![\"\"](\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/ULUSLARARASI-KATILIMLI-ANA-DILI-SEMPOZYUMU-ANI-b.png\")
<\/p>\n<\/p>\n
Ali \u0130hsan Aksamaz<\/strong><\/p>\n E\u011fitim- Sen\u2019in uluslararas\u0131 kat\u0131l\u0131ml\u0131 bir ana dili sempozyumu d\u00fczenleyece\u011finin haberini birka\u00e7 ay kadar \u00f6nce arkada\u015f\u0131m Khmza Haldun\u2018dan duymu\u015ftum. Hemen ard\u0131ndan da, benim de bu sempozyuma Lazca ile ilgili bir tebli\u011f haz\u0131rlayarak kat\u0131lmam\u0131 \u00f6nermi\u015f ve ad\u0131m\u0131 ilgili yerlere verece\u011fini s\u00f6ylemi\u015fti. E\u011fitim-Sen\u2019in bu aktivitesine kat\u0131lmaya pek istekli de\u011fildim. E\u011fitim-Sen\u2019in 1- 5 Aral\u0131k 2004 tarihleri aras\u0131nda Ankara\u2019da d\u00fczenledi\u011fi \u201c4. Demokratik E\u011fitim Kurultay\u0131\u201d \u00f6ncesi, 8 no\u2019lu \u015fube komisyonu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 s\u0131ras\u0131nda komisyon \u00fcyelerinden baz\u0131lar\u0131n\u0131n sorumsuz ve ciddiyetsiz tutum ve davran\u0131\u015flar\u0131 ve bu kurultay sonras\u0131 da kurultayda s\u00f6ylenen parlak laflar\u0131n ve bunlar\u0131n kitap olarak yay\u0131nlanmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan, E\u011fitim- Sen\u2019in ana dillere ili\u015fkin somut projeler \u00fcretmemesi sebebiyle, E\u011fitim-Sen\u2019in bu yeni \u201cana dili \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131\u201dnda pek yer almak istemiyordum. Arkada\u015f\u0131ma bu konudaki tavr\u0131m\u0131 ve gerek\u00e7elerini vakit ge\u00e7irmeden belirttim.<\/p>\n Bana g\u00f6re hi\u00e7bir i\u015fe yaramayacak bir aktiviteye kat\u0131lman\u0131n bir anlam\u0131 yoktu. Birilerinin i\u015f yap\u0131yoruz g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc vermeye \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda fig\u00fcranvari bir rol \u00fcstlenmek istemiyor ve onun da \u00f6tesinde vebal alt\u0131nda kalmak istemiyordum. Konu ciddi idi. Teklife b\u00f6yle yakla\u015fmakta ve b\u00f6yle bir tutum tak\u0131nmakta do\u011fru ve ge\u00e7erli sebeplerim vard\u0131. \u00d6ncelikle bunlar\u0131 sizlerle payla\u015fmak isterim.<\/p>\n \u201c4. Demokratik E\u011fitim Kurultay\u0131\u201dna katk\u0131da bulunmak i\u00e7in olu\u015fturulan E\u011fitim-Sen \u0130stanbul 8 no\u2019lu \u015fube komisyonu alt\u0131 ki\u015fiden (Ay\u015fen Aysuna, Ali \u0130hsan Aksamaz, \u015eefik Beyaz, Haldun \u00d6zkan, Hatun \u0130ldemir, Muhammet Tun\u00e7san) olu\u015fuyordu. Komisyon k\u00e2\u011f\u0131t \u00fczerinde alt\u0131 ki\u015fiden olu\u015fmas\u0131na ra\u011fmen, o yaz s\u0131ca\u011f\u0131nda ka\u00e7 ki\u015finin, Khmza Haldun\u2019un Vefa semtindeki evinde y\u00fcr\u00fct\u00fclen kurultay \u00f6ncesi komisyon \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na aktif olarak kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ben burada s\u00f6ylemeyeyim?! \u00d6te yandan bir\u00e7ok ciddi \u00f6nerimiz E\u011fitim- Sen\u2019in nihai raporunda yer almam\u0131\u015ft\u0131. Onun da \u00f6tesinde E\u011fitim-Sen\u2019in elindeki geni\u015f imk\u00e2nlara ra\u011fmen, ana dillerine ili\u015fkin somut proje ve \u00fcretimlerde bulunmam\u0131\u015ft\u0131. B\u00fct\u00fcn bunlarla birlikte, sendikan\u0131n i\u00e7 i\u015fleyi\u015finde tak\u0131m tutar bir grup taassubuna tan\u0131k olmu\u015f, benzer tutum, davran\u0131\u015f, yakla\u015f\u0131m g\u00f6rm\u00fc\u015f ve f\u0131s\u0131lt\u0131lar\u0131 duymu\u015ftum. Birilerinin \u201cak\u201d dedi\u011fine, bir di\u011ferleri \u201ckara\u201d diyordu. Bundan ba\u015fka, bazen olduk\u00e7a ciddi ve vahim bir \u201cK\u00fcrt-K\u00fcrt\u00e7e\u201d d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131, bazen de bir \u201cK\u00fcrt-K\u00fcrt\u00e7e\u201d yaltak\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve kutsamac\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00f6n plana \u00e7\u0131k\u0131yordu. 2004\u2019teki bu kurultay \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n \u00f6ncesi ve sonras\u0131na ili\u015fkin kafamda b\u00f6ylesi olumsuz izlenimler olu\u015fmu\u015ftu. K\u0131saca bu ve benzeri sebeplerle Khmza Haldun\u2019un, E\u011fitim-Sen\u2019in 30- 31 May\u0131s 2009 tarihleri aras\u0131nda d\u00fczenleyece\u011fi \u201cUluslararas\u0131 Kat\u0131l\u0131ml\u0131 Ana Dili Sempozyumu\u201dna kat\u0131lmam \u00f6nerisine hi\u00e7 s\u0131cak bakm\u0131yordum.<\/p>\n B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda, E\u011fitim-Sen olduk\u00e7a eski bir \u00f6rg\u00fct ve g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u00f6\u011fretmen kurumu gelene\u011fine sahip olmas\u0131na ra\u011fmen, bug\u00fcne kadar T\u00fcrkiye\u2019de konu\u015fulan ana dillerine hi\u00e7 kafa yormam\u0131\u015f, projeler \u00fcretmemi\u015f, kendi imkanlar\u0131n\u0131 verimli de\u011ferlendirerek uygun, bilimsel projelere destek vermemi\u015f, bu alanda bir gelenek olu\u015fmas\u0131 i\u00e7in, yasak savman\u0131n \u00f6tesinde ciddi \u00e7abalar harcamam\u0131\u015ft\u0131. T\u00fcrkiye\u2019nin hemen her yerinde \u015fube ve temsilcilikleri bulunmas\u0131na ra\u011fmen, T\u00fcrkiye\u2019de konu\u015fulan ana dillerine ili\u015fkin somut alan \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 yapmam\u0131\u015ft\u0131. Bu ana dillerinde en az\u0131ndan masal kitaplar\u0131 yay\u0131nlamas\u0131na ve \u00e7izgi filmler haz\u0131rlanmas\u0131na \u00f6n ayak olmam\u0131\u015ft\u0131. En az\u0131ndan bunlar\u0131 kiminle nas\u0131l yapar\u0131z diye kafa yormam\u0131\u015ft\u0131. Bundan ba\u015fka, bu ana dillerinde de haber ve m\u00fczik yay\u0131n\u0131 yapan bir radyo ve televizyon kanal\u0131n\u0131 harekete ge\u00e7irmenin yollar\u0131n\u0131 aramam\u0131\u015ft\u0131. E\u011fitim-Sen ve ana dili konusunu yan yana gelince, birlikte \u00fcretilebilecek bu g\u00fczellikler yerine, ana dili denince tek ba\u015f\u0131na \u201cK\u00fcrt\u00e7e\u201dnin anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131, bu yakla\u015f\u0131ma destek verenler ile buna kesinlikle kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kanlar\u0131n i\u00e7ten i\u00e7e birbirlerinin aya\u011f\u0131na bast\u0131\u011f\u0131, \u00e7e\u015fitli guruplar\u0131n didi\u015fti\u011fi arabesk bir yap\u0131 akl\u0131ma geliyordu hemen, her nedense! E\u011fitim-Sen, T\u00fcrkiye\u2019de konu\u015fulan ana dillerinden haberdar de\u011fildi. Bu ana dilleri konusunda bir envanteri, bir terminoloji \u00fcretim, kullan\u0131m ve birli\u011fi, tart\u0131\u015fma, \u00e7\u00f6z\u00fcm yollar\u0131 ve projeler \u00fcretme, bu projeleri uygulamaya koyma gibi konulardan bihaberdi. E\u011fitim- Sen; bunun yerine, ana dili e\u011fitimi denilince, ABD\u2019de ya\u015fayan \u0130spanyolca ana dilli \u00e7ocuklara \u0130spanyolca e\u011fitimi, Almanya\u2019daki T\u00fcrk\u00e7e ana dilli \u00e7ocuklara T\u00fcrk\u00e7e e\u011fitimini anlayan, \u201cK\u00fcrt\u00e7e\u201d denince de \u201cBask\u00e7a\u201d \u00fczerinden \u00f6rneklendirmeler veren akademik \u00fcnvanl\u0131 ki\u015fileri kurultay veya sempozyumlar\u0131nda konu\u015fturmay\u0131 marifet saym\u0131\u015ft\u0131. Somut olarak, T\u00fcrkiye\u2019de konu\u015fulan ana dilleri hakk\u0131nda hi\u00e7bir bilgisi, projesi ve \u00e7abas\u0131 olmayan bir E\u011fitim-Sen\u2019in t\u00fcz\u00fc\u011f\u00fcnde, ne oldu\u011fu m\u00fcphem kuru bir \u201cana dili\u201d ifadesinin bulunmas\u0131 veya i\u00e7ini doldurmam\u0131\u015f olarak bunun savunuculu\u011funun yap\u0131lmas\u0131n\u0131n k\u0131ymetiharbiyesi yoktu. Bu ve benzer konularda kendisini yenileyememi\u015f, geli\u015ftirememi\u015f ve iki-dillilik gibi bir kavram\u0131 da T\u00fcrkiye\u2019nin g\u00fcndemine ta\u015f\u0131yamam\u0131\u015f bir E\u011fitim-Sen\u2019in \u201cAna dili Sempozyumu\u201dna i\u015fte s\u0131ralad\u0131\u011f\u0131m bu sebeplerden de s\u0131cak bakam\u0131yordum. Hem bug\u00fcn yap\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan bu sempozyum, bundan on be\u015f y\u0131l \u00f6nce d\u00fczenlenmi\u015f olsayd\u0131, bug\u00fcn tart\u0131\u015f\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan bu konular, o zamanlar tart\u0131\u015f\u0131l\u0131r, bug\u00fcnkinden daha ileri bir noktada olunur, belki de epey bir yol kaydedilmi\u015f olabilirdi. Bu sempozyumda da bir kesim \u201cK\u00fcrt\u00e7e\u201dyi somut projelerle de\u011fil, slogan ve ajitatif ifadelerle \u00f6n plana \u00e7\u0131kartmaya \u00e7al\u0131\u015facak, onun d\u0131\u015f\u0131ndaki baz\u0131 ana dilleri garnit\u00fcr malzemesi misali vitrinde bir yerlerde \u015f\u00f6yle bir g\u00f6r\u00fcnecekti. B\u00f6yle bir durumun ya\u015fanmas\u0131n\u0131 hi\u00e7 istemedi\u011fim i\u00e7in, do\u011frusu bu sempozyuma \u015fa\u015f\u0131 bak\u0131yordum. \u00d6zetle; mikro milliyet\u00e7i e\u011filimlerin ve onlar\u0131n kar\u015f\u0131tlar\u0131n\u0131n arz\u0131endam edece\u011fini sand\u0131\u011f\u0131m bir ortama, Lazca ad\u0131na bir \u015feyler s\u00f6yleyerek g\u00f6rsel fig\u00fcran rol\u00fc \u00fcstlenmek istemiyordum; b\u00f6yle bir kayg\u0131 ile dikkatli hareket etmem gerekti\u011fini kesin olarak biliyordum. E\u011fitim-Sen\u2019in d\u00fczenleyece\u011fi sempozyum hakk\u0131nda tam olarak i\u015fte b\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordum.<\/p>\n Sempozyum tarihi yakla\u015ft\u0131k\u00e7a, Lazca ile ilgili bir tebli\u011f ile benim veya bir ba\u015fka arkada\u015f\u0131n sempozyuma kat\u0131lmas\u0131 konusunda Khmza Haldun\u2019un \u0131srarlar\u0131 artt\u0131. Khmza Haldun; Mecit \u00c7ak\u0131rusta ve kolkhoba.org edit\u00f6r\u00fc Erkan Temel ile de g\u00f6r\u00fc\u015fm\u00fc\u015f. Ben de konuyu onlarla ayr\u0131 ayr\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fcm. \u00c7e\u015fitli de\u011ferlendirmeler yap\u0131ld\u0131. Kmza Haldun, bu sempozyumun Lazcaya da dikkat \u00e7ekilmesi konusunda \u00e7ok \u00f6nemli bir zemin olaca\u011f\u0131nda \u0131srar ediyordu. Lazca konusunda ve Lazca olarak da yazarak y\u0131llardan beri Laz dili ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcne sessizce katk\u0131da bulundu\u011fumu, say\u0131s\u0131z fedak\u00e2rl\u0131klarda bulundu\u011fumu, durumdan vazife \u00e7\u0131kartt\u0131\u011f\u0131m\u0131; \u00fcretti\u011fimi, reklam, fiyaka, ticari ve siyasi rant pe\u015finde ko\u015fmad\u0131\u011f\u0131m\u0131 ve tutarl\u0131 bir duru\u015f sergiledi\u011fimi belirten Kmza Haldun, sempozyuma Lazca ile ilgili bir tebli\u011fi benim sunmam\u0131n en uygunu olaca\u011f\u0131n\u0131 \u0131srarla s\u00f6yl\u00fcyordu. B\u00fct\u00fcn bu ifadeler, benim duymaya al\u0131\u015f\u0131k olmad\u0131\u011f\u0131m ve duymaktan da hi\u00e7 ho\u015flanmad\u0131\u011f\u0131m \u00f6vg\u00fc dolu s\u00f6zlerdi. Hem benim \u00f6vg\u00fcye de\u011fil, Lazca konusuna dikkat \u00e7ekmeye ihtiyac\u0131m vard\u0131. Lazca\u2019n\u0131n ya\u015famas\u0131, geli\u015ftirilmesi ve kurumsal olarak gelecek ku\u015faklara aktar\u0131lmas\u0131 i\u00e7in bir \u015feyler yapmak gerekiyordu.<\/p>\n Bug\u00fcne kadar, Lazca denilince sitelerinin ad\u0131n\u0131 sadece Lazca veren, ama Lazca yay\u0131n yapmayan, yapamayan, Lazca yay\u0131n yapmay\u0131, \u00fc\u00e7 be\u015f Lazca \u015fark\u0131, \u015fiir ve masal yay\u0131nlamaya indirgeyen, Lazca konusunda sa\u011fa sola dilek\u00e7e vererek vaziyeti idare edenlere de b\u00f6ylelikle \u00f6rnek olmam\u0131 da istiyordu Khmza Haldun. Bu t\u00fcrden kimselerin, konuya benim kadar hakim olmad\u0131klar\u0131n\u0131, sloganvari birka\u00e7 laftan \u00f6teye bilgi derinlikleri ve onun \u00f6tesinde tutarl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131n bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u00fcstelik emperyalistlerin g\u00fcnah \u00e7\u0131karma kurumu UNESCO a\u011fz\u0131yla konu\u015ftuklar\u0131n\u0131 da \u00fcst\u00fcne basa basa defalarca belirtti Khmza Haldun. Sempozyumda, o cibilliyetteki birilerinin yer almas\u0131n\u0131 istemedi\u011fini, b\u00f6ylelerinin konuyu bug\u00fcne kadar oldu\u011fu gibi suland\u0131racaklar\u0131n\u0131, bununla da kalmay\u0131p konuyu kullanarak ticari, siyasi ranta d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmeye \u00e7al\u0131\u015facaklar\u0131n\u0131 belirtti. Zaten art\u0131k istesem de art\u0131k vazge\u00e7emeyece\u011fimi, \u00e7\u00fcnk\u00fc ad\u0131m\u0131 sendika uzman\u0131 Handan Han\u0131m\u2019a verdi\u011fini \u00f6zellikle vurgulad\u0131. \u00d6nemli olan\u0131n benim Lazca konusunda s\u00f6yleyeceklerim oldu\u011funu s\u00f6yledi. Ayr\u0131ca \u201c\u00c7erkes dilleri\u201d ile ilgili Cumhur Bal kat\u0131lacakm\u0131\u015f.<\/p>\n Khmza Haldun, sempozyumda 15- 20 dakikal\u0131k bir s\u00fcremin oldu\u011funu, konu\u015fmam\u0131 bu zamana g\u00f6re ayarlamam gerekti\u011fini de belirtti. Ancak konu\u015fmam\u0131 dayand\u0131raca\u011f\u0131m metnin istedi\u011fim makul uzunlukta olabilece\u011fini ve konu\u015fma metinlerinin E\u011fitim-Sen taraf\u0131ndan sonradan yay\u0131nlanaca\u011f\u0131n\u0131 da a\u00e7\u0131klad\u0131. Konu\u015fmadan \u00e7ok, konu\u015fman\u0131n dayanaca\u011f\u0131 metnin sonradan yay\u0131nlanacak olmas\u0131 benim i\u00e7in \u00f6nemliydi. B\u00f6ylelikle kimin neyi ne kadar d\u00fc\u015f\u00fcnebildi\u011fi, nas\u0131l de\u011ferlendirdi\u011fi, \u00e7\u00f6z\u00fcm yollar\u0131 i\u00e7in hangi somut proje ve \u00f6nerilerle konuya yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131 kay\u0131t alt\u0131na al\u0131nacak, isteyenin de faydas\u0131na sunulacakt\u0131.<\/p>\n Khmza Haldun, bir konuya daha da dikkat \u00e7ekmi\u015fti; Lazca konusu sahipsizdi. Evet, arkada\u015f\u0131m do\u011fru s\u00f6yl\u00fcyordu. \u015e\u00f6yle bir d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm. 1992\u2019den bu yana bir de\u011ferlendirme yapt\u0131m. O y\u0131ldan bu yana, Lazcay\u0131 ya\u015fatmak, geli\u015ftirmek ve kurumsalla\u015ft\u0131rmak ad\u0131na ne yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131?! D\u00f6rt y\u0131ld\u0131r Lazcay\u0131 kurumsal olarak ya\u015fatmaya \u00e7al\u0131\u015fan kolkhoba.org, Lazca say\u0131s\u0131z eserler vermi\u015f olan Munir Y\u0131lmaz Avc\u0131 ve k\u00fc\u00e7\u00fck bir yerellikte kendince Lazca makaleler yazma gayreti i\u00e7indeki Osman \u015eafak B\u00fcy\u00fckl\u00fc d\u0131\u015f\u0131nda Lazca ile kim neler yapm\u0131\u015ft\u0131 ki Lazca ad\u0131na?! Konu sahipsizdi. Lazca hakk\u0131nda konu\u015fmak; emperyalist- kapitalizm ve \u00e7ay \u00fcreticilerin emek m\u00fccadeleleri hakk\u0131nda kafa yormam\u0131\u015f, tek d\u00fczg\u00fcn kelime s\u00f6ylememi\u015f olanlar\u0131n himmetine b\u0131rak\u0131lmamal\u0131yd\u0131. UNESCO\u2019yu kendilerine payanda yapmaya \u00e7al\u0131\u015fanlar medet umulabilir miydi ki?! Khmza Haldun\u2019nun bu ikna edici s\u00f6zleri ve yapt\u0131\u011f\u0131m de\u011ferlendirmelerden sonra, bu sempozyuma kat\u0131lmaya karar verdim.<\/p>\n K\u0131sa bir s\u00fcre sonra E\u011fitim-Sen\u2019den Handan Han\u0131m arad\u0131 ve \u00f6ncelikle konu\u015fma metnimin ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 istedi. Kendisine en k\u0131sa zamanda konu\u015fma metnimin ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirece\u011fimi s\u00f6yledim. Akl\u0131ma ilk gelen, \u00fczerinde kafa yordu\u011fum kitap \u00e7al\u0131\u015fmam i\u00e7in d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm \u201c\u015eu Bizim Sahipsiz Lazca\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 oldu. Bunu hemen Handan Han\u0131m\u2019a bildirdim. Art\u0131k kafa yoraca\u011f\u0131m tek konu sempozyum i\u00e7in haz\u0131rlayaca\u011f\u0131m derli toplu ve bilgilendirici bir metin ve buna dayanarak 15- 20 dakikaya s\u0131\u011fd\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m konu\u015fmamd\u0131. B\u00f6ylece metni haz\u0131rlamaya ba\u015flad\u0131m. \u00c7ok ge\u00e7meden Handan Han\u0131m sempozyum program\u0131n\u0131 g\u00f6sterir bro\u015f\u00fcr ve afi\u015fin birer kopyas\u0131n\u0131 internet kanal\u0131yla bana g\u00f6nderdi. Gelen bu bro\u015f\u00fcr ve afi\u015fte ad\u0131m ve konu\u015fma konumun ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 da yer al\u0131yordu. Ancak sempozyum afi\u015finde bir ba\u015fka nokta dikkatimi \u00e7ekti. Afi\u015fte farkl\u0131 dillerde, \u201cT\u00fcm diller e\u015fit derecede de\u011ferlidir,\u201d ifadesi yaz\u0131l\u0131yd\u0131. \u0130ngilizce, Arap\u00e7a, Frans\u0131zca, Rumca, Ermenice, \u201cK\u00fcrt\u00e7e\u201d vd. baz\u0131 dillerde. Gel g\u00f6r ki, g\u00f6r\u00fcn\u00fcrde d\u00fczenlenme sebebi, T\u00fcrkiye\u2019nin di\u011fer ana dilleri olan bir sempozyumda bu ana dillerden biri, \u00fcstelik de sempozyumda ifade edilecek olan Lazca \u201cT\u00fcm diller e\u015fit derecede de\u011ferlidir\u201d ifadesi afi\u015fte yer alm\u0131yordu. Bu hi\u00e7 de ho\u015f de\u011fildi. Hemen Handan Han\u0131m ile ba\u011flant\u0131 kurdum ve bu eksikli\u011fin sebebini sordum. Bir s\u00fcre sonra cevap geldi. Ara\u015ft\u0131rm\u0131\u015flar, bana g\u00f6re T\u00fcrk\u00e7esi’nin bile zorlama oldu\u011fu hemen anla\u015f\u0131lan bu ifadenin Lazcas\u0131’n\u0131 ifade edebilecek bir babayi\u011fit bulunamam\u0131\u015f! Sebep buymu\u015f me\u011ferse! B\u00f6yle olunca ben de, bu ifadenin T\u00fcrk\u00e7esi’ni kavramaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m; kastetmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 anlamaya \u00e7al\u0131\u015farak Lazcas\u0131’n\u0131 Latin ve Kortuli alboni ile yaz\u0131p Handan Han\u0131m\u2019a g\u00f6nderdim: \u201cK\u0306art\u0306a nena kianas ko\u011firs!\/ \u10d9\u10d0\u10e0\u10e2\u10d0 \u10dc\u10d4\u10dc\u10d0 \u10e5\u10d8\u10d0\u10dc\u10d0\u10e1 \u10e5\u10dd\u10e6\u10d8\u10e0\u10e1!\u201d<\/p>\n Bundan sonra, art\u0131k say\u0131m ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. \u00d6nce metni haz\u0131rlamal\u0131yd\u0131m. Nas\u0131l bir metin haz\u0131rlamal\u0131yd\u0131m ki, okuyan Lazcan\u0131n k\u00f6kenini, ge\u00e7mi\u015fte ve g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki kullan\u0131m alanlar\u0131n\u0131, ge\u00e7mi\u015fte Sovyetler Birli\u011fi ve T\u00fcrkiye\u2019de g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc iyi ve k\u00f6t\u00fc g\u00fcnleri, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde T\u00fcrkiye\u2019deki durumunu, Lazca’ya ya\u015fatmay\u0131 y\u00f6nelik \u00e7abalar\u0131, g\u00f6stermelik \u015fovlarla konuyu kullanmaya \u00e7al\u0131\u015farak ticari ve siyasi rant pe\u015finde ko\u015fanlar\u0131, k\u00fc\u00e7\u00fck burjuva h\u0131rs\u0131n\u0131n emperyalistlerin g\u00fcnah \u00e7\u0131karma kurulu\u015flar\u0131ndan UNESCO\u2019ya s\u0131\u011f\u0131nanlar\u0131 g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne sermeliydi. Hem ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z co\u011frafyaya musallat olan emperyalist-kapitalistlerin ham madde kaynaklar\u0131na ula\u015fmak ve yeni pazarlar olu\u015fturmak i\u00e7in manevralar\u0131na, onlara kucak a\u00e7an ama k\u00fclt\u00fcrel \u00f6zg\u00fcrl\u00fckleri i\u00e7in m\u00fccadele edenlere zulmeden Osmanl\u0131 y\u00f6neticilerine de dikkat \u00e7ekmeliydim. CHP\u2019nin tek parti diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn uygulamalar\u0131n\u0131 ve g\u00fcn\u00fcm\u00fcze yans\u0131malar\u0131n\u0131 da ortaya koymal\u0131yd\u0131m. T\u00fcrkiye\u2019de hangi ana dilini kimin birinci, kimin ikinci dil olarak konu\u015ftu\u011funu kimse bilmiyordu. Bu \u00f6nemli bir noktayd\u0131. Ana dili konusuna hep say\u0131 ve \u201cK\u00fcrt\u00e7e\u201d \u00fczerinden bak\u0131l\u0131yordu. Bu yanl\u0131\u015ft\u0131. Bu konuya da vurgu yap\u0131lmal\u0131yd\u0131. TRT\u2019nin 2004\u2019te baz\u0131 ana dillerde k\u0131s\u0131tl\u0131 da olsa ana dili yay\u0131nlar\u0131na ba\u015flamas\u0131, ancak Lazca yay\u0131n yap\u0131lmamas\u0131 konusu \u00fczerinde de durmal\u0131yd\u0131m. Konu; \u00fcretim, m\u00fclkiyet ve payla\u015f\u0131m ili\u015fkileri penceresinden de g\u00f6zlenmeliydi. Dili ortaya \u00e7\u0131karan, ya\u015fatan hep bu ili\u015fkiler olmu\u015ftu. Belirtilmesi gereken bir \u00f6nemli konu da, k\u0131r\u0131k bilgilerle ahk\u00e2m kesmenin ne kadar yanl\u0131\u015f oldu\u011funun vurgulanmas\u0131yd\u0131. E\u011fitim-Sen\u2019in de kendi g\u00fcc\u00fc ve bilgi birikimi ile yapabileceklerine de dikkat \u00e7ekilmeliydi.<\/p>\n D\u00fczg\u00fcn, derli toplu, bilgilendirici bir metin ortaya koymak kadar, yapaca\u011f\u0131m sunum da \u00f6nemliydi. Ho\u015f, 27 Aral\u0131k 2007 tarihinde Bo\u011fazi\u00e7i \u00dcniversitesi Sosyal Hizmet Kul\u00fcb\u00fc taraf\u0131ndan Demir Demirgil Salonunda d\u00fczenlenen sempozyumda \u201cAna dili \u00d6\u011frenimi Hakk\u0131 ve \u00d6\u011fretimi\u201d konulu bir tebli\u011fi ve 17 May\u0131s 2008 tarihinde de Sanat Cephesi taraf\u0131ndan \u0130stanbul Mezopotamya K\u00fclt\u00fcr Merkezi salonunda d\u00fczenlenen konferansta \u201cK\u00fclt\u00fcrel Zenginli\u011fimizin Fark\u0131nda Olamay\u0131\u015f\u0131m\u0131z\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 bir ba\u015fka tebli\u011fi sunmu\u015ftum. Bu, insanlar \u00f6n\u00fcndeki \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc sunumum olacakt\u0131. Buna ra\u011fmen, bir\u00e7ok sebepten dolay\u0131 heyecanl\u0131yd\u0131m.<\/p>\n Hemen \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131m. Daha \u00f6nceki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131 g\u00f6zden ge\u00e7irdim. Do\u011frusu ne yazaca\u011f\u0131m\u0131 \u00e7ok iyi biliyordum. Ne var ki, bunlar\u0131 hangi \u00fcslupla insanlara anlataca\u011f\u0131m\u0131 bilemiyordum. Etkisinin ne olaca\u011f\u0131n\u0131 kestiremiyordum. Heyecan ve kayg\u0131lar\u0131m\u0131 artt\u0131ran, yukar\u0131da k\u0131smen belirtti\u011fim sebepler de vard\u0131 tabii. Ancak sempozyumun uluslararas\u0131 nitelikli olmas\u0131, yabanc\u0131 kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n anlayabilmesi i\u00e7in konu\u015fmalar\u0131n \u0130ngilizce’ye de \u00e7evrilecek olmas\u0131 bir ba\u015fka tedirginlik olu\u015fturuyordu bende. Acaba terc\u00fcmanlar dedi\u011fimin T\u00fcrk\u00e7esi’ni anlay\u0131p da m\u0131, \u0130ngilizce’ye \u00e7evirebileceklerdi?!\u00a0\u00a0 Handan Han\u0131m, tebli\u011flerin bir an \u00f6nce g\u00f6nderilmesini istemi\u015fti. Terc\u00fcmanlar konuya a\u015fina olacaklarm\u0131\u015f. \u00c7ok k\u0131sa s\u00fcrede \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 bitirdim ve Handan Han\u0131m\u2019a internet \u00fczerinden g\u00f6nderdim. Sonraki s\u00fcre\u00e7te konu\u015fma metnini okuyor, kar\u015f\u0131mda birileri varm\u0131\u015f gibi konuyu anlatmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor; prova yap\u0131yordum. Anlat\u0131m\u0131n ka\u00e7 dakika s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc \u00f6\u011frenmek i\u00e7in de saat tutuyordum. Sonu\u00e7ta kendimi sempozyum sunumuna teknik olarak da haz\u0131rlad\u0131m. Bu sefer de sunum s\u0131ras\u0131nda a\u011fz\u0131m\u0131n dilimin tutulaca\u011f\u0131 gibi bir korkuya kap\u0131ld\u0131m. Bu korkuyu sempozyum sunumuma ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m ana kadar ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131 itiraf etmeliydim.<\/p>\n Sempozyuma haz\u0131rlan\u0131rken yapt\u0131klar\u0131m, d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcklerim, hissettiklerimi yukar\u0131da belirtmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. Ankara\u2019da E\u011fitim-Sen\u2019in b\u00f6yle bir sempozyum d\u00fczenleyece\u011fini ve benim de \u201c\u015eu Bizim Sahipsiz Lazca\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 bir tebli\u011f ile bu sempozyuma kat\u0131laca\u011f\u0131m\u0131 \u201csa\u011f\u0131r sultan\u201d bile duyup kulak kabartmas\u0131na ra\u011fmen, bu konuda duyarl\u0131 olduklar\u0131 izlenimini uyand\u0131r\u0131p y\u0131llard\u0131r fiyaka pe\u015finde ko\u015fanlar\u0131n derin bir suskunlu\u011fa dalmas\u0131, beni hi\u00e7 de \u015fa\u015f\u0131rtmad\u0131. Bununla da bir kez daha anla\u015f\u0131ld\u0131 ki, Lazca ger\u00e7ekten de sahipsizdi. Ciddi ve kal\u0131c\u0131 bir \u015feyler \u00fcretmeye, ta\u015f \u00fcst\u00fcne ta\u015f koymaya, fincanc\u0131 kat\u0131rlar\u0131n\u0131 \u00fcrk\u00fctmeye ve cesaret g\u00f6stermeye ihtiya\u00e7 duyan konularda, i\u015fin fiyakas\u0131nda olanlar\u0131n sesleri hi\u00e7 \u00e7\u0131km\u0131yordu.1994’te “Alboni”yi kendi imkanlar\u0131mla yay\u0131nlatt\u0131\u011f\u0131mda da \u00e7evremde kimseyi g\u00f6rmemi\u015ftim. B\u00f6yle i\u015flerde, onlar\u0131n g\u00f6zleri k\u00f6r, kulaklar\u0131 sa\u011f\u0131r oluyordu! B\u00fct\u00fcn bu ve di\u011fer sebepler, konuya daha da ciddiyetle sar\u0131lmam noktas\u0131nda beni bir kez daha biledi.<\/p>\n Sempozyumdaki sunumumu, bir powerpoint g\u00f6sterisi e\u015fli\u011finde yapman\u0131n daha etkili olabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm \u00f6nce. Ancak bu konuda bilgim bulunmad\u0131\u011f\u0131 ve \u00e7evremde de yard\u0131mlar\u0131n\u0131 alabilece\u011fim kimse olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, powerpoint program\u0131 ile sunma d\u00fc\u015f\u00fcncemden vazge\u00e7tim. Muhtemelen sempozyum ba\u015ftan sona birileri taraf\u0131ndan g\u00f6r\u00fcnt\u00fcl\u00fc ve sesli olarak kay\u0131t alt\u0131na al\u0131nacakt\u0131. Ancak isteyen herkesin kullan\u0131m\u0131na sunulacaca\u011f\u0131ndan emin de\u011fildim. O sebeple kendi sunumumu ve y\u00f6nelecek sorular\u0131 ve verece\u011fim cevaplar\u0131m\u0131 kaydetmemin uygun olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm. Bir klip haz\u0131rlay\u0131p, isteyen herkesin kullan\u0131m\u0131na hemen sunman\u0131n faydal\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm. Uzun zamand\u0131r kullanmad\u0131\u011f\u0131m, emektar \u00a0 k\u00fc\u00e7\u00fck teybimi \u00e7antama koymadan \u00f6nce, \u00e7al\u0131\u015f\u0131p \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kontrol ettim. Bir prova yapt\u0131m. Sempozyum g\u00fcn\u00fc yakla\u015f\u0131yordu. \u00c7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m yerden ancak bir g\u00fcn izin ald\u0131m. \u00c7ok istememe ra\u011fmen, sempozyumun ilk g\u00fcn\u00fcn\u00fc izleme imkan\u0131m olmad\u0131 bu sebeple.<\/p>\n 30 Haziran Cumartesi ak\u015fam\u0131 \u0130stanbul\u2019dan otob\u00fcse bindim. H\u0131zl\u0131 bir yolculuktan sonra, gece yar\u0131s\u0131 saat 02: 00 sular\u0131nda Ankara Otogar\u0131’ndan tuttu\u011fum taksi ile E\u011fitim-Sen’in misafirhanesine ula\u015ft\u0131m. (8. VIII. 2009 )<\/p>\n <\/p>\n [\u00d6nerilen okumalar<\/strong>: Ali \u0130hsan Aksamaz, \u201c\u015eu Bizim Sahipsiz Lazca\u201d, lazca.org\/ circassiancenter.com.tr, 29. V. 2009;\u00a0Ali \u0130hsan Aksamaz, \u201cYine Geldi 21 \u015eubat\/ Xolo Komoxtu 21 K\u0306undura\u201d, yusufbulut.com\/ suryaniler.com\/ sonhaber.ch\/ circassiancenter.com.tr, 21. II. 2012; Ali \u0130hsan Aksamaz , \u201cCHP\u2019li Hi\u00e7 Olmad\u0131m; AKP\u2019li de De\u011filim!\u201d, yusufbulut.com\/\u00a0\u00a0sonhaber.ch, 21. IX. 2013]<\/p>\n Youtube sunum kayd\u0131<\/strong>:<\/p>\n![](\"https:\/\/blogger.googleusercontent.com\/img\/b\/R29vZ2xl\/AVvXsEgdjmcmwCABcTFOrUJ6Q01vcfwt-gXlDaSDWI-2d439zOjerJEUgpR2gt1Cow8QhAnBjxuKmd4lfE_LHY89Fy2tz_vQKK1zTCv7SHamKpglcQOXf1QTaTOI8-T3fhgdYFsMxykMZBOWAY6xX4PwZkkBF6Rei87jgX8cfYtYOqSDEt4GzY8aZ6wEie5TtLMT\/w442-h640\/2%20%20%E2%80%9CUluslararas%C4%B1%20Kat%C4%B1l%C4%B1ml%C4%B1%20Ana%20Dili%20Sempozyumu%E2%80%9D%20(An%C4%B1)%20E%C4%9Fitim-%20Sen%208%20A%C4%9Fustos%202009.jpg\")
<\/p>\n![](\"https:\/\/blogger.googleusercontent.com\/img\/b\/R29vZ2xl\/AVvXsEiEDU0wKBySTn33xR9i77uIwBSX8gqJZ6YvmpMSZ6u4pik6OgUGWuhLHeam9bVL5BIXxMXle8ktnCZiqfyOgZkS-PRT_LpHmQEnnioBK3vaimbcxiZQqojLiE-Qy0_3YB3ZUlp7AslFy7TH_soJ0eEAPsqmcBxhQ4to0hShqx_0l7dbKOBgQNB3IY3LXGXz\/w640-h266\/1%20%E2%80%9CUluslararas%C4%B1%20Kat%C4%B1l%C4%B1ml%C4%B1%20Ana%20Dili%20Sempozyumu%E2%80%9D%20(An%C4%B1)%20E%C4%9Fitim-%20Sen%208%20A%C4%9Fustos%202009.jpg\")
<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/blogger.googleusercontent.com\/img\/b\/R29vZ2xl\/AVvXsEgQvXmZ33KJzGdBUl7cVuJseimBsDBi7Tok_nTRKz8ynVurtPpRByrAKWJfRh6b2ezwd4dgt7d6zJOIQem6guvvLBBbRJ8gj7nI2DTPxH0DeFhaVHFaMxuRU1nfqQR-dhLwJk_dGuSv66cpM219L8W8pdZCOGrotSK3-4ZUmVdv76riTvTKAv2mD7L28O4L\/s647\/4%20Haldun%20%C3%96zkan%20ile%20S%C3%B6yle%C5%9Fi.jpg\")