![\"\"](\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/CERKESYAYA-YOLCULUK-3.Bolum-b.png\")
<\/p>\n<\/p>\n
\u015e\u00f6valye Taitbout de Marigny <\/strong><\/p>\n S. M. Hollanda Krall\u0131\u011f\u0131’n\u0131n Hazinedar\u0131na sunulmu\u015ftur 7 Temmuz. \u2014 Bay Tausch, Madam E**’nin prensesler taraf\u0131ndan kal\u0131\u015f\u0131n\u0131 uzatmas\u0131 i\u00e7in ikna edildi\u011fini ve d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc ertesi g\u00fcne erteledi\u011fini bana bildirmeye geldi. Onun bana anlatt\u0131\u011f\u0131, Madam E**’nin nas\u0131l kar\u015f\u0131land\u0131\u011f\u0131na dair hikaye beni b\u00fcy\u00fcledi ve onu kom\u015fular\u0131n\u0131n korktu\u011fu bu halk\u0131n aras\u0131na getirmi\u015f olmaktan dolay\u0131 kendimle gurur duydum. Daha \u00f6nce hi\u00e7bir Avrupal\u0131 kad\u0131n\u0131n ayak basmad\u0131\u011f\u0131 bu topraklara onu getirmekle do\u011fru bir karar verdi\u011fimi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm. G\u00fczelli\u011finin bunda b\u00fcy\u00fck bir pay\u0131 oldu\u011fu kesindi; \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00c7erkesler, medeniyetin hen\u00fcz \u00e7ok az ilerledi\u011fi veya hi\u00e7 ilerlemedi\u011fi di\u011fer toplumlar gibi, do\u011fal olarak g\u00fczel bir fiziksel g\u00f6r\u00fcn\u00fcme sahip olan ki\u015filere kar\u015f\u0131 kolayca \u00f6nyarg\u0131l\u0131 davran\u0131yorlar.<\/p>\n O g\u00fcn, Prens Mehmet ile birlikte P\u015fiate’de y\u00fck\u00fcm\u00fcz\u00fc bo\u015faltmaya karar verdik ve bu ama\u00e7la yerel halktan birka\u00e7 mavna kiralad\u0131k, b\u00f6ylece ertesi g\u00fcn \u015falopam\u0131zla birlikte \u00e7al\u0131\u015fabilecektik.<\/p>\n K\u0131y\u0131da y\u00fcr\u00fcrken, tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131m bir grup \u00c7erkes’in yan\u0131ndan ge\u00e7tim. Bir a\u011fac\u0131n alt\u0131nda kahvalt\u0131 yap\u0131yorlard\u0131 ve beni davet ederek yemeklerinden bir pay almam\u0131 istediler. Yemekleri k\u00fc\u00e7\u00fck kekler, tuzlanm\u0131\u015f s\u0131\u011f\u0131r ve domuz etinden olu\u015fuyordu. Kabul ettim ve onlarla sohbet etmeye ba\u015flad\u0131m. Anapa \u00e7evresinden geldiklerini ve bir prensin onlardan ald\u0131\u011f\u0131 atlar\u0131 geri almak i\u00e7in \u00c7apsughlar\u0131n yan\u0131na gittiklerini \u00f6\u011frendim. Onlardan ayr\u0131lmak \u00fczereyken, i\u00e7lerinden biri aya\u011fa kalkt\u0131 ve bana elini uzatarak, kendisi ve arkada\u015flar\u0131 i\u00e7in dostlu\u011fumu istedi: “Kendi \u00fclkemde bile bir yabanc\u0131y\u0131m,” dedi bana. “Ailemi veba y\u00fcz\u00fcnden kaybettim. \u00d6ld\u00fckleri ev, e\u015fyalar\u0131yla birlikte yak\u0131ld\u0131 ve tarlalar\u0131m terk edildi. Art\u0131k sadece eski kom\u015fular\u0131m\u0131n koyunlar\u0131n\u0131 ve atlar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyorum. Her \u015feyimi kaybettim; silahlar\u0131m, at\u0131m, eyerim, i\u015fte t\u00fcm varl\u0131\u011f\u0131m bu. Akrabas\u0131z, m\u00fcttefiksiz kald\u0131m ve sonunda baz\u0131 Kazaklar\u0131n korumas\u0131na s\u0131\u011f\u0131nmak zorunda kald\u0131m. Tanr\u0131’ya \u015f\u00fck\u00fcr ki, onlar bana en b\u00fcy\u00fck erdem olan misafirperverli\u011fi g\u00f6steriyorlar. S\u0131rayla onlar benim ev sahibim oluyor, ben de f\u0131rsat bulduk\u00e7a onlar\u0131n savunucusu oluyorum. Sen de bizim karde\u015fimizsin; kolum ve hizmetim senin emrinde!” Tekrar elini uzatt\u0131 ve ayr\u0131ld\u0131k.<\/p>\n 8 Temmuz. \u2014 Madam E**’yi uzun s\u00fcre bekledikten sonra, Bay Tausch onun k\u0131y\u0131ya geldi\u011fini haber vermeye geldi. Onu bir araba i\u00e7inde, \u00c7erkes k\u0131yafetleri giymi\u015f halde, gen\u00e7 prensesler ve Indar-Oglou’nun evinden di\u011fer kad\u0131nlarla birlikte buldum. Ona veda ederken, gitmeden \u00f6nce mutlaka tekrar gelip onlar\u0131 g\u00f6rmeye s\u00f6z vermesini istediler.<\/p>\n Gemiye d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde, hemen Madam E**’den \u00c7erkes ya\u015fam\u0131na dair baz\u0131 detaylar anlatmas\u0131n\u0131 rica ettim. Bana, karaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda prenseslerin onu kar\u015f\u0131lamaya geldi\u011fini ve ellerini uzatarak onu g\u00f6\u011f\u00fcslerine bast\u0131rd\u0131klar\u0131n\u0131, \u00f6nce sa\u011f sonra sol taraflar\u0131n\u0131 g\u00f6stererek selamlad\u0131klar\u0131n\u0131 anlatt\u0131. Onu g\u00f6rmek isteyen say\u0131s\u0131z merakl\u0131 insan etraf\u0131n\u0131 sard\u0131 ve onu \u00f6k\u00fczlerin \u00e7ekti\u011fi bir arabaya bindirdiler. Arabada, Konak’\u0131m\u0131z\u0131n iki k\u0131z\u0131 ve gen\u00e7 \u00c7apsugh prensesiyle birlikte yolculuk ettiler. Di\u011ferleri ise y\u00fcr\u00fcyerek onlar\u0131 takip etti. Yol boyunca bir\u00e7ok aile onun ge\u00e7i\u015fini bekliyordu ve hepsi onu g\u00f6rmekten duyduklar\u0131 memnuniyeti ifade ediyordu.<\/p>\n Indar-Oglou’nun e\u015fi, t\u00fcm tebaas\u0131yla birlikte evlerinin yak\u0131n\u0131nda onu kar\u015f\u0131lamaya geldi. Geleneksel t\u00f6renlerin ard\u0131ndan, onu yabanc\u0131lar i\u00e7in ayr\u0131lan odaya g\u00f6t\u00fcrd\u00fcler. Ak\u015fam yeme\u011fi, geli\u015finin hemen ard\u0131ndan servis edildi ve yemek on iki k\u00fc\u00e7\u00fck masada sunuldu. Ramazan nedeniyle oru\u00e7 tutan prensesler, yemek s\u0131ras\u0131nda et ve ekme\u011fi par\u00e7alayarak lokmalar haz\u0131rlamakla me\u015fguld\u00fcler. Yemekten sonra, ellerini y\u0131kamas\u0131 i\u00e7in su getirdiler ve ayaklar\u0131n\u0131 y\u0131kad\u0131lar; bu, b\u00fcy\u00fck bir sayg\u0131 g\u00f6stergesiydi. G\u00fcn\u00fcn geri kalan\u0131, Madam E**’yi oyunlar ve danslarla e\u011flendirmekle ge\u00e7ti. Ak\u015famleyin gelen Indar-Oglou, onun ailesiyle bu kadar k\u0131sa s\u00fcrede samimi bir ili\u015fki kurmu\u015f olmas\u0131na \u00e7ok sevindi ve evini kendi evi gibi g\u00f6rmesini rica etti. Madam E**’nin baz\u0131 gelenekleri hemen benimsemesi onu \u00e7ok mutlu etti. Onu tam bir \u00c7erkes yapmak istediler ve gece boyunca ona bir k\u0131yafet haz\u0131rlamak i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar.<\/p>\n Madam E**’nin hi\u00e7 ho\u015funa gitmeyen bu geleneklerin ba\u015fl\u0131cas\u0131, bir erkek veya daha ya\u015fl\u0131 bir kad\u0131n, hatta bir hizmetk\u00e2r bile odaya girdi\u011finde aya\u011fa kalkma zorunlulu\u011fuydu. Erkekler de her iki cinsiyet i\u00e7in ayn\u0131 \u015feyi yapmak zorundayd\u0131. Ancak, aya\u011fa kalkt\u0131\u011f\u0131n\u0131z ki\u015fi “tize” (otur) dedi\u011finde oturabiliyordunuz. Bu halk asla bu kural\u0131 \u00e7i\u011fnemezdi ve hatta aile i\u00e7inde bile bu zahmetli gelene\u011fi sad\u0131k bir \u015fekilde uygularlard\u0131.<\/p>\n Kuran’da belirtilen ak\u015fam yeme\u011fi saati, prensin emriyle at\u0131lan bir top at\u0131\u015f\u0131yla t\u00fcm yerle\u015fkede duyuruldu. Madam E**, bu yeme\u011fi gen\u00e7 prenseslerle birlikte yemeyi umuyordu; ancak bu beklentisi bo\u015fa \u00e7\u0131kt\u0131. Bir \u00c7erkes ailesi asla yemek i\u00e7in bir araya gelmezdi; baba ve anne ayr\u0131 ayr\u0131 yer, \u00e7ocuklar ise ya\u015flar\u0131na ve cinsiyetlerine g\u00f6re gruplara ayr\u0131larak yemeklerini uzak bir k\u00f6\u015fede yerlerdi. Madam E**’ye e\u015flik etmek ve onun her t\u00fcrl\u00fc ihtiyac\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamakla g\u00f6revli olan ya\u015fl\u0131 T\u00fcrk k\u00f6lesi Tamarin, ak\u015fam yeme\u011fine ba\u015fkanl\u0131k etti ve ona de\u011ferli battaniyelerle s\u00fcslenmi\u015f g\u00f6rkemli bir yatak haz\u0131rlad\u0131. Bu kad\u0131n, gen\u00e7li\u011finde Indar-Oglou taraf\u0131ndan sevilmi\u015f ve g\u00fczelli\u011fi nedeniyle ona pahal\u0131ya mal olmu\u015ftu. Daha sonra evin kahyas\u0131 unvan\u0131n\u0131 kazand\u0131 ve bug\u00fcn t\u00fcm ailenin sayg\u0131s\u0131n\u0131 kazanm\u0131\u015f durumda. Gvacha, Madam E** ile ayn\u0131 yata\u011f\u0131 payla\u015ft\u0131 ve onun uykusunu bozacak hi\u00e7bir \u015fey olmamas\u0131 i\u00e7in b\u00fct\u00fcn gece n\u00f6bet tuttu.<\/p>\n Ertesi g\u00fcn, Madam E** \u00c7erkes k\u0131yafetleri giydi ve prenses annesi, bu vesileyle ona getirilen hediyelere kar\u015f\u0131l\u0131k olarak birka\u00e7 hediye verdi. Bu hediyeler, g\u00fcm\u00fc\u015f tokalar ve evli kad\u0131nlar\u0131n ba\u015fl\u0131klar\u0131n\u0131n \u00f6n k\u0131sm\u0131n\u0131 s\u00fcslemek i\u00e7in kullan\u0131lan k\u00fc\u00e7\u00fck d\u00fc\u011fmelerden olu\u015fuyordu.<\/p>\n Konak’ta kald\u0131\u011f\u0131 s\u00fcre boyunca, bu halk\u0131n ne kadar huzursuz bir ya\u015fam s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6steren bir olay ya\u015fand\u0131 ve bu olay\u0131n sonu\u00e7lar\u0131, Madam E**’nin gemiye d\u00f6nmesi konusunda \u0131srarc\u0131 olmam\u0131 hakl\u0131 \u00e7\u0131kard\u0131.<\/p>\n Daha \u00f6nce de belirtti\u011fim gibi, h\u0131rs\u0131zl\u0131k baz\u0131 durumlarda yasakt\u0131r, \u00f6zellikle de iki prens birbirlerinin m\u00fclklerine sayg\u0131 g\u00f6stermeye yemin ettiklerinde. Konak’\u0131m\u0131z, bir \u00c7apsugh prensiyle b\u00f6yle bir anla\u015fma yapt\u0131\u011f\u0131na g\u00fcvenerek, bir hizmetk\u00e2r\u0131n\u0131 baz\u0131 i\u015fler i\u00e7in onun yan\u0131na g\u00f6ndermi\u015fti. Ancak \u00c7apsugh prensi, s\u00f6z\u00fcn\u00fc tutmayarak bu hizmetk\u00e2r\u0131 k\u00f6le yapt\u0131. Birka\u00e7 g\u00fcn sonra, bu prensin karde\u015fi, Indar-Oglou’nun yerle\u015fkesine yak\u0131n bir tarladan ge\u00e7erken, orada \u00e7ift s\u00fcren bir adam, ona arkada\u015f\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131na gelenleri bilmiyormu\u015f gibi yaparak onu evine davet etti ve orada tutsak ald\u0131. Bu haber k\u0131sa s\u00fcrede yay\u0131ld\u0131 ve her iki taraftan temsilciler g\u00f6nderildi, ancak iki prensi uzla\u015ft\u0131rmay\u0131 ba\u015faramad\u0131lar. Bu durum, Rusya’n\u0131n \u00c7erkeslerin kendi aralar\u0131nda yapt\u0131klar\u0131 bu k\u00fc\u00e7\u00fck sava\u015flardan faydalanarak baz\u0131 prenslerle ittifak kurmas\u0131 i\u00e7in uygun bir f\u0131rsat olabilirdi.<\/p>\n 14 Temmuz. \u2014 Sabahleyin, \u00f6zellikle de terc\u00fcmanlar\u0131m\u0131z\u0131n olmamas\u0131 ve gemide \u00c7erkes\u00e7e bilen kimsenin bulunmamas\u0131 nedeniyle daha da zorlay\u0131c\u0131 olan yanl\u0131\u015f bir alarm ya\u015fad\u0131k.<\/p>\n Daha \u00f6nce bahsetti\u011fim d\u00fc\u015fmanlar\u0131m\u0131z\u0131n mavnas\u0131, nehirden \u00e7\u0131kt\u0131 ve bize do\u011fru, i\u00e7i insan dolu bir \u015fekilde ilerledi. Bunu g\u00f6r\u00fcr g\u00f6rmez, hemen silahlar\u0131m\u0131z\u0131 g\u00fcverteye \u00e7\u0131kard\u0131m ve k\u0131y\u0131da toplanan taraftarlar\u0131m\u0131z, \u00e7\u0131\u011fl\u0131klar\u0131yla bizi sava\u015fmaya te\u015fvik ediyor gibiydi. Ancak, b\u00f6yle bir olay\u0131n ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak yol a\u00e7aca\u011f\u0131 talihsiz sonu\u00e7lardan korktu\u011fum i\u00e7in, onlara do\u011frultulmu\u015f ve \u015farapnelle dolu topu ate\u015flemekte teredd\u00fct ediyordum. Tam onlar\u0131n gemimizin k\u0131\u00e7 taraf\u0131na yana\u015fmak \u00fczere olduklar\u0131n\u0131 ve d\u00fc\u015fmanca niyetler ta\u015f\u0131d\u0131klar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp ate\u015f etmeye karar verecekken, Indar-Oglou’nun akrabas\u0131 olan gen\u00e7 bir prens, tam o s\u0131rada aralar\u0131nda beliriverdi ve beni selamlad\u0131. Bu, korkular\u0131m\u0131 da\u011f\u0131tt\u0131 ve onlar\u0131n yakla\u015fmas\u0131na izin vermekte art\u0131k teredd\u00fct etmedim. Birka\u00e7\u0131 gemiye \u00e7\u0131kt\u0131 ve silahlar\u0131m\u0131z\u0131 g\u00f6r\u00fcnce \u015fa\u015f\u0131rd\u0131lar. Belki de bu, bir daha ciddi bir giri\u015fimde bulunmalar\u0131n\u0131 engelleyen \u015fey oldu. G\u00fcneye do\u011fru yolculuklar\u0131na devam ederek gen\u00e7 prensi yelkenlide b\u0131rakt\u0131lar. Haz\u0131rl\u0131klar\u0131m\u0131zdan haberdar olduklar\u0131 i\u00e7in, bizim yan\u0131m\u0131zdan daha g\u00fcvenli bir \u015fekilde ge\u00e7mek amac\u0131yla onlar\u0131 mavnalar\u0131na binmeye ikna etmi\u015flerdi.<\/p>\n Bay Tausch, \u00c7apsughlar\u0131n sald\u0131r\u0131s\u0131na tan\u0131k olmu\u015ftu ve bize gelerek yakla\u015f\u0131k 200 ki\u015filik bir grubun sava\u015fmadan geri \u00e7ekildi\u011fini, meseleyi ulusal bir meclisin karar\u0131na b\u0131rakt\u0131klar\u0131n\u0131 bildirdi. Genellikle t\u00fcm anla\u015fmazl\u0131klar\u0131 bu \u015fekilde sonu\u00e7lan\u0131r, ancak bu t\u00fcr durumlar her zaman b\u00fcy\u00fck bir askeri haz\u0131rl\u0131kla ba\u015flar. Asilzadeler ve hizmetk\u00e2rlar, d\u00fc\u015fmanlar\u0131n hareketini duyurmakla g\u00f6revli bir adam\u0131n t\u00fcm b\u00f6lgede d\u00f6rtnala ko\u015farak yayd\u0131\u011f\u0131 haber \u00fczerine silahlan\u0131r ve prensin etraf\u0131nda toplanmak \u00fczere evlerinden \u00e7\u0131karlar. Prens onlara \u00f6nderlik eder, ancak iki taraf en \u015fiddetli \u015fekilde \u00e7arp\u0131\u015fmak \u00fczereyken, tarafs\u0131z ki\u015filer arabulucu olarak devreye girer ve her \u015fey birka\u00e7 t\u00fcfek veya tabanca at\u0131\u015f\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131 kal\u0131r. Yaln\u0131zca uzak kabilelere kar\u015f\u0131 yap\u0131lan seferlerde, birka\u00e7 prensin ittifak\u0131 daha kanl\u0131 sonu\u00e7lar do\u011furabilir. Bu seferin tek zarar\u0131, prenses Gvacha’n\u0131n ekti\u011fi k\u00fc\u00e7\u00fck bir dar\u0131 tarlas\u0131n\u0131n yok edilmesi oldu. Bu durum onu \u00e7ok \u00fczd\u00fc ve babas\u0131n\u0131n tazminat talep etmemesi konusunda ancak g\u00fc\u00e7l\u00fckle ikna oldu.<\/p>\n 12 Temmuz. \u2014 Y\u00fck bo\u015faltma i\u015flemimiz bir \u00f6nceki g\u00fcn tamamland\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, takas edilen mallar\u0131 gemiye y\u00fcklemeye ba\u015flad\u0131m. Bu mallar\u0131n say\u0131s\u0131 her ge\u00e7en g\u00fcn art\u0131yordu ve \u00e7o\u011funlukla \u00e7avdar, bu\u011fday, arpa, m\u0131s\u0131r, balmumu, bal, s\u0131\u011f\u0131r derileri, ke\u00e7i derileri ve birka\u00e7 k\u00fcrkten olu\u015fuyordu. En b\u00fcy\u00fck kalem hasat nedeniyle \u00e7avdard\u0131; di\u011ferleri, ke\u00e7i derileri hari\u00e7, neredeyse sadece \u00f6rnek olarak kullan\u0131labilecek kadar azd\u0131. \u00c7erkesya’n\u0131n bu b\u00f6lgesi bu t\u00fcr \u00fcr\u00fcnleri sa\u011flar ve bunlar Anapa’ya ta\u015f\u0131n\u0131r. Anapa’daki t\u00fcccarlar, \u00c7erkeslerin kulland\u0131\u011f\u0131 \u00e7e\u015fitli e\u015fyalar\u0131 sunar.<\/p>\n Bay Tausch, uzun zamand\u0131r \u00c7erkeslerin bazen antik eserler ke\u015ffetti\u011finden bahsediyordu. Hatta ilk seyahatim s\u0131ras\u0131nda bana, tesad\u00fcfen tarla s\u00fcrerken bulunan ve i\u00e7inde yak\u0131lm\u0131\u015f kemikler bulunan bir vazo vermi\u015fti. Bu vazo, olduk\u00e7a s\u0131radan bir \u015fekle sahip, ye\u015fil vernikle kapl\u0131 bir kil vazoydu. Ayr\u0131lmadan \u00f6nce, Bay Tausch’u vadinin \u00e7e\u015fitli yerlerinde, \u00f6zellikle de ziyaret etti\u011fim kutsal orman\u0131n yak\u0131n\u0131ndaki ormanda g\u00f6r\u00fclen k\u00fc\u00e7\u00fck t\u00fcm\u00fcl\u00fcsleri kazmaya te\u015fvik ettim. \u00c7erkesler, bunlar\u0131n \u00fclkelerinde ya\u015fam\u0131\u015f b\u00fcy\u00fck bir ulusun mezarlar\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. T\u00fcm\u00fcl\u00fcslerin \u00e7o\u011fu b\u00fcy\u00fck ta\u015flarla kapl\u0131d\u0131r. \u00c7e\u015fitli nedenlerle komisyoncumuz bu i\u015fle ilgilenememi\u015fti ve geli\u015fimden bu yana ortaya \u00e7\u0131kan yeni i\u015fler, bu merak uyand\u0131ran nesneler \u00fczerinde ara\u015ft\u0131rma yapmama izin vermedi. O g\u00fcn dikkatimi, biri yakla\u015f\u0131k iki bu\u00e7uk fit y\u00fcksekli\u011finde olan ve i\u00e7inde k\u00fcller, bak\u0131r halkalar ve d\u00fc\u011fmeler ile oksitlenmi\u015f ve dokunuldu\u011funda par\u00e7alanan baz\u0131 demir aletler bulunan iki pi\u015fmi\u015f toprak vazonun ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 \u00e7ekti. Vazonun \u00fczerinde bir yaban domuzu di\u015fi bulunmu\u015ftu ve vazonun yan\u0131nda bir cam k\u00e2se ya da daha do\u011frusu bir g\u00f6zya\u015f\u0131 \u015fi\u015fesinin kal\u0131nt\u0131lar\u0131 vard\u0131. \u0130kinci vazo \u00e7ok daha k\u00fc\u00e7\u00fckt\u00fc ve i\u00e7inde sadece k\u00fcller vard\u0131. K\u00fcllerin \u00fczerinde, kolayca bir kertenkele olarak alg\u0131lanabilecek k\u00fc\u00e7\u00fck bir hayvan\u0131n iskeleti bulundu. Bu iskelet bilerek mi yoksa tesad\u00fcfen mi, t\u0131pk\u0131 di\u011fer vazodaki yaban domuzu di\u015fi gibi, oraya konmu\u015ftu? Bu soru, benim gibi bir antikac\u0131dan daha bilgili ki\u015filer taraf\u0131ndan cevaplanmal\u0131d\u0131r. \u00c7erkeslere bu vazolar\u0131 nerede bulduklar\u0131n\u0131 sordum ve bunlar\u0131n t\u00fcm\u00fcl\u00fcslerde, topra\u011f\u0131n yakla\u015f\u0131k 3-4 fit alt\u0131nda, g\u00fcneybat\u0131 y\u00f6n\u00fcnde, muhtemelen bir ate\u015f kal\u0131nt\u0131s\u0131 olan k\u00f6m\u00fcr bulunan bir yerin yak\u0131n\u0131nda oldu\u011funu \u00f6\u011frendim. Bay Tausch’un bana s\u00f6yledi\u011fine g\u00f6re, bu vazolar\u0131n sahibi antik olan her \u015feye b\u00fcy\u00fck bir ilgi duyuyordu ve hem\u015fehrileri kadar cahil olmas\u0131na ra\u011fmen, bu onun ba\u015fl\u0131ca u\u011fra\u015f\u0131yd\u0131. Onun yerle\u015fkesinin k\u0131y\u0131dan \u00e7ok uzak olmas\u0131na \u00fcz\u00fcld\u00fcm, \u00e7\u00fcnk\u00fc onu bu t\u00fcr nesneleri elde etmek i\u00e7in kullanarak b\u00fcy\u00fck bir fayda sa\u011flayabilirdim. Yabanc\u0131lar\u0131n mezarlar\u0131 kazmas\u0131, \u00c7erkeslerin \u015f\u00fcphesini \u00e7ekiyor ve onlar\u0131n atalar\u0131n\u0131n \u00c7erkesya’ya sahip oldu\u011funu kan\u0131tlamak i\u00e7in k\u00fc\u00e7\u00fck bak\u0131r par\u00e7alar arad\u0131klar\u0131n\u0131, b\u00f6ylece bu topraklar\u0131 ele ge\u00e7irme hakk\u0131 elde etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlar. Anapa kalesinin Rus birlikleri taraf\u0131ndan i\u015fgali s\u0131ras\u0131nda baz\u0131 gezginlerin madalya sat\u0131n alma konusundaki isteklili\u011fi, bu halk\u0131n zihninde b\u00f6yle tuhaf bir fikrin do\u011fmas\u0131na neden olmu\u015f olabilir.<\/p>\n Indar-Oglou, ailesi ad\u0131na Madam E**’yi ertesi g\u00fcn evine davet etti ve P\u015fiate’de kald\u0131\u011f\u0131m\u0131z s\u00fcrenin geri kalan\u0131n\u0131 orada ge\u00e7irmesini rica etti. Bu daveti memnuniyetle kabul ettim.<\/p>\n 13 Temmuz. \u2014 Sabah saat 7’de, y\u00fck\u00fcm\u00fcz\u00fc tamamlamak i\u00e7in kullan\u0131lacak \u00e7am, ard\u0131\u00e7 ve me\u015fe a\u011fa\u00e7lar\u0131n\u0131 g\u00f6rmek \u00fczere demir att\u0131\u011f\u0131m\u0131z yerin yar\u0131m mil kuzeyine gittim. D\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcmde, Madam E** bana prenseslerin onu almaya geldi\u011fini ve karde\u015fleri ile Bay Tausch e\u015fli\u011finde onlara kat\u0131lmak \u00fczere gemiye bindi\u011fini s\u00f6yledi. Bay Tausch ak\u015fam geri d\u00f6nd\u00fc ve ertesi sabah \u00fclkeye bir ke\u015fif gezisi yapmak \u00fczere haz\u0131rland\u0131k. Bana, vadide ya\u015fayan birinin evinde Moudrov’un eski bir Yunanca el yazmas\u0131 g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve ba\u015fka bir \u00c7erkes’in \u00fczerinde bir bo\u011fa ve birka\u00e7 harf kaz\u0131l\u0131 bir akik ta\u015f\u0131na sahip oldu\u011funu s\u00f6yledi. Bay Tausch’a, b\u00f6yle ilgin\u00e7 bir ke\u015ffi bana daha \u00f6nce bildirmedi\u011fi i\u00e7in yanl\u0131\u015f yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 hissettirdim ve bu iki nesneyi elde etmek i\u00e7in hi\u00e7bir \u00e7abadan ka\u00e7\u0131nmamas\u0131n\u0131 \u015fiddetle tavsiye ettim. G\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fe g\u00f6re el yazmas\u0131, sahibi taraf\u0131ndan \u00f6zenle korunuyordu ve sat\u0131n almak zor olabilirdi, ancak bir kopyas\u0131n\u0131 \u00e7\u0131karmak m\u00fcmk\u00fcn olabilirdi.<\/p>\n Bu \u00fclkeye duydu\u011fum co\u015fku, burada nas\u0131l yerle\u015febilece\u011fim ve sakinlerinin g\u00fcvenini nas\u0131l kazanabilece\u011fim \u00fczerine bir\u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fcnceye dal\u0131p gitmeme neden oluyordu. Baz\u0131 prenslerin g\u00f6sterdi\u011fi dostluk, benim yapmak istediklerim i\u00e7in yeterli de\u011fildi; g\u00fc\u00e7l\u00fc bir deste\u011fe ihtiyac\u0131m vard\u0131 ve ulusun bir \u00fcyesi olarak hakk\u0131mdaki \u015f\u00fcpheleri tamamen ortadan kald\u0131rmam gerekiyordu. \u00d6\u011frendim ki, bir \u00c7erkes ailesi taraf\u0131ndan evlat edinilmemi sa\u011flayacak bir gelenek, tam da bu arzular\u0131ma cevap veriyordu. Evlat edinme t\u00f6reni, bir kad\u0131n\u0131n memesinin ucunu birka\u00e7 dakika a\u011fz\u0131nda tutmaktan ibaretti. Bu \u015fekilde, kad\u0131n ve kocas\u0131, yabanc\u0131y\u0131 kendi me\u015fru \u00e7ocuklar\u0131 aras\u0131na kabul eden atal\u0131k (evlat edinen ebeveyn) olurlard\u0131. Bu, aileye baz\u0131 hediyeler vermeyi gerektirdi\u011finden ve o s\u0131rada bunu yapma imk\u00e2n\u0131m olmad\u0131\u011f\u0131ndan, bu t\u00f6reni bir sonraki seyahatime erteledim. Bu \u015fekilde vatanda\u015fl\u0131k kazanan bir yabanc\u0131, \u00c7erkesya’ya yerle\u015fmek ve evlenmek isterse art\u0131k hi\u00e7bir zorlukla kar\u015f\u0131la\u015fmazd\u0131. Ayn\u0131 zamanda, bir\u00e7ok aileyle akraba olurdu, \u00e7\u00fcnk\u00fc burada akrabal\u0131k ba\u011flar\u0131 olduk\u00e7a geni\u015fti ve bu ba\u011f\u0131n gerektirdi\u011fi ortak \u00e7\u0131kar, ona ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc elde edemeyece\u011fi bir g\u00fc\u00e7 ve sayg\u0131nl\u0131k kazand\u0131r\u0131rd\u0131.<\/p>\n 14 Temmuz. \u2014 Sabah erkenden karaya \u00e7\u0131kt\u0131k, \u00e7\u00fcnk\u00fc bize rehberlik edecek olan \u00c7erkes’in gelmesini bekliyorduk. Ancak onu bo\u015funa bekledikten sonra, yan\u0131m\u0131za bir \u00c7erkes ve k\u00fcrek ta\u015f\u0131yan bir tayfa alarak belirtilen yerlere gitmeye karar verdik. R\u0131ht\u0131m\u0131n g\u00fcneydo\u011fusundaki da\u011fa t\u0131rman\u0131rken, eski mezarlarla dolu s\u0131k bir ormandan ge\u00e7tik ve sonunda zirveye ula\u015ft\u0131k. Burada, bir\u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck t\u00fcm\u00fcl\u00fcs\u00fcn aras\u0131ndan s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f bir ova vard\u0131. Kuzeydo\u011fuda, vadinin en y\u00fcksek da\u011flar\u0131ndan birine uzanan bir ormanla s\u0131n\u0131rl\u0131yd\u0131 ve g\u00fcneyde, deniz seviyesinden yakla\u015f\u0131k 25 kula\u00e7 y\u00fckseklikte bir u\u00e7urum vard\u0131. Uzun s\u00fcre hangi t\u00fcm\u00fcl\u00fcs\u00fc kazaca\u011f\u0131m\u0131z konusunda karars\u0131z kald\u0131k, ancak s\u0131n\u0131rl\u0131 imk\u00e2nlar\u0131m\u0131z nedeniyle en kolay g\u00f6r\u00fcnen birini se\u00e7mek zorunda kald\u0131k. Yakla\u015f\u0131k iki fit derinlikte, g\u00fcneybat\u0131 y\u00f6n\u00fcnde ve ovayla ayn\u0131 seviyede, \u00e7apraz \u015fekilde yerle\u015ftirilmi\u015f uzun ve sa\u011flam bir k\u0131l\u0131\u00e7 ile bir m\u0131zrak ucu bulduk. Bu ke\u015fif, \u00e7abalar\u0131m\u0131z\u0131 art\u0131rmam\u0131za neden oldu ve bir k\u00f6m\u00fcr tabakas\u0131n\u0131n yan\u0131nda bir s\u00fcre kazd\u0131ktan sonra, nihayet bir vazoyu g\u00f6rmeyi ba\u015fard\u0131k. Ancak topra\u011f\u0131n sertli\u011fi ve i\u00e7indeki ta\u015flar nedeniyle onu \u00e7\u0131karmakta b\u00fcy\u00fck zorluk \u00e7ektik. \u00d6zenle k\u0131r\u0131lmamas\u0131 i\u00e7in \u00e7aba g\u00f6sterdikten sonra, sadece kenarlar\u0131 k\u0131r\u0131k ve ters duran eski bir \u00e7\u00f6mlek buldu\u011fumuzda hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131m\u0131z doruk noktas\u0131na ula\u015ft\u0131. Zamanla sertle\u015fmi\u015f bir toprak tabakas\u0131, i\u00e7indeki k\u00fclleri tutuyordu ve bu k\u00fcllerin aras\u0131nda daha \u00f6nce bana verilenlerle ayn\u0131 \u015fekilde olan bak\u0131r d\u00fc\u011fmeler ve pas y\u00fcz\u00fcnden \u015fekli bozulmu\u015f, dokunuldu\u011funda par\u00e7alanan demir aletler bulduk. Kazmaya devam etmek istiyordum, ancak g\u00fcne\u015f y\u00fckselmi\u015f ve hava \u00e7ok s\u0131cak olmu\u015ftu. \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131z yava\u015f ilerliyordu ve sadece bir k\u00fcre\u011fimiz oldu\u011fu i\u00e7in, b\u00fcy\u00fckl\u00fckleri ve \u00fczerlerindeki b\u00fcy\u00fck ta\u015flar nedeniyle \u00f6nemli ki\u015filerin g\u00f6m\u00fclm\u00fc\u015f olabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz t\u00fcm\u00fcl\u00fcslerden birini kazmaya kalk\u0131\u015fmak imk\u00e2ns\u0131z olurdu. Geri d\u00f6nerken, deniz kenar\u0131ndan vadinin \u00fczerinde y\u00fckselen bir da\u011fda kal\u0131nt\u0131lar\u0131 g\u00f6r\u00fclen eski bir kaleye giden geni\u015f bir yolu ziyaret etmekle yetindim. Buraya ba\u015fka bir g\u00fcn gitmeye s\u00f6z verdik. Ge\u00e7 saatlerdi ve ba\u015fka i\u015fler bizi bekliyordu.<\/p>\n Ak\u015fam\u00fczeri, Moudrov’un kar\u0131s\u0131n\u0131n akrabalar\u0131n\u0131n olu\u015fturdu\u011fu grubun zay\u0131flad\u0131\u011f\u0131na dair bir kan\u0131tla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131k. Nehir kenar\u0131nda y\u00fcr\u00fcrken, gen\u00e7 Matapkha’n\u0131n karde\u015fini, yani botumuza ate\u015f eden ki\u015fiyi, bir kano ile nehri ge\u00e7erken g\u00f6rd\u00fck. Dostlar\u0131m\u0131zdan birinin yan\u0131na s\u0131\u011f\u0131nmak \u00fczere, onu Konak olarak se\u00e7mi\u015fti. Yabanc\u0131lar gibi, \u00c7erkesler de bazen Konaklara ba\u015fvururlar; bu, zay\u0131f veya talihsiz birinin, kendisine zarar vermek isteyenlerden korunmak i\u00e7in kulland\u0131\u011f\u0131 bir y\u00f6ntemdir.<\/p>\n Y\u00fckleme i\u015flemimiz neredeyse tamamland\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, ertesi g\u00fcn\u00fc Prens Indar-Oglou’yu ziyaret etmek \u00fczere ay\u0131rd\u0131k. Bizi evinde bekleyecekti.<\/p>\n 15 Temmuz. \u2014 Bay Tausch ve ben sabah erkenden atlara bindik. Ge\u00e7ti\u011fimiz g\u00fczel vadide yeniden b\u00fcy\u00fck bir keyifle ilerledik. Yolda, Bay Tausch’un ziyaret etmek istedi\u011fi hasta bir \u00c7erkes’in evinde bir s\u00fcre durduk. Evde \u00e7\u0131kan g\u00fcr\u00fclt\u00fc beni \u015fa\u015f\u0131rtt\u0131. Gen\u00e7ler ve \u00e7ocuklar, her t\u00fcrl\u00fc g\u00fcr\u00fclt\u00fcl\u00fc oyunla me\u015fguld\u00fc, doktor ise hastan\u0131n yan\u0131nda ciddiyetle oturmu\u015f, ara s\u0131ra bir iki kelime s\u00f6yl\u00fcyordu. Doktorun yeri kutsald\u0131r; onu terk etmedik\u00e7e kimse o yere oturamaz. O yeri i\u015fgal ederek sayg\u0131s\u0131zl\u0131k eden ki\u015fi, doktora \u00f6nemli bir miktar \u00f6demek zorunda kal\u0131r. Hastalar\u0131n\u0131 \u015fifal\u0131 bitkiler ve muskalarla tedavi ederler; baz\u0131 ate\u015fli hastal\u0131klar i\u00e7in, hastalar\u0131n\u0131 birka\u00e7 gece boyunca yat\u0131rmak \u00fczere eski mezarlara ve antik an\u0131tlar\u0131n kal\u0131nt\u0131lar\u0131na g\u00f6nderirler. \u0130lk Gelencik seyahatim s\u0131ras\u0131nda, bir \u00c7erkes benden, uzun s\u00fcredir hastal\u0131ktan muzdarip olan akrabas\u0131 i\u00e7in bir ila\u00e7 veya dua istemi\u015fti. Gemide hi\u00e7bir ila\u00e7 bulunmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, ona zarar vermeyecek ve onu tatmin edecek bir dua vermeye karar verdim. Dua, t\u00fcm doktor ciddiyetiyle ona verildi ve bu adam taraf\u0131ndan b\u00fcy\u00fck bir sayg\u0131yla kar\u015f\u0131land\u0131. Bana minnettarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 nas\u0131l ifade edece\u011fini bilemiyordu. K\u0131r\u0131m’dan d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcmde, bu komik olay\u0131 tamamen unutmu\u015ftum, ta ki ayn\u0131 adam bana akrabas\u0131 ad\u0131na yumurta ve peynir getirip onun tamamen iyile\u015fti\u011fini s\u00f6yleyene kadar. Bu \u015fifa kar\u015f\u0131s\u0131nda \u015fa\u015f\u0131rm\u0131\u015f olsam da, biraz daha \u015farlatanl\u0131k yapabilece\u011fimi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm ve ona bunu \u00f6nceden bildi\u011fimi s\u00f6yledim.<\/p>\n Yaral\u0131 bir adam i\u00e7in t\u00f6ren biraz farkl\u0131d\u0131r. Evinde hi\u00e7bir silah bulunmamal\u0131d\u0131r, kap\u0131s\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne i\u00e7inde bir yumurta olan bir su kab\u0131 ve yan\u0131na bir saban demiri konur; i\u00e7eri girmeden \u00f6nce \u00fc\u00e7 kez buna vurulur ve parmak u\u00e7lar\u0131yla su odan\u0131n i\u00e7ine serpilir. Gen\u00e7 erkekler ve k\u0131zlar, yaral\u0131n\u0131n onuruna \u015fark\u0131lar s\u00f6yleyerek oyunlar oynar ve tavandan bir ip ile as\u0131l\u0131 duran yuvarlak bir keki \u0131s\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar.<\/p>\n Bu g\u00fcr\u00fclt\u00fcl\u00fc hasta odas\u0131 gelene\u011fi, \u00c7erkeslerden daha az veya daha fazla medeni olan baz\u0131 di\u011fer halklarda da g\u00f6r\u00fcl\u00fcr ve bununla k\u00f6t\u00fc ruhlar\u0131 kovduklar\u0131n\u0131 iddia ederler.<\/p>\n Indar-Oglou’nun evine yar\u0131m mil kala, Bay Tausch bana prensin depolar\u0131 in\u015fa etmeyi \u00f6nerdi\u011fi bir yeri g\u00f6sterdi. Bu, depolar\u0131n g\u00fcvenli\u011fini sa\u011flamak ve \u00c7erkeslerin bizden talep etti\u011fi ithalat vergisini \u00f6dememek i\u00e7in topraklar\u0131nda olmas\u0131 gerekiyordu. Mallar, vadinin merkezinde bulunaca\u011f\u0131ndan, i\u00e7 kesimlerdeki yerle\u015fimlere de daha yak\u0131n olacakt\u0131.<\/p>\n Prensin evine vard\u0131\u011f\u0131mda, Moudrov’un akrabalar\u0131 taraf\u0131ndan yak\u0131lan evin yerine in\u015fa edilen yeni bir evde kar\u015f\u0131land\u0131m. Madam E** ise \u00f6nceki ziyaretimde kald\u0131\u011f\u0131m evdeydi. Mehmet’e, kendisinin ve ailesinin Madam E**’ye g\u00f6sterdi\u011fi misafirperverlik i\u00e7in te\u015fekk\u00fcr ettim. Bana, onlar\u0131n g\u00fcvenini kazanman\u0131n kendisi i\u00e7in en b\u00fcy\u00fck \u00f6v\u00fcn\u00e7 kayna\u011f\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yledi. Madam E**’nin P\u015fiate’de daha uzun kalmas\u0131n\u0131 ve bizi ne kadar sevdi\u011fini g\u00f6stermeyi \u00e7ok istedi\u011fini belirtti. Ayr\u0131ca, Madam E**’nin ben d\u00f6nene kadar evinde kalmas\u0131nda bir sak\u0131nca olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, kendisinin ve o\u011fullar\u0131n\u0131n hayatlar\u0131n\u0131n, onun g\u00fcvenli\u011fini garanti edece\u011fini s\u00f6yledi. “Sizi kendi \u00e7ocuklar\u0131m gibi seviyorum,” dedi bana. “Her durumda benden faydalan\u0131n. Tanr\u0131’ya \u015f\u00fck\u00fcr, yeterince mal\u0131m var; tek arzum dostlar edinmek.”<\/p>\n S\u0131\u011f\u0131rlar\u0131n fiyat\u0131, uzun zamand\u0131r burada et tuzlaman\u0131n parlak bir k\u00e2r getirece\u011fi \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcnmeme neden olmu\u015ftu. Sadece Anapa’daki T\u00fcrkler, \u0130stanbul i\u00e7in bu end\u00fcstri dal\u0131yla u\u011fra\u015f\u0131yordu. Ke\u00e7ilerin ve derilerinin fiyat\u0131 da olduk\u00e7a uygundu. Bu \u00fclkede, 15 ila 48 T\u00fcrk liras\u0131 aras\u0131nda sat\u0131lan ve t\u00fcketimi olduk\u00e7a y\u00fcksek olan maroken deri \u00fcretiminin \u00f6nemli bir sekt\u00f6r olabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm. Prense, bu iki alanda bir tesis kurma arzumdan bahsettim; \u00f6zellikle maroken deri \u00fcretimine b\u00fcy\u00fck bir co\u015fkuyla destek verdi ve burada \u00e7al\u0131\u015facak ki\u015filerin g\u00fcvenli\u011finden emin olabilece\u011fimi s\u00f6yledi.<\/p>\n Ker\u00e7 karantinas\u0131nda, baz\u0131 \u0130ngiliz ve \u0130spanyol gemilerinin kaptanlar\u0131 bana bu \u00fclke hakk\u0131nda bir\u00e7ok soru sormu\u015ftu ve cevaplar\u0131m onlar\u0131 buraya gelmeye heveslendirmi\u015f gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu. Bu ama\u00e7la, k\u0131y\u0131 hakk\u0131nda, demirleme yerleri ve Konak’\u0131m\u0131z\u0131n ad\u0131 hakk\u0131nda bilgi istediler, ben de onlara bu bilgileri verdim. Indar-Oglou, Avrupa’da misafirperverli\u011fiyle tan\u0131naca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenince memnun oldu ve benim ad\u0131ma gelen t\u00fcm yabanc\u0131lara iyi davranaca\u011f\u0131na s\u00f6z verdi.<\/p>\n Yemekten sonra, prens beni ailesini g\u00f6rmeye davet etti. Onunla birlikteyken, Nogay’\u0131n kar\u0131s\u0131, kocas\u0131n\u0131n geldi\u011fini duyunca pencereden ka\u00e7t\u0131. \u00c7erkesler, duygular\u0131n\u0131 ve zevklerini hat\u0131rlatan her \u015feyden ka\u00e7\u0131yor gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcrler, bunu bir zay\u0131fl\u0131k belirtisi olarak g\u00f6r\u00fcrler. Hatta onlara \u00e7ocuklar\u0131ndan, \u00f6zellikle de k\u00fc\u00e7\u00fck olanlardan bahsetmek bile kaba bir davran\u0131\u015f olarak kabul edilir. Nogay’a, d\u00f6rt ya\u015f\u0131ndaki \u00e7ocu\u011funu g\u00f6sterdi\u011fimde, babas\u0131n\u0131n karakterini ta\u015f\u0131yormu\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnen bu \u00e7ocu\u011fu g\u00f6r\u00fcnce \u00fcz\u00fcld\u00fc. Bu stoik tavr\u0131 ancak ya\u015fland\u0131k\u00e7a b\u0131rakma hakk\u0131na sahip olurlar; ya\u015fl\u0131 bir adam, gen\u00e7li\u011finde cesaretini kan\u0131tlad\u0131ktan sonra, ailesinin yan\u0131nda t\u00fcm duygular\u0131na kap\u0131labilir. Indar-Oglou, kar\u0131s\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyor ve \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 seviyordu.<\/p>\n Bu prensin evinde, Djantine ad\u0131ndaki gen\u00e7 \u00c7apsugh prensesini tekrar g\u00f6rd\u00fcm. Olduk\u00e7a g\u00fczel g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu, ancak yine de \u00c7erkeslerin onun hakk\u0131nda s\u00f6yledi\u011fi \u00f6vg\u00fcleri hak edecek kadar de\u011fildi. Onun daha \u00e7ok, Avrupa tarz\u0131 tav\u0131rlarla belirginle\u015fen bir cilvelilik sergiledi\u011fini fark ettim, bu beni olduk\u00e7a \u015fa\u015f\u0131rtt\u0131.<\/p>\n Prensesler, ayr\u0131l\u0131k ac\u0131m\u0131z\u0131 art\u0131rmak i\u00e7in ellerinden gelen her \u015feyi yapt\u0131lar; bizi memnun edecek her \u015feyi \u00f6nceden d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlard\u0131. \u00dc\u00e7 telli bir t\u00fcr keman e\u015fli\u011finde yap\u0131lan baz\u0131 danslara tan\u0131k oldum; bu danslar Asya tarz\u0131ndayd\u0131, olduk\u00e7a h\u00fcz\u00fcnl\u00fc ama ifadesizdi. Ad\u0131mlar, zarafetten yoksun k\u00fc\u00e7\u00fck s\u0131\u00e7ramalardan olu\u015fuyordu ve ayaklar\u0131n neredeyse her zaman i\u00e7e d\u00f6n\u00fck olmas\u0131, bu danslar\u0131 olduk\u00e7a zorla\u015ft\u0131r\u0131yordu. Di\u011fer enstr\u00fcmanlar\u0131 bir t\u00fcr fl\u00fct ve tef idi. \u015eark\u0131lar, danslardan daha ne\u015feli de\u011fildi, ancak olduk\u00e7a ho\u015f melodiler vard\u0131. \u015eark\u0131lar\u0131 kafiyeli de\u011fildi ve genellikle erdemleri \u00f6vmek ya da ahlak\u0131 d\u00fczeltmek i\u00e7in kullan\u0131l\u0131rd\u0131; bu, ahlaks\u0131z bir insan i\u00e7in bir ceza y\u00f6ntemiydi. Benim huzurumda birka\u00e7 \u015fark\u0131 s\u00f6ylendi, bunlardan biri, Ruslara kar\u015f\u0131 yap\u0131lan bir seferde t\u00fcm arkada\u015flar\u0131 \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc halde tek ba\u015f\u0131na d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in \u00fclkeden s\u00fcr\u00fclmek istenen bir gencin yak\u0131nmas\u0131yd\u0131. Bu halk\u0131n tarihinde, Yunan efsanelerini hat\u0131rlatan izler bulmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n \u015eairler, \u015fark\u0131lar\u0131n\u0131 en dikkat \u00e7ekici olaylar\u0131n an\u0131s\u0131n\u0131 ya\u015fatmak i\u00e7in kullan\u0131rlar. Bu \u015fark\u0131lar, Kafkas halklar\u0131n\u0131n tarihini \u00f6rten kal\u0131n perdeyi aralamak i\u00e7in kullan\u0131labilir. Bu k\u00fc\u00e7\u00fck \u015fiirlerden birinin \u00e7evirisini edinmeyi \u00e7ok isterdim; ancak birka\u00e7\u0131n\u0131 bilen Bay Tausch’un iyi niyetine ra\u011fmen, bu zevkten mahrum kald\u0131m. Bana, ba\u015fka bir t\u00fcrde, tuhafl\u0131\u011f\u0131yla ilgimi \u00e7eken bir \u015fark\u0131 temin etti. \u015eark\u0131da bahsedilen Prens Djamboulet’i tan\u0131yordum; cesaretiyle \u00fcnl\u00fc bir adamd\u0131 ve 1816’da vebadan \u00f6lm\u00fc\u015ft\u00fc.<\/p>\n \u015eark\u0131:<\/strong> Voriracha, vorira ma Pakal<\/strong> Voriracha, vorira ma Pakal<\/strong> Voriracha, vorira ma Pakal<\/strong> Voriracha, vorira ma Pakal<\/strong> Voriracha, vorira ma Pakal<\/strong> Voriracha, vorira ma Pakal<\/strong><\/p>\n Ayr\u0131l\u0131k haz\u0131rl\u0131klar\u0131m\u0131z, Indar-Oglou’nun t\u00fcm ailesini \u00fczd\u00fc. Bir araba, un, bal ve tereya\u011f\u0131ndan yap\u0131lm\u0131\u015f k\u00fc\u00e7\u00fck kekler de dahil olmak \u00fczere her t\u00fcrl\u00fc erzakla dolduruldu. Prens bana iki at hediye etmek istedi, ancak ben sadece bir bourka (ke\u00e7e pelerin) almay\u0131 kabul ettim. Ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131m\u0131z ac\u0131 vericiydi; bu iyi \u00c7erkeslerin g\u00f6sterdi\u011fi dostluk beni onlara \u00e7ok ba\u011flam\u0131\u015ft\u0131 ve belki de onlar\u0131 bir daha g\u00f6remeyece\u011fimi d\u00fc\u015f\u00fcnmek beni \u00fcz\u00fcyordu. Gvacha, annesi ve k\u0131z karde\u015fi, Madam E**’yi uzun s\u00fcre kucaklar\u0131nda tuttular; o da kendini onlar\u0131n kollar\u0131ndan ac\u0131yla kurtard\u0131 ve g\u00f6zya\u015flar\u0131n\u0131 onlar\u0131nkine kar\u0131\u015ft\u0131rd\u0131. Indar-Oglou, ertesi g\u00fcn beni g\u00f6rmeye gelece\u011fine s\u00f6z verdi. Ge\u00e7 saatlerdi; o\u011fullar\u0131 \u0130slam-Geri ve Kaspol\u00e8te, bir akraba prens ve birka\u00e7 asilzade bize e\u015flik etmekle g\u00f6revlendirildi. Yak\u0131nda ayr\u0131laca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 \u00f6\u011frenen baz\u0131 aileler, yolda bizi bekliyordu; vedala\u015fmak ve bir daha gelmemizi istiyorlard\u0131.<\/p>\n \u00c7erkesleri en \u00e7ok etkileyen \u015fey, Bay Tausch’un ayr\u0131l\u0131\u015f\u0131yd\u0131. K\u0131r\u0131m’a \u00e7e\u015fitli i\u015fler i\u00e7in \u00e7a\u011fr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Herkes onu bir o\u011ful ya da baba olarak kaybetti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu ve o da gen\u00e7lik y\u0131llar\u0131n\u0131 ge\u00e7irdi\u011fi bu halk\u0131 terk etmekten pi\u015fmanl\u0131k duyuyordu.<\/p>\n 16 Temmuz. \u2014 Sabah saat 8’de, Indar-Oglou o\u011fullar\u0131, birka\u00e7 asilzade ve Moudrov ile birlikte geldi. Madam E** i\u00e7in Gvacha’n\u0131n hediye olarak g\u00f6nderdi\u011fi bir inek ve yavrusuyla birlikte bir ke\u00e7i getirmi\u015fti. Bu iyi prense depolar\u0131m\u0131z\u0131 ve ayr\u0131l\u0131\u015f\u0131m\u0131za \u00fcz\u00fclen marangozlar\u0131m\u0131z\u0131 emanet ettim. Onlar\u0131n huzuru i\u00e7in elinden geleni yapaca\u011f\u0131na dair bana g\u00fcvence verdi.<\/p>\n Onlar kendi aralar\u0131nda i\u015flerini hallededursun, ben uzun zamand\u0131r yapmay\u0131 planlad\u0131\u011f\u0131m dini bir t\u00f6ren i\u00e7in kutsal ormana gittim. \u00c7erkesya’da ticaret yapan, bir ak\u0131ndan zaferle d\u00f6nen ya da bir adak adayan bir \u00c7erkes’in ha\u00e7a adaklar sunmas\u0131 adettir. Bu adaklar, ha\u00e7a ya da onu destekleyen a\u011faca as\u0131l\u0131r. Hi\u00e7bir yerli bu adaklara dokunmaya cesaret edemez; sadece \u00fclkeye ak\u0131n yapan d\u00fc\u015fmanlar, ayn\u0131 dine mensup olmalar\u0131na ra\u011fmen bu kutsal yere sayg\u0131 g\u00f6stermezler ve bulduklar\u0131 her \u015feyi ya\u011fmalarlar. Adak t\u00f6renini genellikle bir ziyafet takip eder ve bu vesileyle kesilen hayvanlar\u0131n ba\u015flar\u0131 da a\u011fa\u00e7 dallar\u0131na as\u0131l\u0131r. Tesisle ilgili \u00e7e\u015fitli i\u015fler, t\u00fcm ikametimiz boyunca beni me\u015fgul etti\u011fi i\u00e7in, bu dini g\u00f6reve istedi\u011fim ihti\u015fam\u0131 veremedim. Madam E**, m\u00fcrettebattan birka\u00e7 ki\u015fi, baz\u0131 asilzadeler ve komisyoncular\u0131m\u0131zla birlikte ha\u00e7a adaklar asmaya gittim. Madam E** ilk \u00f6rnek oldu ve onu hepimiz izledik. Bu manzaran\u0131n \u00c7erkesler aras\u0131nda uyand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 sevin\u00e7 ve hayranl\u0131k, kelimelerle anlat\u0131lamaz; onlar ellerimizi s\u0131ms\u0131k\u0131 tutarak, dindarl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 ve dinlerine g\u00f6sterdi\u011fimiz sayg\u0131y\u0131 her yerde yayacaklar\u0131na s\u00f6z verdiler. Ya\u015fl\u0131 prensin yan\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcz bir t\u00fcr zafer alay\u0131 gibiydi.<\/p>\n T\u00fcm i\u015flerimiz tamamland\u0131ktan sonra ayr\u0131lmak zorunda kald\u0131k. Konak’\u0131m\u0131z, dostlu\u011funu en i\u00e7ten \u015fekilde tekrarlad\u0131; ben de onun ve ailesinin g\u00f6sterdi\u011fi bu samimiyetten derinden etkilendim. \u0130\u00e7lerinden Kalmof ad\u0131nda biri, bizi takip etmekte \u0131srar etti ve K\u0131r\u0131m’a gitmek \u00fczere gemiye bindi.<\/p>\n Ak\u015fam saat 9’da kuzeydo\u011fudan gelen serin bir r\u00fczgarla yelken a\u00e7t\u0131k. Ancak yolculu\u011fumuz alt\u0131 g\u00fcn s\u00fcrd\u00fc, \u00e7\u00fcnk\u00fc sakin hava ve ters r\u00fczgarlar bizi yava\u015flatt\u0131. 22 Temmuz’da Theodosia liman\u0131na demir att\u0131k.<\/p>\n K\u0131sa bir s\u00fcre sonra, \u00e7e\u015fitli nedenlerle istifam\u0131 istemek zorunda kald\u0131m ve Kafkasya halklar\u0131na sonsuza dek veda ettim (*). Ancak itiraf etmeliyim ki, bu karar\u0131 vermeden \u00f6nce bir\u00e7ok proje akl\u0131ma geldi; binlerce kez bu projelerin riskini almaya haz\u0131rd\u0131m ve e\u011fer maddi imk\u00e2nlar\u0131m elvermi\u015f olsayd\u0131, ne kapsamlar\u0131 ne de zorluklar\u0131 benim i\u00e7in engel olurdu. Ancak, olaylar\u0131n normal seyrini zorlamak ve sab\u0131rs\u0131zl\u0131\u011f\u0131ma uygun dev ad\u0131mlar atmak i\u00e7in benden \u00e7ok daha b\u00fcy\u00fck bir servet gerekiyordu.<\/p>\n Karaya \u00e7\u0131kt\u0131ktan sonra, \u00c7erkesya yelkenlisinin komutas\u0131, emrim alt\u0131nda hizmet etmi\u015f olan bir subaya verildi. Gemi, Mingrelya’daki Sohum-Kale’ye g\u00f6nderildi ve o y\u0131l bir daha \u00c7erkesya’ya d\u00f6nmedi. Bu yolculukta, yelkenli iki Abaza mavnas\u0131 taraf\u0131ndan sald\u0131r\u0131ya u\u011frayacakt\u0131, ancak benimle birlikte gemiye binmi\u015f ve Mingrelya \u00fczerinden vatan\u0131na d\u00f6nmeyi uman gen\u00e7 \u00c7erkes, kendisini onlar\u0131n Konak’\u0131 olarak ilan etmeseydi. K\u0131sa bir s\u00fcre sonra, P\u015fiate’deki depolar ate\u015fe verildi ve marangozlar ile di\u011fer \u00e7al\u0131\u015fanlar, Indar-Oglou’nun ola\u011fan c\u00f6mertli\u011fiyle onlar\u0131 korumasayd\u0131, kesinlikle katledilmi\u015f olacakt\u0131. Bu sad\u0131k dost prens, depolar\u0131 kendi masraf\u0131yla yeniden in\u015fa etti ve hem\u015fehrilerini yat\u0131\u015ft\u0131rmay\u0131 ba\u015fard\u0131.<\/p>\n 1819’da yelkenliyi bir tuz y\u00fck\u00fcyle geri g\u00f6ndermeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar; ancak gemi, Gelencik ve P\u015fiate’de \u00e7ok k\u00f6t\u00fc kar\u015f\u0131land\u0131ktan sonra sadece birka\u00e7 in\u015faat kerestesi \u00f6rne\u011fi getirebildi.<\/p>\n \u0130\u015fte Ruslar\u0131n \u00c7erkesya k\u0131y\u0131lar\u0131ndaki faaliyetleri \u015fimdiye kadar (1820) bu kadarla s\u0131n\u0131rl\u0131 kald\u0131. Bu faaliyetlerin, halk\u0131n ya\u011fmac\u0131l\u0131k zevkini de\u011fi\u015ftirmeye ya da kom\u015fular\u0131yla ticari ve dostane ili\u015fkiler kurman\u0131n avantajlar\u0131n\u0131 hissettirmeye yetmedi\u011fini tahmin etmek zor de\u011fil.<\/p>\n \u0130zin ald\u0131ktan sonra, Yeni Rusya valisi General Kont Langeron’a, Gelencik ve P\u015fiate’nin demirleme yerlerinin tan\u0131m\u0131n\u0131 ve planlar\u0131n\u0131, ayr\u0131ca Tsuougu Burnu’ndan Gelencik’e kadar olan k\u0131y\u0131 \u015feridinin bilinmeyen bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn haritas\u0131n\u0131 g\u00f6nderdim. Kont Langeron, bana bu \u00e7al\u0131\u015fmam i\u00e7in en \u00f6vg\u00fc dolu ifadelerle te\u015fekk\u00fcr etti.<\/p>\n G\u0130R\u0130\u015e<\/strong><\/p>\n Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu ile Hollanda Cumhuriyeti aras\u0131nda, Hollanda’ya Karadeniz’e girme hakk\u0131 tan\u0131yan kapit\u00fclasyonlar, yakla\u015f\u0131k 1680 y\u0131l\u0131na dayan\u0131r; ancak bunlar ancak 1820’de, Rus gemilerine verilenlere tamamen benzer \u015fekilde, hi\u00e7bir ko\u015ful veya \u015fart olmaks\u0131z\u0131n verilen fermanlarla uygulanmaya ba\u015fland\u0131. Ancak Hollanda gemilerinden hi\u00e7biri bu hakk\u0131 kullanmad\u0131. 1820’nin sonlar\u0131nda, h\u00fck\u00fcmet taraf\u0131ndan Karadeniz k\u0131y\u0131lar\u0131nda bir deneme yapmak isteyen gemi sahiplerine te\u015fvikler sunulunca, Brugge’deki Delescluze ticaret evi bu f\u0131rsattan yararlanmak istedi ve bu ama\u00e7la Th\u00e9r\u00e8se ve Triton adl\u0131 iki brig (iki direkli yelkenli) donatt\u0131. Bu ticari sefer, Hollanda Kral\u0131’n\u0131n himayesinde ger\u00e7ekle\u015ftirildi. Ben de bu sefere rehberlik etmekle g\u00f6revlendirildim ve 9 Ocak 1821’de Majesteleri beni Karadeniz limanlar\u0131 i\u00e7in ba\u015fkonsolos vekili olarak atad\u0131. B\u00f6ylece, Hollanda’n\u0131n bayra\u011f\u0131n\u0131n dalgalanma hakk\u0131n\u0131 elde etmesinden 140 y\u0131ldan fazla bir s\u00fcre sonra, bu denizdeki ilk giri\u015fimin ba\u015f\u0131nda bulunmu\u015f oldum.<\/p>\n 17 Nisan 1823’te, Kaptan Cornelisse komutas\u0131ndaki Petit Auguste brig’i ile \u00c7erkesya k\u0131y\u0131s\u0131n\u0131 ziyaret etmek \u00fczere Theodosia’dan ayr\u0131ld\u0131m. Triton ise daha sonra Azak Denizi’ne girecekti. Sabah saat 5’te, kuzeybat\u0131dan gelen olduk\u00e7a serin bir r\u00fczgarla yelken a\u00e7t\u0131k ve h\u0131zla Anapa’ya do\u011fru ilerledik. Theodosia ile Anapa aras\u0131 76 mildir. Ancak bu r\u00fczgar uzun s\u00fcrmedi ve \u00f6\u011fle vakti sakin bir hava bizi Opouk Da\u011f\u0131 ve Karavia kayal\u0131klar\u0131 \u00f6n\u00fcnde ak\u015fam saat 9’a kadar tuttu. Bu kayal\u0131klar, k\u0131y\u0131dan yakla\u015f\u0131k 2 mil uzakta, yal\u0131t\u0131lm\u0131\u015f durumdad\u0131r ve uzaktan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda yelkenli gemilere benzerler. Opouk Da\u011f\u0131’n\u0131n eteklerinde, Kimm\u00e9rica (Gimmerium) ve Kit\u00e9 (Cyt\u00e9) kal\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131n bulundu\u011funu hat\u0131rlad\u0131m; daha ileride, Kimmer Bo\u011faz\u0131’n\u0131n giri\u015findeki Akra kal\u0131nt\u0131lar\u0131 vard\u0131r. Bu b\u00f6lge, Pantikapeum, Nymphaeum ve Phanagoria’n\u0131n an\u0131lar\u0131yla s\u00fcsl\u00fcd\u00fcr. Ancak, Atina, Salamis, Argos ve Korint gibi b\u00fcy\u00fck \u015fehirlerin isimleri kula\u011f\u0131mda yank\u0131lan\u0131rken, Scythia’daki baz\u0131 Yunan kolonilerinin isimleri, art\u0131k hayal g\u00fcc\u00fcm\u00fc pek etkilemiyordu.<\/p>\n Gece boyunca r\u00fczgar olduk\u00e7a sertle\u015fti ve g\u00fcne\u015f do\u011fdu\u011funda, \u00c7erkesya da\u011flar\u0131n\u0131 \u00f6rten bulutlar sabit gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu. G\u00f6ky\u00fcz\u00fc tamamen kapal\u0131yd\u0131 ve bu vah\u015fi k\u0131y\u0131ya kasvetli bir hava veriyordu. K\u0131sa s\u00fcre sonra Anapa \u00e7evresindeki beyaz kayal\u0131klar\u0131 ve bu kalenin bulundu\u011fu burunu fark ettim. Kalenin \u00f6n\u00fcndeki s\u0131\u011fl\u0131ktan ka\u00e7\u0131nmak i\u00e7in rotam\u0131z\u0131 ayarlad\u0131k ve k\u0131sa s\u00fcrede 6 kula\u00e7 derinli\u011finde demir att\u0131k. Denizin dalgal\u0131 olmas\u0131 ve r\u00fczgar\u0131n \u015fiddeti nedeniyle karaya \u00e7\u0131kmam\u0131z m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131. Ancak bir T\u00fcrk mavnas\u0131 bizi kar\u015f\u0131lamaya geldi ve ertesi g\u00fcn liman reisi (liman kaptan\u0131) ile birlikte Pa\u015fa’n\u0131n yan\u0131na g\u00f6t\u00fcrmek i\u00e7in geri d\u00f6nd\u00fc. Daveti olduk\u00e7a kaba bir \u015fekilde yap\u0131ld\u0131; Anapa sakinlerinin, ilk kez bir yabanc\u0131 geminin gelmesi ve Yunan isyan\u0131n\u0131n ilerlemesine Ruslar\u0131n verdi\u011fi \u00f6nem nedeniyle, her yabanc\u0131y\u0131 bir casus ya da d\u00fc\u015fman ordusunun \u00f6nc\u00fcs\u00fc olarak g\u00f6rmelerinden \u015f\u00fcphelendi\u011fini hissettim.<\/p>\n Anapa ve K\u00fc\u00e7\u00fck Asya k\u0131y\u0131lar\u0131n\u0131 ziyaret etmek i\u00e7in, Hollanda Kral\u0131’n\u0131n \u0130stanbul’daki maslahatg\u00fczar\u0131, bana sadece bir Bazirgan ferman\u0131 alabilmi\u015fti; \u00e7\u00fcnk\u00fc Sultan, o s\u0131rada sadece Rusya ve Fransa’ya bu b\u00f6lgede konsolos bulundurma hakk\u0131 tan\u0131yordu. Bu nedenle, Anapal\u0131lar\u0131n \u015f\u00fcphelerini da\u011f\u0131tmak i\u00e7in elimde olduk\u00e7a yetersiz bir belge vard\u0131.<\/p>\n Deniz biraz sakinle\u015fince, botum beni karaya g\u00f6t\u00fcrebildi ve orada merakl\u0131 T\u00fcrkler ve \u00c7erkesler beni \u00e7evreledi. Hemen Pa\u015fa’n\u0131n evine g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fcm; bu ev, kalenin g\u00fcney ucunda bulunan sefil bir kul\u00fcbeydi. Kabul salonuna ula\u015fmak i\u00e7in, dar, \u00e7amurlu ve karanl\u0131k bir koridordan ge\u00e7mek zorunda kald\u0131m. Koridorun sonunda bir perde kald\u0131r\u0131ld\u0131 ve “G\u00e2vur” diye seslenildi. Pa\u015fa, bir kanepeye uzanm\u0131\u015f, k\u00fcrklerle sar\u0131l\u0131 bir \u015fekilde beni bekliyordu; sadece uzun beyaz sakal\u0131 ve dudaklar\u0131na de\u011fen kehribar a\u011f\u0131zl\u0131kl\u0131 piposu insani bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcm veriyordu. Yolculu\u011fumuzun amac\u0131, yan\u0131mda getirdi\u011fimiz adamlar\u0131n say\u0131s\u0131 ve y\u00fck\u00fcm\u00fcz\u00fcn i\u00e7eri\u011fi hakk\u0131nda uzun uzun sorguland\u0131ktan sonra, polis \u015fefi olan Touf\u00e9ktchi-bachi’ye gemiyi arama emri verdi. Beni g\u00f6nderirken, kalenin i\u00e7inde herhangi bir sat\u0131\u015f yapmam\u0131 ya da gezintiye \u00e7\u0131kmam\u0131 yasaklad\u0131.<\/p>\n \u0130ki b\u00fcy\u00fck T\u00fcrk sandal\u0131 ve botumuz, silahl\u0131 adamlar taraf\u0131ndan dolduruldu ve Petit Auguste’de, Anapa kalesi i\u00e7in tehlikeli bir \u015fey olmad\u0131\u011f\u0131ndan emin olmak i\u00e7in en ince ayr\u0131nt\u0131s\u0131na kadar arand\u0131. Touf\u00e9ktchi-bachi, b\u00fct\u00fcn bu sa\u00e7mal\u0131klara sab\u0131r g\u00f6stermemi sa\u011flamak i\u00e7in, bunun G\u00e2vurlar aras\u0131nda uzun zamand\u0131r kullan\u0131lan bir uygulaman\u0131n taklidi oldu\u011funu y\u00fczlerce kez tekrarlad\u0131. Yan\u0131nda, ho\u015f bir y\u00fcze sahip, \u00c7erkes k\u0131yafetleri giymi\u015f gen\u00e7 bir adam vard\u0131. Bizi memnuniyetle izliyor ve brig’i gezerken s\u0131k s\u0131k \u0130talyanca “buono” (iyi) kelimesini tekrarl\u0131yordu. Onu bir kenara \u00e7ekip bir kadeh rom i\u00e7irdim ve hangi \u00fclkeden oldu\u011funu, Franklar\u0131 (Bat\u0131l\u0131lar\u0131) nerede g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc sordum. “Ah, ben bu vah\u015filerden de\u011filim,” dedi bana. “Ne Anapal\u0131y\u0131m ne de Anadolulu. Ben g\u00fczel Rumeli’de, Yanya’da do\u011fdum. \u00dcnl\u00fc Ali Pa\u015fa ve o\u011flu Veli’nin hizmetinde bulundum. Franklar\u0131 onlar\u0131n yan\u0131nda g\u00f6rd\u00fcm ve bize \u00fcst\u00fcnl\u00fcklerini anlad\u0131m. Ali, b\u00fcy\u00fck bir adamd\u0131, onlar\u0131 \u00e7ok takdir ederdi. Anapa’daki T\u00fcrkler, geminizde kalelerini ele ge\u00e7irmek i\u00e7in askerler getirdi\u011finizden \u015f\u00fcpheleniyor. Daha b\u00fcy\u00fck bir korkakl\u0131k olabilir mi? Ayr\u0131ca sizin casus oldu\u011funuzu s\u00f6yl\u00fcyorlar. Peki burada neyi casusluk yapacaks\u0131n\u0131z? Ruslar bu kaleyi be\u015f y\u0131l boyunca ellerinde tuttular, nas\u0131l yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00e7ok iyi biliyorlar.”<\/p>\n “Peki,” dedim ona, “bizi hangi milletten san\u0131yorlar? T\u00fcrk pasaportumuza inan\u0131yorlarsa, Hollandal\u0131 oldu\u011fumuzu ve onlara sava\u015f a\u00e7mak gibi bir niyetimiz olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmeleri gerekir.”<\/p>\n “Ah, dostum, bu insanlar mant\u0131k y\u00fcr\u00fctmez. Sizin ne oldu\u011funuzu d\u00fc\u015f\u00fcnmek zahmetine bile girmezler. G\u00e2vur ad\u0131 alt\u0131nda, M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n g\u00fcc\u00fcne kar\u015f\u0131 koymak i\u00e7in ittifak yapm\u0131\u015f olan t\u00fcm Hristiyanlar\u0131 bir tutarlar. Ben sizin t\u00fcccar, gezgin, de\u011ferli insanlar oldu\u011funuza inan\u0131yorum; d\u00fcnyay\u0131 g\u00f6rmek ve daha fazla bilgi edinmek istiyorsunuz. Onlarla ya\u015famaktansa sizinle ya\u015famay\u0131 tercih ederim. Ah, bir g\u00fcn \u00fclkeme d\u00f6nebilirsem! Rumeli’yi g\u00f6rd\u00fcn\u00fcz m\u00fc?”<\/p>\n “Evet,” dedim.<\/p>\n “Yunanca biliyor musunuz?”<\/p>\n “Evet.”<\/p>\n “O halde Yunanca konu\u015fal\u0131m, neredeyse benim dilim.”<\/p>\n Ad\u0131n\u0131n Ali oldu\u011funu, Yanya’daki Veli Pa\u015fa’n\u0131n saray\u0131nda, kendisinden daha yak\u0131\u015f\u0131kl\u0131 oldu\u011funu iddia eden bir genci \u00f6ld\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve bunun onu \u0130stanbul’a ka\u00e7maya zorlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011frendim. Orada Anapa Pa\u015fas\u0131’n\u0131n hizmetine girmi\u015fti.<\/p>\n (1) T\u00fcrkler, bu ama\u00e7 i\u00e7in ittifak yapm\u0131\u015f yedi g\u00fc\u00e7l\u00fc Hristiyan h\u00fck\u00fcmdar oldu\u011funa inan\u0131rlar: Rusya, Avusturya, Prusya, Fransa, \u0130ngiltere, \u0130spanya ve \u0130sve\u00e7.<\/p>\n Ali, Narghil\u00e9dji-Bachi (nargile \u015fefi) olarak g\u00f6rev yap\u0131yordu. Arkada\u015flar\u0131 onu bir G\u00e2vur’la bu kadar uzun s\u00fcre konu\u015ftu\u011fu i\u00e7in azarlad\u0131lar ve o da bana Pa\u015fa’yla benim hakk\u0131mda konu\u015faca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyerek ayr\u0131ld\u0131.<\/p>\n T\u00fcrklerin, \u00f6zellikle Asyal\u0131larla \u00e7evrili olduklar\u0131nda Hristiyanlara kar\u015f\u0131 g\u00f6sterdikleri bu tuhaf ba\u011fl\u0131l\u0131k ger\u00e7ekten ilgin\u00e7tir. Bu g\u00f6zlemi s\u0131k s\u0131k yapm\u0131\u015f\u0131md\u0131r ve Anapa’da da bunun yeni bir \u00f6rne\u011fini g\u00f6rd\u00fcm.<\/p>\n Touf\u00e9ktchi-Bachi, birka\u00e7 bisk\u00fcvi ve iki \u015fi\u015fe romu gizlice g\u00fcvendi\u011fi bir adam\u0131n eline teslim etti.<\/p>\n Pa\u015fa’n\u0131n karar\u0131n\u0131 sab\u0131rs\u0131zl\u0131kla beklerken gemide kald\u0131m. Gece boyunca g\u00fcneybat\u0131dan gelen \u015fiddetli bir r\u00fczgar bizi ikinci bir \u00e7apa atmaya ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir \u00e7apay\u0131 haz\u0131rlamaya zorlad\u0131; neyse ki \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00e7apaya ihtiya\u00e7 duymad\u0131k. Bu k\u00f6t\u00fc havan\u0131n bizi maruz b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 tehlike ve Anapal\u0131lar\u0131n misafirperver olmayan tutumu, t\u00fcm d\u00fc\u015f\u00fcncelerimizi karartt\u0131 ve Bay Delescluze o\u011flu, m\u00fcmk\u00fcn olan en k\u0131sa s\u00fcrede yelken a\u00e7mak istedi. Uzun zamand\u0131r engellerle kar\u015f\u0131la\u015fmaya al\u0131\u015fk\u0131n oldu\u011fum i\u00e7in, bu \u00fcz\u00fcc\u00fc ba\u015flang\u0131c\u0131 ondan daha iyi kald\u0131rd\u0131m ve birka\u00e7 g\u00fcn daha k\u00f6t\u00fc hava ve \u015f\u00fcphelerin inat\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 denememizin ne kadar uygun olaca\u011f\u0131n\u0131 ona anlatt\u0131m.<\/p>\n Ertesi g\u00fcn, Bay Delescluze ve Gallina ile birlikte Pa\u015fa’n\u0131n huzuruna \u00e7\u0131kt\u0131m. Bu seferki kar\u015f\u0131lama biraz daha iyiydi; ancak Pa\u015fa h\u00e2l\u00e2, 80 tonluk, 4 topa sahip ve toplam 40 adam ta\u015f\u0131yan k\u00fc\u00e7\u00fck bir brigin kalenin liman\u0131nda demirlemesinin \u00f6nemi \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu. \u00c7\u0131kt\u0131\u011f\u0131mda, elde etti\u011fim tek l\u00fctuf, kalenin kap\u0131s\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda ve bakmam\u0131z\u0131n bile yasak oldu\u011fu d\u00fckk\u00e2nlarla dolu bir soka\u011f\u0131n giri\u015finde bulunan Liman Reisi’nin kahvesinde oturma izniydi. Her T\u00fcrk \u015fefinin bir kahvesi vard\u0131r; bu, bir t\u00fcr karakol g\u00f6revi g\u00f6r\u00fcr ve insanlar oraya \u015feflerine yaranmak i\u00e7in giderler. Neredeyse t\u00fcm \u00fclkelerde oldu\u011fu gibi, bu kahveler bo\u015f insanlar\u0131n bulu\u015fma yeri haline gelir. Hatta bir Pa\u015fa’n\u0131n bile kendi kahvesi vard\u0131r; tek fark, Pa\u015fa asla orada g\u00f6r\u00fcnmez. Bu kahve, Pa\u015fa’n\u0131n Caf\u00e9dji-Bachi’si (kahve \u015fefi) taraf\u0131ndan y\u00f6netilir. Bu adam, Pa\u015fa’n\u0131n en \u00f6nemli memurlar\u0131ndan biridir; herkes onun himayesini kazanmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r ve efendisinin evinden \u00e7\u0131karken da\u011f\u0131t\u0131lan bah\u015fi\u015flerden en b\u00fcy\u00fck pay\u0131 o al\u0131r.<\/p>\n 22 Nisan’da, nihayet Anapa’da neler sat\u0131n al\u0131nabilece\u011fi ve hangi mallar\u0131n eksik oldu\u011fu hakk\u0131nda bana bilgi vermeyi kabul eden bir Tatar buldum. Kuma\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n, basmalar\u0131m\u0131z\u0131n, \u00e7eli\u011fimizin, \u00e7ivilerimizin ve camlar\u0131m\u0131z\u0131n burada iyi fiyatlarla sat\u0131laca\u011f\u0131ndan emin oldum. Anapal\u0131lar\u0131n bize sunabilece\u011fi \u015feyler aras\u0131nda s\u0131\u011f\u0131r derileri, ke\u00e7i derileri, birka\u00e7 k\u00fcrk ve balmumu vard\u0131. Hemen Pa\u015fa’n\u0131n yan\u0131na giderek son bir deneme yapmak istedim. Y\u00fcz\u00fc bana daha az sert g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu; \u00f6nceki g\u00fcn birlikte yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z uzun bir siyasi sohbet, bana kar\u015f\u0131 daha iyi bir fikir edinmesini sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131. Bu durumdan yararlanarak, Anapa’daki t\u00fcccarlarla ili\u015fki kurma izni istedim. Bunu bana vermedi; ancak Auguste gemisine bir adam g\u00f6ndererek ihtiya\u00e7 duydu\u011fu kuma\u015f ve basmalar\u0131 incelemek istedi. Bu adam, \u00e7ok k\u00f6t\u00fc niyetli bir Ermeni’ydi. Ona sorular\u0131mla ve ona duydu\u011fum g\u00fcveni taklit ederek, Anapa’da birka\u00e7 i\u015f yaparsak onun da b\u00fcy\u00fck k\u00e2rlar elde edece\u011fine inand\u0131rd\u0131m. Buna ek olarak, ona sayg\u0131l\u0131 bir \u015fekilde davrand\u0131m ve birka\u00e7 kadeh pun\u00e7 ikram ettim; bu, istedi\u011fim etkiyi yaratmay\u0131 ba\u015fard\u0131. Efendisinin yan\u0131na d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcnde, davran\u0131\u015f\u0131m\u0131z\u0131n g\u00fcvenilirli\u011fi konusunda kendi kellesini kefil olarak sundu ve Pa\u015fa’y\u0131, mallar\u0131m\u0131z\u0131 satmam\u0131za ve sakinlerin bize sunabilece\u011fi \u015feyleri sat\u0131n almam\u0131za izin vermeye ikna etti. Ak\u015fam yeme\u011finden sonra, ayn\u0131 y\u00f6ntemi \u0130mrahor (ba\u015f seyis) ile de kulland\u0131m. Bu adam i\u00e7kiyi severdi; ona rom \u015fi\u015feleri g\u00f6sterdim ve o da beni \u0130stanbul ve \u0130skenderiye’de \u00e7ok iyi tan\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 her yerde yaymaya ba\u015flad\u0131.<\/p>\n Ertesi sabah, Yanya’dan gelen gen\u00e7 Arnavut, Pa\u015fa’n\u0131n zihninde benim lehime ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir de\u011fi\u015fiklik oldu\u011funu s\u00f6ylemeye geldi. Ona Pa\u015fa’ya bir hediye vermeyi planlad\u0131\u011f\u0131m\u0131 s\u00f6yledim ve ondan, Pa\u015fa’n\u0131n en \u00e7ok ho\u015funa gidebilecek \u015feyleri se\u00e7memde bana rehberlik etmesini rica ettim. Onun tavsiyesi \u00fczerine, rom, \u015feker ve bisk\u00fcvi se\u00e7tim ve bunlar\u0131 hemen Pa\u015fa’n\u0131n evine g\u00f6nderdim. Pa\u015fa’n\u0131n yan\u0131na gitti\u011fimde, bana oturmam\u0131 s\u00f6ylemesi ve bana kahve servisi yap\u0131lmas\u0131 emrini vermesi, art\u0131k ilerleme kaydetti\u011fimden \u015f\u00fcphe etmememi sa\u011flad\u0131; bu, daha \u00f6nce hi\u00e7 sahip olmad\u0131\u011f\u0131m bir ayr\u0131cal\u0131kt\u0131. Sonunda, mallar\u0131m\u0131z\u0131 karaya \u00e7\u0131karma ve Touf\u00e9ktchi-Bachi ile Liman Reisi’nin d\u00fckk\u00e2nlar\u0131 aras\u0131nda bulunan k\u00fc\u00e7\u00fck bir d\u00fckk\u00e2na yerle\u015ftirme iznini ald\u0131k. Ayr\u0131ca Pa\u015fa’dan iki koyun hediye ald\u0131k. T\u00fcm bunlar, g\u00fczel hava ile birle\u015fince, y\u00fcz\u00fcm\u00fczde yeniden bir g\u00fcl\u00fcmseme belirdi. Art\u0131k tek d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz, elde etti\u011fimiz avantajdan yararlanmakt\u0131.<\/p>\n 24 Nisan’da, sabah\u0131n erken saatlerinde, \u00e7elik kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda takas edilmek \u00fczere bir\u00e7ok s\u0131\u011f\u0131r ve inek derisi d\u00fckk\u00e2n\u0131m\u0131z\u0131n \u00f6n\u00fcnde birikmi\u015fti. Takaslar\u0131m\u0131z g\u00fcn ge\u00e7tik\u00e7e daha \u00f6nemli hale geldi; Anapal\u0131lar ve \u00c7erkesler s\u00fcrekli etraf\u0131m\u0131z\u0131 sar\u0131yor ve istedi\u011fimiz \u015feyleri bize getirerek memnuniyetlerini g\u00f6steriyorlard\u0131. Ancak, h\u00e2l\u00e2 kalenin di\u011fer mahallelerinde \u00f6zg\u00fcrce dola\u015fmam\u0131za izin verilmiyordu; \u00e7\u00fcnk\u00fc baz\u0131 t\u00fcccarlar bizi d\u00fc\u015fman olarak g\u00f6rmeye devam ediyordu ve \u00e7ok korkutucu olmayan Pa\u015fa, bizi onlar\u0131n \u015f\u00fcphelerinin tehlikeli sonu\u00e7lar\u0131na maruz b\u0131rakmaktan korkuyordu.<\/p>\n 30 Nisan’da, Gelencik’te ya\u015fayan ve ilk \u00c7erkesya seyahatlerimde bahsetti\u011fim Prens Atioukhai geldi. O d\u00f6nemi hat\u0131rlamaktan memnun g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu, bana hizmetlerini sundu ve ona tan\u0131\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131m yol arkada\u015flar\u0131mla birlikte onu ziyaret etmemi istedi. Mallar\u0131m\u0131z\u0131n h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde sat\u0131laca\u011f\u0131na ve en \u00e7ok arad\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00fcr\u00fcnlerden b\u00fcy\u00fck miktarlarda temin edebilece\u011fimize dair bana g\u00fcvence verdi. Ancak Gelencik’i yeterince tan\u0131yordum ve bana s\u00f6ylediklerinin hepsine g\u00fcvenmiyordum. Hepimizin elini s\u0131kt\u0131ktan sonra, benimkini tuttu, g\u00f6zlerini g\u00f6ky\u00fcz\u00fcne kald\u0131rd\u0131 ve derin bir i\u00e7 \u00e7ekerek \u015fu konu\u015fmay\u0131 yapt\u0131:<\/p>\n “Seni y\u0131llard\u0131r tan\u0131yorum, evimde a\u011f\u0131rland\u0131n, ben senin Konak’\u0131n\u0131m. O zamanlar ticaretin i\u00e7in pek bir \u015fey yapamad\u0131m \u00e7\u00fcnk\u00fc Indar-Oglou onu P\u015fiate’ye \u00e7ekmi\u015fti. Ancak sana dostlar edinmende b\u00fcy\u00fck rol oynad\u0131m ve ad\u0131n\u0131 Noutakhaitsis, \u00c7apsughlar ve Abzekhler aras\u0131nda yayd\u0131m. Bana o zaman bir hediye vermi\u015ftin, onu uzun s\u00fcre saklad\u0131m ve senin sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n ve mutlulu\u011fun i\u00e7in ta\u015f\u0131d\u0131m. Bug\u00fcn yeni yabanc\u0131larla tan\u0131\u015fmaktan mutluyum; onlar\u0131n da Konak’\u0131 olaca\u011f\u0131m. G\u00fcc\u00fcm\u00fc ve n\u00fcfuzumu onlar\u0131 koruyarak ve talep ettikleri t\u00fcm hizmetleri sunarak kan\u0131tlayaca\u011f\u0131m. Pa\u015fa’yla sizin hakk\u0131n\u0131zda konu\u015ftum, o da sizin g\u00fcvenli\u011finizi garanti ediyor. Ancak Koutlouzi’de \u00e7ok daha iyi olacaks\u0131n\u0131z ve orada parlak i\u015fler yapaca\u011f\u0131n\u0131za eminim. Bana gelmeyi vaat ettiniz, bunu yapaca\u011f\u0131n\u0131zdan hi\u00e7 \u015f\u00fcphem yok. Bu arada, bana altm\u0131\u015f piyastre, bir elbise i\u00e7in kuma\u015f ve barut vermeniz beni \u00e7ok memnun eder. Bunu \u00e7\u0131kar i\u00e7in istedi\u011fimi d\u00fc\u015f\u00fcnmeyin, hay\u0131r! Allah beni b\u00f6yle bir duygudan korusun! Sadece dostlu\u011funuzun bir g\u00f6stergesi olarak bu \u015feyleri istiyorum.”<\/p>\n Yol arkada\u015flar\u0131m, bu son k\u0131sm\u0131 hi\u00e7 beklemedikleri i\u00e7in, o ana kadar \u00c7erkeslerin asil misafirperverli\u011fine hayran kalm\u0131\u015fken, y\u00fcz ifadeleri birden komik bir \u015fekilde de\u011fi\u015fti. Hediyeyi birka\u00e7 metre basma, biraz barut ve bolca iltifatla s\u0131n\u0131rlamay\u0131 ba\u015fard\u0131m. Atioukhai’ye olan sevgimizi, onu tekrar g\u00f6rmekten duyaca\u011f\u0131m\u0131z memnuniyeti ve bunu yeni hediyelerle kan\u0131tlayaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 s\u00f6yledik. O da bizden memnun bir \u015fekilde ayr\u0131ld\u0131.<\/p>\n Ancak itiraf etmeliyim ki, bir prensin dostlu\u011funu bu kadar ucuza sat\u0131n almak ger\u00e7ekten \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131! Bay Delescluze’ye, basmas\u0131 ve barutu i\u00e7in \u00fcz\u00fcl\u00fcyormu\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcnde, gen\u00e7 Telemakhos’un da Menelaos’a hediyeler verdi\u011fini hat\u0131rlatt\u0131m.<\/p>\n Atioukhai ile yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu g\u00f6r\u00fc\u015fme, Pa\u015fa’ya Noutakhaitsis demirleme yerlerini ziyaret etti\u011fimi \u00f6\u011fretti. Orada ne yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131 ve tekrar gitmeyi planlay\u0131p planlamad\u0131\u011f\u0131m\u0131 sordu. Daha sonra gitmeye karar verebilece\u011fimizi s\u00f6yledi\u011fimde, Se\u00efd Ilkhmet’in, ticaretimizin Anapa’da kurulmas\u0131n\u0131n kendisi i\u00e7in faydal\u0131 olabilece\u011fini hissetmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bizi ba\u015fka yerlere gitmekten al\u0131koymak istedi\u011fini fark etmek kolayd\u0131. Yine de bana \u00c7erkes prensleri yan\u0131nda koruma teklif etti ve bana, birka\u00e7 Konak’\u0131 olan ve k\u0131y\u0131 boyunca bize e\u015flik etmesi i\u00e7in kefil g\u00f6sterilecek bir Anapal\u0131 T\u00fcrk \u00f6nerdi.<\/p>\n G\u00fcneydeki \u00fclke, \u00e7ok az \u00fcretim sunmaktad\u0131r; ancak dikkate de\u011fer bir miktar\u0131 bir araya getirmek i\u00e7in y\u0131l\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131 orada ge\u00e7irmek ve k\u0131y\u0131n\u0131n \u00e7e\u015fitli noktalar\u0131nda k\u00fc\u00e7\u00fck depolar kurmak gerekecektir. Bu depolardan gemiler kendileri mal alabilir ya da yerel kay\u0131klar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ana merkeze ta\u015f\u0131nabilir. Bu \u015fekilde, orta b\u00fcy\u00fckl\u00fckte s\u0131\u011f\u0131r derileri, balmumu, bal, tav\u015fan, yaban domuzu, kurt, tilki, sansar, \u00e7akal, geyik ve karaca postlar\u0131; \u00e7avdar, bu\u011fday, m\u0131s\u0131r ve \u00e7e\u015fitli kereste t\u00fcrleri temin edilebilir. Ancak, bu \u00fcr\u00fcnlerin ta\u015f\u0131nmas\u0131 zorludur, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00e7ok y\u00fcksek da\u011flar\u0131 a\u015fmak gerekmektedir ve bu da\u011flarda sadece atlar\u0131n ge\u00e7mesine ancak yeten dar patikalar bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n Buna kar\u015f\u0131n, Kuban\u2019\u0131n verimli ovalar\u0131n\u0131n bat\u0131 k\u0131y\u0131s\u0131nda yer alan Anapa, bu ovalar\u0131n ve Kuzey Kafkasya\u2019n\u0131n t\u00fcm kuzey yamac\u0131n\u0131n \u00fcretimlerini kolayca almaktad\u0131r. Karadeniz\u2019deki Ceneviz m\u00fclklerinin d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcnden bu yana \u00c7erkesler yaln\u0131zca M\u00fcsl\u00fcmanlarla ili\u015fkide olmu\u015flard\u0131r. II. Katerina\u2019n\u0131n ordular\u0131n\u0131n K\u0131r\u0131m\u2019\u0131 almas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan, T\u00fcrkler Anapa\u2019y\u0131 kurarak \u00c7erkeslerin t\u00fcm ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamaya ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r. Yar\u0131m as\u0131rdan fazla s\u00fcredir yerle\u015fmi\u015f bu ticaret yolunu ba\u015fka hi\u00e7bir nokta de\u011fi\u015ftiremez; ancak, Anapa\u2019n\u0131n 43 mil g\u00fcneydo\u011fusunda yer alan ve ovalarla ba\u011flant\u0131s\u0131 olan Sucuk-Kale K\u00f6rfezi bu konuda istisna olabilir. E\u011fer T\u00fcrklerle hi\u00e7bir ili\u015fki kurulmak istenmezse, b\u00fcy\u00fck bir Avrupa yerle\u015fimi burada kurulmal\u0131d\u0131r. K\u00f6rfez geni\u015f ve g\u00fcvenli bir demirleme alan\u0131na sahiptir. Eskiden burada k\u00fc\u00e7\u00fck bir liman bulunmakta ve T\u00fcrkler bir garnizon bulundurmaktayd\u0131; ancak 1790\u2019da General Gudovitch, 1801\u2019de ise Richelieu D\u00fck\u00fc taraf\u0131ndan Ruslarca ele ge\u00e7irilmi\u015ftir. 1812\u2019deki bar\u0131\u015f anla\u015fmas\u0131yla tekrar T\u00fcrklere verilen bu liman, o zamandan beri terk edilmi\u015f olup, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde yaln\u0131zca birka\u00e7 \u00c7erkes yerle\u015fimi bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n Anapa\u2019n\u0131n ticareti son y\u0131llarda \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde azalm\u0131\u015ft\u0131r. Bunun ba\u015fl\u0131ca nedeni, Ruslar\u0131n b\u00f6lgeyi i\u015fgal ederek Kafkas halklar\u0131yla olan ticari ili\u015fkileri kesintiye u\u011fratmas\u0131d\u0131r. Bu halklar her t\u00fcrl\u00fc yoksullu\u011fa dayanabilecek kadar diren\u00e7lidir. Ayr\u0131ca, Karadeniz Kazaklar\u0131n\u0131n ak\u0131nlar\u0131 bir\u00e7ok ova sakinini da\u011flara ka\u00e7maya zorlam\u0131\u015f ya da kalanlar\u0131 s\u00fcrekli bir endi\u015fe i\u00e7inde b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r, bu da ekonomik faaliyetlerin geli\u015fmesini engellemi\u015ftir. Son olarak, \u00c7erkesya\u2019da zaman zaman b\u00fcy\u00fck y\u0131k\u0131mlara neden olan veba salg\u0131nlar\u0131 ve k\u00f6le ticareti, b\u00f6lgenin \u00fcretimini azaltmakta ve n\u00fcfusunun \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc kaybetmesine yol a\u00e7maktad\u0131r.<\/p>\n Her g\u00fcn yakla\u015f\u0131k 500 \u00c7erkes Anapa\u2019ya gelerek k\u00fc\u00e7\u00fck arabalarla ya da daha s\u0131k olarak at s\u0131rt\u0131nda \u00e7e\u015fitli \u00fcr\u00fcnler getirmektedir. Bunlar\u0131 ihtiya\u00e7 duyduklar\u0131 e\u015fyalarla takas etmektedirler. Ancak, onlarla ticaret yapabilmek i\u00e7in bu i\u015flere al\u0131\u015fk\u0131n olmak ve b\u00fcy\u00fck bir sab\u0131r g\u00f6stermek gerekmektedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00e7o\u011fu da\u011fl\u0131 \u00e7ok az mal getirir; \u00f6rne\u011fin, iki tav\u015fan postu, k\u00fc\u00e7\u00fck bir peynir par\u00e7as\u0131 ve bir \u00f6l\u00e7\u00fc \u00e7avdar. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, yakla\u015f\u0131k on farkl\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck e\u015fya almak ister ve bu e\u015fyalar\u0131 elde etmek i\u00e7in Anapa\u2019ya kadar otuz fersah yol kat etmi\u015f olabilir. B\u00f6yle pazarlar\u0131n g\u00fcnlerce s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc \u00e7ok g\u00f6rd\u00fcm. \u00c7erkesler her zaman ticaret yapmadan \u00f6nce, avlad\u0131klar\u0131 tav\u015fan\u0131, peynirlerini elde ettikleri ine\u011fi, tarlalar\u0131n\u0131, ekim ve hasat s\u00fcre\u00e7lerini uzun uzun anlat\u0131rlard\u0131. Bu nedenle, Anapa\u2019da ticaret yapmak isteyen yabanc\u0131 t\u00fcccarlar\u0131n do\u011frudan \u00c7erkeslerle de\u011fil, arac\u0131 olarak T\u00fcrklerle \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 daha avantajl\u0131 olacakt\u0131r.<\/p>\n G\u00fcnl\u00fck ticari hareketlili\u011fin yan\u0131 s\u0131ra, y\u0131l\u0131n baz\u0131 d\u00f6nemlerinde i\u00e7 b\u00f6lgelerden b\u00fcy\u00fck ticaret kervanlar\u0131 Anapa\u2019ya ula\u015fmakta ve ticaret daha da canlanmaktad\u0131r. T\u00fcrklerin “kervan” olarak adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 bu ticaret hareketleri \u00f6zellikle nisan, a\u011fustos ve ekim aylar\u0131nda zirveye ula\u015f\u0131r. \u00d6zellikle Kalmuklara ait olan ilk kervan, \u00e7ok say\u0131da s\u0131\u011f\u0131r, inek, manda ve tav\u015fan postu ile i\u00e7 ya\u011f\u0131 ve balmumu ta\u015f\u0131r. Bahar aylar\u0131nda ticaretin en yo\u011fun oldu\u011fu d\u00f6nem ya\u015fan\u0131r. Hatta baz\u0131 T\u00fcrk t\u00fcccarlar Anapa\u2019da \u00c7erkesleri beklemek yerine, do\u011frudan da\u011flara giderek mallar\u0131n\u0131 satmakta ve burada k\u00fc\u00e7\u00fck depolar olu\u015fturmaktad\u0131rlar.<\/p>\n Anapa ve \u00c7evresinin Tarihi ve Ticari \u00d6nemi<\/strong><\/p>\n Anapa ve \u00e7evresi, eskiden Skh\u00e9gake adl\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck bir \u00c7erkes kabilesine aitti. Kabilenin prensi Mamet-CkereiSane, olduk\u00e7a varl\u0131kl\u0131yd\u0131; ticaretle u\u011fra\u015f\u0131yor ve Karadeniz\u2019de gemiler i\u015fletiyordu. 1478 y\u0131l\u0131nda Osmanl\u0131lar, Kuban Nehri\u2019nin sol k\u0131y\u0131s\u0131na s\u0131\u011f\u0131nan Tatarlar\u0131 ve bu b\u00f6lgedeki d\u00fczl\u00fcklerde ya\u015fayan Nogaylar\u0131 korumak ve Kafkas halklar\u0131yla eski ticari ili\u015fkilerini s\u00fcrd\u00fcrmek amac\u0131yla Anapa\u2019y\u0131 in\u015fa ettiler. O andan itibaren \u00c7erkesya\u2019n\u0131n \u00fcretimi, daha \u00f6nce Rusya\u2019n\u0131n i\u015fgal etti\u011fi Tamanskaya ve Temr\u00fck \u00fczerinden akt\u0131\u011f\u0131 gibi, Anapa \u00fczerinden d\u0131\u015far\u0131ya a\u00e7\u0131lmaya ba\u015flad\u0131.<\/p>\n 1790 y\u0131l\u0131nda General Bibikov, 8.000 askerle Anapa\u2019y\u0131 ele ge\u00e7irmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131 ancak kuvvetlerinin yar\u0131s\u0131n\u0131 kaybederek geri \u00e7ekilmek zorunda kald\u0131. 1791\u2019de General Gudovi\u00e7, \u00fc\u00e7 haftal\u0131k bir kampanyan\u0131n ard\u0131ndan Anapa\u2019ya sald\u0131rarak buray\u0131 ele ge\u00e7irdi. O d\u00f6nemde Anapa, 10.000 Osmanl\u0131 askeri ve 15.000 \u00c7erkes da\u011fl\u0131s\u0131 taraf\u0131ndan savunuluyordu. \u015eehirde 83 top ve 9 havan topu bulunuyor, n\u00fcfusunun yakla\u015f\u0131k 5.000 ki\u015fi oldu\u011fu tahmin ediliyordu. Ancak Anapa k\u0131sa s\u00fcre sonra Osmanl\u0131lara geri verildi.<\/p>\n 27 Nisan 1807\u2019de Rus donanmas\u0131, Marki Traversay ve Amiral Pustoshkin komutas\u0131nda 5 sava\u015f gemisi, 5 f\u0131rkateyn, 2 brig, 1 ate\u015f gemisi ve 5 top\u00e7u kay\u0131\u011f\u0131yla Anapa \u00f6nlerine geldi. Donanma, General Govorov\u2019un komutas\u0131ndaki d\u00f6rt deniz piyade alay\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yordu. 29 Nisan\u2019da ba\u015flayan sald\u0131r\u0131 yaln\u0131zca iki saat s\u00fcrd\u00fc ve Osmanl\u0131 garnizonu ile halk da\u011flara ka\u00e7t\u0131. Deniz subay\u0131 Nev\u00e9rovsky ve birka\u00e7 denizci, Rus bayra\u011f\u0131n\u0131 Anapa surlar\u0131na dikti. \u015eehirde yaln\u0131zca 20 ki\u015fi bulunuyordu. Ruslar, 100 top, b\u00fcy\u00fck miktarda m\u00fchimmat ve iki ticaret gemisini ele ge\u00e7irdi. Osmanl\u0131lar, \u00c7erkeslere s\u0131\u011f\u0131nd\u0131 ancak \u00c7erkes kabileleri (\u015eaps\u0131\u011flar ve Natuhaylar) taraf\u0131ndan soyuldular. 6 May\u0131s\u2019ta Rus donanmas\u0131, Anapa\u2019y\u0131 terk etti ve surlar\u0131n baz\u0131 k\u0131s\u0131mlar\u0131n\u0131 y\u0131kmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n 1809\u2019da Rusya, Anapa\u2019y\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck bir askeri birlikle yeniden i\u015fgal etti. 1811\u2019de D\u00fck Richelieu, Sucuk-Kale\u2019yi ele ge\u00e7irdi. Ancak 1812\u2019de B\u00fckre\u015f Antla\u015fmas\u0131 ile Anapa ve Sucuk-Kale yeniden Osmanl\u0131lara b\u0131rak\u0131ld\u0131. Anapa\u2019n\u0131n baz\u0131 surlar\u0131 olduk\u00e7a eski g\u00f6r\u00fcnmektedir ve buran\u0131n Osmanl\u0131lardan \u00f6nce de bir Ceneviz yerle\u015fimi olabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrmektedir. Hatta daha eski bir d\u00f6nemde Sindone veya Sindika adl\u0131 antik kentin burada yer ald\u0131\u011f\u0131 \u00f6ne s\u00fcr\u00fclebilir. Nitekim Rus i\u015fgali s\u0131ras\u0131nda b\u00f6lgede iki Yunanca yaz\u0131t ve \u00e7ok say\u0131da antik sikke bulunmu\u015ftur. Co\u011frafyac\u0131lar Arrianos ve Strabon\u2019un yaz\u0131lar\u0131 da bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc destekler niteliktedir.<\/p>\n .<\/strong><\/span><\/p>\n
\nManzaralar, Gelenekler
\nBN 1818<\/em><\/p><\/blockquote>\n![\"\"](\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/14.png\")
<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/15.png\")
<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/16.png\")
<\/p>\n
\n\u00c7apraz bir yolda Paka (*), atlar\u0131n\u0131 kolayca ba\u011flamalar\u0131 i\u00e7in gelen s\u00fcvarilere bir \u00e7atal koydu. Onun e\u015fsiz g\u00fczelli\u011fini hayranl\u0131kla izlemeye gelenler i\u00e7in.<\/p>\n
\nNaourous-ohou davlet murza dansa ba\u015flar,
\nBais\u00e9chi okou ona kat\u0131l\u0131r; Raid\u00ea m\u00e9ich\u00e8 okou sonunda gelir.<\/p>\n
\nKahin Has-oglou, dehinch\u00e9 \u2014 Haouti-Oglou
\nGhaoune okou, Bais\u00e9 che \u2014 Ghaikhe Kal\u00e0bate, her \u015feye d\u00fczen getiren bilge.<\/p>\n
\nBu g\u00fcr\u00fclt\u00fcl\u00fc toplant\u0131n\u0131n konusu nedir?
\nHer zaman g\u00fczel Paka, s\u00f6zde a\u015f\u0131klar\u0131n\u0131 kendine \u00e7eker; \u00e7\u00fcnk\u00fc hepsi onun a\u015f\u0131\u011f\u0131 olamaz.<\/p>\n
\nKarde\u015fi Ujamhouiet, \u00e7apraz yola \u00e7\u0131kar,
\nK\u0131l\u0131c\u0131n\u0131 \u00e7eker ve k\u0131z karde\u015fi Paka hakk\u0131nda k\u00f6t\u00fc konu\u015fan t\u00fcm a\u015f\u0131klara vurur.<\/p>\n
\nOnlar\u0131n ate\u015fi \u00e7abucak s\u00f6ner ve onlar\u0131 Paka’ya ba\u011flayan ba\u011flar kopar,
\nPaka ise iffetli kal\u0131r.
\nBz\u00e9doukhes’ten bir prensle evlenir.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/17.png\")
<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/18.png\")
<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/19.png\")
<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/20.png\")
<\/p>\n