sterebilse de, ya\u015fl\u0131 bir adam\u0131n izni olmadan onun huzurunda oturmaya cesaret edemez. Sahip olduklar\u0131 ayr\u0131cal\u0131klar, yaln\u0131zca d\u00fc\u015fmandan ele ge\u00e7irilen ganimetlerin payla\u015f\u0131m\u0131 ve k\u0131y\u0131lar\u0131na ticaret amac\u0131yla gelen gemilerden al\u0131nan vergilerden ibarettir. Ganimetin yar\u0131s\u0131 prenslere, di\u011fer yar\u0131s\u0131 ise askeri seferlere kat\u0131lanlara ya da yabanc\u0131lar taraf\u0131ndan bir takas pazar\u0131 olarak belirlenen b\u00f6lgelerde ya\u015fayanlara da\u011f\u0131t\u0131l\u0131r.<\/p>\n \u0130ki t\u00fcr prens s\u0131n\u0131f\u0131 vard\u0131r: Khanouklar<\/strong>, ki bunlar \u00e7ok say\u0131da de\u011fildir, ve P\u00e7hisler<\/strong>.<\/p>\n \u0130kinci s\u0131n\u0131f ise soylulardan olu\u015fur. Bunlardan baz\u0131lar\u0131, geni\u015f ailelerle ittifak yaparak olduk\u00e7a g\u00fc\u00e7l\u00fc hale gelir. Prenslerin k\u00e2hyalar\u0131 konumundad\u0131rlar ve Forks<\/strong> veya Uzdens<\/strong> unvanlar\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131rlar. T\u0131pk\u0131 prensler gibi, k\u0131rm\u0131z\u0131 ayakkab\u0131 giyme haklar\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc s\u0131n\u0131f, Avrupa’da feodalite d\u00f6neminde var olan vassallara benzer. Bu s\u0131n\u0131f, bir prensin egemenli\u011fi alt\u0131nda ya\u015far. Bar\u0131\u015f zamanlar\u0131nda onun tarlalar\u0131n\u0131 i\u015fler, sava\u015f zaman\u0131nda ise onu savunurlar. Her biri kendi topra\u011f\u0131na ve hayvanlar\u0131na sahiptir; prensin bu m\u00fclkler \u00fczerinde hi\u00e7bir hakk\u0131 yoktur. Ayn\u0131 \u015fekilde prensin, vassal\u0131n ailesi veya kendisi \u00fczerinde de do\u011frudan bir yetkisi yoktur. E\u011fer bir vassal, memnuniyetsizlik nedeniyle ba\u015fka bir yere yerle\u015fmek isterse, bunu yapmakta \u00f6zg\u00fcrd\u00fcr. Bir prense, yaln\u0131zca ceza amac\u0131yla vassal\u0131n\u0131 satma hakk\u0131 tan\u0131n\u0131r ve b\u00f6yle bir durumda karar, bir meclis taraf\u0131ndan al\u0131n\u0131r. Bu s\u0131n\u0131fa Tlokotl<\/strong> ad\u0131 verilir.<\/p>\n Bu \u00fc\u00e7 s\u0131n\u0131f aras\u0131nda giyim ve g\u00fcnl\u00fck ya\u015fam a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok az fark vard\u0131r; aralar\u0131nda m\u00fckemmel bir e\u015fitlik h\u00fck\u00fcm s\u00fcrer.<\/p>\n Bir de d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc bir s\u0131n\u0131f vard\u0131r: Bask\u0131nlarda ele ge\u00e7irilen k\u00f6leler. Bu k\u00f6leler ya T\u00fcrklere sat\u0131l\u0131r ya da \u00c7erkesler taraf\u0131ndan yanlar\u0131nda tutulur. K\u00f6lelerin \u00e7ocuklar\u0131 genellikle vassal stat\u00fcs\u00fcne girer. Bu d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc s\u0131n\u0131fa d\u00e2hil olan Ruslar\u0131n say\u0131s\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131k \u00fc\u00e7 bin oldu\u011funu tahmin ediyorum. Ayr\u0131ca, ellerine d\u00fc\u015fen yabanc\u0131lar da Konak (himaye) hakk\u0131ndan mahrum b\u0131rak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bu s\u0131n\u0131f\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olur. Yine de insanca muamele g\u00f6r\u00fcrler.<\/p>\n Bu halk\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011fe b\u00fcy\u00fck de\u011fer vermesine ra\u011fmen, k\u00f6le sahibi olmalar\u0131 ve hatta kendi \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 satmalar\u0131 olduk\u00e7a \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131d\u0131r. Bir baba, kendi \u00e7ocuklar\u0131 \u00fczerinde bu hakka sahiptir; bir erkek karde\u015f, e\u011fer ebeveynleri yoksa k\u0131z karde\u015fini satabilir. Bir koca, zina yapan e\u015fini de satabilir. G\u00fczel bir k\u0131z i\u00e7in bu durum genellikle tercih edilen bir sonu\u00e7tur; \u00e7\u00fcnk\u00fc b\u00f6ylelikle bir Osmanl\u0131 hareminin par\u00e7as\u0131 olaca\u011f\u0131ndan emin olur. Bu ya\u015fam\u0131 \u00c7erkesya\u2019daki hayatlar\u0131na tercih ederler. Hatta baz\u0131lar\u0131, \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerini kazand\u0131ktan sonra \u00fclkelerine geri d\u00f6ner. Bu kad\u0131nlar, haremlerdeki l\u00fcks ya\u015fam\u0131 ve yanlar\u0131nda getirdikleri hediyeleri anlatarak bir\u00e7ok kad\u0131n\u0131 kendilerini satmalar\u0131 i\u00e7in te\u015fvik eder. Ancak pek az prens kendi \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 satmay\u0131 tercih eder.<\/p>\n 10 May\u0131s.<\/strong> \u2014 Yan\u0131ma almaya karar verdi\u011fim bir \u00c7erkes, gemiye binerken aya\u011f\u0131n\u0131 merdivene koydu\u011fu s\u0131rada neredeyse denize d\u00fc\u015f\u00fcyordu. Neyse ki onu zaman\u0131nda yakalamay\u0131 ba\u015fard\u0131m. Bay Tausch bu durumu kutlad\u0131 ve e\u011fer o ki\u015fi bo\u011fulsayd\u0131, ailesine onun “de\u011ferini” \u00f6demek zorunda kalaca\u011f\u0131m\u0131 ve onlar\u0131n beni buna zorlayaca\u011f\u0131ndan hi\u00e7 \u015f\u00fcphe duyulmamas\u0131 gerekti\u011fini s\u00f6yledi. Bu garip adalet anlay\u0131\u015f\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131\u011f\u0131m\u0131 dile getirdi\u011fimde, bu halk\u0131n kararlar\u0131n\u0131 nas\u0131l verdiklerini a\u00e7\u0131klayan birka\u00e7 anekdot anlatt\u0131. Bu hik\u00e2yeler, onlar\u0131n g\u00f6z\u00fcnde “en b\u00fcy\u00fck adalet” \u00f6rnekleri olarak kabul ediliyordu.<\/p>\n \u0130ki \u00c7erkes bir araziyi ortakla\u015fa kullan\u0131yordu. Bu arazide bir a\u011fa\u00e7 bulunuyordu. Ortaklardan biri, a\u011fac\u0131n kabu\u011funu soydu. Bir s\u00fcre sonra, bu ortak kendi pay\u0131n\u0131 di\u011ferine devrederek ba\u015fka bir b\u00f6lgeye ta\u015f\u0131nd\u0131. Ancak a\u011fa\u00e7 bu olaydan sonra kurudu. Yeni sahibi a\u011fac\u0131 kesmek i\u00e7in ate\u015fe verdi. A\u011fa\u00e7 yanarken, bir adam ate\u015fe yakla\u015farak piposunu yakmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131 ve a\u011fa\u00e7 devrildi\u011finde alt\u0131nda kalarak hayat\u0131n\u0131 kaybetti. \u00d6len adam\u0131n ailesi, a\u011fac\u0131n sahibini dava ederek \u00f6l\u00fcmden dolay\u0131 tazminat talep etti. Gelenek a\u00e7\u0131k\u00e7a b\u00f6yle bir durumda mal sahibinin sorumlu oldu\u011funu g\u00f6steriyordu ve a\u011fa\u00e7 sahibi buna kar\u015f\u0131 hi\u00e7bir \u015fey s\u00f6yleyemedi. Ancak bir toplant\u0131 d\u00fczenleyerek a\u011fac\u0131n kurumas\u0131na eski orta\u011f\u0131n neden oldu\u011funu ve bu nedenle as\u0131l su\u00e7lunun o oldu\u011funu iddia etti. Toplant\u0131ya kat\u0131lanlar bu savunmay\u0131 kabul etti ve karar, daval\u0131 lehine verildi.<\/p>\n Bir prens, tarlas\u0131nda bir ke\u00e7i g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcnde, bir vassal\u0131na ke\u00e7iyi kovmas\u0131n\u0131 emretti. Vassal, bir ta\u015fla ke\u00e7inin baca\u011f\u0131n\u0131 k\u0131rd\u0131 ve yaray\u0131 bir bez par\u00e7as\u0131yla sard\u0131. Ke\u00e7i, yaral\u0131 baca\u011f\u0131yla sahibinin evine d\u00f6nd\u00fc, ancak ate\u015fe fazla yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bandaj tutu\u015ftu. Ke\u00e7i bu ac\u0131yla ka\u00e7\u0131p kom\u015fu bir bu\u011fday tarlas\u0131na girdi ve yang\u0131n\u0131 oraya ta\u015f\u0131yarak b\u00fct\u00fcn tarlay\u0131 k\u00fcl etti. Olay mahkemeye ta\u015f\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, prensin verdi\u011fi emir nedeniyle sorumlu oldu\u011fu tespit edildi ve zarar\u0131n tamam\u0131n\u0131 \u00f6demeye mahk\u00fbm edildi.<\/p>\n Bir avc\u0131 bir tilkiye ate\u015f etti. Tilki ka\u00e7arken bir grup kaz\u0131 \u00fcrk\u00fctt\u00fc. Kazlar havalan\u0131p g\u00fcr\u00fclt\u00fcyle u\u00e7arak bir at\u0131 korkuttu. At \u00fcrkerek binicisini yere d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc ve binici hayat\u0131n\u0131 kaybetti. \u00d6len ki\u015finin ailesi, at\u0131n sahibini su\u00e7lad\u0131 ve onu bir toplant\u0131ya \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131. At sahibi, at\u0131n\u0131n korkmas\u0131n\u0131n nedenini a\u00e7\u0131klad\u0131 ve kendini savundu. Bunun \u00fczerine kazlar\u0131n sahibi su\u00e7land\u0131. Ancak kazlar\u0131n sahibi de durumu a\u00e7\u0131klay\u0131p tilkiye ate\u015f eden avc\u0131n\u0131n as\u0131l su\u00e7lu oldu\u011funu kan\u0131tlad\u0131. Sonunda avc\u0131 su\u00e7lu bulundu ve para cezas\u0131na \u00e7arpt\u0131r\u0131ld\u0131.<\/p>\n Hemen hemen t\u00fcm meseleler bu t\u00fcrde ulusal toplant\u0131larda \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fcr. Bu toplant\u0131lar genellikle bir ormanda yap\u0131l\u0131r, prensler taraf\u0131ndan y\u00f6netilir ve eski geleneklere dayanan kurallar do\u011frultusunda karar verilir. Bu kurallar, \u00c7erkesler i\u00e7in kutsal yasalar haline gelmi\u015ftir.<\/p>\n
\nManzaralar, Gelenekler
\nBN 1818<\/em><\/p><\/blockquote>\n![\"\"](\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/01.png\")
<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/00-CERKESYAYA-SEYAHAT.png\")
<\/p>\n\n
\n
\nSabah saat 4\u2019te g\u00fcneybat\u0131dan gelen bir kara r\u00fczgar\u0131 ile yola \u00e7\u0131kt\u0131k. Do\u011fuya do\u011fru y\u00f6neldik. \u00d6\u011fle saatlerinde r\u00fczgar g\u00fcneydo\u011fuya, ard\u0131ndan \u00f6\u011fleden sonra do\u011fuya, en sonunda kuzeybat\u0131ya do\u011fru \u00e7ok sert bir \u015fekilde esti. T\u00fcm yelkenlerimizi a\u00e7t\u0131k. Ak\u015fam saat 8\u2019de Anapa, kuzeydo\u011fu y\u00f6n\u00fcnde; Soudjauk-Kale ise do\u011fu-g\u00fcneydo\u011fu y\u00f6n\u00fcnde g\u00f6r\u00fcld\u00fc. R\u00fczgar\u0131n giderek g\u00fc\u00e7lenmesi nedeniyle gece karanl\u0131\u011f\u0131nda Ghelendjik liman\u0131na giri\u015f yapmamak i\u00e7in yelkenlerimizi k\u00fc\u00e7\u00fcltme karar\u0131 ald\u0131m. Brigantin, \u00e7\u0131rak yelkenleri ve mizana yelkenlerini toplad\u0131k; 7 knot h\u0131zla ilerliyorduk. \u00c7erkes k\u0131y\u0131s\u0131na yakla\u015ft\u0131k\u00e7a r\u00fczgar karaya do\u011fru esiyordu. K\u0131sa bir s\u00fcre sonra r\u00fczgar kuzeydo\u011fudan \u015fiddetli ve sert esmeye ba\u015flad\u0131, bu nedenle gece yar\u0131s\u0131 brigantinde bir camadan vurmam gerekti. Bu b\u00f6lgelerde kuzeye do\u011fru h\u0131zla akan ak\u0131nt\u0131lar, r\u00fczgara ra\u011fmen ilerlememizi engelledi ve ertesi sabah saat 8 bu\u00e7ukta ancak Soudjauk-Kale koyunun kar\u015f\u0131s\u0131nda bulunabildik.<\/p>\n
\nT\u00fcm yelkenlerimizi yeniden a\u00e7t\u0131ktan sonra hafif bir r\u00fczgarla saat 9\u2019da Soudjauk-Kale giri\u015finin sa\u011f taraf\u0131n\u0131 olu\u015fturan Taouba burnunu ge\u00e7tik. Bu burun olduk\u00e7a y\u00fcksek, dik ve beyaz killi kayalardan olu\u015fan \u00fc\u00e7gen \u015fekilli bir formdad\u0131r. G\u00fcneydo\u011fu y\u00f6n\u00fcnde uzun bir beyaz \u00e7izgiyle s\u0131n\u0131rlanan bir buruna kadar uzan\u0131r. Saat 11\u2019de bu iki nokta aras\u0131ndaki mesafenin Ghelendjik liman\u0131n\u0131n giri\u015fi oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm. Bu g\u00f6r\u00fc\u015f, bana Kaptan Angusais, Brateglich taraf\u0131ndan verilen k\u0131y\u0131 g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcyle de destekleniyordu. Ancak, bir Rus \u0130mparatorluk Donanmas\u0131 pilotu olan subay bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc payla\u015fm\u0131yordu. Liman\u0131n, haritada Soudjauk-Kale\u2019den 35 mil uzakta g\u00f6sterildi\u011fine dikkat \u00e7ekerek, daha g\u00fcneydeki bir koya y\u00f6nelmemi \u00f6nerdi.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/03.png\")
<\/p>\n
\nO g\u00fcn de \u00f6nceki g\u00fcn gibi, gemimizin k\u0131\u00e7 taraf\u0131na bayra\u011f\u0131m\u0131z\u0131 \u00e7ektik ve mizana dire\u011fine Ceneviz bayra\u011f\u0131 takt\u0131k. Bu bayra\u011f\u0131n her g\u00fcn dalgalanmas\u0131 gerekiyordu. Scassi adl\u0131 bir ki\u015fi bunu bana \u00f6nermi\u015fti; \u00c7erkeslerin, Cenevizliler<\/strong> (onlar\u0131n deyimiyle “Djenouv\u00e9s”) olarak adland\u0131rd\u0131klar\u0131 bu halk\u0131 karde\u015fleri gibi g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6yl\u00fcyordu. Ayn\u0131 \u015fekilde Frans\u0131zlar\u0131 da karde\u015fleri olarak kabul ettiklerini belirtmi\u015fti. Ancak, k\u0131sa s\u00fcrede bu tedbirin gereksiz oldu\u011funu fark ettim; \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00c7erkesler bu bayra\u011f\u0131n neden orada oldu\u011funu anlam\u0131\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyordu.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/05.png\")
<\/p>\n
\n(\u201cOdysseia\u201d I. \u015eark\u0131)<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/04.png\")
<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/06.png\")
<\/p>\n