![\"\"](\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/CERKESYAYA-YOLCULUK-4.Bolum-b.png\")
<\/p>\n<\/p>\n
\u015e\u00f6valye Taitbout de Marigny <\/strong><\/p>\n S. M. Hollanda Krall\u0131\u011f\u0131’n\u0131n Hazinedar\u0131na sunulmu\u015ftur Anapa\u2019n\u0131n Konumu ve Savunmas\u0131<\/strong><\/p>\n Anapa kalesi, Osmanl\u0131lar\u0131n K\u0131z\u0131lkaya ad\u0131n\u0131 verdi\u011fi, \u00c7erkesya\u2019n\u0131n son da\u011f \u00e7\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131ndan biri \u00fczerinde yer almaktad\u0131r. Kale, geni\u015f bir ova ile birle\u015fmekte olup kuzey ve do\u011fuda Kuban\u2019a kadar uzanmaktad\u0131r. Anapa\u2019n\u0131n denize bakan surlar\u0131n\u0131n uzunlu\u011fu yakla\u015f\u0131k 850 kula\u00e7t\u0131r ve toplam \u00e7evresi yar\u0131m fersah kadar olabilir. G\u00fcney ve bat\u0131 surlar\u0131, 30 kula\u00e7 y\u00fcksekli\u011finde kalker kayal\u0131klar\u0131n \u00fczerine in\u015fa edilmi\u015ftir. Kuzeyde, liman taraf\u0131nda ise surlar al\u00e7almaktad\u0131r. Kale, birka\u00e7 bur\u00e7 ve ta\u015flarla kapl\u0131 bir hendekle korunmaktad\u0131r ancak Avrupa ordular\u0131na kar\u015f\u0131 direnebilecek durumda de\u011fildir.<\/p>\n Anapa surlar\u0131 85 bronz toptan olu\u015fan bir a\u011f\u0131r silah cephaneli\u011fine sahiptir. Bunlar\u0131n aras\u0131nda uzun menzilli toplar da bulunmaktad\u0131r. Ancak Rus i\u015fgali s\u0131ras\u0131nda t\u00fcm toplar Sivastopol\u2019a ta\u015f\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Mevcut bataryalar olduk\u00e7a k\u00f6t\u00fc durumdad\u0131r ve en fazla 5 veya 6 at\u0131\u015f yapabilir.<\/p>\n Anapa\u2019daki Ticaret ve N\u00fcfus<\/strong><\/p>\n Anapa surlar\u0131 i\u00e7inde yakla\u015f\u0131k 200 d\u00fckk\u00e2n ve yine ayn\u0131 say\u0131da tahta, \u00f6rg\u00fc ya da kerpi\u00e7ten yap\u0131lm\u0131\u015f kul\u00fcbe bulunmaktad\u0131r. \u015eehir n\u00fcfusu en fazla 2.000 ki\u015fidir. Garnizon, k\u00f6t\u00fc e\u011fitilmi\u015f top\u00e7ular ve Anadolu\u2019dan gelen silahl\u0131 k\u00f6yl\u00fclerden olu\u015fmaktad\u0131r ve yakla\u015f\u0131k 500 askerden ibarettir. Bu askerlerin sokaklarda \u00e7orap \u00f6rerek dola\u015fmalar\u0131 ve t\u00fcfeklerini s\u0131rtlar\u0131na ip ile asarak ta\u015f\u0131malar\u0131 olduk\u00e7a g\u00fcl\u00fcn\u00e7t\u00fcr. Bu nedenle Osmanl\u0131 Pa\u015fas\u0131, Rus ordusunun yakla\u015fmas\u0131 durumunda kenti direnmeden teslim etmeyi d\u00fc\u015f\u00fcnmektedir.<\/p>\n Bir y\u0131l \u00f6nce, ufukta be\u015f geminin g\u00f6r\u00fclmesi \u00fczerine halk\u0131n b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 da\u011flara ka\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Anapa’n\u0131n ve \u00c7evresinin Tarihi<\/strong><\/p>\n Anapa ve \u00e7evresi, eskiden Skh\u00e9gake adl\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck bir \u00c7erkes kabilesine aitti. Bu kabilenin prensi Mamet-\u00c7erei Sane zengin biriydi, ticaret yap\u0131yor ve Karadeniz’de gemilere sahipti. 1478 y\u0131l\u0131nda Osmanl\u0131lar, Kuban Nehri\u2019nin sol yakas\u0131na s\u0131\u011f\u0131nan Tatarlar\u0131 ve bu b\u00f6lgedeki ovalarda ya\u015fayan Nogaylar\u0131 korumak ve Kafkas halklar\u0131yla eski ili\u015fkilerini s\u00fcrd\u00fcrmek amac\u0131yla Anapa’y\u0131 in\u015fa ettiler. O andan itibaren \u00c7erkesya’n\u0131n \u00fcr\u00fcnleri, daha \u00f6nce Tamani ve Temr\u00fck \u00fczerinden oldu\u011fu gibi, bu yeni ticaret yoluyla akmaya ba\u015flad\u0131.<\/p>\n 1790 y\u0131l\u0131nda General Bibikov, 8.000 askerle Anapa\u2019y\u0131 ele ge\u00e7irmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131, ancak kuvvetlerinin yar\u0131s\u0131n\u0131 kaybettikten sonra Kuban Nehri\u2019ni geri ge\u00e7mek zorunda kald\u0131. 1791 y\u0131l\u0131nda General Goudovitch, \u00fc\u00e7 haftal\u0131k bir seferin ard\u0131ndan Anapa\u2019y\u0131 bir sald\u0131r\u0131yla ele ge\u00e7irdi. O s\u0131rada kale, 10.000 Osmanl\u0131 askeri ve 15.000 da\u011fl\u0131 taraf\u0131ndan savunuluyordu. Anapa\u2019da 83 top ve 9 havan topu bulunuyordu ve n\u00fcfusu 5.000 civar\u0131ndayd\u0131. Ancak, Rusya k\u0131sa bir s\u00fcre sonra Anapa’y\u0131 ve General Goudovitch\u2019in ele ge\u00e7irdi\u011fi Sucuk-Kale\u2019yi Osmanl\u0131lara geri verdi.<\/p>\n 27 Nisan 1807\u2019de Rus donanmas\u0131, Marki de Traversay ve Amiral Pustochkin\u2019in komutas\u0131nda, be\u015f sava\u015f gemisi, \u00fc\u00e7 f\u0131rkateyn, iki brigantin, bir ate\u015f gemisi ve be\u015f top\u00e7u gemisinden olu\u015fan bir filo ile Anapa \u00f6nlerine geldi. Donanma, General Govorov\u2019un komutas\u0131ndaki d\u00f6rt deniz alay\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yordu. 29 Nisan\u2019da sald\u0131r\u0131 ba\u015flad\u0131 ve yaln\u0131zca iki saat s\u00fcrd\u00fc. Halk ve garnizon da\u011flara ka\u00e7t\u0131. Rus gemi subay\u0131 N\u00e9v\u00e9rovsky, birka\u00e7 denizciyle birlikte Anapa\u2019n\u0131n surlar\u0131na Rus bayra\u011f\u0131n\u0131 dikti. \u015eehirde yaln\u0131zca 20 ki\u015fi bulunuyordu. 100 top, b\u00fcy\u00fck miktarda m\u00fchimmat ve iki ticaret gemisi Ruslar\u0131n eline ge\u00e7ti. Osmanl\u0131lar, \u00c7erkeslere s\u0131\u011f\u0131nm\u0131\u015ft\u0131, ancak \u00c7aps\u0131hlar ve Natuhaylar taraf\u0131ndan soyuldular. 6 May\u0131s\u2019ta Rus filosu ayr\u0131ld\u0131 ve Anapa’y\u0131 bo\u015f b\u0131rakt\u0131.<\/p>\n 1809\u2019da Rusya, k\u00fc\u00e7\u00fck bir birlikle Anapa\u2019y\u0131 tekrar i\u015fgal etti. 1811\u2019de D\u00fck de Richelieu, Sucuk-Kale\u2019yi ele ge\u00e7irdi, ancak 1812 B\u00fckre\u015f Antla\u015fmas\u0131 ile her iki kale de Osmanl\u0131lara geri verildi.<\/p>\n Anapa\u2019n\u0131n baz\u0131 duvarlar\u0131 olduk\u00e7a eski bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcm sergiliyor. Bu durum, Osmanl\u0131lar\u0131n geli\u015fi \u00f6ncesinde burada baz\u0131 surlar\u0131n var oldu\u011fu ve bunlar\u0131n bir Ceneviz yerle\u015fimiyle ili\u015fkili olabilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesini do\u011furuyor. Hatta, \u00e7ok daha eski bir d\u00f6nemde, Sindone veya Sindika adl\u0131 antik bir \u015fehrin burada bulunmu\u015f olabilece\u011fi ihtimali de mevcuttur. Rus i\u015fgali s\u0131ras\u0131nda burada iki Grek\u00e7e yaz\u0131t ve \u00e7ok say\u0131da madeni para bulunmu\u015ftu. Ayr\u0131ca, co\u011frafyac\u0131lar Arrianus ve Strabon\u2019un yaz\u0131lar\u0131 da bu hipotezi desteklemektedir.<\/p>\n Anapa kalesi, \u00c7erkesya\u2019n\u0131n son da\u011flar\u0131ndan biri olan ve Osmanl\u0131lar taraf\u0131ndan K\u0131z\u0131lkaya olarak adland\u0131r\u0131lan bir \u00e7\u0131k\u0131nt\u0131n\u0131n \u00fczerinde yer almaktad\u0131r. Kalenin denize bakan duvarlar\u0131 yakla\u015f\u0131k 850 kula\u00e7 uzunlu\u011fundad\u0131r ve toplam \u00e7evresi yakla\u015f\u0131k yar\u0131m fersah\u0131 bulmaktad\u0131r. G\u00fcney ve bat\u0131 surlar\u0131, 30 kula\u00e7 y\u00fcksekli\u011finde kire\u00e7ta\u015f\u0131 bir kayal\u0131k \u00fczerine in\u015fa edilmi\u015ftir. Kuzeyde, limana bakan tarafta, k\u0131y\u0131 daha al\u00e7akt\u0131r ve birka\u00e7 bur\u00e7 ile ta\u015fla kaplanm\u0131\u015f bir hendek kaleyi savunmaktad\u0131r. Ancak, kale Avrupa ordular\u0131na kar\u015f\u0131 uzun s\u00fcre dayanabilecek durumda de\u011fildir.<\/p>\n Kale surlar\u0131n\u0131 s\u00fcsleyen a\u011f\u0131r toplar\u0131n \u00e7o\u011fu bronzdur ve \u00e7e\u015fitli kalibrelerde 85 adet top i\u00e7ermektedir. Bunlar daha sonra Ruslar taraf\u0131ndan Sivastopol\u2019a ta\u015f\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak, kale toplar\u0131 \u00e7ok k\u00f6t\u00fc durumdad\u0131r ve en fazla be\u015f ya da alt\u0131 kez ate\u015f edebilecek kapasitededirler.<\/p>\n Anapa\u2019n\u0131n i\u00e7inde 200 kadar d\u00fckkan ve ayn\u0131 say\u0131da ah\u015fap, \u00e7it veya kerpi\u00e7ten yap\u0131lm\u0131\u015f kul\u00fcbe bulunmaktad\u0131r. \u015eehirde yakla\u015f\u0131k 2.000 ki\u015fi ya\u015famaktad\u0131r. Garnizon, 400 kadar k\u00f6t\u00fc e\u011fitilmi\u015f top\u00e7udan ve Anadolu\u2019dan getirilen k\u00f6yl\u00fc sava\u015f\u00e7\u0131lardan olu\u015fmaktad\u0131r. Bu askerlerin \u00e7o\u011fu, sokaklarda y\u00fcn \u00e7orap \u00f6rerken g\u00f6r\u00fclmektedir ve t\u00fcfeklerini s\u0131rtlar\u0131nda bir ip ile ta\u015f\u0131yan bu adamlar\u0131n savunma konusunda pek yetenekli olmad\u0131\u011f\u0131 a\u015fik\u00e2rd\u0131r. Padi\u015fah, bu askerlerden pek umutlu de\u011fildir ve s\u0131k\u00e7a, ilk Rus ordusunun geli\u015fiyle birlikte kaleyi direnmeden teslim edece\u011fini dile getirmektedir. Bir y\u0131l \u00f6nce, ufukta be\u015f gemi belirdi\u011finde, \u015fehrin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 da\u011flara ka\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Anapa kalesinde birka\u00e7 tuzlu ve k\u00f6t\u00fc i\u00e7me suyu bulunan kuyu mevcuttur. \u0130\u00e7me suyu olarak kullan\u0131labilen su ise, 43 y\u0131l \u00f6nce denize d\u00f6k\u00fclen fakat g\u00fcn\u00fcm\u00fczde ancak k\u0131\u015f aylar\u0131nda denize ula\u015fabilen So\u011fucuk adl\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck bir nehirden f\u0131\u00e7\u0131lar i\u00e7inde getirilir.<\/p>\n Anapa\u2019n\u0131n n\u00fcfusu \u00fc\u00e7 gruba ayr\u0131labilir:<\/p>\n Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu, Anapa i\u00e7in b\u00fcy\u00fck mebla\u011flar harcamaktad\u0131r. Osmanl\u0131lar, baz\u0131 \u00c7erkes ailelerine maa\u015f ba\u011flamakta ve pa\u015fan\u0131n idaresi i\u00e7in y\u0131lda yakla\u015f\u0131k 130.000 kuru\u015f tahsis etmektedir. G\u00fcmr\u00fck vergileri, y\u0131ll\u0131k 15.000 ila 20.000 kuru\u015f aras\u0131nda de\u011fi\u015fmektedir ve do\u011frudan pa\u015faya b\u0131rak\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n \u015eehirde birka\u00e7 Ermeni ve Rum t\u00fcccar bulunmakta olup, ticaretle u\u011fra\u015fmaktad\u0131rlar. Ayr\u0131ca, \u00c7erkesler taraf\u0131ndan esir al\u0131nan ya da Osmanl\u0131lara s\u0131\u011f\u0131nan baz\u0131 Ruslar da \u015fehirde ya\u015famaktad\u0131r. Bunlardan baz\u0131lar\u0131 k\u00f6le olarak T\u00fcrkiye’ye g\u00f6nderilmektedir.<\/p>\n Anapa, farkl\u0131 halklardan olu\u015fan bir n\u00fcfusa sahiptir. Burada Kalmuklar, Kumuklar, Kabartaylar, Nogaylar, Demirkap\u0131l\u0131lar, Da\u011f\u0131stanl\u0131lar, Buharal\u0131lar ve Kazanl\u0131lar gibi \u00e7e\u015fitli etnik gruplar mevcuttur. \u00c7o\u011fu Osmanl\u0131lara mal getirirken baz\u0131lar\u0131 Hac yolculu\u011funa \u00e7\u0131kmak i\u00e7in buraya u\u011framaktad\u0131r.<\/p>\n 2 May\u0131s sabah\u0131, Pa\u015fa\u2019ya ait bir ticaret brigantini yanmaya ba\u015flad\u0131. E\u011fer yang\u0131n gece meydana gelmi\u015f olsayd\u0131, halk\u0131n bizi su\u00e7layaca\u011f\u0131ndan ve \u015fehirden kovaca\u011f\u0131ndan \u015f\u00fcphe yoktu. Patlamada birka\u00e7 ki\u015fi a\u011f\u0131r yaraland\u0131 ve tedavi i\u00e7in bize getirildi. \u00d6nce \u015f\u00fcpheyle yakla\u015f\u0131lsa da, verdi\u011fimiz t\u0131bbi yard\u0131mlar sayesinde halk\u0131n g\u00fcvenini kazand\u0131k. Sonunda, bir Tatar hekim bile bizi g\u00f6rmeye gelerek t\u0131p bilgisini geli\u015ftirmek i\u00e7in bizden bir \u015feyler \u00f6\u011frenmek istedi\u011fini s\u00f6yledi.<\/p>\n Anapa Kalesi<\/strong> birka\u00e7 kuyudan olu\u015fmaktad\u0131r, ancak bu kuyular\u0131n suyu olduk\u00e7a k\u00f6t\u00fc ve tuzludur, i\u00e7mek i\u00e7in kullan\u0131lmaz. \u0130\u00e7me suyu ihtiyac\u0131, k\u00fc\u00e7\u00fck bir nehir olan Soughour<\/strong>\u2019dan getirilmektedir. Bu nehir, ovada k\u0131vr\u0131la k\u0131vr\u0131la akarak ilerler ve 43 y\u0131l \u00f6nce, kalenin duvarlar\u0131ndan yakla\u015f\u0131k \u00fc\u00e7te bir fersah uzakl\u0131kta denize d\u00f6k\u00fcl\u00fcrd\u00fc. Ancak o zamandan beri a\u011fz\u0131nda kum y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131 olu\u015fmu\u015f ve art\u0131k sadece k\u0131\u015f aylar\u0131nda denize ula\u015facak kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc akabilmektedir.<\/p>\n Anapa\u2019n\u0131n n\u00fcfusu \u00fc\u00e7 s\u0131n\u0131fa ayr\u0131labilir:<\/strong><\/p>\n Bu insanlar \u00c7erkesya\u2019da konaklara<\/strong> sahiptirler ve bu durum onlar\u0131 pa\u015faya kar\u015f\u0131 neredeyse ba\u011f\u0131ms\u0131z k\u0131lar. Sonu\u00e7 olarak, en korkun\u00e7 d\u00fczensizlikler ya\u015fan\u0131r. Su\u00e7 i\u015fleyenler nadiren cezaland\u0131r\u0131l\u0131r; e\u011fer ceza almaktan korkarlarsa, sadece Anapa\u2019dan ayr\u0131l\u0131p kalenin duvarlar\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kar ve adaletin tehditlerini k\u00fcstah\u00e7a hi\u00e7e sayarlar. Ancak bu tehditler k\u0131sa s\u00fcrede, onlar\u0131n konaklar\u0131n\u0131n arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla affedilmeleriyle sonu\u00e7lan\u0131r. Konak sahipleri bu g\u00fcc\u00fc kullanarak himayelerinde bulunanlardan hediyeler talep ederler ve bu hediyeleri reddetmek kimsenin cesaret edebilece\u011fi bir \u015fey de\u011fildir.<\/p>\n Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu, Anapa\u2019y\u0131 elinde tutmak i\u00e7in b\u00fcy\u00fck mebla\u011flar harcamaktad\u0131r<\/strong> ve burada yap\u0131lan ticaret, bu harcamalar\u0131 kar\u015f\u0131lamaktan uzakt\u0131r. Baz\u0131 \u00c7erkes aileleri Osmanl\u0131 Devleti\u2019nden maa\u015f almaktad\u0131r. Ayr\u0131ca pa\u015fan\u0131n kendisi i\u00e7in yakla\u015f\u0131k 130 bin kuru\u015fluk bir \u00f6denek<\/strong> tahsis edilmi\u015ftir. Bu miktar, onun ve ailesinin masraflar\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, kendi g\u00fcvenli\u011fini sa\u011flamak i\u00e7in vermek zorunda oldu\u011fu hediyeleri de kapsamaktad\u0131r. Y\u0131ll\u0131k 15 ila 20 bin kuru\u015f aras\u0131nda de\u011fi\u015fen g\u00fcmr\u00fck gelirleri<\/strong> de ona b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Baz\u0131 gayrim\u00fcslimler<\/strong> (Raya) da Anapa\u2019ya gelmektedir. Burada, birka\u00e7 y\u0131ld\u0131r yerle\u015fik olan veya yaz sonunda ayr\u0131lacak olan dokuz Ermeni ve alt\u0131 Rum<\/strong> buldum. \u00c7e\u015fitli zanaatlarla u\u011fra\u015f\u0131yor ve k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7apta ticaret yap\u0131yorlard\u0131, ancak \u00e7ok az\u0131 bu i\u015flerden kayda de\u011fer bir k\u00e2r elde edebiliyordu. Ayr\u0131ca Anapa\u2019da bir\u00e7ok Rus bulunmaktayd\u0131<\/strong>. Bunlar M\u00fcsl\u00fcman topluluklara yay\u0131lm\u0131\u015flard\u0131 ve pa\u015fan\u0131n hizmetinde olanlar da vard\u0131. Bir k\u0131sm\u0131, \u00c7erkeslerin Kuban\u2019\u0131n sa\u011f k\u0131y\u0131s\u0131na yapt\u0131klar\u0131 ak\u0131nlar s\u0131ras\u0131nda esir ald\u0131\u011f\u0131 ki\u015filerdi. Di\u011ferleri ise ka\u00e7ak askerlerdi ve bu topraklarda kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131 ilk ki\u015fi taraf\u0131ndan k\u00f6le olarak sahiplenilmi\u015flerdi. Zaman zaman Osmanl\u0131 topraklar\u0131na g\u00f6t\u00fcr\u00fclerek sat\u0131l\u0131yorlard\u0131.<\/p>\n Anapa, ayr\u0131ca Kafkasya ve daha uzak b\u00f6lgelerden gelen \u00e7e\u015fitli halklardan insanlar\u0131n garip bir bulu\u015fma noktas\u0131d\u0131r<\/strong>. Bunlar aras\u0131nda Kalmuklar, Kumuklar, Kabardeyler, Nogaylar, Demirkap\u0131l\u0131lar (Da\u011f\u0131stanl\u0131lar), Buharal\u0131lar ve Kazanl\u0131lar<\/strong> bulunmaktayd\u0131. Bu ki\u015filer Osmanl\u0131larla ticaret yapmak veya Mekke\u2019ye hac yolculu\u011funa \u00e7\u0131kmak i\u00e7in buraya gelirlerdi. Ancak, Rus topraklar\u0131ndan ge\u00e7erek Anapa\u2019ya nas\u0131l ula\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 hi\u00e7bir zaman tam olarak anlayamad\u0131m<\/strong>.<\/p>\n 2 May\u0131s Olay\u0131: Anapa\u2019da Bir Gemi Yang\u0131n\u0131<\/strong><\/p>\n 2 May\u0131s sabah\u0131<\/strong>, pa\u015faya ait bir ticaret gemisinde yang\u0131n \u00e7\u0131kt\u0131. E\u011fer bu olay gece ya\u015fanm\u0131\u015f olsayd\u0131, geminin kaptan\u0131 yang\u0131n\u0131 bizim \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 iddia edecek ve Anapa halk\u0131 bizi su\u00e7layarak limandan top at\u0131\u015flar\u0131yla kovacakt\u0131<\/strong>. Osmanl\u0131 gemilerinin Yunan ate\u015f gemileri taraf\u0131ndan yak\u0131ld\u0131\u011f\u0131na dair anlat\u0131lan hik\u00e2yeler<\/strong> nedeniyle halk zaten tedirgindi. Pa\u015fa bana, bize ilgi g\u00f6steren herkesin kafas\u0131n\u0131n kesilece\u011fini<\/strong> s\u00f6yledi.<\/p>\n Yang\u0131n nedeniyle geminin arka k\u0131sm\u0131 havaya u\u00e7tu ve baz\u0131 m\u00fcrettebat \u00fcyeleri a\u011f\u0131r yaraland\u0131. Yaral\u0131lar k\u0131y\u0131ya ta\u015f\u0131nd\u0131 ve bize onlar\u0131n tedavi edilmesi teklif edildi. Ben ve Bay Galina<\/strong>, bir denizciyi kurtarabilirdik; ancak Anapa\u2019da ne bir cerrah ne de s\u00fcl\u00fck bulunmad\u0131\u011f\u0131ndan<\/strong>, adam kan kayb\u0131ndan \u00f6ld\u00fc. Yine de \u00e7abalar\u0131m\u0131z, halk\u0131n g\u00f6z\u00fcnde b\u00fcy\u00fck bir etki yaratt\u0131. K\u0131sa s\u00fcre i\u00e7inde bir\u00e7ok insan bizden ila\u00e7 istemeye geldi. Daha sonra, kad\u0131nlar\u0131 tedavi etmek i\u00e7in evlere bile \u00e7a\u011fr\u0131ld\u0131k ve basit y\u00f6ntemlerle ba\u015far\u0131 elde ettik<\/strong>.<\/p>\n K\u0131sa s\u00fcrede \u00fcn\u00fcm\u00fcz yay\u0131ld\u0131 ve b\u00f6lgenin \u00fcnl\u00fc bir Tatar doktoru bizimle tan\u0131\u015fmak i\u00e7in Anapa\u2019ya geldi<\/strong>. Bize, uzun y\u0131llar \u00f6nce K\u0131r\u0131m\u2019da bir Frans\u0131z doktordan t\u0131p e\u011fitimi ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi.<\/p>\n Pa\u015fa ile Siyasi Sohbetler<\/strong><\/p>\n Anapa Pa\u015fas\u0131, Rus\u00e7a bildi\u011fimi \u00f6\u011frenince, uzun s\u00fcredir ald\u0131\u011f\u0131 ancak i\u00e7eri\u011fini anlamad\u0131\u011f\u0131 baz\u0131 Rus subaylar\u0131n\u0131n mektuplar\u0131n\u0131 bana \u00e7evirtti ve yan\u0131tlamam\u0131 istedi<\/strong>.<\/p>\n O s\u0131rada, Kuban Nehri k\u0131y\u0131lar\u0131nda sava\u015f devam ediyordu<\/strong>. \u015eubat ay\u0131nda Afips b\u00f6lgesinde<\/strong> bir\u00e7ok \u00e7at\u0131\u015fma ya\u015fanm\u0131\u015f, Ruslar birka\u00e7 k\u00f6y\u00fc yakm\u0131\u015ft\u0131. 7 May\u0131s\u2019ta<\/strong>, yakla\u015f\u0131k 3 bin \u00c7erkes s\u00fcvarisi Kazak topraklar\u0131na ak\u0131n d\u00fczenlemi\u015f ve bir\u00e7ok esiri yanlar\u0131nda g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fc<\/strong>. Pa\u015fa, bu sald\u0131r\u0131y\u0131 y\u00f6neten \u00c7erkes prenslerine \u00f6fkelenmi\u015fti, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu durumun kendisini Rusya ile s\u0131k\u0131nt\u0131ya soktu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyordu. Ancak, \u00c7erkeslerin genellikle sald\u0131ran taraf olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, s\u00fcrekli tahrik edildiklerini ve onlar\u0131 kontrol etmekte zorland\u0131\u011f\u0131n\u0131<\/strong> ifade etti.<\/p>\n Ben de ona Rusya\u2019n\u0131n \u00c7erkeslerle bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l ticari ili\u015fkiler kurmak istedi\u011fini<\/strong> s\u00f6yledim. Fakat o bana, Rusya\u2019n\u0131n ger\u00e7ek amac\u0131n\u0131n ticaret de\u011fil, \u00c7erkesleri kendisine ba\u011f\u0131ml\u0131 k\u0131lmak oldu\u011funu<\/strong> belirtti. Rusya\u2019n\u0131n, Tatarlar, G\u00fcrc\u00fcler ve Megreller gibi halklar\u0131 zaten h\u00e2kimiyeti alt\u0131na ald\u0131\u011f\u0131n\u0131<\/strong>, \u015fimdi de \u00c7erkesler \u00fczerinde benzer bir kontrol kurmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi.<\/p>\n Pa\u015fa, Ruslar\u0131n \u00c7erkes k\u0131y\u0131lar\u0131nda ticaret yapmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 ancak ba\u015far\u0131l\u0131 olamayacaklar\u0131n\u0131<\/strong> d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc belirtti. Ona g\u00f6re, sadece Anapa kalesi \u00c7erkesler i\u00e7in ger\u00e7ek bir ticaret merkeziydi<\/strong> ve Rus t\u00fcccarlar\u0131n b\u00f6lgede etkili olmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildi.<\/p>\n Sonu\u00e7<\/strong><\/p>\n Anapa\u2019da T\u00fcrkler ve \u00c7erkesler aras\u0131nda s\u0131k s\u0131k \u00e7at\u0131\u015fmalar ya\u015fanmaktayd\u0131<\/strong>. \u00c7o\u011fu zaman, basit nedenlerden dolay\u0131 b\u00fcy\u00fck kavgalar \u00e7\u0131k\u0131yordu. Bir olayda, Osmanl\u0131 askerleri bir \u00c7erkes kad\u0131na tecav\u00fcz etmi\u015f ve bu durum, \u00c7erkeslerin T\u00fcrklerden intikam almas\u0131na neden olmu\u015ftu<\/strong>. Pa\u015fa, su\u00e7u i\u015fleyen askeri cezaland\u0131rmak zorunda kalm\u0131\u015f ve \u00c7erkeslere tazminat olarak silah, kuma\u015f ve hayvanlar vermi\u015fti<\/strong>.<\/p>\n Bir \u00c7erkes bana, T\u00fcrklerin gev\u015fek ve zay\u0131f oldu\u011funu, Ruslara kar\u015f\u0131 Anapa\u2019y\u0131 koruyamayacaklar\u0131n\u0131<\/strong>, ancak 20 bin \u00c7erkes s\u00fcvarisinin her zaman yard\u0131ma gelece\u011fini<\/strong> s\u00f6yledi.<\/p>\n Bu b\u00f6lgedeki \u00c7erkesler aras\u0131nda Hristiyanl\u0131kla ilgili eski kal\u0131nt\u0131lar ve sayg\u0131 duyulan ta\u015f yaz\u0131tlar bulundu\u011funu<\/strong> da duydum. Ancak, bunlar\u0131 bizzat inceleme f\u0131rsat\u0131m olmad\u0131.<\/p>\n Bu Ermeni, baz\u0131 Rus yetkililerinden ald\u0131\u011f\u0131 bir belgeyle, Circassianler (\u00c7erkesler) taraf\u0131ndan 1818 y\u0131l\u0131nda Redoute-Kal\u00e9\u2019den Kert\u00e7\u2019e d\u00f6nerken ele ge\u00e7irilen Raphael adl\u0131 nakliye gemisinin<\/strong> kaptan\u0131 Te\u011fmen Gounali ve m\u00fcrettebat\u0131n\u0131n ak\u0131beti hakk\u0131nda bilgi toplamakla g\u00f6revlendirilmi\u015fti.<\/p>\n 47 May\u0131s\u2019ta<\/strong>, K\u0131r\u0131m Tatarlar\u0131ndan biri Anapa\u2019ya geldi. Yan\u0131nda Karasubazar\u2019dan getirdi\u011fi deri \u00fcr\u00fcnleri, ayakkab\u0131lar ve di\u011fer e\u015fyalar<\/strong> vard\u0131. Bunlar\u0131, \u00c7erkes \u00fcr\u00fcnleriyle takas etmek ya da satmak i\u00e7in getirmi\u015fti. Onun gibi baz\u0131 di\u011fer Tatarlar da bu k\u00fc\u00e7\u00fck ticaretten etkilenerek her y\u0131l Anapa\u2019ya geliyorlard\u0131.<\/p>\n Bu adam, Osmanl\u0131 ile \u0130ran aras\u0131nda bar\u0131\u015f sa\u011fland\u0131\u011f\u0131n\u0131<\/strong>, ayr\u0131ca Osmanl\u0131lar\u0131n Peloponez\u2019i (Mora) yeniden ele ge\u00e7irdi\u011fini ve yedi Hristiyan h\u00fck\u00fcmdar\u0131n Sultan\u2019a birka\u00e7 milyon \u00f6deme yapmak zorunda kald\u0131\u011f\u0131n\u0131<\/strong> s\u00f6yledi.<\/p>\n Pa\u015fa beni \u00e7a\u011f\u0131rarak bu konudaki d\u00fc\u015f\u00fcncemi sordu. Ben de son iki haberin do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fc<\/strong> s\u00f6yledim. Bu konu\u015fma, bizi Avrupa\u2019daki yedi h\u00fck\u00fcmdar\u0131n devletlerinin b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc, n\u00fcfusu, ordular\u0131 ve Avrupa\u2019daki etkileri<\/strong> hakk\u0131nda derin bir sohbete s\u00fcr\u00fckledi.<\/p>\n O s\u0131rada Seid Ahmet ile, bir y\u0131l \u00f6nce K\u00fc\u00e7\u00fck Asya k\u0131y\u0131lar\u0131nda Scaja-Nova Pa\u015fas\u0131 ile ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m ayn\u0131 zorlu\u011fu ya\u015fad\u0131m<\/strong>. Co\u011frafya hakk\u0131ndaki eksik bilgileri<\/strong> nedeniyle, anlatt\u0131klar\u0131m\u0131 \u00e7o\u011fu zaman anlayam\u0131yorlard\u0131. Ancak bir harita yard\u0131m\u0131yla nihayet baz\u0131 \u015feyleri anlatmay\u0131 ba\u015fard\u0131m. Pa\u015fa ve t\u00fcm subaylar\u0131<\/strong>, ellerini kar\u0131nlar\u0131n\u0131n \u00fczerinde kavu\u015fturmu\u015f, boyunlar\u0131n\u0131 \u00f6ne uzatarak parma\u011f\u0131m\u0131n haritada gezindi\u011fi noktalar\u0131 b\u00fcy\u00fck bir dikkatle izliyorlard\u0131.**<\/p>\n Her b\u00f6lgenin farkl\u0131 renkte g\u00f6sterilmesini sembolik fig\u00fcrler<\/strong> sand\u0131lar. Rusya\u2019n\u0131n ye\u015fil renkte, Osmanl\u0131\u2019n\u0131n ise k\u0131rm\u0131z\u0131 renkte ve Rusya\u2019n\u0131n Osmanl\u0131 topraklar\u0131n\u0131n \u00fczerinde g\u00f6sterilmesi onlar\u0131 \u015fok etti<\/strong>. Bunu kendi aralar\u0131nda k\u0131s\u0131k sesle tart\u0131\u015ft\u0131lar. Onlar\u0131 bu yan\u0131lg\u0131dan \u00e7\u0131karmak i\u00e7in haritalar\u0131n nas\u0131l d\u00fczenlendi\u011fini ve kuzeyin yukar\u0131da, g\u00fcneyin a\u015fa\u011f\u0131da g\u00f6sterildi\u011fini<\/strong> a\u00e7\u0131klamak zorunda kald\u0131m.<\/p>\n Ancak, as\u0131l komik sahne n\u00fcfus konusuna geldi\u011fimizde<\/strong> ya\u015fand\u0131. Pa\u015fa \u201cmilyon\u201d kavram\u0131n\u0131n ne anlama geldi\u011fini bilmiyordu<\/strong>. Bu y\u00fczden ona on defa y\u00fcz bin sayd\u0131rmak zorunda kald\u0131m<\/strong>. Pa\u015fa\u2019n\u0131n adamlar\u0131, onun zorluk \u00e7ekti\u011fini g\u00f6r\u00fcnce, ayn\u0131 sayma i\u015flemini yapt\u0131lar. Ama bu \u00e7aba hi\u00e7bir sonu\u00e7 vermedi. Sonunda herkes ellerine bakarak \u201cTchok! (\u00c7ok!)<\/strong>\u201d diye ba\u011f\u0131rd\u0131.<\/p>\n O d\u00f6nemde Ramazan ay\u0131yd\u0131<\/strong>. M\u00fcsl\u00fcmanlar, g\u00fcne\u015f do\u011fduktan sonra ak\u015fama kadar yemek yememek, su i\u00e7memek ve hatta sigara i\u00e7memek zorundayd\u0131lar<\/strong>. Kale i\u00e7inde g\u00fcne\u015fin bat\u0131\u015f\u0131, bir top at\u0131\u015f\u0131yla duyuruluyordu<\/strong> ve insanlar sab\u0131rs\u0131zl\u0131kla bu sesi bekliyordu. Herkes suyunu, kahvesini, ekme\u011fini ve piposunu \u00f6n\u00fcne koymu\u015f<\/strong> bir \u015fekilde topun patlamas\u0131n\u0131 bekliyordu.<\/p>\n 48 May\u0131s\u2019ta<\/strong>, Pentikost (Hristiyanlar\u0131n kutsal g\u00fcn\u00fc)<\/strong> nedeniyle K\u00fc\u00e7\u00fck-Auguste gemisinin kaptan\u0131, sabah saat 8\u2019de bayrak \u00e7ekerek bir top at\u0131\u015f\u0131 yapt\u0131<\/strong>. Bu durumdan Pa\u015fa\u2019y\u0131 \u00f6nceden haberdar etmi\u015ftim ve kendisi de izin vermi\u015fti<\/strong>.<\/p>\n Ancak ak\u015fam\u00fcst\u00fc<\/strong>, bayra\u011f\u0131 indirirken yeni bir top at\u0131\u015f\u0131 yap\u0131ld\u0131<\/strong>. Fakat g\u00fcne\u015f hen\u00fcz tam batmam\u0131\u015ft\u0131. T\u00fcrkler bunu kale topu sand\u0131lar ve oru\u00e7lar\u0131n\u0131 a\u00e7t\u0131lar<\/strong>. Ancak birka\u00e7 dakika sonra kalenin ger\u00e7ek top at\u0131\u015f\u0131 duyuldu<\/strong>!<\/p>\n Bu olay \u00fczerine b\u00fcy\u00fck bir karga\u015fa koptu. \u0130nsanlar, kalenin top at\u0131\u015f\u0131n\u0131 neden erken yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken<\/strong>, bunun Hristiyanlar\u0131n M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 kand\u0131rmak i\u00e7in yapt\u0131\u011f\u0131 bir oyun oldu\u011funu<\/strong> d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ba\u015flad\u0131lar.<\/p>\n Baz\u0131 fanatikler, bize sald\u0131rmay\u0131 \u00f6nerdiler<\/strong>, ancak bu sald\u0131r\u0131y\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirecek cesaretleri yoktu. Pa\u015fa, di\u011ferlerinden daha ge\u00e7 yemek yemi\u015fti<\/strong>, bu y\u00fczden durumu do\u011fru anlam\u0131\u015ft\u0131. Yine de, halk\u0131n \u00f6fkesini yat\u0131\u015ft\u0131rmakta zorland\u0131.<\/p>\n Ertesi sabah Ali Pa\u015fa bize tela\u015fla yakla\u015ft\u0131 ve \u201cNe yapt\u0131n\u0131z siz? Bizi g\u00fcne\u015f batmadan yemek yemeye zorlad\u0131n\u0131z. Halk sizi affetmek istemiyor!\u201d<\/strong> dedi.<\/p>\n Ben de ona \u015fakayla, \u201cSevgili Ali, Anapal\u0131lara g\u00f6re ben bir Rus casusuyum, sonra bir Yunanl\u0131 olup gemileri yakmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum, \u015fimdi de Hristiyanl\u0131\u011f\u0131n k\u00f6t\u00fc ruhu olup M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 kand\u0131r\u0131yorum! B\u00fct\u00fcn bunlar sa\u00e7mal\u0131k!\u201d<\/strong> dedim.<\/p>\n Ali, \u201cSana daha \u00f6nce de s\u00f6yledim, bu halk vah\u015fidir ve daha \u00f6nce hi\u00e7 b\u00f6yle bir \u015fey g\u00f6rmemi\u015ftir\u201d<\/strong> diyerek bana olay\u0131n detaylar\u0131n\u0131 anlatt\u0131. \u00c7ok g\u00fcld\u00fcm, ancak bu olay\u0131n ciddi sonu\u00e7lar do\u011furabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm i\u00e7in, halk\u0131n \u00f6fkesini yat\u0131\u015ft\u0131rmak i\u00e7in Pa\u015fa ile birlikte kahvehanelere giderek durumu a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m<\/strong>.<\/p>\n \u0130lk ba\u015fta bize kar\u015f\u0131 sert tepkiler oldu<\/strong>, ancak zamanla insanlar\u0131 sakinle\u015ftirmeyi ba\u015fard\u0131m<\/strong>. Art\u0131k sorunun \u00e7\u00f6z\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrken<\/strong>, iki g\u00fcn sonra hen\u00fcz girmeye cesaret edemedi\u011fim \u00e7ar\u015f\u0131 b\u00f6lgesinde gezerken aniden bir adam\u0131n bana ba\u011f\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 duydum<\/strong>.<\/p>\n Adam\u0131 tan\u0131m\u0131yordum, ancak elini han\u00e7erine koyarak \u00fcst\u00fcme y\u00fcr\u00fcd\u00fc ve \u201cDefol buradan yoksa seni \u00f6ld\u00fcr\u00fcr\u00fcm, k\u00e2fir k\u00f6pe\u011fi! M\u00fcsl\u00fcmanlarla alay eden bir casussun!\u201d<\/strong> diye ba\u011f\u0131rd\u0131.<\/p>\n Baz\u0131 di\u011fer T\u00fcrkler onu sakinle\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131 ve bana geri d\u00f6nmemi tavsiye ettiler<\/strong>. Ben de daha b\u00fcy\u00fck bir olay \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemek i\u00e7in geri \u00e7ekildim<\/strong> ve Pa\u015fa\u2019ya giderek \u015fik\u00e2yette bulundum<\/strong>. Pa\u015fa, bu adam\u0131n Anapa\u2019daki en g\u00fc\u00e7l\u00fc ki\u015filerden biri oldu\u011funu<\/strong> s\u00f6yledi. Ancak yine de onu sert bir \u015fekilde azarlad\u0131 ve cezaland\u0131rd\u0131<\/strong>.<\/p>\n 23\u2019\u00fcnde<\/strong>, g\u00fcn do\u011farken yedi Rus, liman kaptan\u0131n\u0131n sandal\u0131n\u0131 kullanarak ka\u00e7t\u0131. Onlar\u0131n ka\u00e7mas\u0131na yard\u0131mc\u0131 oldu\u011fumuzdan \u015f\u00fcphelenilmemesi beni \u015fa\u015f\u0131rtt\u0131 ve bu durum, b\u00f6lge halk\u0131yla olan ili\u015fkilerimizi etkilemedi. Bu mahk\u00fbmlar, k\u0131y\u0131 boyunca g\u00fcneye do\u011fru ilerlediler; ancak Pchiate\u2019yi ge\u00e7tikten k\u0131sa bir s\u00fcre sonra \u00c7erkesler taraf\u0131ndan yakalanarak esir al\u0131nd\u0131lar.<\/p>\n Ticaretimiz ba\u015flad\u0131\u011f\u0131ndan beri neredeyse s\u00fcrekli olarak Bay Gallina ile karadayd\u0131m. Orada yemeklerimizi yiyor, ancak genellikle olduk\u00e7a k\u00f6t\u00fc ve son derece rahats\u0131z bir \u015fekilde besleniyorduk. Daha rahat yemek yiyebilmek i\u00e7in bir \u00e7\u00f6z\u00fcm aray\u0131\u015f\u0131ndayd\u0131m. Balthazar<\/strong> ad\u0131nda ya\u015fl\u0131 bir Ermeni\u2019ye bu s\u0131k\u0131nt\u0131mdan bahsettim. O da bizi bir ba\u015fka Ermeni\u2019nin evine g\u00f6t\u00fcrmeyi teklif etti, biz de bunu memnuniyetle kabul ettik. Yolculu\u011fumuz olduk\u00e7a gizli tutuldu; soka\u011fa \u00e7\u0131kmaktan ka\u00e7\u0131nmam\u0131z gerekti. K\u00fc\u00e7\u00fck bir kap\u0131ya ula\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, Balthazar<\/strong> belirli bir ritimle kap\u0131y\u0131 \u00e7ald\u0131. Kap\u0131y\u0131 a\u00e7an ki\u015fi, altm\u0131\u015f ya\u015flar\u0131nda, \u00e7\u00f6k\u00fck yanakl\u0131 ve k\u0131sa sakall\u0131 ya\u015fl\u0131 bir adamd\u0131. \u0130\u00e7eri gizlice girdik ve hem bu kap\u0131y\u0131 hem de soka\u011fa a\u00e7\u0131lan di\u011fer kap\u0131y\u0131 arkam\u0131zdan h\u0131zla kapatt\u0131lar.<\/p>\n Kendimizi, duman isleriyle kaplanm\u0131\u015f, sadece tavandaki k\u00fc\u00e7\u00fck pencerelerden az da olsa \u0131\u015f\u0131k alan karanl\u0131k bir d\u00fckk\u00e2nda bulduk. O kadar kirli ve \u00f6r\u00fcmcek a\u011flar\u0131yla kapl\u0131yd\u0131 ki i\u00e7erisi neredeyse tamamen karanl\u0131kt\u0131. Etraf\u0131m\u0131za bakarken ev sahibi bu durumu bir tedirginlik i\u015fareti olarak g\u00f6rd\u00fc ve bizi rahatlatmak i\u00e7in defalarca ha\u00e7 \u00e7\u0131kard\u0131<\/strong> ve “Khristos” diye m\u0131r\u0131ldand\u0131. Biz de ha\u00e7 \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, bu hareket onu \u00e7ok mutlu etti. Ard\u0131ndan bir miktar t\u00fcts\u00fclenmi\u015f dil k\u0131zartmaya ve pilav pi\u015firmeye ba\u015flad\u0131. Onu bizimle yemek yemeye davet ettik ve kabul etti. Bay Gallina, cebinde getirdi\u011fi bir \u015fi\u015fe romu a\u00e7\u0131nca aram\u0131zdaki dostluk daha da peki\u015fti.<\/p>\n Bu sahne, Hristiyanl\u0131\u011f\u0131n ilk d\u00f6nemlerindeki birlik ve dayan\u0131\u015fma ruhunu hat\u0131rlatt\u0131. Ayn\u0131 inan\u00e7, bizi, Kafkas Da\u011flar\u0131\u2019n\u0131n eteklerinde, ayn\u0131 sofrada bir araya getirdi. Amazya\u2019dan bir Ermeni, Sinop\u2019tan bir di\u011fer Ermeni, Ravenna\u2019dan bir \u0130talyan ve Hollanda\u2019dan birisi, ayn\u0131 inanc\u0131n etraf\u0131nda toplanm\u0131\u015ft\u0131. Aram\u0131zdaki t\u00fcm \u015f\u00fcpheler ve endi\u015feler ortadan kalkt\u0131. O g\u00fcnden sonra yemeklerimizi hep o adam\u0131n evinde yemeye ba\u015flad\u0131k; b\u00f6ylece o bizim daimi lokantac\u0131m\u0131z<\/strong> oldu.<\/p>\n 2 Haziran\u2019da<\/strong>, Nogay prensi \u0130ndar-Ku\u2019nun o\u011flu<\/strong>, M. Tausch<\/strong> e\u015fli\u011finde Anapa\u2019ya geldi. M. Tausch, Rusya taraf\u0131ndan Pchiate\u2019de g\u00f6revlendirilmi\u015f bir arac\u0131yd\u0131. Her ikisini de \u00c7erkesya\u2019ya yapt\u0131\u011f\u0131m \u00f6nceki seyahatlerden tan\u0131yordum. Onlar\u0131 g\u00f6rmekten b\u00fcy\u00fck memnuniyet duydum. Nogay prensi, bana konak<\/strong> olarak geldi\u011fini s\u00f6yleyerek, Anapa halk\u0131n\u0131n bana nas\u0131l davrand\u0131\u011f\u0131n\u0131 sordu. Anapal\u0131lar\u0131n bana y\u00f6nelik \u015f\u00fcphelerinden ve ilk ba\u015fta kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m zorluklardan bahsetti\u011fimde, Padi\u015fah\u2019a \u00f6fkelenerek onu azarlamak istedi. Ancak, kendisine kimsenin resmi konu\u011fu<\/strong> olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131 ve b\u00f6yle bir hareketin Padi\u015fah\u2019\u0131 bana kar\u015f\u0131 daha da d\u00fc\u015fman edebilece\u011fini s\u00f6yledim. Beni rahatlatarak, bundan sonra herhangi bir s\u0131k\u0131nt\u0131 ya\u015farsam onu hemen haberdar etmemi istedi.<\/p>\n Nogay prensi, gemiyi ziyaret etmek istedi ve gemideki t\u00fcm m\u00fcrettebat\u0131n konak<\/strong>\u2019\u0131 oldu\u011funu ilan etti. M. Delescluze<\/strong>, eski tecr\u00fcbelerinden yola \u00e7\u0131karak, prensin do\u011frudan hediye istemesini beklemenin gereksiz olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc. Hemen bir t\u00fcfek namlusu, bir miktar barut, birka\u00e7 par\u00e7a basma kuma\u015f ve baz\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck hediyeler haz\u0131rlatt\u0131. Nogay prensi, bunlar\u0131 b\u00fcy\u00fck bir memnuniyetle kabul etti. Geceyi karada ge\u00e7irdi; ancak ben, M. Tausch ile konu\u015fmak istedi\u011fim i\u00e7in gemide kald\u0131m.<\/p>\n \u00c7avdara ek olarak az miktarda bal mumu<\/strong> ve k\u00fcrk<\/strong> de sat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Ticaretin s\u0131n\u0131rl\u0131 boyutuna ra\u011fmen, Rus h\u00fck\u00fcmeti bu ili\u015fkileri kullanarak \u00c7erkeslerin dostlu\u011funu kazanmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. Rus h\u00fck\u00fcmeti, M. Scassi\u2019nin \u00f6nerisiyle, \u00c7erkesya\u2019da Rusya\u2019n\u0131n b\u00fcy\u00fck destek\u00e7isi olarak g\u00f6r\u00fclen Prens Mehmet \u0130ndar-Ku<\/strong>\u2019ya de\u011ferli hediyeler g\u00f6ndermi\u015fti.<\/p>\n \u0130lk \u00c7erkesya yolculu\u011fumda, \u015fekilleriyle ya da i\u00e7lerinden \u00e7\u0131kan zararl\u0131 buharlarla dikkat \u00e7eken baz\u0131 da\u011flardan bahsetmi\u015ftim. M. Tausch, yapt\u0131\u011f\u0131 yolculuk s\u0131ras\u0131nda, B\u00fcy\u00fck Kafkas Da\u011flar\u0131’nda, belki de Elbruz Da\u011f\u0131\u2019nda, i\u00e7inde korkun\u00e7 bir u\u00e7urum bulunan \u00e7ok y\u00fcksek bir da\u011fdan s\u00f6z edildi\u011fini duydu\u011funu aktard\u0131. Bazen bu u\u00e7urumdan zincir sesleri ve iniltiler y\u00fckseliyordu. Abazlar, kendi topluluklar\u0131ndan bir adam\u0131n buraya indi\u011fini ve kayalara zincirlenmi\u015f devasa bir devle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlat\u0131yorlard\u0131. Dev, ona \u015f\u00f6yle demi\u015fti:<\/p>\n “Ey, yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn sakini! Beni ziyarete gelen ki\u015fi! Yukar\u0131da neler oluyor? Otlar h\u00e2l\u00e2 ye\u015feriyor mu? Ailelerde huzur var m\u0131? Kad\u0131nlar e\u015flerine sad\u0131k m\u0131? K\u0131zlar annelerine, o\u011fullar babalar\u0131na itaat ediyor mu?”<\/strong><\/p>\n \u00c7erkes adam \u201cEvet\u201d diye yan\u0131t verince, dev ona \u015f\u00f6yle demi\u015f:<\/p>\n “\u00d6yleyse burada daha uzun s\u00fcre kalmam gerekecek!”<\/strong><\/p>\n Bu efsane, Prometheus\u2019un hik\u00e2yesiyle belirli bir benzerlik ta\u015f\u0131yor. Onu, antik \u00e7a\u011f \u015fairlerinin yerle\u015ftirdi\u011fi bu topraklarda izlerine rastlamak ho\u015fuma gitti. Bu, Prometheus\u2019un tarihi bir k\u00f6keni olabilece\u011fini ve Kafkas Da\u011flar\u0131\u2019n\u0131n y\u00fcksek kesimlerinde titizlikle yap\u0131lan bir ara\u015ft\u0131rmayla bu konuda daha fazla bilgi edinilebilece\u011fini g\u00f6steriyor.<\/p>\n \u00c7erkesya’daki ilk seyahatlerimle ilgili anlat\u0131m\u0131mda, bu komiserin on alt\u0131 ya\u015f\u0131nda bu \u00fclkeye geldi\u011fini s\u00f6ylemi\u015ftim; baz\u0131 ko\u015fullar onu, Circassian goleti komutanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131mda, M. Scass\u2019tan ayr\u0131lmaya y\u00f6neltmi\u015fti. O zamandan sonra yakla\u015f\u0131k \u00fc\u00e7 y\u0131l boyunca ailesinin yan\u0131nda, vatanda\u015f\u0131 oldu\u011fu yeri \u00f6zleyerek, Krimea\u2019da ya\u015fad\u0131. Bu s\u00fcre sonunda eski lideri onu, Circassia ile ticari ili\u015fkilerdeki g\u00f6revlerine geri d\u00f6nd\u00fcrmek istedi, bu da onun i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir f\u0131rsatt\u0131 ve hemen bu f\u0131rsat\u0131 de\u011ferlendirdi. Kendisine, Cenevizli denizci M. MolfinOy e\u015flik etmi\u015fti. Moudrov, 1818\u2019de Pchiate\u2019den gen\u00e7 bir k\u0131z\u0131 ka\u00e7\u0131rm\u0131\u015ft\u0131, ancak geri d\u00f6nmek zorunda kald\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in k\u0131z\u0131 terk etmi\u015fti.<\/p>\n Nogha\u00ef\u2019nin ziyareti ve Anapalis\u2019te benim hakk\u0131mda s\u00f6yledikleri, sonunda kazand\u0131\u011f\u0131m sayg\u0131y\u0131 peki\u015ftirdi; birka\u00e7 t\u00fcccar bana Nogha\u00ef\u2019nin her zaman zorlu bir savunucusu olaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylediler. Circassian prensi Naourousse-Okou-D\u00e9viht-iges H\u00eeourzay, Ruslarla olan sava\u015flarda tan\u0131nm\u0131\u015f ve Anapa civar\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir \u00fcne sahipti. Bana dostluk teklif etti ve Nogha\u00ef\u2019nin kuzeni oldu\u011funu s\u00f6yleyerek, daha \u00f6nce tan\u0131\u015fmad\u0131\u011f\u0131m\u0131za \u00fcz\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc \u00e7\u00fcnk\u00fc belki de bana yard\u0131mc\u0131 olabilece\u011fini belirtti.<\/p>\n Bir aydan beri her g\u00fcn \u00c7erkeslerle birlikte oldu\u011fumdan, kendimi anlatacak kadar kelime biriktirmi\u015ftim, ancak Anapa’ya vard\u0131\u011f\u0131mda, daha \u00f6nce k\u00fc\u00e7\u00fck bir kelime da\u011farc\u0131\u011f\u0131 olu\u015fturdu\u011fum kelimelerden \u00e7ok az\u0131n\u0131n anla\u015f\u0131l\u0131r oldu\u011funu g\u00f6rmek \u00e7ok ilgin\u00e7ti. Ve yaz\u0131m\u0131n\u0131 d\u00fczeltmek istedi\u011fimde, ayn\u0131 hece i\u00e7in yirmi kez harf de\u011fi\u015ftirdim, oysa \u00c7erkeslerin telaffuzuna b\u00fcy\u00fck bir dikkat g\u00f6steriyordum. Bu zorluk, \u00e7o\u011fu kelimelerinde ya\u015fan\u0131r; bunu, bu halklar\u0131n yaz\u0131lar\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, kulland\u0131klar\u0131 seslerin sabit olmad\u0131\u011f\u0131na ve dolay\u0131s\u0131yla \u00e7ok hafif ve belirsiz bir \u015fekilde telaffuz edildiklerine, bunun da sadece sesle taklit edilebilece\u011fine, ancak harflerle ifade edilemeyece\u011fine ba\u011fl\u0131yorum. T\u00fcrkler, buna bir \u00f6rnek olarak, Sultan\u2019\u0131n bir bilgini t\u00fcm d\u00fcnyadaki dilleri \u00f6\u011frenmesi i\u00e7in g\u00f6nderdi\u011fini anlat\u0131rlar. Bilgin geri d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcnde, Circassian dilini bilmedi\u011fini s\u00f6yledi\u011finde, bilgini cebinden k\u00fc\u00e7\u00fck bir torba \u00e7\u0131kar\u0131p i\u00e7ine ta\u015f koyarak, sadece bu \u015fekilde bu garip dilin seslerinin taklit edilebilece\u011fini s\u00f6ylemi\u015fti.<\/p>\n \u00c7erkes \u00fcr\u00fcnleri her ge\u00e7en g\u00fcn Anapa\u2019da daha fazla birikiyor ve ticaretimiz giderek daha b\u00fcy\u00fck bir boyut kazan\u0131yordu, ancak yine de TritoU ile Th\u00e9odosie k\u00f6rfezinde bulu\u015fmak i\u00e7in belirlenen zaman geldi\u011finden, yola \u00e7\u0131kmaya karar verdik. Bu ama\u00e7la Pacha\u2019y\u0131 ziyaret ettim ve k\u00fc\u00e7\u00fck yapma belgelerini istedim, o da haz\u0131rlanmalar\u0131 i\u00e7in emir verdi ve bana, davran\u0131\u015f\u0131mdan ve kalelerine kurmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm ticaretten memnuniyetini belirten bir belge vermemi emretti. Daha s\u0131k gelmedi\u011fimi ele\u015ftirdi ve Hristiyan devletlerinin durumu ve politikas\u0131 hakk\u0131nda birka\u00e7 soru daha sordu. Ertesi g\u00fcn, adaletini test etme f\u0131rsat\u0131m oldu; Toufektchi-bachi, daha \u00f6nce bahsetti\u011fim gibi, polis \u015fefi olarak g\u00f6rev yap\u0131yordu ve Ali-Aga\u2019ya, kendisine ald\u0131\u011f\u0131 baz\u0131 e\u015fyalar\u0131n bedelini \u00f6demesi i\u00e7in y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck verdi\u011fi, ancak bunlar\u0131 bedava almak istedi\u011fi i\u00e7in hakaret etmi\u015fti. Ayr\u0131ca, bize yapm\u0131\u015f oldu\u011fumuz pek \u00e7ok hediye d\u0131\u015f\u0131nda, bizden ba\u015fka bir \u015feyler de istemi\u015fti. \u015eikayetimi Pacha\u2019ya sundum, o da hemen onu \u00e7a\u011f\u0131rtt\u0131 ve g\u00f6zlerimin \u00f6n\u00fcnde onu korkun\u00e7 bir \u015fekilde d\u00f6vd\u00fc. Ard\u0131ndan, g\u00fcmr\u00fckteki giri\u015f ve \u00e7\u0131k\u0131\u015f vergilerini \u00f6demesi i\u00e7in ona emir verdi. Bu vergi, bize bor\u00e7lu oldu\u011fu tutara e\u015fde\u011ferdi. Baz\u0131 Ermeniler, Toufektchi-bachi’nin bize yapt\u0131\u011f\u0131 bu haks\u0131zl\u0131k konusunda beni ikna etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar, ancak bu durum beni, Anapa halk\u0131na bir Raia ile bizim aram\u0131zdaki fark\u0131 g\u00f6stermek konusunda daha da kararl\u0131 hale getirdi. \u00d6zellikle T\u00fcrkiye\u2019de her \u015feyin gelenek oldu\u011funda, insan\u0131n kendisine yerini tayin etmesi gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm.<\/p>\n 1 Haziran\u2019da, bir grup \u00c7erkes, top\u00e7ular\u0131n kad\u0131nlara yapt\u0131klar\u0131 hakaretten dolay\u0131 tatmin edilmek i\u00e7in geldiler. Anapalisliler olduk\u00e7a endi\u015felendiler ve su\u00e7lu ki\u015fi ba\u015f\u0131na 200 piastre teklif ettiler, ancak dava sonu\u00e7lanmad\u0131.<\/p>\n Pacha\u2019dan ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131m ve sadece yola \u00e7\u0131kmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordum, ancak ak\u015fam saat 4\u2019te, Ali-Aga b\u00fcy\u00fck bir aceleyle yan\u0131ma geldi ve kendisini ziyaret etmemi istedi. Koubane Nehri’nin sa\u011f k\u0131y\u0131s\u0131ndan ald\u0131\u011f\u0131 bir mektubu \u00e7evirmemi rica ediyordu. Mektupta, orada b\u00fcy\u00fck bir Rus askeri toplanmas\u0131 oldu\u011fundan ve Anapa\u2019da, Se\u00efd-Akhmet\u2019in direni\u015f g\u00f6stermeye pek niyeti olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bir sald\u0131r\u0131 beklendi\u011finden bahsediliyordu. Anapa halk\u0131, panik i\u00e7inde korku i\u00e7indeydi. Mektubu okuduktan sonra, bu durumun sadece bir yanl\u0131\u015f anlamadan ibaret oldu\u011funu fark ettim ve halk\u0131 sakinle\u015ftirdim. Mektup, olduk\u00e7a d\u00fczg\u00fcn bir dilde yaz\u0131lm\u0131\u015f bir Rus generalinden gelmi\u015fti ve sadece baz\u0131 firariler i\u00e7in de\u011fi\u015fim talep ediliyordu. Pacha, bu firarileri elinde tutuyordu ve onlar\u0131 teslim etmek istemedi\u011fi i\u00e7in generaline, t\u00fcm firarilerin liman kaptan\u0131n\u0131n chaloupas\u0131yla ka\u00e7t\u0131klar\u0131n\u0131 bildirdi.<\/p>\n 2 Haziran\u2019da, ak\u015fam yeme\u011finden sonra nihayet yola \u00e7\u0131kmaya ba\u015flad\u0131k. Do\u011fudan gelen iyi bir r\u00fczgarla, 3\u2019\u00fcnc\u00fc g\u00fcnde denize a\u00e7\u0131ld\u0131k ve 4\u2019\u00fcnde Th\u00e9odosie liman\u0131na demir att\u0131k.<\/p>\n Redoute-Kal\u00e9, Trabzon, Pchiate ve Anapa Seyahati<\/strong><\/p>\n Th\u00e9odosie\u2019den 6 Temmuz\u2019da, k\u00fc\u00e7\u00fck Auguste ile Asya k\u0131y\u0131lar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131 ziyaret etmek \u00fczere yola \u00e7\u0131kt\u0131m. 7 Temmuz\u2019da Anapa \u00f6nlerinde kald\u0131k, ard\u0131ndan Soudjpuk-Kal\u00e9, Gh\u00e9lendjike, Itokopaskhe\u2019yi ge\u00e7erek g\u00fcne\u015f batarken, Pchiate\u2019yi g\u00fcneydo\u011fuda yakla\u015f\u0131k 8 mil mesafede g\u00f6rd\u00fck. Bu yerlerin g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc, ilk seyahatlerimi hat\u0131rlatt\u0131. K\u0131\u00e7 dire\u011fine yaslanarak, da\u011flar ve ormanlar aras\u0131nda kaybolan o yabani halk\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm.<\/p>\n Pchiate’nin g\u00fcneyinde, k\u0131y\u0131ya paralel gitmemek i\u00e7in daha a\u00e7\u0131k bir rota ald\u0131k, \u00e7\u00fcnk\u00fc burada g\u00fc\u00e7l\u00fc bir ak\u0131nt\u0131 kuzeye do\u011fru ilerliyordu. 9 Haziran\u2019da ak\u015fam saat 6\u2019da, Kopi (Redoute-Kal\u00e9) \u00f6nlerinde, k\u0131y\u0131ya \u00fc\u00e7 \u00e7eyrek mil mesafede demir att\u0131k. Burada birka\u00e7 mal\u0131 G\u00fcrcistan\u2019a g\u00f6ndermek i\u00e7in indirdik ve 10\u2019unda bu korkun\u00e7 liman\u0131 terk ettik. Ertesi g\u00fcn, Batum’u, \u00e7ok y\u00fcksek da\u011flarla \u00e7evrili beyaz kayal\u0131klar\u0131n ete\u011finde g\u00f6rd\u00fck. 21 Temmuz\u2019da Batum\u2019dan yakla\u015f\u0131k 36 mil uzakl\u0131kta bir buruna yakla\u015ft\u0131k. Daha ileride, k\u0131y\u0131 i\u00e7eriye do\u011fru giriyor ve Trap\u00e9zonte\u2019nin Oros Burnu ile birle\u015fen bir k\u00f6rfez olu\u015fturuyordu. Eski bir Atina\u2019y\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm; ke\u015fke oraya inebilseydim de Perikles\u2019in \u015fehri olan o terkedilmi\u015f k\u0131z\u0131 arayabilseydim. O, babalar\u0131n\u0131n g\u00fczel g\u00f6\u011f\u00fc alt\u0131nda \u00f6l\u00fcp, mezar\u0131 sadece sefalet ve unutkanl\u0131kla \u00e7evriliydi. O, zincirlerin sesini ve barbarlar\u0131n \u00e7\u0131\u011fl\u0131klar\u0131n\u0131 hala duyar, oysa mavi bayrak Parthenon \u00fczerinde dalgalan\u0131yordu. Bizler, Atina\u2019y\u0131 \u00f6zg\u00fcr g\u00f6r\u00fcp, umutla g\u00fcl\u00fcmseyenler, bu durumu i\u00e7imize dert ettik; bayra\u011f\u0131m\u0131z\u0131 dalgaland\u0131rarak, sadece bizim bildi\u011fimiz bu yerin \u00fcn\u00fcn\u00fc d\u00fcnyaya tan\u0131tmak istedik; Minerva’n\u0131n \u015fehrine bir \u00f6vg\u00fcyd\u00fc bu, bir \u00e7i\u00e7ek selam\u0131yd\u0131.<\/p>\n 23 Temmuz ak\u015fam\u0131, Trabzon\u2019a demir att\u0131k. Bu \u015fehirde 18 g\u00fcn kald\u0131m. Burada Fransa Konsolosu M. de Saint-Andr\u00e9 ile tan\u0131\u015ft\u0131m; kendisinden \u00e7ok duydu\u011fum birisiydi ve Yunanistan\u2019da onu tan\u0131yan \u00e7ok ki\u015fi vard\u0131. Kendisiyle birlikte MM. Masson ve Beuscher de vard\u0131, bunlar onun \u015fans\u00f6lyesi ve terc\u00fcman\u0131yd\u0131. O d\u00f6nemde, Trabzon\u2019daki tek Avrupal\u0131lar bunlard\u0131. 30 A\u011fustos ak\u015fam\u0131, Pchiate\u2019ye gitmek \u00fczere yola \u00e7\u0131kt\u0131k. 4 Eyl\u00fcl\u2019de, sa\u011f tarafta, Kafkas Da\u011flar\u0131n\u0131n devasa k\u00fctleleri g\u00f6r\u00fcnmeye ba\u015flad\u0131. Bulutlar, da\u011flar\u0131n \u00fczerinden d\u00f6rt ya da be\u015f farkl\u0131 noktadan ge\u00e7iyordu ve her biri, g\u00f6ky\u00fcz\u00fcnde adeta birer hava adas\u0131 gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu. 7 Eyl\u00fcl\u2019de, \u00f6\u011fle vakti, karaya \u00e7ok yak\u0131n bir yelkenli g\u00f6rd\u00fck; ancak bu, bir \u00c7erkes teknesi de\u011fildi. Ancak \u00c7erkeslerin sahillerini takip eden denizcileri soymak i\u00e7in bazen Laz teknelerinin de kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildi\u011fimiz i\u00e7in, toplar\u0131m\u0131z\u0131 haz\u0131rlad\u0131k ve savunmaya haz\u0131r olduk. Bu haz\u0131rl\u0131klar gereksizdi, \u00e7\u00fcnk\u00fc o teknede hi\u00e7bir tehdit yoktu ve g\u00fcne\u015fin bat\u0131\u015f\u0131n\u0131n ard\u0131ndan, T\u00fcrk martigane gemisi bize \u00e7ok sakin bir \u015fekilde yakla\u015f\u0131p ge\u00e7ti. Biz de onu, “Oghourollah, mutlu ol!” diyerek selamlad\u0131k.<\/p>\n \u00c7erkes korsanlar\u0131na olan y\u00fcksek sayg\u0131y\u0131 bir kenara b\u0131rakacak olursak, ilk \u00c7erkes seyahatlerimi anlatan metnimde, bu k\u00fc\u00e7\u00fck teknelerin sahilden uzakla\u015famayacaklar\u0131n\u0131 ve en k\u00fc\u00e7\u00fck bir topa kar\u015f\u0131 bile diren\u00e7 g\u00f6steremeyeceklerini belirtti\u011fimi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrsek, bunun do\u011fru oldu\u011funa inan\u0131yorum. \u0130ki d\u00fczg\u00fcn yerle\u015ftirilmi\u015f top ve birka\u00e7 t\u00fcfekle, bu t\u00fcr teknelere bir gemi taraf\u0131ndan kolayca kar\u015f\u0131 konulabilir. \u00c7erkesler, k\u00f6t\u00fc hava ko\u015fullar\u0131ndan korumak i\u00e7in teknelerini derelere veya karaya \u00e7ekerler ve g\u00fcne\u015fin onlar\u0131 yok edici etkisinden korumak i\u00e7in, teknelerin i\u00e7ine su doldururlar veya \u00fczerlerini yapraklarla kaplarlar. Baz\u0131 yazarlar, bu \u00f6nlemi, teknelerin gizlenmesini sa\u011flamak amac\u0131yla ald\u0131klar\u0131n\u0131 sa\u00e7ma bir \u015fekilde d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015flerdir. Ancak, bu tekneleri gizledikleri yerlerden \u00e7\u0131karmak zor ve tehlikeli olurdu, ayr\u0131ca tekne yok edilecek olursa, bu \u00e7ok \u00f6nemli bir etki yaratmazd\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc, bu tekneleri kullananlar\u0131 da cezaland\u0131rmak gerekir. Bunu ba\u015farman\u0131n yolu, sava\u015f ama\u00e7l\u0131 olmayan bir geminin g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcyle denize \u00e7ekmek, b\u00f6ylece onlar\u0131 ilk sinyalle yok etmek olurdu. Bu y\u00f6ntem, kesinlikle yeni bir fikir de\u011fildir ve Circassie k\u0131y\u0131lar\u0131na yakla\u015fan t\u00fcm gemilerin g\u00fcvenli\u011fini k\u0131sa s\u00fcre i\u00e7inde sa\u011flayabilirdi.<\/p>\n Burada, Strabon’un eski \u00c7erkes korsanlar\u0131ndan ve k\u0131y\u0131daki \u00e7e\u015fitli halklardan bahsetti\u011fi k\u0131sm\u0131 aktar\u0131yorum. Bu a\u00e7\u0131klama, bug\u00fcn ya\u015fayan \u00c7erkes korsanlar\u0131na da neredeyse tamamen uyar. \u015e\u00f6yle der Strabon:<\/p>\n “\u00c7erkes k\u0131y\u0131s\u0131nda, Asya Meotlar\u0131 ve O\u011forhipya\u2019dan sonra ya\u015fayan Akhe\u00efler, Zykhler ve Eniokhler, k\u00fc\u00e7\u00fck tahta teknelerde korsanl\u0131k yaparlar; bu tekneler dar ve hafif olup, 25 ki\u015fi ta\u015f\u0131r, nadiren 30 ki\u015fi al\u0131r. Bunlara Kaniara denir. Bazen Bosphorus Cimmerian’\u0131n\u0131n efendileri, onlara gizli limanlar, pazarlar ve ganimetlerini sergileyebilecekleri yerler temin ederler. Bu korsanlar, kendi \u00fclkelerine d\u00f6nd\u00fcklerinde, gemiler i\u00e7in bar\u0131naklar\u0131 olmayan yerlerde, bu Kamara’lar\u0131 s\u0131rtlay\u0131p ormana ta\u015f\u0131r, d\u00fczl\u00fcklerden ka\u00e7\u0131n\u0131rlar \u00e7\u00fcnk\u00fc arazi k\u00f6t\u00fc durumdad\u0131r. Bu Kamara’lar\u0131 geri sahile ta\u015f\u0131yarak, denize a\u00e7\u0131lacaklar\u0131 zaman uygun olan mevsimde tekrar kullan\u0131rlar. Ayn\u0131 \u015fekilde yabanc\u0131 topraklarda da bu tekneler i\u00e7in batakl\u0131k alanlarda bar\u0131naklar olu\u015ftururlar ve bu teknelerden hem gece hem de g\u00fcnd\u00fcz k\u00f6leler yaparlar. Ancak esir ald\u0131klar\u0131nda, kolayca fidye isterler ve esirlerin hangi sahillere g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, ailelerine bildirirler.”<\/p>\n E\u011fer bu bar\u0131naklar batakl\u0131klar ise, bu do\u011fru de\u011fildir \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00c7erkesya’n\u0131n baz\u0131 yerlerinde, \u00f6zellikle tekneler i\u00e7in bar\u0131naklar bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n “Bu kabilelerin kendi h\u00fck\u00fcmdarlar\u0131 taraf\u0131ndan y\u00f6netilenleri, yabanc\u0131lar\u0131n zor durumda kalmas\u0131 halinde onlara yard\u0131m edebilirler. Ancak, kabileler s\u0131kl\u0131kla birbirleriyle sava\u015fa girerler ve birinin Kamara’lar\u0131n\u0131, d\u00fc\u015fmanlar\u0131n\u0131n elinden al\u0131rlar ve buna ba\u011fl\u0131 olarak m\u00fcrettebatlar\u0131 da alabilirler.”<\/p>\n 48.nci g\u00fcn, sabah 6’da, Pchiate’nin demir att\u0131\u011f\u0131 yerini g\u00f6rmek i\u00e7in k\u00f6pr\u00fcye \u00e7\u0131kt\u0131m. K\u0131y\u0131ya \u00e7ok yakla\u015fm\u0131\u015ft\u0131k; yaln\u0131zca 2 deniz mili kadar mesafe vard\u0131 ve ne bir bulut ne de herhangi bir engel vard\u0131. Ger\u00e7ekten, da\u011flar\u0131n ard\u0131nda y\u00fckselen g\u00fcne\u015fin \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda bu muazzam da\u011f s\u0131ras\u0131n\u0131n s\u0131rayla ayd\u0131nlanmas\u0131 harika bir manzarayd\u0131. Toughcy’yi tan\u0131d\u0131m, Pchiate’nin 20 deniz mili kadar uza\u011f\u0131nda bulunan bu yer, olduk\u00e7a k\u00fc\u00e7\u00fck bir limand\u0131r ve yar\u0131m daire \u015feklindeki liman\u0131n\u0131n \u00e7ap\u0131 \u00fc\u00e7 \u00e7eyrek deniz miline kadar \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Liman\u0131n her iki ucunda batakl\u0131klar oldu\u011fu i\u00e7in, giri\u015ften bir morina uzakla\u015farak, 40-45 feet derinlikte, \u00e7amurlu zemine demirlemek gereklidir. \u0130\u00e7 k\u0131sm\u0131n daha iyi bir demirleme sundu\u011fundan hi\u00e7 \u015f\u00fcphem yok. Toughcy’de, al\u0131\u015fveri\u015flerin kolayl\u0131kla yap\u0131labilmesini sa\u011flayan olduk\u00e7a kalabal\u0131k bir n\u00fcfus vard\u0131r. Bu k\u0131y\u0131 b\u00f6lgesi ve Chap-soukha\u00ef ad\u0131nda ba\u015fka bir yer, antik d\u00f6nemde Arrian’\u0131n Sindika’dan 830 stadyum uzakl\u0131kta bulunan eski Awidie’yi tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 yerlere olduk\u00e7a benzemektedir.<\/p>\n Saat 8 civar\u0131nda, biraz al\u00e7ak bir burun fark ettim, biraz daha ileride ise k\u0131y\u0131y\u0131 sonland\u0131ran ba\u015fka bir burun belirdi. Birka\u00e7 \u00e7am a\u011fac\u0131 g\u00f6rd\u00fcm, biraz sonra ise, bana tan\u0131d\u0131k gelen bir kayal\u0131k \u00e7\u0131k\u0131verdi. \u00c7erkesya k\u0131y\u0131lar\u0131ndaki kayal\u0131klar art\u0131k k\u0131rm\u0131z\u0131 de\u011fil, beyaz renkteydi ve sonunda g\u00f6zlerimin \u00f6n\u00fcnde k\u00fc\u00e7\u00fck bir koy belirdi. Burada bir mezar, \u00fczeri \u00e7at\u0131l\u0131 bir yap\u0131, bir vadi ve bir orman g\u00f6rd\u00fcm; i\u015fte Pchiate! \u0130\u00e7imdeki heyecanla, uzun zaman \u00f6nce hayal etti\u011fim ve ke\u015ffetmeyi arzulad\u0131\u011f\u0131m bu b\u00f6lgeyi g\u00f6rmek beni derinden etkiledi. Ayr\u0131ca, buraya yapt\u0131\u011f\u0131m ge\u00e7i\u015fin \u00f6nemli bir d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131 oldu\u011funu biliyordum; burada, birka\u00e7 bin ki\u015finin haf\u0131zas\u0131nda canl\u0131 \u015fekilde izlerimi b\u0131rakacakt\u0131m. Oysa, medeni insanlar\u0131n aras\u0131nda ge\u00e7irdi\u011fim s\u00fcre tamamen unutulmu\u015f, belki de en yak\u0131n dostlar\u0131m\u0131n bile g\u00f6zlerinde y\u00fcz\u00fcm\u00fcn hat\u0131rlanmas\u0131 imkans\u0131zla\u015fm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n Saat 9’da, k\u00fc\u00e7\u00fck bir Rus bayra\u011f\u0131 ta\u015f\u0131yan bir geminin yan\u0131na demir att\u0131k. Bu gemi, Toughcy liman\u0131ndan, Konak’\u0131n\u0131n d\u00fc\u015fmanlar\u0131n\u0131n sald\u0131r\u0131s\u0131ndan ka\u00e7mak zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131. Komutas\u0131ndaki Yunan kaptan, Kertch’ten geliyordu ve bana Pchiate vadisindeki n\u00fcfusun da \u00e7ok sakin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, b\u00f6lgenin ikiye ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi. Sol k\u0131y\u0131da ya\u015fayanlar, Indar Kouy ve yabanc\u0131lar\u0131n geli\u015fine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yorlard\u0131. \u00d6nceki g\u00fcn birka\u00e7 tabanca ve t\u00fcfek sesi duyulmu\u015ftu ve karaya \u00e7\u0131kmak hi\u00e7 de g\u00fcvenli de\u011fildi. Yine de karaya \u00e7\u0131kma arzusuyla, be\u015f y\u0131l \u00f6nce Pchiate’de ald\u0131\u011f\u0131m \u00c7erkes k\u0131yafetimi giydim ve ba\u015f\u0131m\u0131, Bruges’teki Jean van Eyck heykelinin modelini takan bir kap\u00fc\u015fonla \u00f6rtt\u00fcm (4). Yan\u0131ma bir tabanca ve bir han\u00e7er ald\u0131m, d\u00f6rt denizciyle birlikte yola \u00e7\u0131kt\u0131m. Birka\u00e7 atl\u0131 kar\u015f\u0131ma \u00e7\u0131kt\u0131 ve beni karaya y\u00f6nlendirmek i\u00e7in geldiler.<\/p>\n Baz\u0131 15. y\u00fczy\u0131l portrelerinde, o d\u00f6nemin giyimi ile g\u00fcn\u00fcm\u00fcz \u00c7erkes ve Tatar giyimlerinin b\u00fcy\u00fck benzerliklerini hep fark etmi\u015fimdir. \u00d6zellikle ba\u015fl\u0131klar, tam anlam\u0131yla birbirine benzemektedir ve bu gelenek Avrupa’ya, Caspian Denizi, Buhara, Novgorod, \u015eerdik ve Wishy gibi yerlerden gelen deniz yolu ticareti ile yay\u0131lm\u0131\u015f olabilir. 1821’de Bruges’te \u00c7erkes k\u0131yafeti giyerek bir ak\u015fam yeme\u011fine kat\u0131ld\u0131m ve orada Jean van Eyck’in heykelinin ba\u015fl\u0131\u011f\u0131na benzeyen bir kap\u00fc\u015fonla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131ld\u0131m.<\/p>\n I. Molfinoy, Rus komiseri, bana k\u00f6ye y\u00f6neldi\u011fimi belirterek geldi ve bana, Pchiate’deki kasabalar\u0131n, son d\u00f6rt y\u0131l i\u00e7inde \u00fc\u00e7 kez yak\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, t\u00fcccarlar\u0131n ve komisyoncular\u0131n s\u00fcrekli tehdit alt\u0131nda olduklar\u0131n\u0131 ve hatta baz\u0131 yerli Noutakha\u00efler’in gemileri ele ge\u00e7irmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6yledi. Bu bilgiyi vermekle birlikte, bizzat orada bulundum ve baz\u0131 t\u00fcccarlar\u0131n, \u00f6zellikle Soudjouk-Kal\u00e9 ve Gh\u00e9lendjik gibi yerlerden se\u011firli bu\u011fday\u0131 \u00e7\u0131karmak isteyenler aras\u0131nda baz\u0131lar\u0131na zarar geldi\u011fini \u00f6\u011frendim.<\/p>\n Rus h\u00fck\u00fcmeti, \u00c7erkeslerle ticari ili\u015fkilerini s\u00fcrd\u00fcrmeye devam ederken, bir\u00e7ok \u00c7erkes prensesine de\u011ferli hediyeler vermi\u015fti, \u00f6zellikle de Indar-Kou’ya. Alexander \u0130mparatoru, ona de\u011ferli ta\u015flarla s\u00fcslenmi\u015f muazzam bir kama hediye etmi\u015fti. Ancak, Indar-Kou ve o\u011fullar\u0131 Noghai ve Islam-Gh\u00e9ri, Pchiate’deki kal\u0131\u015f\u0131m s\u0131ras\u0131nda, \u00c7ernomorsk Kazaklar\u0131na kar\u015f\u0131 yap\u0131lan bir seferde yer al\u0131yorlard\u0131.<\/p>\n Ak\u015fam saatlerinde, bana zor bir hastal\u0131k ge\u00e7irmi\u015f olan M. Tausch geldi. Bana, eski arkada\u015f\u0131, kaptan\u0131 g\u00f6rmek isteyen gen\u00e7 prenseslerin beni bekledi\u011fini s\u00f6yledi. Ertesi sabah, onlara gitmek \u00fczere yola \u00e7\u0131kt\u0131k. K\u0131y\u0131ya yak\u0131n bir yerde, 1818’de g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm, ayn\u0131 yerlerde bulunan \u00fc\u00e7 tuz depolama alan\u0131 buldum. Bu depolama alanlar\u0131n\u0131n yan\u0131nda, a\u011fa\u00e7larla \u00e7evrili k\u00fc\u00e7\u00fck bir ev vard\u0131; bu ev, komiser Moudrov’un, ilk \u00c7erkes seyahatimden \u00f6nce ka\u00e7\u0131rd\u0131\u011f\u0131 Matapkhe’ye aitti. O zamanlar, bu olay Pchiate vadisini sarsm\u0131\u015ft\u0131. Sonra Moudrov, Krimea’ya geri d\u00f6nmesi i\u00e7in emir ald\u0131; bunu yerine getirdi ve hamile kalan sevgilisini terk etti. Bu ayr\u0131l\u0131k, \u00c7erkesler aras\u0131nda ve \u00f6zellikle de Matapkhe’nin ailesi aras\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir ho\u015fnutsuzluk yaratt\u0131. Aile, daha \u00f6nce kabul edilen \u00f6deme i\u00e7in hi\u00e7bir \u015fey almad\u0131 ve tepkilerini, Indar Kou’nun Rusya’ya yazmas\u0131n\u0131 istemek i\u00e7in dile getirdiler, ancak bu istek hen\u00fcz ger\u00e7ekle\u015fmemi\u015fti. Matapkhe, Krimhe\u00ef (Krimea Prensi) ad\u0131 verilen bir o\u011ful do\u011furdu. Ailesinden terk edilmi\u015f, halk\u0131 taraf\u0131ndan k\u00fc\u00e7\u00fcmsenen bu kad\u0131n, sadaka ile ya\u015famaya devam etti. M. Tausch ona yard\u0131m etti ve ev in\u015fa etmesine yard\u0131mc\u0131 oldu; \u015fimdi orada onu bulacakt\u0131m. Beni g\u00f6r\u00fcnce hemen yan\u0131ma ko\u015ftu, b\u00fcy\u00fck bir mutluluk ve sayg\u0131 g\u00f6sterdi. G\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcm, ge\u00e7mi\u015fteki mutluluk hayallerini yeniden hat\u0131rlatm\u0131\u015ft\u0131 ve belki de o hayallerin yeniden canlanmas\u0131na sebep olmu\u015ftu. Kabinlerinden birini, Pchiate’deki t\u00fcm yabanc\u0131 ticareti temsil eden Ermeni bir kom\u015fu i\u015fgal ediyordu. Bu kom\u015fuluk, Matapkhe’nin h\u00e2l\u00e2 olduk\u00e7a g\u00fczel olan, duyarl\u0131 oldu\u011fu s\u00f6ylenen imaj\u0131n\u0131 halk aras\u0131nda tart\u0131\u015fmalara yol a\u00e7\u0131yordu.<\/p>\n Birka\u00e7 bina kal\u0131nt\u0131s\u0131 dikkatimi \u00e7ekti ve \u00fcz\u00fclerek \u00f6\u011frendim ki bunlar, 1819’da Pchiate’de kaybolan \u00c7erkes yelkenlisinin kal\u0131nt\u0131lar\u0131yd\u0131; bu gemiyi ben in\u015fa etmi\u015f ve komuta etmi\u015ftim. Kaptan\u0131, ilk seyahatimin raporlar\u0131nda s\u0131k\u00e7a bahsetti\u011fim bir subayd\u0131; kendisi ve t\u00fcm m\u00fcrettebat\u0131, Noutakha\u00efler’in topraklar\u0131n\u0131 ge\u00e7erek Rusya’ya sa\u011f salim ula\u015fmay\u0131 ba\u015fard\u0131lar; Anapa Pa\u015fas\u0131 da onlara yard\u0131mc\u0131 olmu\u015ftu.<\/p>\n Kaspol\u00e8te ve Moss\u00e9, soylular ve hizmetkarlar\u0131yla birlikte, ma\u011fazalara gelip bizi evlerine davet etti. Hep birlikte, beni tekrar g\u00f6rmekten duyduklar\u0131 mutlulu\u011fu i\u00e7tenlikle g\u00f6sterdiler. Pchiate’deki kal\u0131\u015f\u0131m s\u0131ras\u0131nda, halk\u0131n\u0131n bana olan ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 pek \u00e7ok kez fark etmi\u015ftim. Vadide gezinirken, 1820’de vebadan \u00f6len sahiplerinden dolay\u0131 terkedilmi\u015f ya da harabe halindeki evler g\u00f6rd\u00fcm. Bu veba, her zaman oldu\u011fu gibi, Anapa’dan gelen T\u00fcrk t\u00fcccarlar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla \u00c7erkesya’ya girmi\u015fti. Indar-Kou, kendi topraklar\u0131nda bir karantina ba\u015flatarak, hi\u00e7 kimsenin vebadan etkilenmemesini sa\u011flad\u0131.<\/p>\n Prens Indar-Kou’nun iki k\u0131z\u0131, Gvacha ve Tchapsine, eski bir dost gibi beni kar\u015f\u0131lad\u0131lar. Tchapsine, beni yan\u0131na oturtup, ellerimden birini s\u00fcrekli olarak tuttu. 1818’de, bu dostluk g\u00f6stergesinden yoksun kalm\u0131\u015ft\u0131m ve o zamanlar, M. Tausch’a verilen bu t\u00fcr g\u00f6steriyi g\u00f6r\u00fcnce \u015fa\u015f\u0131rm\u0131\u015ft\u0131m. Tchapsine, bizi kabul eden odada ate\u015fli bir hastal\u0131k ge\u00e7irmekteydi; ertesi g\u00fcn ona biraz ru\u015far g\u00f6ndererek tedavi ettim ve iyile\u015fti. Odada, annelerinin \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn ard\u0131ndan, bir y\u0131l boyunca hat\u0131rlat\u0131c\u0131 olarak kalacak olan bir \u00e7ift terlik ve bir mumluk bulunan k\u00fc\u00e7\u00fck bir hal\u0131 vard\u0131. Odan\u0131n i\u00e7ine ilk kez girenlerin, g\u00f6\u011f\u00fcslerine vurarak derin derin inlemeleri gerekiyordu. Yabanc\u0131 olmam sebebiyle, bu yas tutma rit\u00fcelinden muaf tutulmu\u015ftum.<\/p>\n Gvacha<\/strong>, benimle 1818’de P\u015fiate<\/strong>‘ye gelen kad\u0131ndan haber sordu ve ayr\u0131ca \u0130mparator Aleksandr<\/strong>‘\u0131n babas\u0131na g\u00f6nderdi\u011fi han\u00e7eri g\u00f6stermek i\u00e7in acele etti. Bu han\u00e7eri g\u00f6rmek i\u00e7in bir\u00e7ok \u00c7erkes \u00e7ok uzaklardan gelmi\u015fti.<\/p>\n \u0130ndar-Kou<\/strong> yerle\u015fimi ile k\u0131y\u0131 aras\u0131nda gidip g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm birka\u00e7 yap\u0131 var. Alt\u0131 tane olan bu yap\u0131lar bana olduk\u00e7a eski g\u00f6r\u00fcnd\u00fc. Her biri, d\u00f6rt tanesi yatay olarak paralelkenar olu\u015fturacak \u015fekilde yerle\u015ftirilmi\u015f be\u015f b\u00fcy\u00fck ta\u015ftan meydana geliyor. \u00dcstlerine yerle\u015ftirilen be\u015finci ta\u015f ise bir \u00e7at\u0131 g\u00f6revi g\u00f6r\u00fcyor ve her iki yandan ta\u015farak sark\u0131yor. Bu tuhaf an\u0131tlar yakla\u015f\u0131k 12 ayak uzunlu\u011funda ve 9 ayak geni\u015fli\u011finde<\/strong>. Etraflar\u0131nda biriken toprak, ger\u00e7ek y\u00fcksekliklerini anlamay\u0131 engelliyor. Ta\u015flar 14 parmak kal\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda<\/strong>. \u00d6n cephedeki ta\u015f, yanlardaki iki ta\u015f\u0131n aras\u0131na bir ar\u015f\u0131n (yakla\u015f\u0131k 71 cm) derinli\u011finde girmi\u015f ve b\u00f6ylece a\u00e7\u0131k bir t\u00fcr giri\u015f hol\u00fc olu\u015fturmu\u015f. Ayn\u0131 ta\u015f\u0131n alt k\u0131sm\u0131nda, en fazla 3 ayak \u00e7ap\u0131nda<\/strong> yuvarlak bir a\u00e7\u0131kl\u0131k bulunuyor.<\/p>\n \u00c7erkesler, bu garip an\u0131tlar\u0131n, “devler”<\/strong> taraf\u0131ndan, o d\u00f6nemde \u00fclkelerinde ya\u015fayan ve ev in\u015fa edecek g\u00fc\u00e7ten yoksun olan **”k\u00fc\u00e7\u00fck insanlar”**\u0131 mevsim \u015fartlar\u0131ndan korumak i\u00e7in yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlat\u0131yor. Onlar\u0131n binekleri de tav\u015fanlarm\u0131\u015f<\/strong>! \u0130\u015fte bu efsanevi gelenek… Ancak bence, h\u00e2l\u00e2 iyi korunmu\u015f olan bu an\u0131tlar, Kafkasya’da \u00e7ok eski zamanlarda ya\u015fam\u0131\u015f bir halk\u0131n mezarlar\u0131 olmal\u0131. Bunlar\u0131n, Fourmont<\/strong>‘un Lakonya<\/strong>‘daki Amyclae<\/strong> harabeleri yak\u0131n\u0131nda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc Onga Tap\u0131na\u011f\u0131<\/strong> ile olan benzerli\u011fi, Heniokh<\/strong> kabilesinin (Lakonya k\u00f6kenli ve Castor ile Pollux<\/strong>‘un sava\u015f arabalar\u0131yla Kafkasya’ya getirilen bir halk) P\u015fiate<\/strong> yak\u0131nlar\u0131na yerle\u015fmi\u015f olabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcyor (4).<\/p>\n Deniz k\u0131y\u0131s\u0131na vard\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, nehirde bizi bekleyen kay\u0131k\u00e7\u0131lar, denizin \u00e7ok dalgal\u0131 oldu\u011funu ve a\u011fz\u0131nda devasa bir su seti<\/strong> olu\u015ftu\u011funu, bu y\u00fczden tekneyi bat\u0131rmaktan son anda kurtulduklar\u0131n\u0131 s\u00f6ylediler. Gemimize d\u00f6nmek i\u00e7in bu seti ge\u00e7meyi denemememizi tavsiye ettiler. Ancak bir s\u00fcre teredd\u00fct ettikten sonra yine de denize a\u00e7\u0131ld\u0131k. \u0130nsan\u0131n bazen gereksiz yere, normalde ka\u00e7\u0131naca\u011f\u0131 tehlikelere at\u0131lmas\u0131 ilgin\u00e7… Bizi bu riske sokan tek \u015fey, Delescluze<\/strong> ad\u0131ndaki gencin \u00c7erkes diyeti<\/strong> y\u00fcz\u00fcnden iyice ac\u0131km\u0131\u015f olmas\u0131 ve gemide onu bol bir \u00e7orban\u0131n bekliyor olmas\u0131yd\u0131!<\/p>\n Deniz, kumlar \u00fczerinde korkun\u00e7 bir g\u00fcr\u00fclt\u00fcyle \u00e7arp\u0131yordu. Neredeyse simsiyaht\u0131 ve ay \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131yla ayd\u0131nlanan k\u00f6p\u00fck tabakalar\u0131, dalgalar\u0131n tepesinde beyaz lekeler olu\u015fturuyordu. Su seti ger\u00e7ekten \u00fcrk\u00fct\u00fcc\u00fcyd\u00fc: \u00d6n\u00fcm\u00fczde bir duvar gibi y\u00fckseliyor, dibinde ise bizi yutacakm\u0131\u015f gibi k\u00fckreyen bir u\u00e7urum a\u00e7\u0131l\u0131yordu. Tekneyi bu su k\u00fctlesini dik a\u00e7\u0131yla kesebilecek \u015fekilde y\u00f6nlendirdim ve k\u00fcrek\u00e7ilere s\u0131k s\u0131k “h\u00fccum!”<\/strong> diyerek cesaret verdim. En ufak bir gev\u015feme, bizi devirip hepimizi \u00f6l\u00fcme s\u00fcr\u00fckleyebilirdi. Seti a\u015farken tekne neredeyse dikle\u015fti, sonra tekrar dald\u0131, bir kez daha y\u00fckseldi ve birka\u00e7 \u015fiddetli sars\u0131nt\u0131dan sonra nihayet tehlikeden kurtulduk. A\u00e7\u0131k denizde ise dalgalar \u00e7ok daha sakindi.<\/p>\n P\u015fiate<\/strong>‘de kald\u0131\u011f\u0131m\u0131z k\u0131sa s\u00fcrede, baz\u0131 mallar\u0131m\u0131z\u0131 b\u00f6lgenin \u00fcr\u00fcnleriyle takas etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. Ancak bu \u00e7ok az sonu\u00e7 verdi, \u00e7\u00fcnk\u00fc Ermeni<\/strong> t\u00fcccar\u0131n hi\u00e7bir \u015feyi yoktu ve \u00e7evredeki t\u00fcm \u00c7erkesler, ellerindekileri \u00e7oktan Anapa<\/strong>‘da takas etmi\u015fti. Bu kalenin ticari durumuna dair yapt\u0131\u011f\u0131m a\u00e7\u0131klamalara baz\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnceler de eklenmelidir…<\/p>\n \u00c7erkesya k\u0131y\u0131lar\u0131na dair yapt\u0131\u011f\u0131m g\u00f6zlemleri<\/strong> burada tekrarlaman\u0131n gereksiz oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n P\u015fiate<\/strong> vadisinin \u00fczerinde y\u00fckselen bir da\u011f\u0131n zirvesindeki eski bir kalenin harabelerini g\u00f6rmeye dair yo\u011fun arzumdan vazge\u00e7mek zorunda kald\u0131m. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u0130ndar-Kou<\/strong>‘nun d\u00fc\u015fmanlar\u0131n\u0131n o tarafta ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ve bana zarar verebilecekleri s\u00f6ylendi. Bu y\u00fczden gezintilerimi, nehrin sa\u011f k\u0131y\u0131s\u0131ndaki ah\u015fap bir mezara<\/strong> kadar s\u0131n\u0131rlamak zorunda kald\u0131m. Mezar\u0131n yap\u0131m tarz\u0131 ve bak\u0131m\u0131ndaki \u00f6zen dikkat \u00e7ekiciydi; bu, burada yatan prensin hat\u0131ras\u0131n\u0131n h\u00e2l\u00e2 ne kadar sayg\u0131 g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn bir kan\u0131t\u0131yd\u0131. Mezar\u0131 ve farelerin girmesini \u00f6nlemek i\u00e7in ilgin\u00e7 bir y\u00f6ntemle in\u015fa edilmi\u015f k\u00fc\u00e7\u00fck bir tah\u0131l ambar\u0131n\u0131<\/strong> resmettim. Ambar, \u00fczerinde geni\u015f ve yass\u0131 ta\u015flar bulunan 3-4 ayak y\u00fcksekli\u011findeki direkler \u00fczerine kurulmu\u015ftu. Bu ta\u015flar, t\u0131rmanmaya \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n tutunamayaca\u011f\u0131 \u015fekilde her iki y\u00f6ne do\u011fru sark\u0131yordu.<\/p>\n Vadinin bu k\u0131sm\u0131nda, halk\u0131n kar\u015f\u0131 k\u0131y\u0131daki eski kutsal orman<\/strong>\u0131n sakinleriyle aras\u0131 bozuldu\u011fundan beri yeni bir kutsal orman olu\u015fturulmu\u015ftu. 1818’de eski ormanda bir adak adam\u0131\u015ft\u0131m. Bu kez, orada bir ha\u00e7 yerine, \u00c7erkeslerin din\u00ee sembol\u00fc olarak kulland\u0131\u011f\u0131 bir t\u00fcr dara\u011fac\u0131<\/strong> bulmak beni \u015fa\u015f\u0131rtt\u0131.<\/p>\n Bazen “T”<\/strong> \u015feklindeki bir Tau i\u015fareti<\/strong> de onlar i\u00e7in ha\u00e7\u0131n yerini tutuyor. Bana anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, zamanla bu sembollere eksik par\u00e7alar eklenerek ha\u00e7a d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcl\u00fcyor ve bu, onlar\u0131n inanc\u0131n\u0131n “eskiye dayanan” katmanlar\u0131n\u0131 temsil ediyor. Ancak yan\u0131m\u0131zdaki \u00c7erkesler bile bu konuda tatmin edici bir a\u00e7\u0131klama yapamad\u0131. Bu halk\u0131n din\u00ee inan\u00e7lar\u0131ndaki belirsizlik her ge\u00e7en g\u00fcn art\u0131yor. Hristiyanl\u0131\u011f\u0131n son izleri de silinmek \u00fczere; bu da \u0130slam’\u0131n<\/strong> h\u0131zla yay\u0131lmas\u0131 i\u00e7in uygun bir zemin haz\u0131rl\u0131yor.<\/p>\n Eski kutsal orman\u0131 ve oradaki ha\u00e7\u0131 \u00f6zledim. O ha\u00e7\u0131n m\u00fckemmel formu, antik havas\u0131, \u00e7evresindeki muhte\u015fem a\u011fa\u00e7lar ve y\u0131llarca s\u00fcren ibadetler, insan\u0131n kalbini ger\u00e7ekten dini bir duyguyla dolduruyordu.<\/p>\n Din \u00fczerine konu\u015furken, \u00c7erkes\u00e7e’de haftan\u0131n g\u00fcnlerinin isimlerini<\/strong> \u00f6\u011frendim:<\/p>\n
\nManzaralar, Gelenekler
\nBN 1818<\/em><\/p><\/blockquote>\n\n
![\"\"](\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/21.png\")
<\/p>\n\n
![\"\"](\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/22.png\")
<\/p>\nRamazan G\u00fcnleri ve Bir Top At\u0131\u015f\u0131 Kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131<\/strong><\/h3>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/23.png\")
<\/p>\n\n
\n
\n
\n
![\"\"](\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/24.png\")
<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/25.png\")
<\/p>\n\n
\n