![\"\"](\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/CERKESYAYA-YOLCULUK-2.Bolum-b.png\")
<\/p>\n<\/p>\n
\u015e\u00f6valye Taitbout de Marigny <\/strong><\/p>\n S. M. Hollanda Krall\u0131\u011f\u0131’n\u0131n Hazinedar\u0131na sunulmu\u015ftur \u00c7erkes Adalet Sistemi ve Gelenekleri<\/strong><\/p>\n \u00c7erkeslerin adalet anlay\u0131\u015f\u0131, ayn\u0131 toplulu\u011fun bireyleri ve m\u00fcttefikleri i\u00e7in genellikle hayranl\u0131k uyand\u0131racak bir e\u015fitliktedir. Ancak bu adalet, yabanc\u0131lara kar\u015f\u0131 ve herhangi bir anla\u015fma yap\u0131lmam\u0131\u015f kimselere y\u00f6nelik gev\u015fer. Bu durumda farkl\u0131 bir temel \u00fczerine kurulu kararlar al\u0131n\u0131r, bu da d\u00fczenin tersine \u00e7evrilmesi anlam\u0131na gelir.<\/p>\n Birlik anla\u015fmalar\u0131, ayn\u0131 toplulu\u011fun aileleri aras\u0131nda oldu\u011fu gibi, \u00c7erkesler aras\u0131nda g\u00fc\u00e7 dengesi sa\u011flamak amac\u0131yla da yap\u0131l\u0131r. Bu anla\u015fmalar, bask\u0131n bir g\u00fcc\u00fcn ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 engellemeyi hedefler. Her topluluk, bu dengeyi sa\u011flamak i\u00e7in ba\u015fka bir toplulukla ittifak kurar. \u0130ttifak, iki toplulu\u011fun temsilcilerinin etti\u011fi yeminle kesinle\u015fir. Bu yemin, taraflar\u0131n birbirine zarar vermemelerini, bireysel tart\u0131\u015fmalarda adalet sa\u011flamalar\u0131n\u0131 ve ihtiya\u00e7 halinde birbirlerine yard\u0131m etmelerini zorunlu k\u0131lar. Anla\u015fmay\u0131 ihlal eden ki\u015fi a\u011f\u0131r bir para cezas\u0131na \u00e7arpt\u0131r\u0131l\u0131r; e\u011fer tekrarlarsa, hain ve kamu d\u00fczenini bozucu olarak nitelendirilip T\u00fcrklere k\u00f6le olarak sat\u0131l\u0131r.<\/p>\n \u00c7erkeslerin sava\u015f\u00e7\u0131 ruhu, b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015fl\u00fckleri, bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l i\u015fler konusundaki k\u00fc\u00e7\u00fcmseyici tutumlar\u0131 ve fakirlikleri, h\u0131rs\u0131zl\u0131\u011f\u0131 onlar\u0131n ge\u00e7imini sa\u011flamak i\u00e7in tek yol haline getirmi\u015ftir. Bu, ihtiya\u00e7 duyulan e\u015fyalar\u0131 do\u011frudan elde etme ya da T\u00fcrklere \u00f6deme yapabilecek malzeme sa\u011flama amac\u0131na y\u00f6neliktir. H\u0131rs\u0131zl\u0131k, o kadar yayg\u0131n ve kabul g\u00f6rm\u00fc\u015f bir \u015feydir ki, bir gen\u00e7 k\u0131za g\u00f6re bir erke\u011fe yap\u0131labilecek en b\u00fcy\u00fck su\u00e7lama, onun hen\u00fcz bir inek \u00e7alamam\u0131\u015f olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n \u0130ttifak anla\u015fmalar\u0131 h\u0131rs\u0131zl\u0131\u011f\u0131 yasaklasa da, bu yasak her zaman s\u0131k\u0131 bir \u015fekilde uygulanmaz. Ancak insan ka\u00e7\u0131rma yaln\u0131zca d\u00fc\u015fmanlar aras\u0131nda olur. \u00c7eviklikle yap\u0131lan s\u0131radan h\u0131rs\u0131zl\u0131klar hayranl\u0131kla kar\u015f\u0131lan\u0131r. Bireysel anla\u015fmalar ya da akrabal\u0131k ve misafirperverlik ba\u011flar\u0131, h\u0131rs\u0131zl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 tek koruma sa\u011flar. Beceriksiz bir h\u0131rs\u0131z ilk seferinde \u00e7ald\u0131\u011f\u0131 mal\u0131n yedi kat\u0131n\u0131 \u00f6demeye mahk\u00fbm edilir. Buna ek olarak, sald\u0131r\u0131ya u\u011frayan\u0131n onurunu tatmin etmek i\u00e7in dokuz b\u00fcy\u00fckba\u015f hayvan cezas\u0131 \u00f6der; bu h\u0131rs\u0131zl\u0131k yaln\u0131zca bir tavuk bile olsa.<\/p>\n Cinayet ve Su\u00e7lar\u0131n Cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131<\/strong><\/p>\n Cinayet de benzer \u015fekilde cezaland\u0131r\u0131l\u0131r. Ancak ceza, olay\u0131n ko\u015fullar\u0131na ve \u00f6ld\u00fcr\u00fclen ki\u015finin stat\u00fcs\u00fcne ba\u011fl\u0131 olarak de\u011fi\u015fir. Ya\u015fl\u0131lar, yarg\u0131\u00e7l\u0131k g\u00f6revinin yan\u0131 s\u0131ra arabuluculuk da yaparak ma\u011fdur aileye \u00f6denecek tazminat\u0131 belirler. Bu tazminat genellikle hayvan, k\u00fcrk, k\u00f6le, silah ve di\u011fer de\u011ferli e\u015fyalar \u015feklindedir. Katil, bu tazminat\u0131 toplamak i\u00e7in \u00e7o\u011fu zaman ailesinin ve dostlar\u0131n\u0131n yard\u0131m\u0131na ihtiya\u00e7 duyar. \u00c7erkes yasalar\u0131, babaya kar\u015f\u0131 i\u015flenen cinayeti (parricide) ve do\u011faya ayk\u0131r\u0131 su\u00e7lar\u0131 (pecata contra naturam) ise a\u011f\u0131r bir \u015fekilde cezaland\u0131r\u0131r ve bunlar\u0131 en b\u00fcy\u00fck utan\u00e7 sebebi olarak g\u00f6r\u00fcr.<\/p>\n 40 May\u0131s: Bir Rus Esirin Hikayesi<\/strong><\/p>\n 40 May\u0131s’ta bir asilzadenin evinde yeme\u011fe davet edildim. Burada, II. Katerina’n\u0131n h\u00fckm\u00fc s\u0131ras\u0131nda Ruban Nehri k\u0131y\u0131s\u0131nda esir al\u0131nm\u0131\u015f eski bir Rus askeri ke\u015ffettim. Bu ki\u015fi bir \u00c7erkes kad\u0131nla evlenmi\u015f ve ondan birka\u00e7 \u00e7ocuk sahibi olmu\u015ftu. Kendi ana dili o kadar yabanc\u0131la\u015fm\u0131\u015ft\u0131 ki, s\u00f6ylediklerini zar zor anlayabiliyordum. Ancak “vodka” kelimesini hat\u0131rlad\u0131 ve bana kendisine biraz getirmemi rica etti. Bu eski keyfini yeniden ya\u015famas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olmaktan memnuniyet duydum.<\/p>\n Atal\u0131k Sistemi<\/strong><\/p>\n Ak\u015fam, Bay Tausch ile bir \u00f6nceki g\u00fcn yeme\u011fe davet edildi\u011fimiz \u00c7erkes\u2019in evine giderken, \u00fc\u00e7 yabanc\u0131 ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131k. Onlar, \u0130ndar-O\u011flu ailesinden \u00e7ocuklar\u0131n atal\u0131klar\u0131yd\u0131. “Atal\u0131k,” s\u00fct baba anlam\u0131na gelir.<\/p>\n \u00c7erkeslerde, bir \u00e7ocu\u011fun kendi ailesi \u00e7at\u0131s\u0131 alt\u0131nda yeti\u015fmesi olduk\u00e7a nadir g\u00f6r\u00fclen bir durumdur. \u00c7ocu\u011fu yeti\u015ftirme hakk\u0131, ilk talep eden ki\u015fiye verilir. Birden fazla talep oldu\u011funda, hakemler, her birinin \u00e7ocu\u011fa ne kadar s\u00fcre bakaca\u011f\u0131n\u0131 belirler. Atal\u0131k, bebe\u011fi bazen gizlice al\u0131r ve bir s\u00fctanneye teslim eder. Bebek anneden ayr\u0131ld\u0131ktan sonra, e\u011fitimi ba\u015flar. Bu e\u011fitim; bedensel g\u00fc\u00e7 ve \u00e7eviklik kazand\u0131rmay\u0131 ama\u00e7lar, binicilik, g\u00fcre\u015f, ok, t\u00fcfek ve tabanca at\u0131\u015f\u0131 gibi becerileri i\u00e7erir. Ayr\u0131ca, bask\u0131n d\u00fczenleme sanat\u0131nda ustala\u015fma, a\u00e7l\u0131k ve yorgunlu\u011fa dayan\u0131kl\u0131l\u0131k gibi nitelikler kazand\u0131r\u0131l\u0131r. \u00c7ocuklar, ayn\u0131 zamanda toplant\u0131larda etkili konu\u015fmalar yapabilmeleri ve ikna kabiliyetleriyle \u00f6ne \u00e7\u0131kabilmeleri i\u00e7in e\u011fitilir.<\/p>\n Bu e\u011fitim \u015fekli, antik Yunan’\u0131n kahramanl\u0131k d\u00f6nemlerini hat\u0131rlat\u0131r. \u00d6yle ki, eski Tatar Hanlar\u0131 bile \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 e\u011fitim i\u00e7in \u00c7erkes atal\u0131klar\u0131na g\u00f6nderirdi.<\/p>\n Gen\u00e7 adam\u0131n baba evine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc, b\u00fcy\u00fck bir \u015fenlikle kutlan\u0131r. T\u00fcm akrabalar bu kutlamaya davet edilir ve gen\u00e7, bir zafer alay\u0131yla eve getirilir. Atal\u0131k, bir\u00e7ok hediye ile onurland\u0131r\u0131l\u0131r ve \u00f6\u011frencisinin ailesinde, asla bozulmayacak bir akrabal\u0131k derecesine sahip olur.<\/p>\n O g\u00fcnden itibaren, bir baban\u0131n o\u011flunu g\u00f6rmesini ya da ondan bahsedilmesini yasaklayan gelenek sona erdi ve baba, t\u00fcm babal\u0131k sevgisini \u00f6zg\u00fcrce g\u00f6sterme imkan\u0131na kavu\u015ftu.<\/p>\n Az \u00f6nce g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm \u0130ndar-O\u011flu’nun o\u011fullar\u0131n\u0131n Atal\u0131klar\u0131, hem soylar\u0131n\u0131n asaleti ve bir\u00e7ok ittifaklar\u0131 hem de onlar\u0131 her zaman \u00f6ne \u00e7\u0131karan ahlaki nitelikleri nedeniyle b\u00fcy\u00fck bir sayg\u0131nl\u0131\u011fa sahip g\u00f6r\u00fcn\u00fcyorlard\u0131. Onlar\u0131 gemiyi g\u00f6rmeye davet ettim ve ak\u015fama kadar onlardan ayr\u0131lmad\u0131m, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak dostlu\u011fumuzu ilan ettik ve onlara ikram etti\u011fim birka\u00e7 kadeh konyakla bu dostlu\u011fu peki\u015ftirdik.<\/p>\n 12 May\u0131s. \u2014 Gece boyunca ve sabah\u0131n bir k\u0131sm\u0131nda ya\u011fmur ya\u011fd\u0131; \u00c7erkesler, bu havan\u0131n birka\u00e7 g\u00fcnd\u00fcr \u00e7akallar\u0131n ulumalar\u0131yla haber verildi\u011fini iddia ediyorlard\u0131. \u00d6\u011fleden sonra, Bay Tausch ile birlikte gezintiye \u00e7\u0131kt\u0131m ve Prens Ko\u00e7mite’nin evinde dinlenmek istedi\u011fimizde, vassal\u0131n e\u015fi taraf\u0131ndan kar\u015f\u0131land\u0131k. Kendisine, yemek g\u00fcn\u00fcnde birka\u00e7 hediye vermi\u015ftim. Bizi b\u00fcy\u00fck bir i\u00e7tenlikle kar\u015f\u0131lad\u0131 ve bir ceviz a\u011fac\u0131n\u0131n g\u00f6lgesinde, has\u0131rlar \u00fczerine uzanm\u0131\u015f bir \u015fekilde yedi\u011fimiz bir yo\u011furt taba\u011f\u0131 ikram etti.<\/p>\n Gemiye d\u00f6nerken, bir mezarl\u0131\u011f\u0131n bulundu\u011fu bir tarla bulduk. Mezarlar \u00fczerinde, T\u00fcrklerin tarz\u0131nda, ba\u015f taraf\u0131na yerle\u015ftirilmi\u015f ta\u015flar g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu. \u0130ki k\u00fc\u00e7\u00fck, kaba yap\u0131l\u0131 ah\u015fap an\u0131t, iki prensin kal\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131 bar\u0131nd\u0131r\u0131yordu ve cenazelere kat\u0131lan ya da y\u0131l d\u00f6n\u00fcmlerini kutlamaya gelen ki\u015filerin atlar\u0131n\u0131 ba\u011flamak i\u00e7in kullan\u0131lan birka\u00e7 \u00e7atal, bu huzur yuvas\u0131n\u0131n biraz uza\u011f\u0131nda g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu.<\/p>\n G\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fe g\u00f6re, bir \u00c7erkes’in \u00f6l\u00fcm\u00fcnde uygulanan t\u00fcm t\u00f6renler, onun \u015ferefine s\u00f6ylenen birka\u00e7 \u015fark\u0131 ve tabutu \u00fczerinde okunan bir cenaze konu\u015fmas\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. Tamamen beyaz bir bezle dikilmi\u015f olan bedeni, \u00fczerine dallarla bir t\u00fcr kubbe yap\u0131lan ve daha sonra toprakla \u00f6rt\u00fclen bir mezara yerle\u015ftirilir. Bir y\u0131l boyunca, \u00f6len ki\u015finin yata\u011f\u0131 ve silahlar\u0131, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 s\u0131rada bulunduklar\u0131 yerde en dikkatli \u015fekilde korunur. Belli zamanlarda onlar\u0131 ziyarete gelen akrabalar\u0131 ve arkada\u015flar\u0131, h\u0131\u00e7k\u0131rarak a\u011flamal\u0131 ve g\u00f6\u011f\u00fcslerini yumruklamal\u0131d\u0131r. Dul e\u015f de en \u015fiddetli umutsuzlu\u011fun i\u015faretlerini g\u00f6sterir.<\/p>\n Az \u00f6nce g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz mezarl\u0131\u011f\u0131n yak\u0131n\u0131nda ve depolar\u0131n solunda, birka\u00e7 y\u0131l \u00f6nce T\u00fcrkler taraf\u0131ndan in\u015fa edilmi\u015f bir batarya bulunmaktad\u0131r. T\u00fcrkler burada 24’l\u00fck demir bir top b\u0131rakm\u0131\u015flard\u0131r, ancak topun alt\u0131nda bir kundak yoktur ve \u00c7erkesler, topun a\u011fz\u0131n\u0131 dikkatlice d\u00fcz bir ta\u015fla kapat\u0131rlar.<\/p>\n Prens Mehmet’in ak\u015fam vakti gelece\u011fini bilen Bay Tausch, onu saat dokuza kadar bekledi, b\u00f6ylece g\u00f6r\u00fc\u015fmemizi ayarlayabilecekti. Prens geri d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcnde bana selamlar\u0131n\u0131 iletti ve ertesi sabah erkenden karaya \u00e7\u0131kmam i\u00e7in beni davet etti.<\/p>\n 12 May\u0131s. \u2014 Saat 6’da depolar\u0131n yan\u0131na kadar onu kar\u015f\u0131lamaya gittik. Prens, iki o\u011flu Nogay ve \u0130slam-Geri ile birlikte geldi, yanlar\u0131nda birka\u00e7 \u00c7erkes daha vard\u0131. Komisyoncumuz Moudrov da onlarla birlikteydi.<\/p>\n Mehmet \u0130ndar-O\u011flu, uzun boylu, zay\u0131f ve yakla\u015f\u0131k 65 ya\u015f\u0131nda olmas\u0131na ra\u011fmen hala \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu. Ba\u015f\u0131n\u0131 dik tutuyordu ve sesinin tonu gururluydu. B\u00fcy\u00fck o\u011flu Nogay, 30 ya\u015flar\u0131nda olmal\u0131yd\u0131, boyu posu ve y\u00fcz\u00fc g\u00fczeldi, b\u00fcy\u00fck bir cesaret \u015f\u00f6hretine sahipti. Karde\u015fi \u0130slam-Geri, Bay Scassi taraf\u0131ndan Tuna gemisiyle K\u0131r\u0131m’a getirildi\u011finde orada g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcm, fiziksel olarak karde\u015fi kadar iyi de\u011fildi ancak bilgeli\u011fi sayesinde hem\u015fehrilerinin sayg\u0131s\u0131n\u0131 kazanm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n Mehmet \u0130ndar-O\u011flu, \u00e7ok eski bir d\u00f6nemde Nuta\u015fayts\u0131 kabilesinin ba\u015f\u0131na ge\u00e7en iki aileden birinin lideridir. Bu aile, Supakua ad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131r ve otuz \u00fc\u00e7 kola ayr\u0131l\u0131r; \u0130ndar-O\u011flu’nun mensup oldu\u011fu kol Kiriakine olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r ve atlar\u0131n\u0131 i\u015faretlemek i\u00e7in bir “Rus” fig\u00fcr\u00fcn\u00fc kullan\u0131r. Bu i\u015faretler, Ruslar taraf\u0131ndan Tavro olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r ve at\u0131n bir baca\u011f\u0131na k\u0131zg\u0131n bir demirle yap\u0131l\u0131r. Bu i\u015faretler, \u00c7erkesya’da ve Tatarlar aras\u0131nda bir t\u00fcr armad\u0131r. \u0130ndar-O\u011flu’nun i\u015faretini, ona ait bir k\u0131l\u0131c\u0131n kabzas\u0131nda g\u00f6rd\u00fcm.<\/p>\n Kendilerine tan\u0131t\u0131ld\u0131ktan ve dostluk i\u015fareti olarak ellerimizi s\u0131kt\u0131ktan sonra, onlar\u0131 gulet gemisinde kahvalt\u0131ya davet ettim. Kabul ettiler; ancak P\u015fiate’ye do\u011fru yola \u00e7\u0131kmak i\u00e7in aceleleri oldu\u011fundan, \u015fiddetli ya\u011fmura ra\u011fmen bizi k\u0131sa s\u00fcre sonra terk ettiler. Ya\u011fmur i\u00e7in bize te\u015fekk\u00fcr ettiler, \u00e7\u00fcnk\u00fc kurakl\u0131ktan muzdarip olan tarlalar\u0131na \u015fans getirdi\u011fimizi s\u00f6ylediler. Onlar\u0131 birka\u00e7 top at\u0131\u015f\u0131yla selamlad\u0131m ve ard\u0131ndan \u0130ndar-O\u011flu ile karaya \u00e7\u0131kt\u0131m, bana mevcut durumda ne yapmam gerekti\u011fini sormak i\u00e7in. P\u015fiate’ye do\u011fru yelken a\u00e7mam\u0131 tavsiye etti, Moudrov meselesinin yak\u0131nda \u00e7\u00f6z\u00fclece\u011fine dair g\u00fcvence verdi ve ayr\u0131ca dostlu\u011funa ve yerle\u015fimlerimizin ba\u015far\u0131l\u0131 olmas\u0131n\u0131 istedi\u011fine g\u00fcvenebilece\u011fimi s\u00f6yledi. T\u00fcrklerin bu k\u0131y\u0131y\u0131 ziyaret etmesinin yasaklanmas\u0131ndan yararlanma plan\u0131m\u0131 \u00e7ok be\u011fendi; bu projeyi h\u0131zland\u0131rmak i\u00e7in, Bay Scassi’den T\u00fcrklerin onlara sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 t\u00fcm mallardan olu\u015fan bir y\u00fck talep etme karar\u0131m\u0131 destekledi. Bu proje, \u00fclkesinin hay\u0131rseverleri olarak an\u0131lmam\u0131z\u0131 sa\u011flayacakt\u0131. Ayr\u0131l\u0131rken, bana g\u00fcvendi\u011fi bir adam b\u0131rakt\u0131 ve onu hemen Bughaz karantinas\u0131na, Bay Scassi’ye bir mektupla birlikte g\u00f6nderdim.<\/p>\n Art\u0131k tek d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm yelken a\u00e7makt\u0131 ve \u00f6\u011fleden sonra iki gibi do\u011fudan esen taze bir r\u00fczg\u00e2rla yola \u00e7\u0131kt\u0131m. Bu r\u00fczg\u00e2r, bizi k\u0131sa s\u00fcrede Tliouvieusse Burnu’nu dola\u015ft\u0131rd\u0131. Ab\u00e9tsa\u0131 Burnu’na do\u011fru g\u00fcney-g\u00fcneydo\u011fu y\u00f6n\u00fcnde ilerledim, Mezip’in yakla\u015f\u0131k \u00fc\u00e7 mil a\u00e7\u0131\u011f\u0131ndan ge\u00e7erek. Mezip, Gh\u00e9lendjik liman\u0131n\u0131n giri\u015finden d\u00f6rt mil i\u00e7eride bir koyda bulunuyor. Ab\u00e9tsa\u0131 Burnu’nda r\u00fczg\u00e2r bizi yava\u015flatmaya ba\u015flad\u0131; k\u0131y\u0131ya m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca yakla\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k, ancak her an k\u0131y\u0131dan gelen \u015fiddetli r\u00fczg\u00e2rlar bizi zorluyordu. Tchiangloti Vadisi’nin kar\u015f\u0131s\u0131nda, flok indirip k\u00fc\u00e7\u00fck seren yelkenini toplad\u0131m ve brigantin yelkenini k\u00fc\u00e7\u00fcltt\u00fcm. Kuzeye do\u011fru g\u00fc\u00e7l\u00fc bir ak\u0131nt\u0131 bizi olduk\u00e7a zorluyordu. \u0130tokop\u00e0skhe Burnu’ndan uzakla\u015ft\u0131k, \u00e7\u00fcnk\u00fc Bay Tausch’un bana s\u00f6yledi\u011fine g\u00f6re, g\u00fcney y\u00f6n\u00fcnde su alt\u0131nda gizli bir kaya bank\u0131 vard\u0131.<\/p>\n Ab\u00e9tsa\u0131’dan itibaren k\u0131y\u0131 dik ve dikkat \u00e7ekicidir; deniz taraf\u0131ndan s\u00fcrekli a\u015f\u0131nd\u0131r\u0131lan da\u011flar\u0131n \u00e7\u00f6kmesiyle olu\u015fan u\u00e7urumlar vard\u0131r. Mezip civar\u0131na kadar beyaz olan bu u\u00e7urumlar, Mingrelya’ya kadar k\u0131rm\u0131z\u0131ms\u0131 bir renk al\u0131r.<\/p>\n \u0130tokop\u00e0skhe Burnu’ndan, P\u015fiate’nin demirleme yerini g\u00f6rd\u00fck. Yakla\u015f\u0131k d\u00f6rt mil uzaktayd\u0131k, ancak burada k\u0131y\u0131 g\u00fcneydo\u011fuya do\u011fru girinti yap\u0131yordu ve do\u011fu r\u00fczg\u00e2r\u0131 bize kar\u015f\u0131 esiyordu. R\u00fczg\u00e2r olduk\u00e7a tazeydi, g\u00fcney-g\u00fcneydo\u011fu y\u00f6n\u00fcnde ilerliyorduk ve ak\u0131nt\u0131 bizi \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde s\u00fcr\u00fckl\u00fcyordu. Bu y\u00fczden k\u0131y\u0131dan yakla\u015f\u0131k iki mil, P\u015fiate’den \u00fc\u00e7 mil uzakta, 25 kula\u00e7 derinlikte demir atmaya karar verdik. R\u00fczg\u00e2r gece boyunca taze kald\u0131.<\/p>\n 13 May\u0131s. \u2014 Sabahleyin hafif bir ya\u011fmur r\u00fczg\u00e2r\u0131n y\u00f6n\u00fcn\u00fc de\u011fi\u015ftirecek gibiydi, \u00f6\u011fleden sonra bir gibi demir ald\u0131k; ancak k\u0131sa s\u00fcre sonra do\u011fu r\u00fczg\u00e2r\u0131 tekrar \u015fiddetlendi. Yelkenleri de\u011fi\u015ftirmeyi denedim, ancak ak\u0131nt\u0131 bizi o kadar h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde kuzeye s\u00fcr\u00fckl\u00fcyordu ki, ilk demirleme yerimizin r\u00fczg\u00e2r alt\u0131nda, Neukheupchey Vadisi’nin kar\u015f\u0131s\u0131nda, yakla\u015f\u0131k bir mil uzakta, 49 kula\u00e7 derinlikte tekrar demir atmak zorunda kald\u0131k. R\u00fczg\u00e2r gece boyunca \u015fiddetle esti.<\/p>\n 14 May\u0131s. \u2014 O g\u00fcn hava \u00e7ok k\u00f6t\u00fcyd\u00fc ve karaya yak\u0131n olmam\u0131za ra\u011fmen, dalgalar bazen guletin \u00fczerine \u00e7arp\u0131yordu. G\u00f6ky\u00fcz\u00fc a\u00e7\u0131kt\u0131, ancak da\u011flar\u0131n zirvelerini \u00f6rten ve hareketsiz duran bulutlar, havan\u0131n daha da k\u00f6t\u00fcle\u015fece\u011fini haber veriyordu. \u00d6\u011fle vakti, ikinci bir \u00e7apa atmak zorunda kald\u0131k ve ak\u015fam saat d\u00f6rt gibi seren direklerini indirdik. Gece boyunca r\u00fczg\u00e2r\u0131n \u015fiddeti azald\u0131 ve sonunda tamamen dindi. \u0130lk uygun r\u00fczg\u00e2r\u0131 beklemek i\u00e7in her \u015feyi haz\u0131rlad\u0131m.<\/p>\n 15 May\u0131s. \u2014 Ger\u00e7ekten de, \u00f6\u011fleden sonra be\u015f gibi hafif bir kuzeydo\u011fu r\u00fczg\u00e2r\u0131 yelken a\u00e7mam\u0131za izin verdi ve bizi P\u015fiate’ye kadar ta\u015f\u0131d\u0131. Ak\u015fam sekiz gibi, \u00e7amurlu bir zemin \u00fczerinde 8,5 kula\u00e7 derinlikte demir att\u0131k. Karada at\u0131lan birka\u00e7 t\u00fcfek ve tabanca sesi, bu demirleme yerine vard\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 haber verdi. Ben de bir top at\u0131\u015f\u0131yla kar\u015f\u0131l\u0131k verdim, sesi da\u011flarda uzun s\u00fcre yank\u0131land\u0131.<\/p>\n \u0130ndar-O\u011flu’nun adamlar\u0131 hemen bir tekneyle bize geldi ve prensin ad\u0131na, Moudrov meselesinin bize kar\u015f\u0131 bu vadinin sakinlerini harekete ge\u00e7irdi\u011fini, hatta bir evin yak\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bize kar\u015f\u0131 d\u00fc\u015fmanca niyetler oldu\u011funu bildirdiler. Bu nedenle, karaya \u00e7\u0131kmamam\u0131z\u0131 ve gece boyunca n\u00f6bet tutmam\u0131z\u0131, yakla\u015fan ilk tekneye ate\u015f a\u00e7maya haz\u0131r olmam\u0131z\u0131 tavsiye ettiler.<\/p>\n 16 May\u0131s. \u2014 Ertesi g\u00fcn saat alt\u0131da, prensin geli\u015fini haber verdiler ve k\u0131sa s\u00fcre sonra, bir grup insan belirdi ve aram\u0131zda kararla\u015ft\u0131r\u0131lan i\u015faret olarak birka\u00e7 tabanca ate\u015flendi. Hemen karaya \u00e7\u0131kt\u0131m ve Konak’\u0131n o\u011fullar\u0131 beni at s\u0131rt\u0131nda, k\u0131y\u0131y\u0131 \u00e7apraz kesen bir nehri ge\u00e7irmek i\u00e7in ald\u0131lar. K\u0131sa bir yolculuktan sonra depolar\u0131n bulundu\u011fu yere vard\u0131k. Prens oradayd\u0131 ve bana, durumun ciddi oldu\u011fu i\u00e7in ondan uzakla\u015fmamam\u0131, aksi takdirde baz\u0131 risklerle kar\u015f\u0131la\u015fabilece\u011fimi s\u00f6yledi.<\/p>\n P\u015fiate sakinlerinden birka\u00e7\u0131 bizi memnuniyetle kar\u015f\u0131lad\u0131 ve \u0130ndar-O\u011flu ile birlikte, hem\u015fehrilerini bizi kabul etmeye ikna etmek i\u00e7in ellerinden geleni yap\u0131yorlard\u0131. Ancak, kan ba\u011f\u0131, dostluk veya \u00e7\u0131kar ili\u015fkileri nedeniyle ka\u00e7\u0131r\u0131lan k\u0131z\u0131n ailesine ba\u011fl\u0131 olanlar, ya bu ailenin onurunu korumak i\u00e7in ya da Ruslara olan d\u00fc\u015fmanl\u0131klar\u0131 nedeniyle, \u00fclkelerine girmemize ve mallar\u0131m\u0131z\u0131 de\u011fi\u015f toku\u015f etmemize, k\u0131z\u0131n iade edilmesi ve ona yap\u0131lan hakarete uygun bir miktar \u00f6denmesi ko\u015fuluyla izin vermeyi reddettiler. Bu konuda toplanan bir mecliste, Konak’\u0131m\u0131z ilk talebe \u015fiddetle kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131.<\/p>\n Bu tart\u0131\u015fmalar, otoritenin geni\u015f binalar i\u00e7inde sanat\u0131n etkileyici g\u00f6rkemiyle temsil edildi\u011fine al\u0131\u015fk\u0131n bir Avrupal\u0131n\u0131n g\u00f6z\u00fcne \u00e7ok ilgin\u00e7 g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu. Burada, toplant\u0131 yeri bir ormand\u0131 ve prens, dikkatle s\u00f6z\u00fcn\u00fc dinleyen ve s\u0131ran\u0131n kendilerine gelmesini sessizce bekleyen bir erkek \u00e7emberinin ortas\u0131ndayd\u0131. Ne ya\u015f ne de r\u00fctbe bu se\u00e7imi etkilemiyordu; bu ayr\u0131cal\u0131k, erdemleri ve hitabet yetene\u011fiyle hem\u015fehrileri aras\u0131nda \u00f6ne \u00e7\u0131kanlara veriliyordu.<\/p>\n Tart\u0131\u015fmalar\u0131n sonucu bekledi\u011fimizden daha olumluydu. Uzun tart\u0131\u015fmalardan sonra, ak\u015fama do\u011fru, ihtiya\u00e7 duyduklar\u0131 demiri bo\u015faltma izni al\u0131nd\u0131. Prens, ayr\u0131l\u0131rken bize kanota kadar e\u015flik etmeleri i\u00e7in birka\u00e7 ki\u015fi verdi ve onlardan biri gemide kald\u0131.<\/p>\n Sabah erkenden, demir y\u00fckl\u00fc bir filikay\u0131 karaya g\u00f6nderdik ve geri d\u00f6nen adam, prensin bo\u015faltmay\u0131 durdurdu\u011funu ve yan\u0131na gelmemi istedi\u011fini s\u00f6yledi. \u00dclkenin k\u0131yafetleriyle giyinerek karaya \u00e7\u0131kt\u0131m. \u00c7erkes arkada\u015flar\u0131m bunu \u00e7ok be\u011fendi ve beni kendi aralar\u0131nda g\u00f6rmekten memnun oldular. Ancak i\u015fler yine k\u00f6t\u00fcye gidiyordu: \u0130ndar-O\u011flu, \u00c7erkesya’ya Ruslar\u0131n giri\u015fini kolayla\u015ft\u0131rmakla su\u00e7land\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve benim de bu ulustan bir m\u00fcrettebatla gelerek k\u0131y\u0131lar\u0131 g\u00f6zlemlemek ve T\u00fcrkiye ile sava\u015f ilan edildi\u011finde ele ge\u00e7irilebilecek en savunmas\u0131z noktalar\u0131 tespit etmek i\u00e7in geldi\u011fimi s\u00f6yledi. O\u011flu Nogay’\u0131n bir birli\u011fin ba\u015f\u0131na ge\u00e7ece\u011fini, kendisinin ise Gh\u00e9lendjik ve P\u015fiate’de in\u015fa edilecek tahkimatlar\u0131 koruyaca\u011f\u0131n\u0131 ekledi.<\/p>\n Toplant\u0131lar olduk\u00e7a hararetli ge\u00e7iyordu. Nogay, \u00f6fkeden k\u00f6p\u00fcrerek dola\u015f\u0131yor ve kendisine yap\u0131lan hakareti kanla temizlemeye haz\u0131r g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu. Bir an \u00f6nce depolar\u0131m\u0131z\u0131n ate\u015fe verilmesini ve bu vah\u015fi da\u011fl\u0131lar\u0131n aras\u0131ndan deniz kenar\u0131na do\u011fru bir \u00e7\u0131k\u0131\u015f yapmak zorunda kalaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 bekliyorduk. Bu da\u011fl\u0131lar\u0131n bize kar\u015f\u0131 Anapa Pa\u015fas\u0131 taraf\u0131ndan k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordum. Farkl\u0131 durumlardaki tutumu, ondan \u015f\u00fcphelenmeme neden oldu ve o s\u0131rada bu vadiye gelen bir bayraktar\u0131n (T\u00fcrk bayraktar\u0131) yolculu\u011funu ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc a\u00e7\u0131klayam\u0131yorum.<\/p>\n Prens beni gemiye geri g\u00f6nderdi, Bay Tausch yan\u0131nda kald\u0131 ve ak\u015fam bize ilgili geli\u015fmeleri bildirecekti. Saat sekizde, b\u00fcy\u00fck zorluklardan sonra mallar\u0131m\u0131z\u0131 bo\u015faltma iznini ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 \u00f6\u011frendik; ancak bo\u015faltmaya ba\u015flamadan \u00f6nce prensle bir g\u00f6r\u00fc\u015fme yapmam gerekiyordu.<\/p>\n 18 May\u0131s. \u2014 \u0130\u015faret verilir verilmez karaya \u00e7\u0131kt\u0131m. \u00c7erkesler, hen\u00fcz belirlenmemi\u015f olan ve genel bir toplant\u0131da kararla\u015ft\u0131r\u0131lacak bir ithalat vergisi talep ediyorlard\u0131. Daha \u00f6nce hi\u00e7 b\u00f6yle bir \u015fey yap\u0131lmam\u0131\u015f olsa da, bu tek uzla\u015fma yolu oldu\u011fu i\u00e7in kabul etmek zorunda kald\u0131m ve guleti bo\u015faltmak i\u00e7in \u00c7erkes tekneleri kiralad\u0131m.<\/p>\n \u0130\u015fler iki saatten fazla bir s\u00fcredir devam ediyordu ki, sakinler yeniden toplanarak Konak’tan, kald\u0131\u011f\u0131m\u0131z s\u00fcre boyunca yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z her \u015feyin ve ithalat vergisinin \u00f6denmesinin garantisi olmas\u0131n\u0131 talep ettiler. Kabul etti ve g\u00fcn\u00fcn geri kalan\u0131n\u0131 i\u015flerimizi en sa\u011flam \u015fekilde organize etmeye \u00e7al\u0131\u015farak ge\u00e7irdik.<\/p>\n 19 May\u0131s. \u2014 \u0130ki tekne bo\u015faltma i\u015flemimizde \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu ve o\u011fullar\u0131yla birlikte bizi ziyarete gelen \u0130ndar-O\u011flu, bize \u00fc\u00e7 g\u00fcvenilir adam\u0131n\u0131 koruma olarak verdi ve onlardan asla ayr\u0131lmamam\u0131z\u0131 tembih etti.<\/p>\n Bu prens, bizimle ilgili her \u015feye b\u00fcy\u00fck ilgi g\u00f6steriyordu ve i\u015flerimiz ona \u00e7ok zahmet verdi. Misafirperverli\u011fe verdi\u011fi kutsal de\u011fer beni hayran b\u0131rakt\u0131 ve eminim ki \u0130ndar-O\u011flu ailesinin hi\u00e7bir \u00fcyesi ya da onun vassallar\u0131, bizim i\u00e7in hayatlar\u0131n\u0131 riske atmaktan \u00e7ekinmezdi. Yabanc\u0131, su\u00e7lu bile olsa, Konak’ta kendisini asla hem\u015fehrilerinin \u00f6fkesine teslim etmeyecek bir koruyucu bulur. Moudrov bunun \u00e7arp\u0131c\u0131 bir \u00f6rne\u011fidir.<\/p>\n Nogay gemiye geldi; onu birka\u00e7 top at\u0131\u015f\u0131yla selamlad\u0131k, bunlardan baz\u0131lar\u0131 \u015farapnel at\u0131\u015f\u0131yd\u0131 ve onu ho\u015f bir \u015fekilde \u015fa\u015f\u0131rtt\u0131. Kendisine be\u011fendi\u011fi g\u00f6r\u00fclen k\u0131l\u0131c\u0131m\u0131 hediye ettim.<\/p>\n Ticaret merkezimiz, yakla\u015f\u0131k 6 toise uzunlu\u011funda ve 4 ayak y\u00fcksekli\u011finde, sadece iki depodan olu\u015fuyordu. Bu depolar, \u00e7amurla zar zor kaplanm\u0131\u015f ah\u015fap \u00e7itlerden yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131 ve \u00fczerleri samanla \u00f6rt\u00fcl\u00fc b\u00fcy\u00fck sepetlere benziyordu. \u0130\u00e7lerinde sadece tuz vard\u0131. \u0130kisinden biri bir y\u0131ldan fazla bir s\u00fcredir doluydu. Bay Tausch’a yerle\u015fim yerinde ba\u015fka bir \u015fey olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 sordum, olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi ve sadece tuzla, \u00c7erkeslerin Anapa’dan getirdi\u011fi di\u011fer temel ihtiya\u00e7 maddeleri olmadan \u00fclkenin \u00fcr\u00fcnlerini elde etmenin \u00e7ok zor oldu\u011funu belirtti. Bu y\u00fczden, balast yerine yakacak odun almaya karar verdim. Ker\u00e7’te odun eksikli\u011fi vard\u0131 ve P\u015fiate k\u0131y\u0131s\u0131nda \u00e7ok ucuza toplanabiliyordu.<\/p>\n K\u0131r\u0131m’da, bir \u015fakac\u0131n\u0131n pilotu inand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 gibi, Bay Scassi’nin P\u015fiate’de bir saray\u0131 oldu\u011fu s\u00f6ylenmi\u015fti. Bu subay, orada sadece bir saray\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 de\u011fil, ayn\u0131 zamanda \u00c7erkeslerin herhangi bir in\u015faat yapmam\u0131za kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131n\u0131 ve depolar\u0131n \u0130ndar-O\u011flu’na ait oldu\u011funun kabul edildi\u011fini \u00f6\u011frenince b\u00fcy\u00fck bir \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131k ya\u015fad\u0131.<\/p>\n 20 May\u0131s. \u2014 Ertesi g\u00fcn bizi yeme\u011fe davet eden Prens Mehmet, bana Neukheupche Vadisi’nde uzun s\u00fcredir yerle\u015fik bir adam taraf\u0131ndan T\u00fcrk\u00e7e yaz\u0131lm\u0131\u015f bir mektup verdi.<\/p>\n \u00c7erkeslerin yaz\u0131 hakk\u0131nda hi\u00e7bir fikri yoktur; tarihlerinin belirli d\u00f6nemleri \u015fark\u0131lar ve \u00e7o\u011funlukla efsanevi olan baz\u0131 eski geleneklerle korunur. \u0130\u015flerinde sadece tan\u0131klar veya baz\u0131 t\u0131ls\u0131mlar \u00fczerine yemin ederler; bu, onlar\u0131n yapt\u0131klar\u0131 anla\u015fmalara sad\u0131k kalmalar\u0131n\u0131 sa\u011flamaya yeter. \u00c7ok s\u0131n\u0131rl\u0131 ili\u015fkileri oldu\u011fu i\u00e7in, d\u00fc\u015f\u00fcncelerini sesle ifade etmek d\u0131\u015f\u0131nda nadiren ba\u015fka bir \u015fekilde ileti\u015fim kurmak zorunda kal\u0131rlar; bunu yapmak zorunda kald\u0131klar\u0131nda bir ulak g\u00f6nderirler. Anapa’da veya \u00fclkenin i\u00e7 kesimlerinde yerle\u015fik baz\u0131 T\u00fcrkler, okuryazar olan tek ki\u015filerdir. Ancak \u00c7erkesler, yaz\u0131n\u0131n kendileri i\u00e7in ne kadar faydal\u0131 olabilece\u011fini hissediyor gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyorlar. Haralar\u0131ndaki farkl\u0131 i\u015faretler bana, bu i\u015faretleri farkl\u0131 sahiplerin isimlerinin ba\u015f harfi olarak kullanarak bir alfabe olu\u015fturma fikrini verdi; yakla\u015f\u0131k 36 i\u015faret var. Belki de onlara, Avrupa’da neredeyse evrensel olarak kabul edilen ve yetenekli birinin elinde t\u00fcm seslere uyarlanabilen Latin harflerini tan\u0131tmak daha iyi olurdu; ancak neden Rus alfabesini benimsemeyelim? \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00c7erkes dilinde s\u0131k\u00e7a kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan “m gha” ve “m stcha” gibi sesleri ifade etmek i\u00e7in Latin harfleri yetersiz kal\u0131yor. “R” ve “x” seslerini Latin harfleriyle ifade etmek ise neredeyse imkans\u0131zd\u0131r.<\/p>\n Ak\u015fama do\u011fru, k\u0131y\u0131dan k\u0131sa bir mesafede bulunan kutsal bir ormanda bir gezintiye \u00e7\u0131kt\u0131k. Kaba bir \u015fekilde yap\u0131lm\u0131\u015f ve \u00fcst k\u0131sm\u0131 yonca \u015feklinde olan bir ha\u00e7, bu yeri dine adanm\u0131\u015f k\u0131l\u0131yor; burada a\u011fa\u00e7 kesmeye veya b\u0131rak\u0131lan e\u015fyalara dokunmaya kimse cesaret edemez. Burada korunan Hristiyanl\u0131k i\u015fareti, atalar\u0131ndan miras kalm\u0131\u015ft\u0131r; neyi temsil etti\u011fini bilmiyorlar. Sadece T\u00fcrkler, b\u00fcy\u00fck bir peygamberin bir hamamda \u00f6ld\u00fcr\u00fclece\u011fini, meleklerin pencereden gelip ona ka\u00e7mas\u0131 i\u00e7in i\u015faret etti\u011fini, ancak peygamberin ba\u015f\u0131n\u0131n \u00e7ok b\u00fcy\u00fck oldu\u011funu s\u00f6yledi\u011fini, meleklerin bunu reddetmesi \u00fczerine karn\u0131n\u0131 ve omuzlar\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi\u011fini ve bu i\u015faretlerden ha\u00e7\u0131n olu\u015ftu\u011funu s\u00f6ylemi\u015flerdir. Y\u0131l\u0131n belirli g\u00fcnlerinde, ciddi bayramlarla i\u015faretlenmi\u015f g\u00fcnlerde, ha\u00e7\u0131n \u00f6n\u00fcnde toplan\u0131rlar.<\/p>\n \u00c7erkeslerin dini, zaman ve cehalet taraf\u0131ndan bozulmu\u015f pagan ve Hristiyan t\u00f6renlerinin mekanik bir birle\u015fimidir. Kafkasya’da Hristiyanl\u0131\u011f\u0131n ne zaman tan\u0131t\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve bu putperest halka kimler taraf\u0131ndan vaaz edildi\u011fi konusunda kesin bir bilgi yoktur. Yayg\u0131n bir g\u00f6r\u00fc\u015f, bu t\u00fcr bir misyonerli\u011fi, Kutsal Topraklara yap\u0131lan seferlerin talihsizliklerinden kurtulan Ha\u00e7l\u0131lara atfeder. Kafkasya’da, Osetinlerin yak\u0131n\u0131nda bulunan Kh\u00e9vsur adl\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck bir topluluk, k\u0131yafetlerinde k\u0131rm\u0131z\u0131 kuma\u015ftan Malta ha\u00e7lar\u0131 ve demir kalkanlar\u0131nda ayn\u0131 renkte boyanm\u0131\u015f ha\u00e7lar ta\u015f\u0131r. Ayr\u0131ca aralar\u0131nda Dadlete, Guillot gibi Frans\u0131zca isimler de bulunur. (1)<\/p>\n Ayr\u0131ca, Kafkasya’da bulunan ve Aziz Andrew ha\u00e7\u0131 olarak adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z ha\u00e7lara dayanarak, Hristiyanl\u0131\u011f\u0131n ilk tohumlar\u0131n\u0131n \u00c7erkeslere Aziz Andrew taraf\u0131ndan getirildi\u011fi s\u00f6ylenir.<\/p>\n 4.nc\u00fc y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131nda, B\u00fcy\u00fck Konstantin zaman\u0131nda, Nona veya Nin\u00e9 ad\u0131nda bir kad\u0131n, Hristiyanl\u0131\u011f\u0131 G\u00fcrcistan’a ve muhtemelen Kafkasya’n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131na ta\u015f\u0131d\u0131. Halk\u0131 mucizevi tedavilerle d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcyordu ve sa\u00e7lar\u0131yla ba\u011flanm\u0131\u015f asma dallar\u0131ndan bir ha\u00e7 ta\u015f\u0131yordu. 1720’de, T\u00fcrkler y\u00fcz\u00fcnden bu ha\u00e7 da\u011flara ta\u015f\u0131nd\u0131 ve daha sonra Moskova’da bir \u00c7arevi\u00e7’e g\u00f6nderildi. \u0130mparator Alexander, onu G\u00fcrcistan’a geri verdi.<\/p>\n 4.nc\u00fc y\u00fczy\u0131lda, G\u00fcrcistan’\u0131n b\u00fcy\u00fck krali\u00e7esi Tamara’n\u0131n, Osetinler aras\u0131nda ve muhtemelen Kafkasya’n\u0131n ba\u015fka yerlerinde kiliseler in\u015fa ettirdi\u011fi bilinmektedir.<\/p>\n Cenevizliler de, Kafkasya k\u0131y\u0131lar\u0131nda Hristiyanl\u0131\u011f\u0131 yaymaya katk\u0131da bulunmu\u015f olabilirler, e\u011fer orada genel olarak inan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi yerle\u015fim yerleri kurmu\u015flarsa; ancak bu konuda da bug\u00fcne kadar kesin bir kan\u0131t yoktur.<\/p>\n Hristiyanl\u0131\u011f\u0131n \u00c7erkesya’daki k\u00f6keni ne olursa olsun, yaz\u0131s\u0131 olmayan bir halk aras\u0131nda ilerlemesinin, yerli halk\u0131n ilkel dinine do\u011fru geri ad\u0131mlar atmadan ve G\u00fcrc\u00fc h\u00fck\u00fcmdarlar\u0131n veya K\u0131r\u0131m Hristiyanlar\u0131n\u0131n deste\u011finden yoksun kald\u0131\u011f\u0131nda onunla kar\u0131\u015fmadan yeterince sa\u011flam bir \u015fekilde peki\u015ftirilememi\u015f olmas\u0131 muhtemeldir. II. Mehmet’in fetihlerinden bu yana, Tatarlar ve T\u00fcrkler, \u00c7erkeslere M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131 vaaz ediyorlar; b\u00fcy\u00fck aileler aras\u0131nda birka\u00e7 m\u00fchtedi var ve bu din \u015f\u00fcphesiz \u00f6nemli ilerlemeler kaydediyor. \u00c7erkeslerin dini, yabanc\u0131 bir dinin, onlara hakim bir halk taraf\u0131ndan sunulan dinin \u015fokuna dayanacak kadar sa\u011flam temellere dayanm\u0131yor; ancak M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k da, bu vah\u015filerin \u00e7o\u011funun dini \u015f\u00fcphelerine ve ibadetlerindeki kaosa sadece katk\u0131da bulunacakt\u0131r.<\/p>\n \u0130ki seyahatimde de, M\u00fcsl\u00fcman \u00c7erkeslerin dinlerine kar\u015f\u0131 \u00e7ok kay\u0131ts\u0131z olduklar\u0131n\u0131 fark ettim. Prens Mehmet’in o\u011fullar\u0131n\u0131 ve k\u0131zlar\u0131n\u0131, dualar\u0131nda kullan\u0131lan t\u00f6renlerle dalga ge\u00e7erken g\u00f6rd\u00fcm; hatta baz\u0131lar\u0131 bunlarla hi\u00e7 ilgilenmiyordu. Daha sonra \u00c7erkesya’da bana e\u015flik eden bir han\u0131m\u0131n boynunda ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck bir ha\u00e7, bu aileye b\u00fcy\u00fck bir keyif verdi ve \u00c7erkeslerin de ayn\u0131 i\u015fareti ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylediler. Sonu\u00e7 olarak, M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131 benimseyenler bile \u00fclkenin dini t\u00f6renlerine kat\u0131l\u0131yorlar.<\/p>\n Biri bana, t\u00fcm k\u00e2firlerin M\u00fcsl\u00fcmanlar taraf\u0131ndan yok edildi\u011fini, Abazalar\u0131n yan\u0131na geldiklerinde onlar\u0131 kutsal ormanda, dini bir ziyafetin yiyecekleriyle dolu k\u00fc\u00e7\u00fck masalarla \u00e7evrili bulduklar\u0131n\u0131 ve hi\u00e7birinin onlar\u0131 \u00f6ld\u00fcrmek i\u00e7in bu daireye giremedi\u011fini anlatt\u0131.<\/p>\n \u00c7erkesler, bir Y\u00fcce Varl\u0131k ve ikinci dereceden birka\u00e7 g\u00f6k g\u00fcc\u00fc tan\u0131rlar; ruhun \u00f6l\u00fcms\u00fczl\u00fc\u011f\u00fcne ve amellerine g\u00f6re muamele g\u00f6recekleri bir ba\u015fka d\u00fcnyaya inan\u0131rlar; ancak bu gelecekle pek ilgilenmezler, t\u00fcm uygulamalar\u0131 sadece d\u00fcnyevi mallarla ilgilidir.<\/p>\n M\u00e9rissa veya M\u00e9r\u00e9\u00efme, Tanr\u0131’n\u0131n Annesi olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r ve ar\u0131lar\u0131n koruyucusudur. \u00c7erkesler, \u00f6fkeli g\u00f6k g\u00fcr\u00fclt\u00fcs\u00fcn\u00fcn t\u00fcm ar\u0131lar\u0131 yok etti\u011fini, ancak bu aziz kad\u0131n\u0131n birini g\u00f6mle\u011finin kolunda saklad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bu ar\u0131n\u0131n t\u00fcr\u00fc yeniden \u00fcretti\u011fini iddia ederler. Bu bayram Eyl\u00fcl ay\u0131nda kutlan\u0131r; baldan yap\u0131lm\u0131\u015f yemekler ve i\u00e7eceklerle ziyafet \u00e7ekilir. Bu tanr\u0131\u00e7an\u0131n ad\u0131n\u0131n etimolojisinin “M\u00e9lissa” (bal ar\u0131s\u0131) oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Bal\u0131n, sakinlerin temel g\u0131dalar\u0131ndan biri oldu\u011fu bir \u00fclkede, onu \u00fcreten b\u00f6ce\u011fe bir koruyucu atfedilmesi \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 de\u011fildir. Yunanl\u0131lar ar\u0131ya “M\u00e9lissa” derler; M\u00e9rissa da ba\u015flang\u0131\u00e7ta bir tanr\u0131\u00e7a (Ceres) olabilir, ancak ad\u0131 ve ibadeti bug\u00fcn bozulmu\u015f ve Bakire Meryem’in ad\u0131 ve ibadetiyle kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n S\u00e9oz\u00e9r\u00e8s, r\u00fczgarlara ve sulara h\u00fckmeden b\u00fcy\u00fck bir gezgindi. \u00d6zellikle deniz k\u0131y\u0131s\u0131nda ya\u015fayanlar aras\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir sayg\u0131 g\u00f6r\u00fcr. Onu temsil eden, dallar\u0131n\u0131n sadece k\u00fct\u00fckleri b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f kuru bir armut a\u011fac\u0131d\u0131r; her aile bu ama\u00e7la evinin avlusunda bir tane bulundurur; hi\u00e7 kimse bayram g\u00fcn\u00fc d\u0131\u015f\u0131nda ona dokunmaz. Bu a\u011fa\u00e7 S\u00e9oz\u00e9r\u00e8s’in sembol\u00fcd\u00fcr, suya bat\u0131r\u0131l\u0131r, y\u0131kan\u0131r, tepesine bir peynir as\u0131l\u0131r ve evde toplanan misafir say\u0131s\u0131 kadar k\u00fc\u00e7\u00fck mumlarla s\u00fcslenir. Bu \u015fekilde s\u00fcslendi\u011finde, birka\u00e7 ki\u015fi onu al\u0131p eve t\u00f6renle getirir, geri kalanlar ise onu kap\u0131da kar\u015f\u0131lar ve mutlu geli\u015fi i\u00e7in tebrik ederler. Giri\u015fi bir kurban ve b\u00fcy\u00fck bir ziyafet haz\u0131rl\u0131klar\u0131yla \u00f6ncelenir. \u00dc\u00e7 g\u00fcn boyunca \u015fark\u0131lar s\u00f6ylenir ve i\u00e7ilir. S\u00e9oz\u00e9r\u00e8s’in su, ate\u015f ve r\u00fczgarlar\u0131n efendisi oldu\u011fu s\u00f6ylenir. Bayram\u0131n sonunda, peynir misafirler aras\u0131nda payla\u015f\u0131l\u0131r ve a\u011fa\u00e7 yerine geri g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcr; t\u00fcm topluluk onu iyi bir yolculuk i\u00e7in u\u011furlar. Ayr\u0131ca s\u00fcr\u00fclerin koruyucusudur ve karde\u015fi Tl\u00e9ps, demircilerin koruyucusudur. Onun bayram g\u00fcn\u00fcnde, bir pulluk ve bir balta \u00fczerine libasyonlar yap\u0131l\u0131r. Naokhatchey, Skhuskay, Y\u00eamiche ve M\u00e9st\u00e9y, ba\u015fka azizler veya yar\u0131 tanr\u0131lard\u0131r ve onlara adanm\u0131\u015f g\u00fcnleri vard\u0131r.<\/p>\n \u00c7erkesler, ev i\u00e7i uyum, kom\u015fular aras\u0131ndaki uyum ve yolcular\u0131 koruyan kanatlar\u0131yla \u00fc\u00e7 k\u0131z karde\u015fe b\u00fcy\u00fck bir ba\u011fl\u0131l\u0131kla sayg\u0131 duyarlar. Yeni bir eve ta\u015f\u0131nan veya bir yolculu\u011fa \u00e7\u0131kan ki\u015fi, onlara bir kurban sunar. Bu \u00fc\u00e7 k\u0131z karde\u015f, ev tanr\u0131lar\u0131 ve koruyucu melekler aras\u0131ndaki benzerlikler, \u00c7erkeslerin dininin olu\u015fumunda farkl\u0131 inan\u00e7lar\u0131n nas\u0131l bir araya geldi\u011finin bir ba\u015fka kan\u0131t\u0131d\u0131r.<\/p>\n Eski Polonya eyaletlerinde de benzer bir gelenek vard\u0131r: bir meydana bir a\u011fa\u00e7 dikilir ve dallar\u0131na \u00e7i\u00e7eklerden ta\u00e7lar ve \u00e7elenkler as\u0131l\u0131r, ayr\u0131ca mumlar yak\u0131l\u0131r. Bir\u00e7ok gen\u00e7, hem erkek hem de k\u0131z, a\u011fac\u0131n etraf\u0131nda e\u011flenir, dans eder, \u015fark\u0131 s\u00f6yler ve gece ge\u00e7 saatlere kadar e\u011flenirler. Ta ki yorgunluktan bitap d\u00fc\u015fene kadar; sonunda a\u011fac\u0131 par\u00e7alara ay\u0131rmak i\u00e7in \u00f6fkeyle \u00fczerine atlarlar. Ertesi g\u00fcn, a\u011fa\u00e7tan kopar\u0131lan par\u00e7alar, k\u0131\u015f i\u00e7in haz\u0131rlanan salatal\u0131k tur\u015fular\u0131n\u0131n i\u00e7ine konur, bunlar\u0131n tur\u015fular\u0131n korunmas\u0131na b\u00fcy\u00fck katk\u0131 sa\u011flad\u0131\u011f\u0131na inan\u0131l\u0131r.<\/p>\n Ekim ay\u0131n\u0131n sonuna do\u011fru, \u00f6l\u00fclerin an\u0131s\u0131na bir t\u00f6ren d\u00fczenlenir. Bu anma d\u00f6nemi, her ailenin g\u00f6ksel g\u00fc\u00e7lere, \u00f6lenlerin ebedi istirahatg\u00e2hlar\u0131nda hi\u00e7bir \u015feyden mahrum kalmamalar\u0131 i\u00e7in dua etmesiyle i\u015faretlenir.<\/p>\n \u00c7erkeslerin y\u0131ld\u0131r\u0131m tanr\u0131s\u0131 yoktur; ancak hi\u00e7 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek yanl\u0131\u015f olabilir. Y\u0131ld\u0131r\u0131m onlar aras\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir sayg\u0131 g\u00f6r\u00fcr; bunun, Yarat\u0131c\u0131’n\u0131n l\u00fctfuna mazhar olanlar\u0131 cezaland\u0131ran bir melek oldu\u011funu s\u00f6ylerler. Y\u0131ld\u0131r\u0131m \u00e7arpmas\u0131 sonucu \u00f6len bir ki\u015finin bedeni t\u00f6renle defnedilir ve ailesi, \u00f6len ki\u015fi i\u00e7in a\u011flarken, ailelerinin bu \u015fekilde onurland\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in kendilerini kutlarlar. Bu halk, bu mele\u011fin havadaki yolculu\u011funun \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 sesle evlerinden d\u0131\u015far\u0131 f\u0131rlar ve e\u011fer bir s\u00fcre sesini duymazlarsa, onu tekrar ziyaret etmesi i\u00e7in toplu dualar ederler. Ona, ya\u011fmurlar getirdi\u011fi ve yaz s\u0131ca\u011f\u0131nda havay\u0131 serinletti\u011fi ve temizledi\u011fi i\u00e7in \u015f\u00fckranlar\u0131n\u0131 sunarlar.<\/p>\n Yeni y\u0131l, bizimkine yak\u0131n bir zamanda kutlan\u0131r ve onu takip eden tarla i\u015flerinin ba\u015flamas\u0131 da iki bayram g\u00fcn\u00fcd\u00fcr; ancak en g\u00f6rkemli olan\u0131 Paskalya’d\u0131r. Bu bayram\u0131n e\u015flik etti\u011fi t\u00f6renler ve kutland\u0131\u011f\u0131 zaman, k\u00f6keni hakk\u0131nda hi\u00e7bir \u015f\u00fcphe b\u0131rakmaz. Mart ay\u0131n\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131ndan itibaren yumurta yemekten, kiralamaktan, \u00f6d\u00fcn\u00e7 vermekten, \u00f6d\u00fcn\u00e7 almaktan veya bir \u015fey kabul etmekten ka\u00e7\u0131n\u0131rlar; hatta kom\u015fudan ate\u015f bile almazlar. Bayram, bu ay\u0131n sonunda kutlan\u0131r ve herkesin evinde ge\u00e7irmesini \u00f6ng\u00f6ren gelenek, herkesin ayn\u0131 g\u00fcn kutlamas\u0131 durumunda olduk\u00e7a s\u0131k\u0131c\u0131 olurdu. Bu y\u00fczden her b\u00f6lge farkl\u0131 bir g\u00fcn se\u00e7er. Ana ev, silah sesleriyle bayram\u0131 erken saatlerde duyurur; kom\u015fular oraya ko\u015far ve kutsal ormana giderek t\u00f6renlere ba\u015flarlar; ancak bu durumda kurban edilen hayvanlar\u0131n say\u0131s\u0131, misafirlerin say\u0131s\u0131yla orant\u0131l\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca, Mart ay\u0131 boyunca tuttuklar\u0131 bir t\u00fcr oru\u00e7 s\u0131ras\u0131nda saklad\u0131klar\u0131 t\u00fcm yumurtalar da eklenir. Bayram, t\u00fcfek at\u0131\u015f\u0131yla sona erer; hedef bir yumurtad\u0131r ve kurbanlar\u0131n derileri, maharetin \u00f6d\u00fcl\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n Ulusun dualar\u0131n\u0131 Y\u00fcce Olan’a iletme g\u00f6revi ya\u015f ve erdemlere emanet edilmi\u015ftir. \u00c7erkeslerde rahipler ayr\u0131 bir s\u0131n\u0131f olu\u015fturmaz: gen\u00e7liklerinde sava\u015flarda kanlar\u0131n\u0131 d\u00f6km\u00fc\u015flerdir ve d\u00fc\u015fman yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131nda silahlar onlar\u0131 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r. Ba\u015flar\u0131 a\u00e7\u0131k, bir “Bourka” giymi\u015f ve ha\u00e7\u0131n \u00f6n\u00fcnde ayakta durarak, bir koyun veya ke\u00e7i kurban ederek t\u00f6renlere ba\u015flarlar; b\u00fcy\u00fck t\u00f6renlerde ise bir \u00f6k\u00fcz kurban edilir. Kurban\u0131 kesmeden \u00f6nce, ya\u015fl\u0131 adam, ha\u00e7\u0131n dibine ba\u011fl\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck mumlardan birini kullanarak, kurban\u0131n vurulaca\u011f\u0131 yerde birka\u00e7 k\u0131l yakar ve ba\u015f\u0131na “Bouia” d\u00f6ker. Arkas\u0131nda, \u00e7o\u011funlukla k\u00f6le olan birka\u00e7 gen\u00e7, bu i\u00e7kiyle dolu k\u00e2seler ve peynirle doldurulmu\u015f mayas\u0131z ekmek dilimleri tutar. Kurban\u0131n ard\u0131ndan, ya\u015fl\u0131 adam bu k\u00e2selerden birini ve ekme\u011fi alarak Y\u00fcce Varl\u0131k’a sunar, sonra onlar\u0131 kutsar ve toplulu\u011fun en ya\u015fl\u0131s\u0131na verir; o da i\u00e7er ve yer. Gen\u00e7ler ona tekrar sunar, bu kez M\u00e9rissa’ya adan\u0131r ve ba\u015fka bir ya\u015fl\u0131ya verilir. Ayn\u0131 t\u00f6ren, farkl\u0131 dualar\u0131n okundu\u011fu t\u00fcm tanr\u0131lar i\u00e7in tekrarlan\u0131r; dualar bittikten sonra, rahip, genellikle haftada bir kez yap\u0131lan bir sonraki toplant\u0131 i\u00e7in bir g\u00fcn belirler: Cumartesi, Pazar, Pazartesi veya Sal\u0131, asla di\u011fer \u00fc\u00e7 g\u00fcnden biri de\u011fildir. Ayr\u0131ca kaybolan veya bulunan e\u015fyalar\u0131 da duyurur; ancak bulunanlardan bahsetmek nadirdir, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00c7erkesler onlar\u0131 saklamay\u0131 sever. Sonunda, kurban\u0131n etleri bir ziyafet i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r ve her ailenin getirdi\u011fi di\u011fer yiyeceklerle birle\u015ftirilir; her \u015fey genellikle danslar, oyunlar ve yar\u0131\u015flarla sona erer. Kurban\u0131n ba\u015f\u0131 Yarat\u0131c\u0131’ya adan\u0131r ve ha\u00e7\u0131n yak\u0131n\u0131ndaki bir a\u011fa\u00e7 dal\u0131na veya bir dire\u011fe yerle\u015ftirilir; derisi ise t\u00f6reni y\u00f6netene aittir.<\/p>\n Bu t\u00f6renlerin do\u011fas\u0131n\u0131 dikkatlice inceledi\u011fimizde, putperestli\u011fi ve Hristiyanl\u0131k gizemlerinin zay\u0131f bir yans\u0131mas\u0131n\u0131 g\u00f6rmemek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bu halk\u0131n cehaletinin bir \u00fcr\u00fcn\u00fc olan bu din, bu iki inanc\u0131n bir kar\u0131\u015f\u0131m\u0131d\u0131r. Bu haftal\u0131k bayramlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, yukar\u0131da belirtti\u011fim gibi, alt tanr\u0131lar\u0131n bayramlar\u0131n\u0131 da belirli zamanlarda kutlarlar. M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131 benimseyenlerin bile bu t\u00f6renlere b\u00fcy\u00fck bir sayg\u0131 g\u00f6sterdi\u011fini ve kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmek \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131d\u0131r.<\/p>\n Orman\u0131n g\u00fczelli\u011fi, ormanda h\u00fck\u00fcm s\u00fcren sessizlik ve bu halk\u0131n do\u011fan\u0131n eseri olan bu tap\u0131nakta Yarat\u0131c\u0131’ya duydu\u011fu dindar ve basit sayg\u0131, beni daha \u00f6nce hi\u00e7 hissetmedi\u011fim bir duyguyla doldurdu ve zihnimde bir dizi d\u00fc\u015f\u00fcnceye kap\u0131ld\u0131m. Y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcze devam ederken bu d\u00fc\u015f\u00fcncelere kendimi kapt\u0131rd\u0131m. Bay Tausch, beni bir arkada\u015f\u0131n\u0131n evinin kap\u0131s\u0131nda durdurdu ve i\u00e7eri girdik. Ev sahibi yoktu; bizi kar\u0131s\u0131 ve bald\u0131z\u0131 kar\u015f\u0131lad\u0131 ve bize bir tabak s\u00fct \u00fcr\u00fcn\u00fc ikram ettiler. Uzun \u0131srarlardan sonra oturmay\u0131 kabul ettiler. Bir saat sonra kocas\u0131 geldi ve bizi odas\u0131na davet etti; bunu, ziyaretimizin amac\u0131 hakk\u0131nda ona \u015f\u00fcphe uyand\u0131rmamak i\u00e7in hemen yapt\u0131k. Ev sahiplerinin nezaketi, bu ziyareti tekrarlamak istememe neden oldu.<\/p>\n Daha \u00f6nce de belirtti\u011fim gibi, bir \u00c7erkes kar\u0131s\u0131n\u0131 sadece geceleri g\u00f6rebilir; e\u011fer g\u00fcnd\u00fcz tesad\u00fcfen kar\u015f\u0131la\u015f\u0131rlarsa, h\u0131zla ters y\u00f6ne d\u00f6nerler. A\u015fk ili\u015fkilerine bu kadar elveri\u015fli bir gelene\u011fin, kad\u0131nlar\u0131 ba\u015ftan \u00e7\u0131kar\u0131lmaya a\u00e7\u0131k b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm ve yakalanma durumunda ne gibi risklerle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 sordum. A\u015f\u0131\u011f\u0131n durumunda, kocaya yap\u0131lan hakarete orant\u0131l\u0131 bir miktar \u00f6deme yap\u0131l\u0131r; koca, rakibinin hayat\u0131na kastetmeye cesaret edemez, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu durumda onun \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc ailesine \u00f6demek zorunda kal\u0131r. Kad\u0131nlar\u0131n cezas\u0131 d\u00f6v\u00fclmek veya sat\u0131lmakt\u0131r; hatta baz\u0131 kocalar burunlar\u0131n\u0131 veya kulaklar\u0131n\u0131 kesmek gibi barbarca davran\u0131\u015flarda bulunur; ancak \u00e7ok az\u0131 bu t\u00fcr a\u015f\u0131r\u0131l\u0131klara ba\u015fvurur, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu durumda ailenin talep etme hakk\u0131 olan bir \u00f6deme yapmak zorunda kal\u0131rlar ve bu \u00f6deme, kesilen par\u00e7alar\u0131n say\u0131s\u0131na g\u00f6re de\u011fi\u015fir.<\/p>\n 21 May\u0131s. \u2014 Bay Tausch, pilot ve ben, birka\u00e7 \u00c7erkes e\u015fli\u011finde erken saatlerde atlar\u0131m\u0131za binerek Prens Mehmet’in evine gitmek \u00fczere yola \u00e7\u0131kt\u0131k. O\u011flu \u0130slam-Geri bizi kar\u015f\u0131lamaya geldi. P\u015fiate’nin g\u00fczel vadisini sulayan nehrin k\u0131y\u0131s\u0131n\u0131 takip ettik; da\u011flarla \u00e7evrili bu vadi, yama\u00e7lar\u0131nda aral\u0131kl\u0131 olarak palisatlarla \u00e7evrili ve nadiren be\u015f veya alt\u0131 evden fazla olan yerle\u015fim yerleriyle doluydu. K\u0131rsal alan olduk\u00e7a iyi ekilmi\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu ve hatta ormanlar\u0131n ortas\u0131nda ate\u015fle a\u00e7\u0131lan ve bu\u011fday ekilen tarlalar vard\u0131. Kuzeydeki manzara, Kafkasya’n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olan uzun bir da\u011f silsilesiyle s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r; burada \u00c7apsuklar ya\u015far. Deniz k\u0131y\u0131s\u0131ndan yakla\u015f\u0131k bir fersah uzakta, vadi geni\u015fler ve nehir, ya\u011fmur mevsiminde her iki tarafta da yata\u011f\u0131n\u0131 \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde geni\u015fletmi\u015f gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcr.<\/p>\n Yakla\u015f\u0131k \u00fc\u00e7 fersah yol ald\u0131ktan sonra, \u0130ndar-O\u011flu’nun evinde attan indik. O\u011flu Nogay ile birlikte bizi avlunun giri\u015finde kar\u015f\u0131lad\u0131 ve bizi yabanc\u0131lar i\u00e7in ayr\u0131lm\u0131\u015f odaya g\u00f6t\u00fcrd\u00fc. Duvarlar k\u0131l\u0131\u00e7lar, han\u00e7erler, yaylar, oklar, tabancalar, t\u00fcfekler, mi\u011fferler ve birka\u00e7 z\u0131rhla s\u00fcslenmi\u015fti. Silahlar\u0131m\u0131z\u0131 i\u00e7eri girerken b\u0131rakt\u0131k; sonra bizi oturttular. Prensler ve di\u011fer \u00c7erkesler ayakta durdu. \u00c7e\u015fitli sohbetlerin ard\u0131ndan, ellerimizi y\u0131kamak i\u00e7in su getirdiler ve k\u0131sa s\u00fcre sonra yemek, \u00fczerinde yemeklerin bulundu\u011fu yakla\u015f\u0131k on be\u015f k\u00fc\u00e7\u00fck masa \u00fczerinde servis edildi. Pilot ve iki komisyoncumla birlikte yemek yedim; onlar\u0131 \u00c7erkes gelene\u011fine ra\u011fmen bizimle masaya oturmaya davet ettim, \u00e7\u00fcnk\u00fc onlar \u0130ndar-O\u011flu’nun evinin bir par\u00e7as\u0131 say\u0131l\u0131yordu. Prens’e, onunla yemek yiyememekten ne kadar \u00fcz\u00fcnt\u00fc duydu\u011fumu s\u00f6ylemesini rica ettim; bana bunun protokolden kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131, ancak yak\u0131nda ailesinin bir par\u00e7as\u0131 olarak kabul edilece\u011fimi ve o zaman benimle daha \u00f6zg\u00fcrce davranabilece\u011fini s\u00f6yledi. Ona, bana ilham verdi\u011fi samimiyete inanmas\u0131n\u0131 ve beni \u015fu andan itibaren kendi o\u011flu olarak g\u00f6rmesini rica ettim. Birbirimizin sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na birka\u00e7 kadeh rak\u0131 i\u00e7tik ve sofradan kald\u0131r\u0131lan yemekler getirildi.<\/p>\n \u00d6\u011fleden sonra, e\u015fine sayg\u0131lar\u0131m\u0131 sunmak i\u00e7in izin istedim; kabul etti ve haz\u0131rlanana kadar bizi bekletti. Ev, daha \u00f6nce g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm di\u011fer evler gibi, ah\u015fap \u00e7itler veya kiri\u015flerden yap\u0131lm\u0131\u015f, kil s\u0131val\u0131 ve samanla \u00f6rt\u00fcl\u00fc bir d\u00fczine evden olu\u015fuyordu. Hi\u00e7birinde birden fazla oda yoktu ve prensin ailesini, soylular\u0131 ve ona hizmet eden vassallar\u0131 bar\u0131nd\u0131r\u0131yordu. Bu yerle\u015fim yeri, olduk\u00e7a zay\u0131f palisatlarla \u00e7evriliydi ve nehrin bir k\u0131vr\u0131m\u0131nda, bir meyve bah\u00e7esi ve m\u0131s\u0131r tarlalar\u0131yla kapl\u0131 bir tepenin ete\u011finde yer al\u0131yordu. Evlerin arkas\u0131ndaki s\u0131k bir k\u00fc\u00e7\u00fck orman, d\u00fc\u015fman bir kabile \u00fclkeye bask\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131nda kad\u0131nlar\u0131, \u00e7ocuklar\u0131 ve hayvanlar\u0131 saklamak i\u00e7in kullan\u0131l\u0131yordu.<\/p>\n Her yerle\u015fim yerinin i\u00e7inde, orada ya\u015fayanlar i\u00e7in gerekli olan her \u015fey \u00fcretilir. Kad\u0131nlar \u00f6zellikle hafif dokunmu\u015f ve flaneli and\u0131ran kuma\u015flar, bourkalar, eyer yast\u0131klar\u0131, keten kuma\u015flar, giysiler, ayakkab\u0131lar, s\u00fcslemeler ve k\u0131l\u0131\u00e7, t\u00fcfek ve tabanca k\u0131l\u0131flar\u0131 yapmakla me\u015fguld\u00fcr. Homeros’un prensesleri gibi, \u00c7erkes prensesleri de bu i\u015flerden muaf de\u011fildir; hatta vassallar\u0131 aras\u0131nda \u00f6ne \u00e7\u0131kmakla gurur duyarlar (1). Erkekler marangozluk, t\u00fcfek montaj\u0131, kur\u015fun d\u00f6kme, olduk\u00e7a iyi barut yapma ve deri tabaklama i\u015fleriyle u\u011fra\u015f\u0131rlar; derileri iki tahta par\u00e7as\u0131 aras\u0131nda ovarak olduk\u00e7a kusurlu bir \u015fekilde tabaklarlar. Demircilik ve kuyumculuk, sadece k\u00fc\u00e7\u00fck bir i\u015f\u00e7i grubuna ait mesleklerdir: demirciler b\u0131\u00e7aklar, baltalar ve \u00e7iviler yaparlar; ok u\u00e7lar\u0131n\u0131n ve kulland\u0131klar\u0131 g\u00fczel han\u00e7erlerin \u00e7o\u011fu, Koumuk adl\u0131 uzak bir halk\u0131n eseridir. Kuyumcular silahlar\u0131, barutluklar\u0131, kemerleri vb. g\u00fcm\u00fc\u015fle s\u00fcslerler. Bu t\u00fcr i\u015flerin m\u00fckemmelli\u011fini, siyah bir asit kullanarak \u00fczerlerinde temsil ettikleri desenlerin g\u00fczelli\u011fini ve do\u011frulu\u011funu hayal etmek zordur. Genellikle t\u00fcfek ve tabanca namlular\u0131n\u0131, k\u0131l\u0131\u00e7lar\u0131 onlara T\u00fcrkler getirir ve onlar da kendi tarzlar\u0131nda monte ederler. Bir\u00e7o\u011fu Avrupa yap\u0131m\u0131 olan bu silahlardan g\u00f6rd\u00fcm; \u00f6zellikle k\u0131l\u0131\u00e7lar\u0131n \u00e7o\u011fu Venedik veya Cenova yap\u0131m\u0131d\u0131r. Ticaretin yan\u0131 s\u0131ra, \u00e7o\u011funlukla mezarlarda bulunan \u00e7ok eski silahlara da sahiptirler; geni\u015fliklerinin genellikle \u00fc\u00e7te bir oran\u0131nda azalmas\u0131ndan, ne kadar s\u00fcredir kullan\u0131ld\u0131klar\u0131n\u0131 anlamak kolayd\u0131r. Mi\u011fferler, z\u0131rhlar ve yaylar \u0130ran ve \u0130stanbul’dan gelir; \u00e7ok az sat\u0131n al\u0131rlar ve sahip olduklar\u0131 silahlar, ailelerde babadan o\u011fula ge\u00e7er ve ana miraslar\u0131n\u0131 olu\u015fturur. San\u0131r\u0131m say\u0131lar\u0131n\u0131 yirmi bin olarak tahmin edebiliriz.<\/p>\n Bir saat sonra prensesin odas\u0131na al\u0131nd\u0131k. Beni takip eden Bay Tausch, kad\u0131nlara kar\u015f\u0131 protokole uymak i\u00e7in onun yapt\u0131\u011f\u0131 her \u015feyi yapmam\u0131 s\u00f6yledi. \u0130\u00e7eri girdi\u011fimizde t\u00fcm kad\u0131nlar aya\u011fa kalkt\u0131; duvar boyunca, onlar\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131ndaki tarafta, yava\u015f ve sayg\u0131l\u0131 ad\u0131mlarla y\u00fcr\u00fcd\u00fck, kollar\u0131m\u0131z\u0131 tamamen sark\u0131tt\u0131k. Onlar\u0131, sa\u011f elimizi aln\u0131m\u0131za g\u00f6t\u00fcrerek ciddi bir tav\u0131rla selamlad\u0131k. Oturdu\u011fumuzda, prensesler kanepeye geri d\u00f6nd\u00fc ve onlar\u0131n yan\u0131nda duran on kadar kad\u0131n ayakta kald\u0131. Yakla\u015f\u0131k 50 ya\u015f\u0131nda olan prenses anne, g\u00fczel ve \u00f6zellikle zeki bir y\u00fcze sahipti. \u00d6nden a\u00e7\u0131k ve g\u00f6\u011f\u00fcsten bele kadar \u00e7engelli, T\u00fcrk ant\u00e9risine (1) benzeyen uzun bir elbise giyiyordu. Ayr\u0131ca \u00e7izgili kuma\u015ftan geni\u015f bir \u015falvar (2) ve v\u00fccudunun bir k\u0131sm\u0131n\u0131 \u00f6rten b\u00fcy\u00fck beyaz bir ba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fc vard\u0131. Sa\u00e7lar\u0131, onlar\u0131 \u00f6rten bir mendilin alt\u0131nda zar zor g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu.<\/p>\n Prenslerin veya silahtarlar\u0131n gen\u00e7 e\u015fleri, sa\u00e7 stillerinde daha \u00f6zenlidir: ba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fcn\u00fcn alt\u0131nda, \u00f6n\u00fcnde k\u00fc\u00e7\u00fck bir deri \u015ferit ve g\u00fcm\u00fc\u015f d\u00fc\u011fmelerle s\u00fcslenmi\u015f k\u0131rm\u0131z\u0131 bir takke giyerler (3), bu onlara \u00e7ok yak\u0131\u015f\u0131r (4) ve sa\u00e7lar\u0131n\u0131 uzun \u00f6rg\u00fcler halinde b\u0131rak\u0131rlar. \u0130ndar-O\u011flu’nun k\u0131zlar\u0131n\u0131n b\u00fcstleri ola\u011fan\u00fcst\u00fc derecede s\u0131k\u0131yd\u0131 ve ant\u00e9risleri boyundan itibaren g\u00fcm\u00fc\u015f plakalarla \u00e7engellenmi\u015fti. Belinde, ayn\u0131 metalden yap\u0131lm\u0131\u015f bir\u00e7ok muska as\u0131l\u0131yd\u0131; ba\u015fl\u0131klar\u0131n\u0131n \u015fekli ho\u015f de\u011fildi; alt\u0131 farkl\u0131 renkte kuma\u015f \u015feridi, kavun dilimleri gibi kesilmi\u015fti ve diki\u015fleri \u00f6rtecek \u015fekilde d\u00fczenlenmi\u015f birka\u00e7 s\u00fcsleme vard\u0131. Daha d\u00fc\u015f\u00fck r\u00fctbeli k\u0131zlar tamamen yuvarlak ve d\u00fcz ba\u015fl\u0131klar giyiyordu. \u0130ki gen\u00e7 prenses g\u00fczel olmasa da, y\u00fczleri bana \u00e7ok ho\u015f g\u00f6r\u00fcnd\u00fc, b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn ad\u0131 Cvocha, k\u00fc\u00e7\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn ise Tchap\u015fine idi. Bu iki ismin anlam\u0131n\u0131 unuttum, yeni do\u011fanlara verilen t\u00fcm isimlerin bir anlam\u0131 vard\u0131r; biri “Aslan Bak\u0131\u015f\u0131”, di\u011feri “Ceylan Beli” ad\u0131nda iki kad\u0131n g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcm.<\/p>\n \u0130lk selamla\u015fmalardan sonra, prenses bana \u00fclkelerini g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcmde neler hissetti\u011fimi sordu; o\u011flu \u0130slam-Geri’nin s\u0131k s\u0131k kendi \u00fclkelerinin fakir oldu\u011funu ve bizim \u00fclkemizdeki t\u00fcm rahatl\u0131klardan yoksun oldu\u011funu anlatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi. Yukar\u0131da da belirtti\u011fim gibi, bu gen\u00e7 adam 1811’de K\u0131r\u0131m’a gitmi\u015fti. “Oraya tekrar gitmesini istiyorum,” dedi, “o zaman yolculu\u011fundan yararlanmak i\u00e7in \u00e7ok gen\u00e7ti ve hasat ve ot bi\u00e7me i\u015fleri bitti\u011finde onu size emanet edece\u011fim. Onu ancak bilgelik kazand\u0131\u011f\u0131nda geri getirin; ancak orada kalmas\u0131ndan korkuyorum,” diye g\u00fcl\u00fcmseyerek ekledi, “\u00e7\u00fcnk\u00fc kad\u0131nlar\u0131n\u0131z\u0131n g\u00fczelli\u011fini o kadar \u00e7ok \u00f6vd\u00fc ki! Peki siz bizimkileri nas\u0131l buldunuz?” Bu f\u0131rsat\u0131 k\u0131zlar\u0131na iltifat etmek i\u00e7in kullanmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m, \u00e7\u00fcnk\u00fc g\u00fczel cinsiyetin \u00c7erkesya’da da ba\u015fka yerlerde oldu\u011fu kadar hassas oldu\u011funa inan\u0131yordum ve onlara \u00c7erkes kad\u0131nlar\u0131n\u0131n bizim \u00fclkemizdeki \u00fcn\u00fcnden bahsetti\u011fimde \u015fa\u015f\u0131rd\u0131.<\/p>\n Bay Tausch bu konu\u015fma s\u0131ras\u0131nda gen\u00e7 prenseslerden birine yakla\u015fm\u0131\u015f ve ona kay\u0131ts\u0131zca yaslan\u0131yordu. Bu beni \u015fa\u015f\u0131rtt\u0131 ve ona her \u015feyde onu taklit etmem gerekti\u011fini hat\u0131rlatt\u0131m. G\u00f6zlemime, yak\u0131nda benim de ayn\u0131s\u0131n\u0131 yapabilece\u011fimi s\u00f6yleyerek yan\u0131t verdi. Ger\u00e7ekten de bu \u00fclkenin k\u0131zlar\u0131yla \u00e7ok \u00f6zg\u00fcrce davran\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 fark ettim. Farkl\u0131 \u015feyler hakk\u0131nda biraz daha konu\u015ftuk ve sonunda bu han\u0131mlardan ayr\u0131ld\u0131k. Prenses anne, dostluk i\u015fareti olarak bana elini uzatt\u0131 ve bana iyi bir yolculuk diledi.<\/p>\n Ertesi g\u00fcn yelken a\u00e7maya haz\u0131r olaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 s\u00f6yledi\u011fim kocas\u0131, veda etmek i\u00e7in beni g\u00f6rmeye gelece\u011fine s\u00f6z verdi. Bay Tausch, bu ziyaretin \u00e7\u0131kar ama\u00e7l\u0131 oldu\u011funu ve ona birka\u00e7 hediye haz\u0131rlamam gerekti\u011fini s\u00f6yledi. Prens ayr\u0131ca ondan benden barut, bir top kunda\u011f\u0131, birka\u00e7 bardak, tabak, \u015feker, kahve ve al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 \u00e7ay istemesini rica etmi\u015fti.<\/p>\n \u00c7erkesler, ho\u015flar\u0131na giden \u015feyleri istemekten \u00e7ekinmezler ve onlar\u0131 reddetmek g\u00fcl\u00fcn\u00e7 olur, \u00e7\u00fcnk\u00fc onlar\u0131n sahip olduklar\u0131n\u0131 isteme hakk\u0131na da sahipsiniz.<\/p>\n Bu gelenek, bazen sefalet, tembellik ve a\u00e7g\u00f6zl\u00fcl\u00fck nedeniyle bir t\u00fcr dilencili\u011fe d\u00f6n\u00fc\u015fse de, \u00c7erkesler taraf\u0131ndan dostluk hediyeleri veya iki ki\u015finin birbirini ho\u015f bir \u015fekilde hat\u0131rlamas\u0131 i\u00e7in yap\u0131lan hat\u0131ra al\u0131\u015fveri\u015fi olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcr (4). Do\u011fal olarak, eksik olduklar\u0131 daha fazla nesneyi g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne seren yabanc\u0131lara kar\u015f\u0131 bu t\u00fcr bir sayg\u0131 g\u00f6sterirler. \u0130ki seyahatim boyunca s\u00fcrekli olarak arkada\u015f olduklar\u0131n\u0131 ilan edip ard\u0131ndan benden bir hediye isteme hakk\u0131na sahip olmak isteyen bir s\u00fcr\u00fc insan taraf\u0131ndan rahats\u0131z edildim; guletin kamaras\u0131ndaki e\u015fyalar\u0131m\u0131n ve mobilyalar\u0131m\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131 ald\u0131lar.<\/p>\n Bu g\u00fcn\u00fcn ard\u0131ndan, az \u00f6nce g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm \u00c7erkes kad\u0131nlar\u0131n\u0131n bende b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 izlenim sorulacakt\u0131r. E\u011fer Do\u011fu’nun bu kadar \u00f6v\u00fclen g\u00fczelliklerini \u00fclkelerine var\u0131r varmaz yarg\u0131lamaya \u00e7al\u0131\u015fsayd\u0131m, tarafs\u0131z bir \u015fekilde yapmak benim i\u00e7in zor olurdu; Avrupa’da sahip olduklar\u0131 \u00fcn ve \u015f\u00f6valye ruhunu \u00e7a\u011fr\u0131\u015ft\u0131ran bir \u00fclkenin manzaras\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda heyecanlanm\u0131\u015f hayal g\u00fcc\u00fcm beni yan\u0131ltabilirdi; ancak isimlerine a\u015fina olduktan ve onlar\u0131 inceleme f\u0131rsat\u0131 bulduktan sonra, Avrupal\u0131 kad\u0131nlar\u0131m\u0131za hi\u00e7bir \u015fekilde boyun e\u011fmediklerini s\u00f6yleyebilirim.<\/p>\n Bu portreden sonra, ki\u015fi ho\u015f bir izlenim edinebilir, ancak itiraf etmem gereken bir \u015fey bu \u00e7ekicili\u011fi bozacakt\u0131r: B\u00fct\u00fcn \u00c7erkes kad\u0131nlar\u0131nda uyuz vard\u0131r! Ancak bu \u00e7ok hafif bir t\u00fcrd\u00fcr ve buna “prens uyuzu” denir. Ger\u00e7ekten de \u00f6yle olmal\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc iki yaz seyahati boyunca, s\u0131k s\u0131k bu g\u00fczel uyuzlu kad\u0131nlar\u0131n ellerini tuttum, ancak bu hastal\u0131\u011fa yakalanmad\u0131m. Bunun neden kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilmiyorum, t\u00fcm \u00c7erkeslerde var ve K\u0131r\u0131m’da Tatarlarda da g\u00f6rd\u00fcm, ancak daha az yayg\u0131n. \u0130lk ba\u015fta bana tiksinti verdi; ancak sonunda o kadar al\u0131\u015ft\u0131m ki art\u0131k dikkat etmez oldum. Al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n bu etkisine ra\u011fmen, T\u00fcrklerin \u00c7erkes k\u00f6lelerini haremlere sokmadan \u00f6nce iyile\u015ftirdiklerine inanmak gerekir. Onlar\u0131n bak\u0131mlar\u0131 da bu kad\u0131nlar\u0131 g\u00fczelle\u015ftirmede b\u00fcy\u00fck rol oynuyor olmal\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc her yerde, \u00e7ok az g\u00fczellik, \u00fclkelerinde kad\u0131nlar\u0131n maruz kald\u0131\u011f\u0131 i\u015flere ve ya\u015fam tarz\u0131na dayanabilirdi. Bunun bir \u00f6rne\u011fini vermek yeterli olacakt\u0131r: Bir g\u00fcn Bay Tausch’a ma\u011fazalar\u0131n yeniden s\u0131vaya ihtiyac\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yledim. Bu gen\u00e7 adam, t\u00fcm \u00c7erkes safiyetiyle, bunu prenseslere s\u00f6yleyece\u011fini, onlar\u0131n bunu zaten kendilerinin yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve yeniden yapmaktan memnuniyet duyacaklar\u0131n\u0131 s\u00f6yledi. Kendinize, sevgili okuyucu, g\u00fc\u00e7l\u00fc prenseslerin, uyuzlu elleriyle bir t\u00fcccar\u0131n ma\u011fazalar\u0131n\u0131 \u00e7amurla s\u0131vad\u0131klar\u0131n\u0131 hayal edin ve bunun fazlas\u0131yla Homerik oldu\u011funu birlikte itiraf edelim.<\/p>\n 22 May\u0131s. \u2014 Sabahleyin bize bir \u00f6k\u00fcz hediye eden Indar-Oglou, \u00f6\u011fleden sonra bir saatte, yan\u0131nda birka\u00e7 prensle birlikte bizi ziyarete geldi. Onun, \u00f6zellikle hem\u015fehrilerinin \u00f6n\u00fcnde, ayr\u0131cal\u0131k i\u015faretlerine \u00e7ok \u00f6nem verdi\u011fini biliyordum ve ona birka\u00e7 top at\u0131\u015f\u0131yla selam verdim, bu onu \u00e7ok memnun etti. Ona verdi\u011fimiz t\u00fcm zahmetler i\u00e7in minnettarl\u0131\u011f\u0131ma kar\u015f\u0131l\u0131k, hen\u00fcz sadece g\u00f6revini yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131; davran\u0131\u015f\u0131n\u0131n bize ne kadar ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu giderek daha fazla kan\u0131tlayaca\u011f\u0131n\u0131; \u00c7erkeslerin huzursuz ruhunu yat\u0131\u015ft\u0131rmay\u0131, Moudrov meselesini sonu\u00e7land\u0131rmay\u0131 ve nihayet ticaretimize sa\u011flam bir temel vermeyi umdu\u011funu s\u00f6yledi. Benim de elimden geleni yaparak, T\u00fcrklerin k\u0131y\u0131lar\u0131ndaki ticareti ele ge\u00e7irme projemizi en k\u0131sa zamanda ger\u00e7ekle\u015ftirmemi istedi, bu onun hem\u015fehrilerinin iyi niyetini kazanmam\u0131z\u0131 sa\u011flayacakt\u0131. Birka\u00e7 kez onlara iyilik yapma arzusunu g\u00f6steren Bay Scassi’nin, Anapa Pa\u015fas\u0131’n\u0131n savunmas\u0131yla bize sundu\u011fu bu f\u0131rsat\u0131 hemen de\u011ferlendirece\u011finden hi\u00e7 \u015f\u00fcphesi yoktu. \u00c7ok ihtiya\u00e7 duyduklar\u0131 ketenler, bak\u0131r e\u015fyalar ve her t\u00fcrl\u00fc kuma\u015f, y\u00fck\u00fcm\u00fcz\u00fcn b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131 olu\u015fturmal\u0131yd\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc tuzlar\u0131 uzun s\u00fcre yetecek kadard\u0131. Bana, d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmde birlikte gidip oraya da mal g\u00f6t\u00fcrece\u011fimiz Ub\u0131h k\u0131y\u0131s\u0131ndaki Soub\u00e8che \u00e7evresindeki birka\u00e7 prensle tan\u0131\u015ft\u0131raca\u011f\u0131na s\u00f6z verdi. Ona, o zamana kadar hen\u00fcz hi\u00e7bir \u015feye giri\u015fmemi\u015f olan in\u015faat kerestesi kesimi i\u00e7in g\u00f6revlendirilen marangozlar\u0131 tavsiye ettim ve o da ayr\u0131l\u0131\u015f\u0131mdan hemen sonra onlar\u0131, k\u0131y\u0131ya en yak\u0131n ve kerestelerin ta\u015f\u0131nmas\u0131n\u0131n daha az zor olaca\u011f\u0131 ormanlara g\u00f6t\u00fcrece\u011fine s\u00f6z verdi.<\/p>\n Ertesi g\u00fcn \u00f6\u011fleden sonraya kadar yelken a\u00e7amayaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 \u00f6\u011frenince, beni tekrar ziyaret edece\u011fine s\u00f6z verdi ve bana g\u00fcm\u00fc\u015ften g\u00fczel bir kemer hediye etti.<\/p>\n Ak\u015famleyin, y\u00fck\u00fcm\u00fcz\u00fcn gemiye y\u00fcklenmesi tamamland\u0131; y\u00fck, f\u0131\u00e7\u0131 tahtas\u0131 ve birka\u00e7 g\u00fczel ard\u0131\u00e7 kerestesinden olu\u015fuyordu.<\/p>\n 23 May\u0131s. \u2014 Prens, sabah saat 8 civar\u0131nda beni karaya \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131; projelerimizden yine en canl\u0131 ilgiyle bahsetti ve Rusya’da g\u00f6rd\u00fcklerimi anlatmam\u0131, b\u00f6ylece onun \u00fclkesiyle ili\u015fkilerimizin refah\u0131n\u0131 sa\u011flaman\u0131n yollar\u0131n\u0131 bulmam\u0131z\u0131 istedi. Bana \u00e7e\u015fitli g\u00f6revler verdi ve bize hakaret edilmesini \u00f6nlemek i\u00e7in bize verdi\u011fi \u00fc\u00e7 adama birka\u00e7 hediye g\u00f6t\u00fcrmemi \u00f6zellikle tavsiye etti; bunlardan biri en b\u00fcy\u00fck itibara sahipti. Prensin beni b\u0131rakmas\u0131 zordu; her zaman nazik bir \u015fey onu al\u0131koyuyordu, \u00f6\u011fleden sonra tekrar geldi ve nihayet son vedala\u015fmalar\u0131m\u0131z\u0131 yapt\u0131k. Hizmetlerini \u00f6d\u00fcllendirdi\u011fim adam\u0131ndan biri, k\u0131z karde\u015finin benim i\u00e7in i\u015fledi\u011fi bir hediye s\u00f6z\u00fc vermi\u015fti; haz\u0131r olmadan gitmemi g\u00f6rmekten \u00fcz\u00fcnt\u00fc duyarak, bana kemerini f\u0131rlatt\u0131 ve “Al, dostlar\u0131n\u0131 unutma Adigey!” dedi. Ak\u015fam saat 5’te, g\u00fcneydo\u011fudan hafif bir r\u00fczgarla, gitmem emredilen Theodosia liman\u0131na do\u011fru yola \u00e7\u0131kt\u0131m.<\/p>\n 24 May\u0131s. \u2014 R\u00fczgar b\u00fct\u00fcn g\u00fcn bize engel oldu ve ak\u015fam saat 8’de kendimizi Taman k\u0131y\u0131s\u0131ndan 27-30 mil uzakta tahmin ettik. 26 May\u0131s sabah\u0131 saat 4’te kendimizi Opouk Burnu hizas\u0131nda bulduk. R\u00fczgar giderek art\u0131yordu, bu y\u00fczden Takil Burnu’nun korunakl\u0131 taraf\u0131na demir atmaya karar verdim ve r\u00fczgar\u0131 arkama alarak oraya ula\u015ft\u0131m; ancak orada da r\u00fczgar h\u00e2l\u00e2 \u00e7ok kuvvetliydi ve Ker\u00e7 karantina b\u00f6lgesine kadar gitmeye karar verdim, \u00f6\u011fle vakti oraya demir att\u0131m.<\/p>\n \u00c7erkesya’daki durumumuz ve bu durumu iyile\u015ftirmek ve \u00fclkeye n\u00fcfuz etmek i\u00e7in en etkili olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm \u00f6nlemler hakk\u0131nda hemen bir rapor g\u00f6nderdim. Bana gerekli g\u00f6r\u00fcnen ger\u00e7eklerin dilini kulland\u0131m. Bir ay s\u00fcren ve \u00e7e\u015fitli s\u0131k\u0131nt\u0131lara maruz kald\u0131\u011f\u0131m Amb\u00e9laki’deki ikametimin t\u00fcm detaylar\u0131na girmek gereksiz. Tuzdan olu\u015fan bir y\u00fckle yeniden yola \u00e7\u0131kmak zorunda kald\u0131m ve Indar-Oglou’nun kendisi ve bizi o kadar asilce savunan ve kurulu\u015fumuzu tam bir y\u0131k\u0131mdan koruyan adamlar\u0131 i\u00e7in istedi\u011fi hediyeleri de g\u00f6t\u00fcrme memnuniyetini ya\u015fayamad\u0131m.<\/p>\n Do\u011fas\u0131 gere\u011fi tutkulu bir ruha, canl\u0131 bir hayal g\u00fcc\u00fcne ve parlamaya y\u00f6nelik \u015fiddetli bir arzuya sahip olan Madam E**, s\u0131kl\u0131kla kad\u0131nlar i\u00e7in zararl\u0131 olan bu \u00f6zellikleriyle, \u00c7erkesya’ya bir seyahat yapma karar\u0131 ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 bana bildirdi. Kendisine iyi bir \u015fekilde kar\u015f\u0131lanaca\u011f\u0131na ikna olmama ra\u011fmen, yasalar\u0131 olmayan ve neredeyse liderlerden yoksun bir \u00fclkede; yabanc\u0131y\u0131 maruz kald\u0131\u011f\u0131 t\u00fcm felaketlerden sadece misafirperverlik fikrinin koruyabildi\u011fi barbar bir halk\u0131n aras\u0131nda kar\u015f\u0131la\u015faca\u011f\u0131 riskleri anlatt\u0131m. T\u00fcm g\u00f6zlemlerime direndi, hatta teslim olmaktan uzak durdu. Ona a\u015f\u0131lamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m korkular, tamamen onu ba\u015ftan \u00e7\u0131karan binlerce romantik fikre yol a\u00e7t\u0131 ve benim iste\u011fime ra\u011fmen gen\u00e7 bir Rus hizmet\u00e7iyle birlikte yola \u00e7\u0131kt\u0131.<\/p>\n 30 Haziran’da \u00f6\u011fleden sonra saat 3’te g\u00fcneydo\u011fudan hafif bir r\u00fczgarla yeniden yelken a\u00e7t\u0131m. Prens Atioukhai’nin topraklar\u0131nda bir yerle\u015fim yeri kurmay\u0131 planl\u0131yordum ve bu ama\u00e7la 2 Temmuz’da Gelencik’e demir att\u0131m.<\/p>\n Prens Atioukhai beni hemen g\u00f6rmeye davet etti: Beni \u00e7ok nazik bir \u015fekilde kar\u015f\u0131lad\u0131 ve Bay Tausch’a d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc bildirmek i\u00e7in adamlar\u0131ndan birini teklif etti, bunu kabul ettim. Anapa’dan P\u015fiate’ye giden, Moudrov ve dokuz ya\u015f\u0131ndaki en k\u00fc\u00e7\u00fck o\u011fluyla birlikte olan Prens Mehmet ile kar\u015f\u0131la\u015fmam, tam gemime d\u00f6nmek \u00fczereyken beni ho\u015f bir \u015fekilde \u015fa\u015f\u0131rtt\u0131. Y\u00fck\u00fcm\u00fcz\u00fcn i\u00e7eri\u011fini hemen \u00f6\u011frenmek istedi ve bundan ho\u015flanmad\u0131. “Tuz ve hep tuz,” dedi bana, “da\u011flar\u0131m\u0131z\u0131 tuzlamaya yetecek kadar var; ama yine de giyinmek gerekir!”<\/p>\n Madam E**’nin geli\u015fi onu \u00e7ok memnun etti ve bu haberin t\u00fcm ailesine b\u00fcy\u00fck bir sevin\u00e7 ya\u015fataca\u011f\u0131na dair bana g\u00fcvence verdi. Deniz biraz dalgal\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in, geminin hareketinin onu rahats\u0131z edebilece\u011finden korkarak gemime gelme teklifimi kabul etmedi; ancak benden, geceyi ge\u00e7irece\u011fi Prens Atioukhai’nin yan\u0131na \u00e7ay ve \u015feker g\u00f6ndermemi rica etti. Moudrov, i\u015flerimizin durumu hakk\u0131nda konu\u015fmak i\u00e7in benimle ak\u015fam yeme\u011fi yemeye geldi. Kendi durumunun, kar\u0131s\u0131n\u0131n akrabalar\u0131na hen\u00fcz hi\u00e7bir \u00f6deme yapmam\u0131\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen, sakin g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6yledi. Ancak \u00c7erkeslerin, yerle\u015fimimizle ilgili \u015f\u00fcpheleri tam tersine art\u0131yordu. Anapa’daki T\u00fcrkler ona, Tausch ve kendisinin sadece Ruslar\u0131 \u00fclkeye sokman\u0131n yollar\u0131n\u0131 aramakla g\u00f6revli olduklar\u0131n\u0131 ve s\u0131k s\u0131k Bo\u011faz’a yapt\u0131klar\u0131 gezilerin ve memurlarla yapt\u0131klar\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fmelerin bunu kan\u0131tlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemi\u015flerdi.<\/p>\n 3 Temmuz. \u2014 Ertesi g\u00fcn erkenden, Konak’\u0131m\u0131z\u0131n ayr\u0131l\u0131\u015f an\u0131nda onu tekrar g\u00f6rd\u00fcm. Gelencik’te tuz depolamak i\u00e7in haz\u0131rlanm\u0131\u015f bir depo olmad\u0131\u011f\u0131ndan, P\u015fiate’ye do\u011fru yelken a\u00e7mam\u0131 istedi; bunu ona s\u00f6z verdim. Demir almadan \u00f6nce Madam E** karaya \u00e7\u0131kmak istedi; gezintisi s\u0131ras\u0131nda elini uzatan ve “Ho\u015f geldin” diyerek onu g\u00f6\u011fs\u00fcne bast\u0131ran ya\u015fl\u0131 bir \u00c7erkes kad\u0131n\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131. Bu, g\u00f6sterilebilecek en b\u00fcy\u00fck sevgi i\u015faretidir; \u00f6p\u00fcc\u00fck yaln\u0131zca Tamur’a aittir ve bir kad\u0131n\u0131n son l\u00fctuflar\u0131 aras\u0131nda yer al\u0131r, ba\u015fka hi\u00e7bir durumda kullan\u0131lmaz; arkada\u015fl\u0131k bile buna hak kazanamaz.<\/p>\n Atioukhai beni ve Madam E**’yi ak\u015fam yeme\u011fine davet etmi\u015fti, ancak r\u00fczgar uygun oldu\u011fu i\u00e7in bu daveti kabul etmek istemedim ve sabah saat 10’da demir ald\u0131m. Sakinlik ve \u00e7e\u015fitli ters r\u00fczgarlar nedeniyle ancak ertesi g\u00fcn P\u015fiate’ye demir atabildik.<\/p>\n Indar-Oglou, sahip oldu\u011fu tek top olan yar\u0131m librelik bir topu k\u0131y\u0131ya ta\u015f\u0131tm\u0131\u015f ve bana birka\u00e7 at\u0131\u015fla selam vermelerini sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131. O\u011fullar\u0131, Tausch ve birka\u00e7 \u00c7erkes dostumuz, karaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131mda beni kar\u015f\u0131lamaya geldi. Birlikte depolar\u0131 ziyaret ettik ve burada bu\u011fday, \u00e7avdar, m\u0131s\u0131r, s\u0131\u011f\u0131r derileri, ke\u00e7i derileri, tilki ve sansar postlar\u0131 gibi k\u00fc\u00e7\u00fck miktarlarda malzeme buldum. K\u0131y\u0131 boyunca hasat iyi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu ve al\u0131\u015fveri\u015f h\u0131zla yap\u0131l\u0131yordu. Ancak, b\u00f6lge sakinlerine daha fazla temel ihtiya\u00e7 malzemesi sa\u011flayabilmeyi ve daha geni\u015f bir alana yay\u0131lmay\u0131 arzu ederdik.<\/p>\n Bizi b\u00fcy\u00fck bir memnuniyetle kar\u015f\u0131layan marangozlar, ormanlar\u0131 incelemi\u015flerdi ancak \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flayamam\u0131\u015flard\u0131 \u00e7\u00fcnk\u00fc kaliteli kerestelik a\u011fa\u00e7lar Indar-Oglou’nun topraklar\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131ndayd\u0131 ve di\u011fer \u00c7erkesler, Rusya’n\u0131n bu keresteleri onlara sava\u015f a\u00e7mak i\u00e7in kullanaca\u011f\u0131na inand\u0131klar\u0131ndan kesimine izin vermiyorlard\u0131.<\/p>\n Nogay prensleri \u0130slam-Geri, Kospol\u00e8te ve bir di\u011fer arkada\u015flar\u0131 gemiye geldi. Madam E**’yi anneleri ve k\u0131z karde\u015fleri ad\u0131na tebrik ettiler ve onlar\u0131 g\u00f6rmek i\u00e7in denizi ge\u00e7me cesaretini g\u00f6sterdi\u011fi i\u00e7in hayranl\u0131klar\u0131n\u0131 ifade ettiler. Onlar\u0131 Madam E**’nin yan\u0131na oturmaya davet ettim ve bu daveti, bizim \u015f\u00f6valyelerimizin g\u00fczel cinsiyete g\u00f6sterdi\u011fi sayg\u0131yla kabul ettiler. Ak\u015fam saat 6 civar\u0131nda, onlar\u0131 karaya g\u00f6t\u00fcrmek i\u00e7in onlarla birlikte gemiye bindim; ancak ge\u00e7 oldu\u011fu i\u00e7in karaya inmedi\u011fimden hemen ard\u0131ndan botu uzakla\u015ft\u0131rd\u0131m. K\u0131y\u0131dan birka\u00e7 kula\u00e7 uzakla\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, bize bir t\u00fcfek at\u0131\u015f\u0131 yap\u0131ld\u0131 ve kur\u015fun bir tayfa ile benim aramdan ge\u00e7ti. Birka\u00e7 dakika sonra karada bir tart\u0131\u015fma \u00e7\u0131kt\u0131 ve farkl\u0131 sesler aras\u0131nda Nogay ve Tausch’un seslerini tan\u0131d\u0131m. Silah\u0131m\u0131 almay\u0131 ihmal etmi\u015ftim ve silahs\u0131z maceraya at\u0131lmaktan korktu\u011fum i\u00e7in gemiye d\u00f6nd\u00fcm ve sabah\u0131, bu yeni sald\u0131r\u0131 giri\u015fiminin nedenini \u00f6\u011frenmek i\u00e7in sab\u0131rs\u0131zl\u0131kla bekledim.<\/p>\n 5 Temmuz. \u2014 Sabahleyin Bay Tausch bize geldi ve t\u00fcfek at\u0131\u015f\u0131n\u0131n Moudrov’un kay\u0131nbiraderi taraf\u0131ndan yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi. Bu adam, bizden birini \u00f6ld\u00fcrmeye yemin etmi\u015fti. Nogay, onun bu c\u00fcretini pahal\u0131ya \u00f6detmek istemi\u015fti ancak \u00e7evredekiler onu Nogay’\u0131n elinden \u00e7ekip alarak engelledi.<\/p>\n Prens Mehmet beni karada bekliyordu; her zamanki gibi bana iyilikle kar\u015f\u0131lad\u0131. Ona Bay Scassi’den bir mektup verdim; ancak bana verdi\u011fi mektubu yazan Neukheupche Vadisi’ndeki yaz\u0131c\u0131n\u0131n gelip mektubu okumas\u0131n\u0131 beklemek zorunda kald\u0131. Bu s\u0131rada bana mektubun i\u00e7eri\u011fini ve K\u0131r\u0131m’da neler yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131 sordu. Sadece gelece\u011fe dair vaatler onu tatmin etmedi ve bu konu\u015fman\u0131n ard\u0131ndan, planlanan Soub\u00e8che \u00e7evresindeki seyahatin hen\u00fcz ger\u00e7ekle\u015femeyece\u011fini \u00fcz\u00fclerek g\u00f6rd\u00fcm.<\/p>\n 6 Temmuz. \u2014 Sabah saat 8’de Bay Tausch, prensin k\u0131zlar\u0131n\u0131n Madam E**’yi ziyaret etmek niyetiyle geldiklerini haber verdi. Yanlar\u0131nda her iki cinsiyetten de \u00e7ok say\u0131da ki\u015fi vard\u0131 ve aralar\u0131nda Djantine ad\u0131nda gen\u00e7 bir \u00c7apsugh prensesi dikkat \u00e7ekiyordu. Onlar\u0131 depolar\u0131m\u0131za biti\u015fik bir evde bulduk ve yol boyunca bir\u00e7ok insanla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131k. Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131m\u0131n durumunu sorduktan sonra, s\u00f6z\u00fcm\u00fc tutma konusundaki sadakatim i\u00e7in beni tebrik ettiler ve yan\u0131mda bir kad\u0131n getirerek onlara b\u00fcy\u00fck bir mutluluk ya\u015fatt\u0131\u011f\u0131m\u0131 s\u00f6ylediler. \u015eiddetli bir r\u00fczgar denizi \u00e7ok dalgaland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bu han\u0131mlar\u0131 gemiye getirmek m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131; bunun yerine beni Madam E**’yi al\u0131p onlar\u0131n evine getirmeye ikna ettiler.<\/p>\n Bay Tausch, birka\u00e7 \u00c7erkes ve aralar\u0131nda Kaspol\u00e8te’nin atal\u0131\u011f\u0131 da olan bir grup benimle geldi. Madam E**’ye prenseslerin davetini ilettim ve onlar\u0131n evine gitmeyi kabul etmeyece\u011finden emindim; ancak b\u00fcy\u00fck bir \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131kla, teklifi memnuniyetle kabul etti ve en ufak bir endi\u015fe belirtisi g\u00f6stermeden haz\u0131rland\u0131. Onu komisyoncumuzun eline emanet ettim ve Atal\u0131k’\u0131n tavsiyesi \u00fczerine, onu ta\u015f\u0131yan bot gemiden ayr\u0131l\u0131r ayr\u0131lmaz birka\u00e7 top at\u0131\u015f\u0131 yapt\u0131rd\u0131m. Nehrin a\u011fz\u0131 normalden biraz daha derin oldu\u011fu i\u00e7in bot kolayca yukar\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131. \u00c7evreden ko\u015fu\u015fan bir kalabal\u0131k, nehrin k\u0131y\u0131lar\u0131n\u0131 doldurmu\u015ftu. Madam E** karaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda birka\u00e7 t\u00fcfek ve tabanca at\u0131\u015f\u0131 yap\u0131ld\u0131; ben de bu selamlar\u0131 yan\u0131tlad\u0131m ve k\u0131sa s\u00fcre sonra orman\u0131n yo\u011funlu\u011fu Madam E**’yi g\u00f6zlerimden gizledi.<\/p>\n \u00d6\u011fleden sonra saat 2’de, sabahleyin kuzeye do\u011fru giden bir geminin yelkenli gemimize bir t\u00fcfek mesafesinde demir att\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fck. Gemideki T\u00fcrkler, Trabzon’dan Anapa’ya toilerie y\u00fckl\u00fc bir gemiyle gittiklerini ve r\u00fczgarlar\u0131n ters gitmesi nedeniyle, koruyacak bir Konaklar\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 halde, bizim varl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n verdi\u011fi cesaretle bu limana demir atmaya karar verdiklerini s\u00f6ylediler. K\u0131y\u0131dan su alman\u0131n tehlikeli olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 sordular ve onlara e\u015flik etmeyi teklif ettim; bunu memnuniyetle kabul ettiler. Ak\u015famleyin, karadan esen ve o s\u0131rada d\u00fczenli olarak devam eden r\u00fczgardan faydalanarak yeniden yelken a\u00e7t\u0131lar.<\/p>\n
\nManzaralar, Gelenekler
\nBN 1818<\/em><\/p><\/blockquote>\n![\"\"](\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/07.png\")
<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/08.png\")
<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/09.png\")
<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/10.png\")
<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/11.png\")
<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/12.png\")
<\/p>\n
\n25 May\u0131s. \u2014 B\u00fct\u00fcn g\u00fcn Ker\u00e7 Bo\u011faz\u0131 ile Kuban Bo\u011faz\u0131 aras\u0131nda gidip geldik; \u00f6\u011fleden sonra saat 3’te Takil Burnu’nun g\u00fcneyindeydik. R\u00fczgar olduk\u00e7a sertle\u015fti ve giderek kuvvetlendi; gece boyunca onunla ve \u00e7ok kabar\u0131k bir denizle m\u00fccadele ettim; ancak yelken alan\u0131m\u0131z\u0131n azalmas\u0131ndan kaynaklanan \u00f6nemli s\u00fcr\u00fcklenme nedeniyle bir avantaj elde edemedim.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/13.png\")
<\/p>\n