![\"\"](\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/CERKESYAYA-YOLCULUK-5.Bolum-b.png\")
<\/p>\n<\/p>\n
\u015e\u00f6valye Taitbout de Marigny <\/strong><\/p>\n S. M. Hollanda Krall\u0131\u011f\u0131’n\u0131n Hazinedar\u0131na sunulmu\u015ftur Bougaze<\/strong>‘de, T\u00fcrk bayra\u011f\u0131<\/strong> alt\u0131nda tuz y\u00fckleyen k\u00fc\u00e7\u00fck bir gemi vard\u0131. Yakla\u015f\u0131k 4-5 ayak suda demirlemi\u015fti, ancak d\u0131\u015far\u0131daki su setinde<\/strong> sadece 5-6 ayak derinlik oldu\u011fundan, y\u00fcklemesini tamamlamak i\u00e7in a\u00e7\u0131k denize \u00e7\u0131kmak zorunda kalacakt\u0131. Liman\u0131n i\u00e7 k\u0131sm\u0131 ancak k\u00fc\u00e7\u00fck tekneleri bar\u0131nd\u0131rabiliyordu.<\/p>\n Bizi bo\u011fazdan ge\u00e7iren bal\u0131k\u00e7\u0131lar\u0131n kiralayacak atlar\u0131 yoktu. Uzun s\u00fcre bekledikten sonra ancak ge\u00e7 saatlerde bir araba geldi. Araba, Anapa garnizonundaki T\u00fcrkler<\/strong> ile baz\u0131 \u00c7erkesler aras\u0131nda ge\u00e7en y\u0131l tecav\u00fcz edilen bir kad\u0131n<\/strong> y\u00fcz\u00fcnden \u00e7\u0131kan anla\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n yeniden alevlendi\u011fi ve yolun tehlikeli hale geldi\u011fi haberini getirdi. Yine de yola \u00e7\u0131kt\u0131k. Tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131m bir \u00c7erkes atl\u0131 bize e\u015flik etmek ve rehberlik<\/strong> yapmak istedi.<\/p>\n \u0130ndi\u011fimiz kum dilinin, limanda 3 mil \u00f6tede paralel bir ba\u015fka kum dili daha vard\u0131. Her ikisi de g\u00fcneydo\u011fudan kuzeybat\u0131ya<\/strong> do\u011fru \u00e7atallanarak, Tamane Adas\u0131<\/strong>‘n\u0131n g\u00fcney k\u0131y\u0131s\u0131na uzan\u0131yordu. Yakla\u015f\u0131k 3 saatlik y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f mesafesindeki bu dar ge\u00e7itte, ince kum \u00fczerinde ilerlemek zordu. Kum, tuzlu bitkiler etraf\u0131nda birikerek tepeler olu\u015fturmu\u015ftu. Deniz s\u0131k s\u0131k bu tepeleri a\u015f\u0131p limana dal\u0131yordu.<\/p>\n Kum dillerinin ucunda, 1 fersah uzunlu\u011funda ve \u00be fersah geni\u015fli\u011findeki<\/strong> Djimait\u00e9 Platosu<\/strong> y\u00fckseliyordu. Burada iki t\u00fcm\u00fcl\u00fcs<\/strong> g\u00f6rd\u00fcm. Daha ileride \u00f6nemli harabeler oldu\u011fu s\u00f6ylendi; belki de antik Ermonassa<\/strong> kentinin kal\u0131nt\u0131lar\u0131yd\u0131. Ak\u015fam karanl\u0131\u011f\u0131nda ula\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z Djimait\u00e9 K\u00f6y\u00fc<\/strong>, platonun g\u00fcney kenar\u0131nda, limana hakim bir konumdayd\u0131. K\u00f6yde ya\u015fayan Adal\u0131 Tatarlar<\/strong> bu\u011fday, sebze ve karpuz yeti\u015ftiriyor, hayvanc\u0131l\u0131k yap\u0131yorlard\u0131. Arabac\u0131 bizi k\u00f6y\u00fcn ileri gelenlerinden birinin evine g\u00f6t\u00fcrd\u00fc. Sayg\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fcml\u00fc ev sahibimiz bizi misafir odas\u0131nda a\u011f\u0131rlad\u0131. Ev, s\u0131k dallardan \u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f ve kil s\u0131val\u0131yd\u0131; r\u00fczg\u00e2r\u0131n so\u011fu\u011fu duvarlardaki \u00e7atlaklardan i\u00e7eri s\u0131z\u0131yordu.<\/p>\n Ak\u015fam yeme\u011fini, Tatar dilinde “Tiz\u00e9k”<\/strong> denilen tezek ve g\u00fcbre kar\u0131\u015f\u0131m\u0131 yak\u0131lan bir \u015f\u00f6mine ba\u015f\u0131nda yedik. Ayd\u0131nlatma i\u00e7in odun par\u00e7alar\u0131 yakt\u0131lar. Geceyi, sedir g\u00f6revi g\u00f6ren k\u00fc\u00e7\u00fck has\u0131rlar \u00fczerinde, ate\u015fin yan\u0131nda ge\u00e7irdik.<\/p>\n 8 Nisan Pazar<\/strong> sabah\u0131 erken kalkt\u0131k. Ev sahibine renkli pamuklu mendiller hediye ettik; memnun oldu. O\u011flu bize Anapa<\/strong>‘ya kadar e\u015flik etmek istedi.<\/p>\n Djimait\u00e9’den \u00e7\u0131kt\u0131ktan sonra, batakl\u0131klar ve sazl\u0131klarla dolu bir al\u00fcvyon ovas\u0131na girdik. Deniz taraf\u0131nda, \u00f6nceki g\u00fcn g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcze benzer kum tepeleri vard\u0131. R\u00fczg\u00e2r \u015fiddetli olmasa da kum taneleri havada u\u00e7u\u015farak nefes almay\u0131 zorla\u015ft\u0131r\u0131yordu. Bu g\u00f6zlemler, Kuban Nehri<\/strong>‘nin Djimait\u00e9 Platosu eteklerinde ikinci bir a\u011fz\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrd\u00fc. Nehrin ana ak\u0131\u015f\u0131na daha az diren\u00e7li olan bu kol, di\u011ferinden \u00f6nce t\u0131kanm\u0131\u015f olmal\u0131yd\u0131.<\/p>\n Djimait\u00e9’den 2 saat uzakta, Anapa Vadisi<\/strong>‘nin kuzeyini s\u0131n\u0131rlayan tepeler vard\u0131. Burada \u00c7erkes pusular\u0131 bekliyorduk, ancak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kanlar dostane davrand\u0131. \u00d6\u011fle vakti nihayet Anapa<\/strong>‘ya sa\u011f salim vard\u0131k. Balthazar<\/strong> bizi sab\u0131rs\u0131zl\u0131kla bekliyordu. Bizi caddeye ve avluya bakan b\u00fcy\u00fck bir depoda a\u011f\u0131rlad\u0131. Giri\u015fin iki yan\u0131ndaki ni\u015fler d\u00fckk\u00e2n olarak kullan\u0131l\u0131yordu; geri kalan her yer s\u0131\u011f\u0131r derileri, manda boynuzlar\u0131, tav\u015fan postlar\u0131, balmumu, bal, i\u00e7ya\u011f\u0131, bu\u011fday ve \u00e7avdarla doluydu.<\/p>\n Deponun \u00fcst kat\u0131na \u00e7\u00fcr\u00fck bir merdivenle \u00e7\u0131k\u0131l\u0131yordu. Burada pamuklu kuma\u015flar, k\u00fcrkler ve di\u011fer e\u015fyalar aras\u0131nda serili has\u0131rlar\u0131n \u00fczerine, Balthazar, o\u011fullar\u0131 ve \u00c7erkeslerle birlikte uzan\u0131p uyuduk.<\/p>\n Dipnotlar:<\/strong><\/p>\n Bir\u00e7ok tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m T\u00fcrk, beni g\u00f6rmek i\u00e7in acele etti. Bunlardan biri, eskisi kadar sad\u0131k olan Ali-Aga’yd\u0131. Ertesi g\u00fcn, pa\u015fay\u0131 ziyaret ettim ve bana geli\u015fimden duydu\u011fu memnuniyeti dile getirdi. Avrupa siyaseti, Rusya’n\u0131n planlar\u0131 ve Yunan isyan\u0131n\u0131n durumu hakk\u0131nda sorular sordu. Bana, farkl\u0131 Rus subaylar\u0131ndan alm\u0131\u015f oldu\u011fu, hen\u00fcz m\u00fch\u00fcrl\u00fc olan birka\u00e7 mektup verdi. Bu mektuplar\u0131 \u00e7evirdim ve b\u00f6ylece Seid-Akhmet’in yan\u0131ndaki terc\u00fcmanl\u0131k g\u00f6revime geri d\u00f6nd\u00fcm. Mektuplar, bana bilmedi\u011fim bir\u00e7ok olay\u0131 \u00f6\u011fretti. \u00c7erkeslerin, 1823 Nisan’\u0131nda \u00c7ernomorsk Kazaklar\u0131na yapt\u0131klar\u0131 ak\u0131nla ilgili olarak, Chipakoua ailesinin de yer ald\u0131\u011f\u0131 bir\u00e7ok \u00e7at\u0131\u015fma olmu\u015ftu. Kozak General Flassov, Kuban Nehri’nin sol k\u0131y\u0131s\u0131nda deh\u015fet salarak, \u00e7ok say\u0131da yerle\u015fim yeri yok etmi\u015f ve yakla\u015f\u0131k iki bin ki\u015fiyi \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fc. Pa\u015fa, \u00c7erkeslerin, Ruslardan ald\u0131klar\u0131 silahlar\u0131 geri almak i\u00e7in Flassov’u g\u00f6revlendirme fikriyle ortaya \u00e7\u0131kmalar\u0131n\u0131 garip bir d\u00fc\u015f\u00fcnce olarak nitelendiriyordu. Bu sava\u015f, verimli topraklar\u0131 tahrip etmi\u015f ve kervanlar\u0131n ge\u00e7i\u015fini engelleyerek Anapa’n\u0131n ticaretine b\u00fcy\u00fck zarar vermi\u015fti. Ayr\u0131ca, Kuban’\u0131 ge\u00e7ip Rusya’ya yerle\u015fmek isteyen yakla\u015f\u0131k 40.000 Nogay’\u0131n g\u00f6\u00e7\u00fc de ticarete zarar vermi\u015fti; \u00e7\u00fcnk\u00fc bu insanlar, prenslerin bask\u0131lar\u0131ndan dolay\u0131 Circassie’yi terk ederek Rusya’ya d\u00f6nmeyi tercih etmi\u015flerdi.<\/p>\n 5 May\u0131s’ta, Rus bayra\u011f\u0131 alt\u0131nda sefer yapan muazzam bir Yunan brigantini, Cheval-marin’in geli\u015fini b\u00fcy\u00fck bir memnuniyetle kar\u015f\u0131lad\u0131m. Bu gemi, Konstantinopolis’ten pa\u015fan\u0131n ye\u011feni ve birka\u00e7 T\u00fcrk getiriyordu, Anapa’ya 700 balya y\u00fck mal getirmi\u015flerdi. Seid-Akhmet, geminin kaptan\u0131n\u0131 ancak beni riski de\u011ferlendirmesi i\u00e7in kendisine dan\u0131\u015ft\u0131ktan sonra kabul etti. \u015e\u00fcphelerini giderdi\u011fim i\u00e7in kaptana \u00e7ok sayg\u0131l\u0131 bir kar\u015f\u0131lama yapt\u0131. Bu ola\u011fan\u00fcst\u00fc g\u00fcven g\u00f6sterisi, Anapa’da kald\u0131\u011f\u0131m s\u00fcre boyunca birka\u00e7 kez tekrarland\u0131 ve birka\u00e7 ba\u015fka Rus bayra\u011f\u0131 ta\u015f\u0131yan gemi de buraya \u00e7ekildi. Cheval-marin, iki g\u00fcn sonra Taganrog’a do\u011fru yola \u00e7\u0131kt\u0131.<\/p>\n Anapa halk\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131, iki y\u00fcz Anadolu askerinin Soudjouk-Kal\u00e9’den kara yoluyla gelerek \u015fehre giri\u015fini izlemek \u00fczere surlarda topland\u0131. Bu grup, uzaklardan, s\u0131k s\u0131k ate\u015fli silahlar\u0131n patlamas\u0131yla kendini duyurmu\u015ftu ve da\u011f\u0131n\u0131k bir \u015fekilde d\u00fczl\u00fckte ilerliyordu. Onlar\u0131n \u00f6n\u00fcnde birka\u00e7 sancaktar ve bir Binbachi (binba\u015f\u0131) atl\u0131 olarak bulunuyordu. Bir\u00e7ok \u00c7erkesli atl\u0131, onlar\u0131 takip ediyordu. Bu askerler, kaledeki kap\u0131dan ge\u00e7erken yo\u011fun bir ate\u015fe tutuldu, fakat \u015fans eseri hi\u00e7 kimse yaralanmad\u0131. T\u00fcrkler hakk\u0131nda, \u00e7ocuklar ve sarho\u015flar i\u00e7in s\u00f6ylendi\u011fi gibi, onlar i\u00e7in de \u00f6zel bir koruma oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. Bu birlik, Anadolu k\u00f6yl\u00fclerinden olu\u015fuyordu. K\u0131yafetleri, dizlerinin hemen \u00fcst\u00fcnde biten geni\u015f pantolonlardan ve hindistancevizi rengi kal\u0131n bir kuma\u015ftan yap\u0131lm\u0131\u015f ceketlerden olu\u015fuyordu. Baz\u0131 k\u0131s\u0131mlarda siyah y\u00fcn ipten yap\u0131lan dantellemeler bulunuyordu. Her askerin belinde bir fi\u015feklik, mermi dolu k\u00fc\u00e7\u00fck bir \u00e7anta, bir ya\u011f kutusu, bir \u00e7akmak, bir t\u00fct\u00fcn kesesi ve benzeri e\u015fyalar vard\u0131. Ayr\u0131ca her biri, bir yatagan ve bir tabanca ta\u015f\u0131yordu. T\u00fcfeklerinin her biri, \u00e7ok yava\u015f y\u00fcklenebilen, zor kullan\u0131lan mermi y\u00fcklemeli silahlard\u0131.<\/p>\n Bu garnizon takviyesi, pa\u015fa taraf\u0131ndan, yerle\u015fkenin halk\u0131n\u0131 daha iyi denetleyebilmek amac\u0131yla istenmi\u015fti, \u00e7\u00fcnk\u00fc buran\u0131n sakinlerinin \u00e7o\u011fu, pek az say\u0131da d\u00fcr\u00fcst insandan olu\u015fuyordu. Eyl\u00fcl ay\u0131nda, iki T\u00fcrk, pa\u015faya tabancalar\u0131yla ate\u015f etmi\u015f, ancak isabet ettirememi\u015fti. Biri ba\u015f\u0131ndan vurularak \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc, di\u011ferinin ise cezas\u0131 olmad\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc onu koruyan bir Konak vard\u0131.<\/p>\n Daha \u00f6nce de s\u00f6yledi\u011fim gibi, Anapa’daki \u00e7o\u011fu kafe, \u00f6nemli \u015fah\u0131slara aitti ve bunlar, insanlar taraf\u0131ndan s\u0131k\u00e7a ziyaret edilirdi. Ben de her ak\u015fam, burada bir e\u011flence aramak i\u00e7in zaman ge\u00e7irirdim. T\u00fcrkiye’nin her yerinde oldu\u011fu gibi, bu kafeler, birka\u00e7 b\u00f6lmeye ayr\u0131lm\u0131\u015f, zemin seviyesinin bir veya iki ayak \u00fcst\u00fcnde olan k\u00fc\u00e7\u00fck alanlarla \u00e7evrilmi\u015fti. Bu b\u00f6lmeler, hal\u0131lar ve divanlarla d\u00f6\u015fenmi\u015fti. Ayakkab\u0131lar \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131ktan sonra, herkes, servetlerine veya r\u00fctbelerine g\u00f6re bir yere otururdu. Giri\u015f s\u0131ras\u0131nda tamamen sessiz olunmal\u0131, ve herkes dinlenmeye ba\u015flad\u0131ktan sonra tan\u0131d\u0131klar\u0131ndan selam al\u0131rd\u0131. Ard\u0131ndan, garsonlar sigara ve kahve sunar, bazen bir garsonun y\u00fcksek sesle “djabba!” demesi, herkesin \u00fccretsiz hizmet ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 duyururdu. Bu i\u015faret, birinin kahvesini i\u00e7ti\u011fi s\u0131rada, \u00e7ok y\u00fcksek sesle yap\u0131l\u0131r ve kahve “m\u00fckemmel” olarak onaylan\u0131r. Bir tabaka duman i\u00e7inde, genellikle dikkat, bir kahraman\u0131n hik\u00e2yesini \u015fark\u0131 s\u00f6yleyerek \u00e7alan bir m\u00fczisyenin performans\u0131na y\u00f6nelir. Bu kafelerde, Kuban, K\u0131r\u0131m veya Azak Denizi’nin kuzeyinden gelen Tatarlara rastlar, onlar bana Rusya, Polonya, Almanya ve Fransa’dan bahsederlerdi. Bir\u00e7o\u011fu, Rusya’da hizmet ettikten sonra, memleketlerinden Circassie’ye yerle\u015fmeyi tercih etmi\u015fti. Bu ki\u015filerin ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 hisler, Circassie ile kendi \u00fclkeleri aras\u0131nda h\u00e2l\u00e2 ticaret yapan K\u0131r\u0131m t\u00fcccarlar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla, \u00e7ok tehlikeli ili\u015fkilere yol a\u00e7abilir. Bu kafelerden birinde, bir Saze \u00e7alan bir m\u00fczisyen ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131m. Saze, ger\u00e7ek ad\u0131yla bir mandolin t\u00fcr\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n “Gre\u00e7 adas\u0131nda; uzun bir zamand\u0131r \u00c7erkesya\u2019da yerle\u015fmi\u015f olan bu adam, dilini bile unutmu\u015ftu; haf\u0131zas\u0131nda sadece \u00e7ok az kelime kalm\u0131\u015ft\u0131. Bana, Miconi adas\u0131n\u0131 kendi vatan\u0131 olarak s\u00f6yledi. Belki de mutluydu; ama onun varl\u0131\u011f\u0131 bana s\u0131k\u0131nt\u0131 veriyordu; \u00e7\u00fcnk\u00fc b\u00fcy\u00fck felaketler ya da b\u00fcy\u00fck su\u00e7lar, b\u00f6yle bir s\u00fcrg\u00fcne yaln\u0131zca neden olabilir, ya da bu durum, h\u0131rs ve co\u015fkulu bir hayal g\u00fcc\u00fc taraf\u0131ndan tetiklenmi\u015fse. Baz\u0131 Polonyal\u0131lar\u0131 g\u00f6rmek de beni \u00fcz\u00fcnt\u00fcye bo\u011fdu; bunlar, ilk seyahatimde, 4813\u2019te Anapa\u2019da g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm talihsizlerin arkada\u015flar\u0131yd\u0131. Vatanlar\u0131n\u0131 yeniden g\u00f6rme umudu ve arzusu onlarda s\u00f6nen bir ate\u015f gibiydi, kad\u0131nlar, \u00e7ocuklar onlar\u0131 sonsuza kadar Kafkasya\u2019n\u0131n karanl\u0131k ormanlar\u0131na ba\u011flam\u0131\u015ft\u0131; burada hayatlar\u0131 kaybolmu\u015ftu. \u0130lk izlenimlerimizle, \u00e7ocuklu\u011fumuzun al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131yla, ilk an\u0131lar\u0131m\u0131zla ve en derin sevgilerimizle bu t\u00fcr bir bo\u015fanma ger\u00e7ekten \u00e7ok ac\u0131 verici olmal\u0131!<\/p>\n Anapa\u2019da g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm Ruslar aras\u0131nda, bana en \u00e7ok ba\u011flanan biri vard\u0131, uzun Bayram ak\u015famlar\u0131n\u0131 kafede ge\u00e7irirken, efendisi camiye gidiyordu. Ad\u0131 Ivan\u2019d\u0131, ancak T\u00fcrkler taraf\u0131ndan Osman ad\u0131n\u0131 alm\u0131\u015ft\u0131. Tiflis\u2019e gitmek \u00fczere birka\u00e7 Rus t\u00fcccar\u0131yla yola \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda, Afips nehrinin yak\u0131nlar\u0131nda, Kuuban nehrinin kenar\u0131ndaki sazlardan aniden \u00e7\u0131kan \u00c7erkesler taraf\u0131ndan ka\u00e7\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Abzekh adl\u0131 bir prens onu al\u0131p \u00e7ok y\u00fcksek da\u011flarla \u00e7evrili, devasa kayalarla ta\u00e7lanm\u0131\u015f bir b\u00f6lgeye g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fc. O b\u00f6lgede, dedi\u011fine g\u00f6re, g\u00fcne\u015fi sadece d\u00f6rt saat g\u00f6rebiliyordu. Burada yeti\u015ftirilen bu\u011fday ve m\u0131s\u0131r, yerle\u015fimcilerin ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamaya yetmiyordu, bu y\u00fczden \u00e7e\u015fitli k\u00f6klerle besleniyorlard\u0131. Ivan, steplerini \u00f6zleyerek ka\u00e7maya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131; Kuuban nehrinin bir yakas\u0131na ula\u015fm\u0131\u015f ve bu nehri ge\u00e7meye haz\u0131rlan\u0131yordu, ancak efendisi onu yakalad\u0131. O zaman d\u00f6v\u00fcld\u00fc ve en zor \u00e7al\u0131\u015fmalara mahkum edildi. Art\u0131k sadakatini g\u00fcvence alt\u0131na almak isteyen Prens Abzekh, onu evlendirmek istedi, ancak Ivan reddetti ve onu, kendisine ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131 gen\u00e7 k\u00f6leyle iki g\u00fcn boyunca kapal\u0131 bir odaya koydu; bu ba\u015f ba\u015fa kalma durumu etkisini g\u00f6sterdi, Ivan Khani ile evlendi. Ancak isyankar ruhu, ona daha da k\u00f6t\u00fc muameleler getirdi ve b\u00fcy\u00fck bir intikam almak i\u00e7in \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc geri almak amac\u0131yla bir plan yapt\u0131. F\u0131rsat yak\u0131nda geldi. Bir ak\u015fam, efendisi Bouza i\u00e7erek birka\u00e7 yabanc\u0131 misafiriyle birlikte sarho\u015f oldu\u011funda, Ivan kar\u0131s\u0131na haz\u0131rl\u0131k yapmas\u0131n\u0131 s\u00f6yledi ve t\u00fcm kap\u0131lar\u0131 kapatt\u0131ktan sonra evin \u00e7at\u0131s\u0131n\u0131 yakarak yang\u0131n \u00e7\u0131kard\u0131. \u00c7at\u0131n\u0131n samanla kapl\u0131 olmas\u0131 ve etraf\u0131ndaki odun y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131, yang\u0131n\u0131 h\u0131zland\u0131rd\u0131; Ivan, kar\u0131s\u0131yla birlikte bir da\u011f\u0131n zirvesine \u00e7ekilmi\u015fti ve oradan, zalimlerinin alevlerle sava\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bo\u015funa m\u00fccadele ettiklerini sevin\u00e7le izliyordu. Khani, kocas\u0131n\u0131n hayat\u0131 i\u00e7in endi\u015felenerek, ona en yak\u0131n prensi konak olarak se\u00e7mesini rica etti, ancak o daha uzak mesafede ya\u015fayan ve efendilerinin \u00f6ld\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc bir karde\u015fi olan ba\u015fka birini tercih etti. Ormanlara dikkatlice saklanarak be\u015f gece boyunca hedeflerine ula\u015fmak i\u00e7in yol ald\u0131lar; Prens, d\u00fc\u015fman\u0131n\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc \u00f6\u011frendi\u011finde onlar\u0131 \u00e7ok iyi kar\u015f\u0131lad\u0131 ve onlara uzun s\u00fcre b\u00fcy\u00fck iyiliklerde bulundu; ancak M\u00fcsl\u00fcman olduktan sonra, bir T\u00fcrk m\u00fcderris ona Peygamberin mezar\u0131na hac ziyareti yapmas\u0131n\u0131 tavsiye etti ve o da Ivan\u2019\u0131 karde\u015fine b\u0131rak\u0131p ayr\u0131ld\u0131. Karde\u015fi yine de Ivan\u2019a iyi davrand\u0131, ancak kar\u0131s\u0131n\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fc ve Rusya\u2019ya d\u00f6nme umudu onu ka\u00e7maya karar vermeye itti ve bunu olduk\u00e7a kolay bir \u015fekilde ger\u00e7ekle\u015ftirdi \u00e7\u00fcnk\u00fc art\u0131k b\u00fcy\u00fck bir \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011fe sahipti. O zamandan beri Ivan, neredeyse her zaman ka\u00e7mak suretiyle on sekiz kez efendi de\u011fi\u015ftirmi\u015fti; yaln\u0131zca \u00fc\u00e7 tanesi onu satt\u0131. Onu tan\u0131d\u0131\u011f\u0131mda, \u0130stanbul ve Anadolu\u2019da bir T\u00fcrk t\u00fcccar\u0131n\u0131n ba\u015fl\u0131ca hizmetkar\u0131yd\u0131; bana, \u00c7erkesya\u2019da edindi\u011fi t\u0131bbi bilgilerini Fransa Kral\u0131\u2019na sunma planlar\u0131ndan bahsederdi; bu bilgileri edindi\u011fine inan\u0131yor ve ona b\u00fcy\u00fck bir sayg\u0131 ve servet kazand\u0131racak ola\u011fan\u00fcst\u00fc s\u0131rlar\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu. Ancak efendisi, ona \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc vermek i\u00e7in onu M\u00fcsl\u00fcman yapma ko\u015fulu koyuyordu ve Ivan, her ak\u015fam, bu su\u00e7un b\u00fcy\u00fck olup olmayaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmek i\u00e7in bana dan\u0131\u015f\u0131yordu. Onun inat\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve itirazlar\u0131na ra\u011fmen, sonunda onu bir \u00c7erkes\u2019e satt\u0131lar, \u00c7erkes onu da\u011flar\u0131na g\u00f6t\u00fcrd\u00fc ve muhtemelen bundan sonra \u00e7\u0131kmas\u0131 zor olacak.”<\/p>\n Anapa\u2019da g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm \u00e7o\u011fu Rus, firariydi; bu yeni durumlar\u0131ndan pek fazla etkilenmi\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyorlard\u0131. Onlara rak\u0131 ikram etti\u011fimde \u015fark\u0131 s\u00f6yl\u00fcyorlar ve mutlu g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu; genellikle T\u00fcrkler ve \u00c7erkeslerle birlikte bir \u00fcst\u00fcnl\u00fck havas\u0131 sergiliyorlard\u0131, bu ise durumlar\u0131yla olduk\u00e7a \u00e7eli\u015fen bir tav\u0131rd\u0131. Do\u011fulular, k\u00f6lelerine \u00e7ok iyi ve samimi davran\u0131rlar; bu, bizim kolonilerimizdeki k\u00f6lelerle ya da baz\u0131 \u00fclkelerdeki ev hizmetlileriyle k\u0131yaslanmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n Anapa\u2019da, k\u00f6le kelimesi \u00fczerinde duydu\u011fumuz korku \u00e7ok azal\u0131r. Burada, \u00e7o\u011fu T\u00fcrkiye veya M\u0131s\u0131r\u2019a g\u00f6nderilmek \u00fczere olan, kad\u0131n ve erkeklerden olu\u015fan \u00f6nemli bir k\u00f6le grubu g\u00f6rd\u00fcm; bu zorunlu s\u00fcrg\u00fcn onlar\u0131 pek \u00fczm\u00fcyordu, aralar\u0131ndan \u00e7ok az\u0131 ka\u00e7may\u0131 ba\u015far\u0131yordu ve ayaklar\u0131nda zincirle g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm ki\u015filer bile ne\u015felerini kaybetmemi\u015fti. Da\u011flardan getirilen gen\u00e7 k\u0131zlar, onlar\u0131 kapal\u0131 magazinlere yerle\u015ftirirlerdi ve burada da ne\u015fe g\u00f6steriyorlar, bir \u015fekilde bu durum bana her zaman rahats\u0131zl\u0131k veriyordu; ben, g\u00f6zya\u015flar\u0131, kalp k\u0131r\u0131kl\u0131klar\u0131 ve korkun\u00e7 ac\u0131lar beklerken, duydu\u011fum kahkahalar, \u015fark\u0131lar ve danslar vard\u0131. Belki de, ne hissettiklerini ifade etmeye \u00e7al\u0131\u015fmak bana zor gelir ama bundan sonra gelip bize, T\u00fcrklerin insan ticaretini korkun\u00e7 bir \u015fey olarak anlatt\u0131klar\u0131n\u0131 ve k\u00f6lelerinin durumuna \u00fcz\u00fclmemizi isterlerse, ne diyece\u011fiz? \u00c7erkesler, \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n sat\u0131\u015f\u0131n\u0131n bir felaket oldu\u011funu anlatmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z her seferinde, bunu anlamam\u0131\u015flard\u0131r; aksine, bunu, onlar\u0131 yerle\u015ftirmenin, onlara bir koruma sa\u011flaman\u0131n ve \u00e7o\u011fu zaman parlak bir kariyer i\u00e7in f\u0131rsatlar sunman\u0131n bir yolu olarak g\u00f6r\u00fcrler. Ben kesinlikle inan\u0131yorum ki, Anapa Ruslara ge\u00e7ti\u011finde, bu ticaretin sona ermesi, \u00c7erkeslerin T\u00fcrkleri uzun s\u00fcre \u00f6zlemesine yol a\u00e7acakt\u0131r; \u00e7\u00fcnk\u00fc bu, onlara \u00f6nemli bir takas arac\u0131d\u0131r ve bunu yak\u0131n zamanda end\u00fcstriyel \u00fcr\u00fcnlerle kolayca de\u011fi\u015ftiremezler.<\/p>\n Bir g\u00fcn, olduk\u00e7a \u015fa\u015f\u0131rarak, \u00e7evrelerinde b\u00fcy\u00fck bir kalabal\u0131k toplayan iki \u00c7erkes maskeli adam g\u00f6rd\u00fcm. En uzun boylu olan\u0131n\u0131n v\u00fccudu neredeyse tamamen birbirine dikilmi\u015f alageyik derileriyle kapl\u0131yd\u0131, ba\u015f\u0131 ayn\u0131 hayvan\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fck boynuzlar\u0131yla s\u00fcslenmi\u015fti ve ba\u015fl\u0131k olarak, pelikan\u0131n uzun bir gagas\u0131n\u0131 takm\u0131\u015ft\u0131; bu gaga, olduk\u00e7a zekice yerle\u015ftirilmi\u015f bir iplikle a\u00e7\u0131l\u0131p kapan\u0131yordu. Di\u011ferinin boyu \u00e7ok daha k\u00fc\u00e7\u00fckt\u00fc, antik tarzda bir maske tak\u0131yordu, bu maske ba\u015f\u0131n\u0131 ve y\u00fcz\u00fcn\u00fc tamamen kapl\u0131yordu; \u00e7ok ustaca yap\u0131lm\u0131\u015f, siyah koyun derisinden yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131 ve sadece sa\u00e7, sakal ve b\u0131y\u0131k gibi k\u0131sm\u0131 i\u00e7in gerekli olan t\u00fcyler b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Elbiseleri dar ve olduk\u00e7a k\u0131sayd\u0131, kuyru\u011fu vard\u0131 ve tahtadan bir k\u0131l\u0131\u00e7, k\u00fc\u00e7\u00fck bir yay ve bizim \u00e7ocuklar\u0131m\u0131z\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 gibi bir ok ta\u015f\u0131yordu. Bu maskeler, iki m\u00fczik aletinin e\u015fli\u011finde bir t\u00fcr pantomim dans\u0131 yap\u0131yordu, bu esnada k\u00fc\u00e7\u00fck adam, okunu arkada\u015f\u0131na defalarca at\u0131yordu ve nihayet onu k\u0131l\u0131c\u0131yla \u00f6ld\u00fcr\u00fcyordu. Ana m\u00fczik aleti eliptik bir \u015fekle sahipti, yakla\u015f\u0131k 15 in\u00e7 uzunlu\u011funda, i\u00e7i bo\u015ftu, ortas\u0131nda bir ka\u00e7 delik bulunan k\u00fc\u00e7\u00fck bir tahta ile kapl\u0131yd\u0131; iki b\u00fcy\u00fck sa\u00e7 ipi bu tahtaya ba\u011fl\u0131yd\u0131 ve yayl\u0131 \u00e7alg\u0131 gibi, yar\u0131m daire \u015feklinde bir yay ile ses \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131yordu. Di\u011fer alet ise \u00fc\u00e7 k\u00fc\u00e7\u00fck tahta par\u00e7as\u0131n\u0131n bir ucu ile ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu bir yap\u0131ya sahipti; ortadaki par\u00e7ada bir tutacak vard\u0131 ve bu \u015fekilde tutuluyordu. Bu enstr\u00fcman, \u00e7ok say\u0131da geminin timoncular\u0131n\u0131n kulland\u0131\u011f\u0131, mesai saatlerini \u00f6l\u00e7mek i\u00e7in kullan\u0131lan aletle tamamen ayn\u0131yd\u0131.<\/p>\n Birka\u00e7 ayd\u0131r, Anapa, \u00c7erkeslere tedarik edebilecek tuz bulamam\u0131\u015ft\u0131; \u00e7o\u011fu, Ruslar\u0131n getirdi\u011fi tuzu almak i\u00e7in limanlara gitmek istemiyordu, \u00e7\u00fcnk\u00fc b\u00fcy\u00fck mesafeler ve zorlu yollar onlar\u0131 ay\u0131r\u0131yordu. Kafkasya halklar\u0131n\u0131n birinci derecede ihtiya\u00e7 duydu\u011fu bu temel maddede ya\u015fanan k\u0131tl\u0131k, y\u0131l boyunca Yunanl\u0131lara kar\u015f\u0131 hareket etmek i\u00e7in T\u00fcrk filosu ile birlikte Anadolu’dan g\u00f6nderilen bir\u00e7ok geminin kullan\u0131lmas\u0131 nedeniyle olu\u015fmu\u015ftu. Uzun bir zamand\u0131r, K\u0131r\u0131m tuzu Anapa ticaretine katk\u0131 sa\u011flam\u0131yordu, \u00e7\u00fcnk\u00fc Rus h\u00fck\u00fcmetinin ihracat vergileri, tuzun fiyat\u0131n\u0131 o Ertesi g\u00fcn, alt\u0131n piastrelerle dolu birka\u00e7 bin piastreyi gizlemeye \u00e7al\u0131\u015farak, kimsenin k\u0131skanmas\u0131n\u0131 engellemeye gayret ettim. Bughaz karantinas\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131ndaki gen\u00e7 bir piyade y\u00fczba\u015f\u0131s\u0131, askeri hizmeti yaralar\u0131ndan dolay\u0131 terk etmi\u015fti; ona, m\u00fckemmel oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm bir ak\u015fam yeme\u011fi ve bir \u015fi\u015fe \u015farap bor\u00e7luyum. Neredeyse bir ayd\u0131r, sadece \u00e7i\u011f sar\u0131msak ve yo\u011furt yiyip, yaln\u0131zca su i\u00e7iyordum. Ayn\u0131 g\u00fcn ak\u015fam, Djimit\u00e9’ye gitmek i\u00e7in yola \u00e7\u0131kt\u0131m; orada Kouban’dan al\u0131nm\u0131\u015f birka\u00e7 Kozak kad\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fcm. Ertesi g\u00fcn, Apapa’ya vard\u0131m; yol boyunca, hala beni rahats\u0131z eden bulutlar \u015feklinde sinekler vard\u0131.<\/p>\n 1822 yaz\u0131 boyunca, \u00e7ok az T\u00fcrk gemisi Anapa’ya geldi, sadece Sardinya bayra\u011f\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan Rus brigantini Mercure<\/em>, 6 Haziran’da, beni Anapa’ya \u00e7a\u011f\u0131ran mallar\u0131 almak i\u00e7in geldi. Di\u011fer yabanc\u0131 gemiler de benim varl\u0131\u011f\u0131m\u0131n onlara g\u00fcvenlik sa\u011flayaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckleri i\u00e7in buraya \u00e7ekildiler; hepsi bana ba\u015fvurdu ve padi\u015fah, onlar\u0131n Anapa’da kalmas\u0131na ancak benimle g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fckten sonra izin verdi. Bunlardan biri, Sardinya kaptan\u0131 Risso taraf\u0131ndan y\u00f6netilen St. Laurent<\/em> brigantini, Karadeniz\u2019in Asya k\u0131y\u0131lar\u0131ndaki baz\u0131 limanlar\u0131n \u00f6nemini g\u00f6rmek amac\u0131yla Cenevre’den kiralanm\u0131\u015ft\u0131. M. Philippe Garibaldi, bu operasyonun direkt\u00f6r\u00fc, \u0130stanbul’da M. Delescluze\u2019nin Anapa\u2019daki denemesini duyduktan sonra, bu kale ziyareti yapmak istemi\u015fti, ancak \u00c7erkes k\u0131y\u0131lar\u0131n\u0131n vah\u015fi hali nedeniyle bunu ertelemi\u015fti. Sonunda, Fransa’n\u0131n Trabzon Konsolosu M. de Sainte-Andr\u00e9, Anapa’da beni bulaca\u011f\u0131na garanti verince, ziyaret etmek i\u00e7in karar verdi. St. Laurent<\/em> 2 May\u0131s’ta Anapa’ya demir att\u0131 ve 29 May\u0131s\u2019ta, Garibaldi ve hizmetkar\u0131n\u0131 indirdikten sonra ayr\u0131ld\u0131. Bu t\u00fcccar, bir ay i\u00e7inde iki bin s\u0131\u011f\u0131r ve inek derisi, iki bin tav\u015fan derisi, birka\u00e7 y\u00fcz koyun derisi ve bin be\u015f y\u00fcz okka sar\u0131 balmumu ald\u0131 ve bunlar\u0131 ya\u011f, kahve ve \u0130spanyol piastreleri ile \u00f6dedi; ya\u011f ve kahvenin \u00e7o\u011fu Trabzon ve Sinop’a g\u00f6nderildi.<\/p>\n Bu operasyon, T\u00fcrkiye\u2019deki insanlar\u0131, liderlerin korumas\u0131 ve oradaki huzur konusunda duyulmas\u0131 gereken g\u00fcvensizli\u011fi g\u00f6steren bir olayla sonu\u00e7land\u0131. Bana, baz\u0131 T\u00fcrk t\u00fcccarlar\u0131n\u0131n, sadece bir M\u00fcsl\u00fcman olan Ghendje-Aga ve Ermeni Balthazar’\u0131n Garibaldi’nin al\u0131mlar\u0131ndan yararlanacak olmalar\u0131n\u0131 k\u0131skand\u0131klar\u0131n\u0131 bildirdiler; bana, d\u00fckkanlar\u0131n\u0131 ate\u015fe vermek ve beni \u00f6ld\u00fcrmek istediklerini s\u00f6ylediler \u00e7\u00fcnk\u00fc beni Anapa’ya Hristiyanlar\u0131 getiren ki\u015fi olarak g\u00f6r\u00fcyorlard\u0131. Ip-Tchaouche, \u0130stanbul\u2019dan bir cinayet nedeniyle ka\u00e7m\u0131\u015ft\u0131, bizim en az\u0131l\u0131 d\u00fc\u015fmanlar\u0131m\u0131z\u0131n ba\u015f\u0131nda yer al\u0131yordu ve onurunu k\u0131rmak i\u00e7in beni \u00f6ld\u00fcrmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. Yine de her g\u00fcn gelir, bol miktarda romumuzdan i\u00e7er ve hepimize b\u00fcy\u00fck bir dostluk g\u00f6sterirdi. Bir ak\u015fam, kalenin duvarlar\u0131 ve deniz k\u0131y\u0131s\u0131 aras\u0131nda yaln\u0131zken, yava\u015f\u00e7a yan\u0131ma geldi\u011fini g\u00f6rd\u00fcm; k\u0131rm\u0131z\u0131ms\u0131 uzun bir b\u0131y\u0131\u011f\u0131 olan y\u00fcz\u00fc solgundu ve mavi g\u00f6zlerinden bir bak\u0131\u015f, beni karanl\u0131k bir \u015fekilde s\u00fcz\u00fcyor ve g\u00f6zlerime kilitleniyordu. “Beni tan\u0131m\u0131yorsun,” dedi bana yakla\u015f\u0131p, “Ben Dervi\u015f’im burada; ama \u0130stanbul, Beyaz Deniz, Rumeli ve Anadolu ne yap\u0131yorsun burada Anapa’da?” dedi. Bu s\u00f6zlerle, elini b\u0131\u00e7a\u011f\u0131na att\u0131, ben de hemen onun hareketlerini takip ettim, sa\u011f taraf\u0131na do\u011fru h\u0131zla yana\u015farak, b\u0131\u00e7a\u011f\u0131m\u0131 yar\u0131ya kadar \u00e7ekip kullanmaya haz\u0131r duruma geldim. Ip-Tchaouche, hayat\u0131m\u0131 almak i\u00e7in haz\u0131r oldu\u011fumu g\u00f6r\u00fcnce \u00f6fkesinden titredi. Pozisyonum korkun\u00e7du, \u00e7\u00fcnk\u00fc d\u00f6v\u00fc\u015f\u00fcn sonucu ne olursa olsun kaybetmi\u015ftim; e\u011fer d\u00fc\u015fman\u0131m\u0131 \u00f6ld\u00fcrseydim, Anapaliler onun \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc intikam olarak benimkini al\u0131rd\u0131 ve \u00c7erkes Konaklar\u0131m’dan birisinde s\u0131\u011f\u0131nak aramama dahi f\u0131rsat\u0131m olmazd\u0131. Ama Tanr\u0131 beni kurtard\u0131! Eski bir dostum olan bir g\u00fcmr\u00fck\u00e7\u00fc g\u00f6r\u00fcnd\u00fc ve Ip-Tchaouche, onu g\u00f6r\u00fcnce \u00f6fkeyle kaleye geri d\u00f6nd\u00fc. Hem korkak hem de hain olan bu adam, su\u00e7 ortaklar\u0131na, Balthazar’\u0131 \u00f6ld\u00fcrmenin daha ak\u0131ll\u0131ca oldu\u011funu s\u00f6yledi \u00e7\u00fcnk\u00fc o sadece bir raiya<\/em> idi. Ertesi g\u00fcn, 11 Haziran\u2019da, Balthazar\u2019\u0131 d\u00fckkan\u0131n\u0131n kap\u0131s\u0131nda b\u0131\u00e7aklad\u0131.<\/p>\n Bu ac\u0131mas\u0131z olay beni derinden \u00fcz\u00fcnt\u00fcye bo\u011fdu; hayat\u0131m boyunca bu ac\u0131y\u0131 unutmayaca\u011f\u0131m. Ah! O ya\u015fl\u0131 adam\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcne sebep olup, onun fakir ailesinden al\u0131p gitmek zorunda kald\u0131m! Onun iki o\u011flunun g\u00f6zlerindeki g\u00f6zya\u015flar\u0131 kalbimi a\u011f\u0131rla\u015ft\u0131rd\u0131; bak\u0131\u015flar\u0131nda su\u00e7luluk izleri g\u00f6rd\u00fcm ve bu bak\u0131\u015flar beni \u00e7ok \u00fcz\u00fcnt\u00fcye bo\u011fdu!<\/p>\n k\u0131y\u0131lar\u0131nda \u00e7ok fazla de\u011fer verilmeyen ve daha \u00f6nce bilinmeyen tuz tercih ediliyordu. Ancak tuz, Anapa\u2019da o kadar pahalanm\u0131\u015ft\u0131 ki, K\u0131r\u0131m tuzunun sat\u0131\u015f\u0131 buraya iyi bir kar sa\u011fl\u0131yordu. Kert\u00e7e\u2019ye yaz\u0131p, baz\u0131 Rus spek\u00fclat\u00f6rlerini bu f\u0131rsattan yararlanmaya davet ettim; bunu yapmamla birlikte, aniden Bughaz pazar\u0131n\u0131n \u00c7erkeslere, tuzu \u00e7ok ucuza sa\u011flayaca\u011f\u0131n\u0131 ve onlar\u0131n Kouban Ovas\u0131’ndan, \u00e7e\u015fitli sanayi \u00fcr\u00fcnleriyle birlikte buraya ak\u0131n ettiklerini \u00f6\u011frendik. Bu haber, Anapa\u2019daki t\u00fcccarlar\u0131 \u00f6ylesine \u00f6fkelendirdi ki, onlar\u0131 kum dilinden kovmak i\u00e7in silahlanmaya karar verdiler; Padi\u015fah’\u0131n gizliden gizliye onlar\u0131 k\u0131\u015fk\u0131rtt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve hatta onlara bir top bile sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 duydum. Ancak bu seferlik sefer, yaln\u0131zca Djimaite k\u00f6y\u00fc ile s\u0131n\u0131rl\u0131 kald\u0131, ertesi g\u00fcn geri d\u00f6nd\u00fcler ve orada Bughaz’da art\u0131k hi\u00e7 \u00c7erkes olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylediler. Ben de oraya gitmek zorunda kald\u0131m, \u00e7\u00fcnk\u00fc Theodosia’dan g\u00f6nderilen \u00f6nemli bir miktar paray\u0131 almak gerekiyordu. Orada, \u00c7erkeslerin yine tuzlar\u0131n\u0131 y\u00fcklediklerini g\u00f6rd\u00fcm; ancak ger\u00e7ekten memnun de\u011fillerdi; liman\u0131n zorlu\u011fu ve kumlu yollar\u0131, denizi ge\u00e7menin zorlu\u011fu, karantina i\u015flemleri, n\u00f6bet\u00e7ilerin s\u00fcng\u00fcl\u00fc bak\u0131\u015flar\u0131 ve baz\u0131 g\u00f6revlilerin y\u00fcksek sesle konu\u015fmalar\u0131, onlar\u0131 geri d\u00f6nmeye te\u015fvik etmiyordu; asl\u0131nda, k\u0131sa s\u00fcre sonra pazar yeniden bo\u015fald\u0131 ve bir daha hi\u00e7 bir \u00c7erkes oraya geri gelmedi.<\/p>\n Dil boyutunun ucuna ge\u00e7 geldi\u011fimde, bal\u0131k\u00e7\u0131lar bana kar\u015f\u0131ya ge\u00e7i\u015fimi \u00e7ok pahal\u0131ya mal ettiler; di\u011fer tarafa ge\u00e7i\u015fimde karantina tedbirleri nedeniyle geceyi ge\u00e7iremedim ve \u00c7erkes topraklar\u0131nda misafirperverlik aramaya ba\u015flad\u0131m. Orada, kumlar\u0131n \u00fczerinde yatarken, ba\u015f\u0131m\u0131 at\u0131m\u0131n eyerine koymu\u015f, etraf\u0131mda T\u00fcrkler, Tatarlar, \u00c7erkesler ve Nogaylar varken m\u00fckemmel bir \u015fekilde uyuyabilirdim, e\u011fer uzun s\u00fcre beni rahats\u0131z eden binlerce sinek olmasayd\u0131. Sonra, bir s\u00fcre sonra r\u00fczgar \u00e7\u0131k\u0131p sinekleri kovdu.<\/p>\n Pa\u015fa, kap\u0131ma alt\u0131 ki\u015filik bir muhaf\u0131z g\u00f6nderdi ve beni yan\u0131na davet etti. Anapa’da cinayetler \u00e7ok yayg\u0131n olsa da, bu olay t\u00fcm halk\u0131 \u015fa\u015f\u0131rtt\u0131 ve Seid Ahmet bundan derin \u015fekilde etkilendi.<\/p>\n Bay Garibaldi, Ralthazar\u2019a b\u00fcy\u00fck bir miktar para \u00f6demi\u015fti; ancak, onun kendisine teslim etmeyi taahh\u00fct etti\u011fi mallar\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 hen\u00fcz almam\u0131\u015ft\u0131. Ralthazar\u2019\u0131n bir\u00e7ok T\u00fcrk\u2019e de borcu oldu\u011funu biliyordum ve o\u011fullar\u0131n\u0131n Bay Garibaldi\u2019ye olan borcu \u00f6deyemeyecek duruma d\u00fc\u015fmelerinden endi\u015feleniyordum. Bu durumu pa\u015faya anlatt\u0131m ve bu t\u00fcccar\u0131n, zaten korkun\u00e7 bir olay y\u00fcz\u00fcnden zarar g\u00f6rmesine izin vermemesini rica ettim. Pa\u015fa, \u00f6ncelikle bu borcun \u00f6denmesini emredece\u011fine dair s\u00f6z verdi. Onun bu meseleye ilgisini canl\u0131 tutmak i\u00e7in, kendimi bir kamu g\u00f6revlisi olarak tan\u0131tt\u0131m ve Osmanl\u0131 ba\u015fkentinden uzakta oldu\u011fum i\u00e7in, kral\u0131n maslahatg\u00fczar\u0131na yazmam\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirttim. Bunun yerine, K\u0131r\u0131m\u2019daki Ker\u00e7 Valisi General Bogdanovsky\u2019den, pa\u015faya hitaben yaz\u0131lm\u0131\u015f, T\u00fcrk\u00e7e bir mektup ald\u0131m. \u0130\u015fte \u00e7evirisi:<\/p>\n \u00dc\u00e7 tu\u011flu Pa\u015fa, Anapa Komutan\u0131 Seid-Ahmet\u2019e<\/strong><\/p>\n Hollanda\u2019n\u0131n Anapa\u2019daki fahri ba\u015fkonsolosu Bay Taitbout de Marigny\u2019nin, ticari i\u015fleri nedeniyle bir s\u00fcredir bu b\u00f6lgede bulundu\u011funu \u00f6\u011frendim. Ancak, burada bir\u00e7ok s\u0131k\u0131nt\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 ve hatta d\u00fc\u015fmanlar\u0131ndan birinin, kald\u0131\u011f\u0131 evin sahibini \u00f6ld\u00fcrd\u00fckten sonra cezas\u0131z kald\u0131\u011f\u0131 bana bildirildi. Bu ki\u015finin serbest\u00e7e dola\u015fmaya devam etmesi b\u00fcy\u00fck bir adaletsizliktir. Bay Taitbout de Marigny, \u00fcstlerinden uzakta bulundu\u011fundan ve ben de size olduk\u00e7a yak\u0131n oldu\u011fumdan dolay\u0131, onun korunmas\u0131n\u0131 sa\u011flaman\u0131z\u0131 rica ediyorum. Ayr\u0131ca, maruz kald\u0131\u011f\u0131 zararlar i\u00e7in su\u00e7lular\u0131n onu tazmin etmesini temin etmenizi ve kendisini herhangi bir tehlikeye kar\u015f\u0131 koruman\u0131z\u0131 bekliyorum. Sizin bu ricama olumlu yan\u0131t verece\u011finizden eminim. \u00c7\u00fcnk\u00fc Anapa halk\u0131n\u0131n Avrupa devletleriyle ticari ili\u015fkilerini geli\u015ftirmesinin, b\u00f6lgeniz i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir fayda sa\u011flayaca\u011f\u0131n\u0131 siz de biliyorsunuz. Bay Taitbout de Marigny, bu ticari ili\u015fkileri b\u00fcy\u00fck bir gayretle kurmaya \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Bu nedenle, hem adaletin gere\u011fi hem de sizin \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131z a\u00e7\u0131s\u0131ndan onu koruman\u0131z elzemdir.<\/p>\n Bu mektup bana \u00e7ok ge\u00e7 ula\u015ft\u0131\u011f\u0131ndan, durumum \u00fczerinde herhangi bir etkisi olmad\u0131. Yine de General Bogdanovsky\u2019ye ve D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019ndan ricam\u0131 destekleyen Bay Kodinets\u2019e minnettar kald\u0131m. Ayr\u0131ca, Nogaylardan yard\u0131m istemek zorunda kald\u0131m ve onlar, Balthazar\u2019\u0131n \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesinden birka\u00e7 g\u00fcn sonra Anapa\u2019ya geldiler. Nogay temsilcisi, sert ifadelerle halk\u0131 bizi sayg\u0131yla kar\u015f\u0131lamaya \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131 ve kim olursa olsun, bize hakaret etmeye kalk\u0131\u015fanlar\u0131 a\u011f\u0131r \u015fekilde cezaland\u0131raca\u011f\u0131n\u0131 bildirdi. Bu a\u00e7\u0131klamalar, bir\u00e7ok T\u00fcrk\u2019\u00fcn yan\u0131m\u0131za gelip Indar-Kou ailesinin korumas\u0131n\u0131 ne kadar de\u011ferli bulduklar\u0131n\u0131 belirtmelerine sebep oldu.<\/p>\n Bu arada, \u0130p-\u00c7avu\u015f adl\u0131 ki\u015fi \u00c7erkesler aras\u0131na ka\u00e7t\u0131 ve orada Konaklar\u0131n\u0131n korumas\u0131 alt\u0131nda tamamen g\u00fcvende ya\u015fad\u0131. Bu g\u00fc\u00e7l\u00fc destek sayesinde, pa\u015fan\u0131n kalesinin \u00f6n\u00fcne kadar gelerek onun \u00f6fkesine meydan okuyabiliyordu. Hatta, Anapa\u2019da bulundu\u011fum s\u00fcrece kalenin d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kmaya cesaret edemese de, kale duvarlar\u0131 dibinde dostlar\u0131yla s\u0131k s\u0131k g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcyordu. Anapa\u2019dan ayr\u0131ld\u0131ktan sonra onun ak\u0131betinin ne oldu\u011funu bilmiyorum.<\/p>\n Kendimizi daha g\u00fcvende hissedebilmemiz i\u00e7in Seid Ahmet, bizi T\u00fcfek\u00e7i Ba\u015f\u0131 Kahvesi\u2019ne biti\u015fik bir odaya yerle\u015ftirdi. Bizim \u00fclkemizde, en k\u00f6t\u00fc hapishaneler bile bu yeni kalacak yerimiz kadar berbat de\u011fildir. Ancak Anapa \u015fartlar\u0131nda fena say\u0131lmazd\u0131 ve orada kald\u0131m, ta ki \u015fehirden ayr\u0131lana kadar.<\/p>\n Balthazar\u2019\u0131n katledilmesi \u00fczerine, Anapa halk\u0131n\u0131n silah ta\u015f\u0131mas\u0131 yasakland\u0131. Bu \u00f6nemli tedbir, daha \u00f6nce pa\u015fan\u0131n almaya cesaret edemedi\u011fi bir karard\u0131. Ancak, garnizonun Binba\u015f\u0131s\u0131 b\u00fcy\u00fck bir azim ve sertlikle uygulamaya koydu. Anapal\u0131lardan baz\u0131lar\u0131, bu karar kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00f6fkelerini a\u00e7\u0131k\u00e7a dile getirseler de, sert m\u00fcdahaleler sayesinde uygulama s\u00fcrd\u00fcr\u00fcld\u00fc.<\/p>\n Ker\u00e7\u2019te kimse, Anapa\u2019da tuz fiyatlar\u0131n\u0131n artaca\u011f\u0131na dair verdi\u011fim uyar\u0131y\u0131 zaman\u0131nda dikkate almad\u0131. \u0130stanbul\u2019dan gelen ilk sevkiyat 5 kuru\u015f\/kg fiyatla sat\u0131ld\u0131. Ard\u0131ndan gelen ilk Rus gemisinin getirdi\u011fi tuz 10 kuru\u015fa al\u0131c\u0131 buldu ve hemen T\u00fcrkler taraf\u0131ndan sat\u0131n al\u0131n\u0131p \u00c7erkeslere 6 kuru\u015f kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda mal ile takas edildi. 22 Haziran\u2019da Ker\u00e7\u2019ten gelen bir Lodka, tuzu 3,5 kuru\u015ftan satt\u0131. 3 Temmuz\u2019da fiyat 2,5 kuru\u015fa kadar d\u00fc\u015ft\u00fc. Ayn\u0131 ay i\u00e7inde, bir Frans\u0131z t\u00fcccara, tuz kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda \u015fu teklif yap\u0131ld\u0131:<\/p>\n T\u00fcccar, kilosu en fazla 1 rubleye mal olan tuzu takas etmeyi reddetti. Ancak, bu reddin sebebini \u00f6\u011frenmek \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131yd\u0131.<\/p>\n Tuzu almak isteyenler, Anapa\u2019n\u0131n kara yoluyla birka\u00e7 fersah uzakl\u0131\u011f\u0131ndaki Soukha vadisinde ya\u015fayan iki \u00c7erkesti. T\u00fcccar\u0131, anla\u015fmay\u0131 t\u00fcm toplulukla yapabilmesi i\u00e7in k\u00f6ylerine davet ettiler. Onu ikna edebilmek i\u00e7in, yan\u0131nda olaca\u011f\u0131ma dair s\u00f6z verdim. Bu sayede, Anapa \u00e7evresini ke\u015ffetme f\u0131rsat\u0131 yakalam\u0131\u015f oldum.<\/p>\n \u00d6nce do\u011fuya y\u00f6neldik ve Anapa\u2019ya hakim tepeye t\u0131rmand\u0131k. Bat\u0131 yamac\u0131 seyrek \u00e7al\u0131l\u0131k ve birka\u00e7 a\u011fa\u00e7la kapl\u0131yd\u0131. Daha ileride, ormanl\u0131k alanlar artt\u0131 ve havay\u0131 yo\u011fun ard\u0131\u00e7 kokusu sard\u0131. Anapa\u2019dan birka\u00e7 fersah \u00f6tede, kaleye bir su kemeriyle ba\u011flanmas\u0131 planlanan tatl\u0131 su kayna\u011f\u0131na rastlad\u0131k. Soukha vadisine yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, kuzey-g\u00fcney y\u00f6n\u00fcnde uzanan y\u00fcksek da\u011flarla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131k. Bu da\u011flar\u0131 a\u015fmadan, Sucuk-Kale vadisine inmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildi.<\/p>\n Soukha vadisi olduk\u00e7a dar olmakla birlikte, manzaras\u0131 ho\u015fuma gitti. Yo\u011fun bir a\u011fa\u00e7 k\u00fcmesi deniz k\u0131y\u0131s\u0131na kadar uzan\u0131yordu ve k\u00f6y evleri bu a\u011fa\u00e7lar\u0131n aras\u0131nda bulunuyordu. Yemek haz\u0131rlanana kadar, misafir oldu\u011fumuz \u00c7erkes bize bir miktar meyve ikram etti. Ancak, Frans\u0131z t\u00fcccar Bay Ch* bunu yetersiz buldu ve T\u00fcrk\u00e7e bilen gemi kaptan\u0131na, a\u00e7 oldu\u011funu belirterek farkl\u0131 bir yemek getirilmesini emretti. \u0130stedi\u011fi gecikince, \u00f6fkeye kap\u0131larak masay\u0131 terk etti ve Anapa\u2019ya geri d\u00f6nmeye karar verdi. Onu ikna etmeye \u00e7al\u0131\u015fsam da, sonu\u00e7suz kald\u0131. Yan\u0131ndaki Bay G*** de ayn\u0131 \u015fekilde hareket etti ve yaya olarak d\u00f6n\u00fc\u015f yoluna koyuldular.<\/p>\n Ancak, Soukha\u2019dan bir mesafe uzakla\u015ft\u0131ktan sonra y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015flerini yava\u015flatt\u0131lar. Ben, \u00c7erkeslere t\u00fcccar\u0131n \u00f6fkesinin nedenini s\u00f6ylememi\u015ftim. Bunun \u00fczerine, birka\u00e7 \u00c7erkes onlara e\u015flik ederek g\u00fcvenli bir \u015fekilde Anapa\u2019ya d\u00f6nmelerini sa\u011flad\u0131. Ben de \u00f6\u011fle yeme\u011finden sonra misafir oldu\u011fumuz evden ayr\u0131ld\u0131m, ev sahibinin e\u015fine bir mendil hediye ettim ve yolda arkada\u015flar\u0131ma yeti\u015ferek gece olmadan Anapa\u2019ya d\u00f6nd\u00fcm.<\/p>\n Pa\u015fa kap\u0131ma alt\u0131 ki\u015filik bir muhaf\u0131z g\u00f6nderdi ve beni yan\u0131na davet ettirdi. Anapa\u2019da cinayetler \u00e7ok s\u0131k g\u00f6r\u00fclse de bu olay t\u00fcm halk\u0131 \u015fa\u015fk\u0131na \u00e7evirdi ve Seid Ahmet derinden etkilendi.<\/p>\n Bay Garibaldi, Ralthazar\u2019a \u00f6nemli bir mebla\u011f \u00f6demi\u015fti, ancak kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda almas\u0131 gereken mallar\u0131 hen\u00fcz teslim almam\u0131\u015ft\u0131. Ralthazar\u2019\u0131n bir\u00e7ok T\u00fcrk\u2019e borcu oldu\u011funu biliyordum ve o\u011fullar\u0131n\u0131n Bay Garibaldi\u2019ye olan borcunu \u00f6deyememesinden endi\u015fe duyuyordum. Bu durumu pa\u015faya ilettim ve bu t\u00fcccar\u0131n, b\u00f6ylesine korkun\u00e7 bir olay nedeniyle ma\u011fdur edilmemesi gerekti\u011fini rica ettim. Pa\u015fa, bu alaca\u011f\u0131n t\u00fcm di\u011fer hesaplardan \u00f6nce \u00f6denmesini emredece\u011fine s\u00f6z verdi. Onun ilgisini canl\u0131 tutmak i\u00e7in bir devlet g\u00f6revlisi kimli\u011fimle hareket ettim ve \u0130stanbul\u2019daki kral\u0131n maslahatg\u00fczar\u0131na yazacak kadar yak\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131m i\u00e7in, kendimi bir Rus otoritesiyle destekleme gere\u011fi duydum. Kert\u00e7 Valisi General Bogdanovski\u2019den, pa\u015faya hitaben yaz\u0131lm\u0131\u015f, T\u00fcrk\u00e7e bir mektup ald\u0131m. \u0130\u015fte \u00e7evirisi:<\/p>\n \u00dc\u00e7 tu\u011flu pa\u015fa, Anapa Komutan\u0131 Seid Ahmet\u2019e,<\/strong><\/p>\n Hollanda Ba\u015fkonsolos Yard\u0131mc\u0131s\u0131 Bay Taitbout de Marigny\u2019nin bir s\u00fcredir ticari i\u015fleri nedeniyle Anapa\u2019da bulundu\u011funu ve burada birtak\u0131m s\u0131k\u0131nt\u0131lar ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011frendim. \u00d6yle ki, d\u00fc\u015fmanlar\u0131ndan biri, kendisinin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 evin sahibini \u00f6ld\u00fcrmesine ra\u011fmen cezaland\u0131r\u0131lmam\u0131\u015f ve serbest\u00e7e dola\u015fmaya devam etmektedir. Bay Taitbout de Marigny, \u00fcstlerinden uzakta oldu\u011fu i\u00e7in, ben de size yak\u0131n bulundu\u011fumdan ve onun Anapa kalesinde kalmas\u0131n\u0131n nedenlerini iyi bildi\u011fimden, onu adaletli koruman\u0131za alman\u0131z\u0131, zararlar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamas\u0131 i\u00e7in su\u00e7lular\u0131 zorlaman\u0131z\u0131 ve onu kalenizde her t\u00fcrl\u00fc tehlikeden koruman\u0131z\u0131 rica ediyorum. Talebime uyaca\u011f\u0131n\u0131zdan eminim, zira Avrupa uluslar\u0131yla ticari ili\u015fkiler kurmaya b\u00fcy\u00fck \u00e7aba g\u00f6steren Bay Taitbout de Marigny\u2019ye destek vermenin Anapa halk\u0131na da fayda sa\u011flayaca\u011f\u0131na \u015f\u00fcphe yoktur. Onu koruman\u0131z, hem sizin \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131za hem de adalete uygundur.<\/p>\n Bu mektup bana \u00e7ok ge\u00e7 ula\u015ft\u0131\u011f\u0131ndan, durumumu de\u011fi\u015ftirmedi. Ancak General Bogdanovski\u2019ye ve talebimi ona ileten D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fan\u0131 Bay Kodinets\u2019e minnettarl\u0131\u011f\u0131m\u0131 sundum. Ayr\u0131ca, cinayetten birka\u00e7 g\u00fcn sonra Anapa\u2019ya gelen Konaklar\u0131ma da ba\u015fvurdum. Nogay, \u00e7ok sert bir dille, halk\u0131 bize sayg\u0131 g\u00f6stermeye \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131 ve yaln\u0131zca bizi a\u015fa\u011f\u0131layanlar\u0131 de\u011fil, ayn\u0131 zamanda kendi Konaklar\u0131n\u0131 da cezaland\u0131raca\u011f\u0131n\u0131 belirterek a\u00e7\u0131k bir intikam tehdidinde bulundu. Bunun \u00fczerine bir\u00e7ok T\u00fcrk, Indar-Kou\u2019nun korumas\u0131na verdikleri de\u011feri g\u00f6stermek i\u00e7in bana desteklerini sundu.<\/p>\n \u0130p-\u00c7avu\u015f, \u00c7erkeslerin yan\u0131na ka\u00e7t\u0131 ve orada Konaklar\u0131n\u0131n himayesi alt\u0131nda tamamen g\u00fcvende ya\u015fad\u0131. Bu g\u00fc\u00e7l\u00fc koruma ona pa\u015fan\u0131n \u00f6fkesini umursamadan, hatta kalenin duvarlar\u0131n\u0131n dibine kadar gelip arkada\u015flar\u0131yla \u00f6zg\u00fcrce g\u00f6r\u00fc\u015fme cesareti verdi. Ben Anapa\u2019dayken i\u00e7 kente hi\u00e7 girmedi, ancak sonras\u0131nda ne oldu\u011funu bilmiyorum.<\/p>\n Her t\u00fcrl\u00fc tehlikeden daha iyi korunabilmemiz i\u00e7in Seid Ahmet, bizi T\u00fcfek\u00e7i Ba\u015f\u0131 kahvesine biti\u015fik bir odaya yerle\u015ftirdi. Bizde bir zindan d\u0131\u015f\u0131nda, bu yeni bar\u0131nma yerinden daha k\u00f6t\u00fc bir yer bulunamazd\u0131. Yine de Anapa i\u00e7in fena say\u0131lmazd\u0131 ve orada ayr\u0131lana kadar kald\u0131m.<\/p>\n Zavall\u0131 Balthazar\u2019\u0131n \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesi, Anapa\u2019da t\u00fcm halka silah ta\u015f\u0131ma yasa\u011f\u0131n\u0131n getirilmesine yol a\u00e7t\u0131. Pa\u015fan\u0131n daha \u00f6nce cesaret edemedi\u011fi bu \u00f6nemli \u00f6nlem, garnizonun ba\u015f\u0131ndaki Binba\u015f\u0131\u2019n\u0131n b\u00fcy\u00fck gayreti ve gerekli sertli\u011fi sayesinde uyguland\u0131. \u00d6zellikle, memnuniyetsizliklerini y\u00fcksek sesle dile getiren Anapal\u0131lara kar\u015f\u0131 bu \u00f6nlem s\u0131k\u0131 bir \u015fekilde uyguland\u0131.<\/p>\n Kert\u00e7\u2019te kimse benim Anapa\u2019daki tuz fiyatlar\u0131n\u0131n artaca\u011f\u0131na dair verdi\u011fim uyar\u0131lar\u0131 zaman\u0131nda de\u011ferlendiremedi. Zira \u00f6nce \u0130stanbul\u2019dan gelen tuz kilosu 5 kuru\u015fa sat\u0131ld\u0131, ard\u0131ndan ilk Rus gemisinin getirdi\u011fi tuz 10 kuru\u015fa y\u00fckseldi ve hemen T\u00fcrkler taraf\u0131ndan \u00c7erkeslere 6 kuru\u015fa mal kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 sat\u0131ld\u0131. 22 Haziran\u2019da Kert\u00e7\u2019ten gelen bir Lodka, tuzu 3,5 kuru\u015fa satt\u0131. 3 Temmuz\u2019da fiyat 2,5 kuru\u015fa d\u00fc\u015ft\u00fc. Ancak o ay\u0131n ilerleyen g\u00fcnlerinde Frans\u0131z t\u00fcccar M. Ch\u2019ye bir \u00f6l\u00e7ek tuz kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda:<\/p>\n teklif edildi.<\/p>\n Tuz ona en fazla bir rubleye mal oluyordu ama yine de teklifi kabul etmedi. Bunun nedenine inanmak zor olabilir.<\/p>\n Pazarl\u0131k edenler, Anapa\u2019dan kara yoluyla 10 fersah uzakl\u0131ktaki Soukha Vadisi\u2019nde ya\u015fayan iki \u00c7erkesti. M. Ch\u2019yi, t\u00fcm toplulukla anla\u015fma yapmak i\u00e7in kendi k\u00f6ylerine davet ettiler. Onu ikna etmek i\u00e7in ona e\u015flik edece\u011fime s\u00f6z verdim. Anapa \u00e7evresinde bir gezi yapma f\u0131rsat\u0131m oldu\u011fu i\u00e7in mutluydum, \u00e7\u00fcnk\u00fc daha \u00f6nce bu m\u00fcmk\u00fcn olmam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n \u00d6nce do\u011fuya y\u00f6neldik ve Anapa\u2019y\u0131 tepeden g\u00f6ren bir da\u011fa t\u0131rmand\u0131k. Bat\u0131 yamac\u0131, \u00e7al\u0131l\u0131klarla ve birka\u00e7 a\u011fa\u00e7la kapl\u0131yd\u0131. Daha ileride ormanl\u0131k alanlar artt\u0131 ve havay\u0131 yo\u011fun ard\u0131\u00e7 kokusu sard\u0131. Anapa\u2019dan yakla\u015f\u0131k 2 fersah \u00f6tede, kaleye su sa\u011flamak i\u00e7in bir su kemeri in\u015fa edilmesi planlanan bir kaynak bulunuyordu. Soukha Vadisi\u2019ne do\u011fru ilerledik\u00e7e, kuzey-g\u00fcney do\u011frultusunda uzanan y\u00fcksek da\u011flar \u00f6n\u00fcm\u00fczde belirdi. Soudjouk-Kale Vadisi\u2019ne inebilmek i\u00e7in bu da\u011flar\u0131 a\u015fmak gerekiyordu. Soukha olduk\u00e7a dar bir vadide yer al\u0131yordu ama manzaras\u0131 ho\u015fuma gitti. Yo\u011fun bir orman, deniz k\u0131y\u0131s\u0131na kadar uzan\u0131yordu ve k\u00f6y evleri tam ortas\u0131na in\u015fa edilmi\u015fti.<\/p>\n Misafir oldu\u011fumuz \u00c7erkes bize bir miktar meyve ikram etti. M. Ch bunu yetersiz buldu ve s\u00fcrekli olarak terc\u00fcmanl\u0131k yapan adam\u0131na daha doyurucu bir yemek getirilmesi i\u00e7in bask\u0131 yapt\u0131. Talebine yan\u0131t gecikince \u00f6fkelendi ve Anapa\u2019ya geri d\u00f6nmeye karar verdi. T\u00fcm i\u015f konu\u015fmalar\u0131n\u0131 reddederek bizi terk etti. Ona itiraz etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m ama nafileydi. M. G*** de onu takip etti ve ikisi, yolun tehlikelerini umursamadan yaya olarak geri d\u00f6nmeye karar verdi. Ancak bir s\u00fcre sonra h\u0131zlar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fcler ve benim \u00c7erkes arkada\u015flar\u0131m onlara yeti\u015ferek onlara refakat etti.<\/p>\n Ben ise misafirperverli\u011finden dolay\u0131 ev sahibimizin kar\u0131s\u0131na bir mendil hediye ederek ayr\u0131ld\u0131m ve yolda di\u011fer yol arkada\u015flar\u0131ma yeti\u015ferek hep birlikte hava kararmadan Anapa\u2019ya d\u00f6nd\u00fck.<\/p>\n Bu olay bana, iki halk aras\u0131nda ticari ili\u015fkiler kurma konusunda baz\u0131 t\u00fcccarlar\u0131n ne kadar g\u00fcvenilir oldu\u011funu g\u00f6sterdi. Neyse ki bu t\u00fcccar\u0131n karakterinde olanlar olduk\u00e7a nadirdir ve genellikle iyi bir ticareti bir yeme\u011fe tercih etmeyi bilirler.<\/p>\n 13 A\u011fustos’ta, M. Scassi’ye ait bir geminin sandal\u0131na binen ve kaptan Ozernoi’nin komutas\u0131ndaki m\u00fcrettebat ile iki Ermeni yolcu Bougaze’ye ula\u015ft\u0131. A\u00e7\u0131klamalar\u0131na g\u00f6re, Toughe’de \u00e7avdar ve in\u015faat kerestesi y\u00fcklemi\u015flerdi. 29 Temmuz’da, Pchiate’de, ak\u015fam g\u00fcne\u015f batt\u0131ktan sonra verilen orijin belgelerini almak i\u00e7in demirlemi\u015flerdi. Ancak \u00fc\u00e7 \u00c7erkes kay\u0131\u011f\u0131 kendilerine do\u011fru ilerlemi\u015f, ka\u00e7maya \u00e7al\u0131\u015fsalar da r\u00fczg\u00e2r\u0131n durmas\u0131 nedeniyle hareket edememi\u015flerdi. Bunun \u00fczerine, geminin g\u00fcvertesine ve yelkenlerine do\u011fru t\u00fcfek ve tabancalarla ate\u015f a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Silahs\u0131z olduklar\u0131ndan gemiyi terk ederek sandallar\u0131na binmi\u015fler ve h\u0131zl\u0131 hareket eden sandal sayesinde \u00c7erkes kay\u0131klar\u0131n\u0131 geride b\u0131rakm\u0131\u015flard\u0131.<\/p>\n 16 A\u011fustos’ta M. Kodinets Bougaze’ye ula\u015ft\u0131. 17 A\u011fustos’ta ise M. Tausch ve \u0130ndar-Kou’nun o\u011flu \u0130slam-Gh\u00e9ri, ona geminin izine rastlayamad\u0131klar\u0131n\u0131 bildirdi. Rus tebaas\u0131n\u0131n \u00c7erkesya’daki ticari giri\u015fimlerinin \u00fcst \u00fcste felakete u\u011framas\u0131 komiseri b\u00fcy\u00fck bir \u00fcz\u00fcnt\u00fcye sevk etmi\u015fti. Komiser, Noutakha\u00eftsi halk\u0131n\u0131n ruh halini en iyi de\u011ferlendirebilecek ki\u015fiydi. Daha sonra bu olay hakk\u0131nda K\u0131r\u0131m’da pek \u00e7ok farkl\u0131 anlat\u0131m i\u015fittim. Baz\u0131lar\u0131, Ozernoi’nin korktu\u011fu \u00c7erkes kay\u0131klar\u0131n\u0131n asl\u0131nda yaln\u0131zca e\u011flenmek i\u00e7in gemiye \u00e7\u0131kmak isteyen insanlarla dolu oldu\u011funu iddia etti. Bu, ger\u00e7e\u011fi yans\u0131tmayan bir \u015faka oldu\u011fu gibi, Anapa Pa\u015fas\u0131 taraf\u0131ndan g\u00f6nderilen T\u00fcrk korsanlar\u0131 oldu\u011fu iddias\u0131 da tamamen uydurmayd\u0131.<\/p>\n Y\u0131l\u0131n sonlar\u0131na do\u011fru, Fransa’n\u0131n Trabzon Konsolosu, K\u0131r\u0131m yetkililerine Rize yak\u0131nlar\u0131nda, k\u0131y\u0131ya vurmu\u015f bir Rus gemisi bulundu\u011funu bildirdi. Yap\u0131lan tan\u0131mlamalar, bu geminin Ozernoi’ye ait oldu\u011funu g\u00f6sterdi. Ancak gemiyi teslim almak i\u00e7in T\u00fcrklerin, tamirat i\u00e7in harcad\u0131klar\u0131n\u0131 iddia ettikleri y\u00fcksek bir mebla\u011f\u0131n \u00f6denmesi gerekiyordu. Sonunda gemi onlara b\u0131rak\u0131ld\u0131. \u00c7erkeslerin gemi kullanma konusunda deneyimsiz olduklar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde, muhtemelen gemiyi t\u00fcm de\u011ferli e\u015fyalar\u0131n\u0131 ald\u0131ktan sonra terk etmi\u015flerdi.<\/p>\n Karantinam s\u0131ras\u0131nda, Anapa’dan gelen ve Kazan’dan Mekke’ye hacca gitmi\u015f iki Tatar da Bougaze’ye ula\u015ft\u0131. K\u00fc\u00e7\u00fck, iki tekerlekli bir arabaya ko\u015fulmu\u015f iki at ile memleketlerine d\u00f6n\u00fcyorlard\u0131. Bu ki\u015filerin maddi durumlar\u0131n\u0131n iyi oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu, ancak Buhara veya Kazan\u2019dan Mekke\u2019ye giden baz\u0131 hac\u0131lar, d\u00f6n\u00fc\u015f yolunda Hristiyanlardan ve M\u00fcsl\u00fcmanlardan dilenerek ge\u00e7inirlerdi. Bu t\u00fcr yolculuklar baz\u0131lar\u0131 i\u00e7in olduk\u00e7a k\u00e2rl\u0131 bir kazan\u00e7 kap\u0131s\u0131 olabiliyordu. Bu hac\u0131lar Anapa, K\u0131r\u0131m, Taganrog veya Odessa \u00fczerinden Mekke\u2019ye gidip d\u00f6nerlerdi.<\/p>\n Karantinadan \u00e7\u0131k\u0131\u015f g\u00fcn\u00fcmde, geceyi ge\u00e7irmek i\u00e7in Tamane’ye do\u011fru yola \u00e7\u0131kt\u0131m. Ertesi g\u00fcn, 18 A\u011fustos’ta, Bougaze’de bana b\u00fcy\u00fck nezaket g\u00f6steren Tamane Alay\u0131\u2019n\u0131n komutan\u0131 ya\u015fl\u0131 General Baba\u00efedov\u2019u ziyaret ettim. Sabah saatlerinde olduk\u00e7a \u015fiddetli esen r\u00fczg\u00e2r \u00f6\u011fleye do\u011fru duruldu ve kiralad\u0131\u011f\u0131m\u0131z teknenin bo\u011faz\u0131 ge\u00e7mesini m\u00fcmk\u00fcn k\u0131ld\u0131. Taman\u2019\u0131n g\u00fcney k\u0131y\u0131s\u0131 boyunca ilerledik. Kum adac\u0131klar\u0131 ve sazl\u0131klarla kapl\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck adac\u0131klar\u0131n bulundu\u011fu bir b\u00f6lgede k\u0131sa bir mola verdikten sonra, ak\u015fam saat 6\u2019da Ker\u00e7\u2019e ula\u015ft\u0131k. Kont Langeron da oradayd\u0131 ve beni evine davet etti. Hen\u00fcz \u00fczerimi de\u011fi\u015ftirme f\u0131rsat\u0131 bulamadan onunla bulu\u015ftum. 2 A\u011fustos\u2019ta Odessa\u2019ya gitmek \u00fczere yola \u00e7\u0131kt\u0131. Ben de fazla zaman kaybetmeden Feodosya\u2019ya geri d\u00f6nd\u00fcm ve sonunda 4 ay 29 g\u00fcn s\u00fcren yolculu\u011fumun ard\u0131ndan oraya vard\u0131m.<\/p>\n Anapa\u2019n\u0131n Osmanl\u0131 Y\u00f6netimine Ge\u00e7i\u015fi ve \u00c7erkesler \u00dczerindeki Etkisi<\/strong><\/p>\n 182* y\u0131l\u0131n\u0131n sonlar\u0131na do\u011fru, Anapa Sanca\u011f\u0131 Trabzon Pa\u015fal\u0131\u011f\u0131’na ba\u011fland\u0131 ve iki tu\u011flu bir pa\u015fa, Seid-Emir-Ahmet\u2019in yerine atand\u0131. 1825 y\u0131l\u0131nda, Trabzon Valisi Tchitch\u00e8ne-Oglou Assane Pa\u015fa, bizzat Anapa\u2019ya gelerek Karadeniz, Mozdok-Tiflis yolu, Kuban, Mingrelia ve \u0130mereti b\u00f6lgelerinde ya\u015fayan Kafkas kabilelerine Osmanl\u0131 himayesini kabul etmelerinin sa\u011flayaca\u011f\u0131 faydalar\u0131 anlatmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. \u00c7o\u011fu kabile, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131n k\u0131s\u0131tlanmayaca\u011f\u0131na ve bu ittifak\u0131n yaln\u0131zca Rusya\u2019ya kar\u015f\u0131 bir \u00f6nlem oldu\u011funa inanarak Osmanl\u0131 h\u00e2kimiyetini kabul etti.<\/p>\n 1826 y\u0131l\u0131nda, iki Rus gemisinin Noutakha\u00eftsi k\u0131y\u0131lar\u0131na geri d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fc ancak k\u0131sa s\u00fcre sonra tekrar kayboldu\u011fu bildirildi. Anapa Pa\u015fas\u0131 o y\u0131l, Osmanl\u0131 himayesinde ticaret yapan t\u00fcccarlar\u0131n zarar g\u00f6rmeyece\u011fini taahh\u00fct etti. Ayn\u0131 y\u0131l, Anapa a\u00e7\u0131klar\u0131nda karaya oturan k\u00fc\u00e7\u00fck bir Rus sava\u015f gemisinin m\u00fcrettebat\u0131na Tchitch\u00e8ne-Oglou taraf\u0131ndan b\u00fcy\u00fck bir dostluk g\u00f6sterildi ve kurtarma i\u00e7in gelen Rus subay\u0131 olduk\u00e7a iyi kar\u015f\u0131land\u0131.<\/p>\n Kuban’da sava\u015f devam ediyordu. Kazaklarla \u00c7erkesler aras\u0131nda s\u00fcrekli \u00e7arp\u0131\u015fmalar ya\u015fan\u0131yordu. General Vlassov, Kuban\u2019\u0131n sol yakas\u0131na yapt\u0131\u011f\u0131 bir harek\u00e2t s\u0131ras\u0131nda b\u00fcy\u00fck y\u0131k\u0131mlar ger\u00e7ekle\u015ftirdi ve bir\u00e7ok esir ald\u0131. Esirler aras\u0131nda, g\u00fc\u00e7l\u00fc Noutakha\u00eftsi prensi Kalabate\u2019nin k\u0131zlar\u0131 da bulunuyordu. May\u0131s ay\u0131nda \u00c7ar\u2019\u0131n yaveri General Strekalov, Bougaze ve Yekaterinodar\u2019a geldi. \u00c7erkesler Kazaklar\u0131n sald\u0131r\u0131lar\u0131ndan \u015fik\u00e2yet\u00e7i oldular ancak kendi ak\u0131nlar\u0131ndan bahsetmediler. G\u00f6r\u00fc\u015fmeler sonucunda, Kalabate\u2019nin k\u0131zlar\u0131 y\u00fckl\u00fc bir fidye kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda babalar\u0131na iade edildi.<\/p>\n 1827 y\u0131l\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda, Rus \u00c7ar\u0131, Anapa Pa\u015fas\u0131\u2019na, gemi m\u00fcrettebat\u0131na yapt\u0131\u011f\u0131 yard\u0131mlardan dolay\u0131 de\u011ferli ta\u015flarla s\u00fcslenmi\u015f bir t\u00fct\u00fcn kutusu g\u00f6nderdi. Haziran 1827\u2019de, Rus h\u00fck\u00fcmeti, \u00c7aps\u0131h halk\u0131n\u0131n Rus t\u00fcccarlar\u0131na sa\u011flanan korumadan rahats\u0131z olmas\u0131 nedeniyle Indar-Kou ailesine 15.000 ruble \u00f6deme yapt\u0131.<\/p>\n 1828 y\u0131l\u0131n\u0131n \u015eubat ay\u0131nda, baz\u0131 \u00c7erkes prensleri, Osmanl\u0131lar\u0131n \u00c7erkes kabilelerini Ruslara kar\u015f\u0131 birle\u015ftirme \u00e7abalar\u0131n\u0131 Yekaterinodar\u2019daki Rus yetkililere bildirdi. Ancak k\u0131sa s\u00fcre sonra, di\u011fer kabilelerin bask\u0131s\u0131yla Osmanl\u0131 taraf\u0131na kat\u0131larak Ruslara kar\u015f\u0131 sava\u015ft\u0131lar. Mart ay\u0131nda Tchitch\u00e8ne-Oglou Trabzon\u2019a gitti ve yerine Osman Pa\u015fa atand\u0131.<\/p>\n 4 Nisan 1828’de, Rusya Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019na sava\u015f ilan etti. May\u0131s ay\u0131nda, Rus donanmas\u0131 Anapa\u2019ya sald\u0131rmak i\u00e7in harekete ge\u00e7ti ve 2.200 piyade ile 80 \u00c7erkes paral\u0131 askerini ta\u015f\u0131yan bir filo, Anapa a\u00e7\u0131klar\u0131na demir att\u0131. Ancak Ruslar, \u00c7erkeslerin tarafs\u0131z kalaca\u011f\u0131n\u0131 umarak yeterince asker getirmemi\u015fti. Anapa Kalesi\u2019ndeki 7.000 Osmanl\u0131 askeri, \u00c7erkeslerle birle\u015ferek Rus birliklerini zor durumda b\u0131rakt\u0131.<\/p>\n Bu sava\u015f, \u00c7erkeslerin Osmanl\u0131lar ile olan ittifaklar\u0131n\u0131n bir g\u00f6stergesi olurken, Rusya’n\u0131n b\u00f6lgedeki h\u00e2kimiyet m\u00fccadelesini de daha karma\u015f\u0131k hale getirdi.<\/p>\n 5\u2019inde, deniz sakinle\u015fti\u011finde Prens Men\u015f\u00e7ikov’un \u00e7\u0131karma yapmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn oldu.<\/p>\n 6\u2019s\u0131nda, filo sabah saat 9\u2019dan ak\u015fam saat 5\u2019e kadar Anapa’y\u0131 top ate\u015fine tuttu; birlikler, y\u00fczlerce T\u00fcrk ile birle\u015fen \u00c7erkeslerin g\u00fc\u00e7l\u00fc sald\u0131r\u0131lar\u0131na kar\u015f\u0131 koymak zorunda kald\u0131.<\/p>\n Filo taraf\u0131ndan g\u00f6nderilen kruvaz\u00f6rler, Trabzon’dan Anapa’ya giden d\u00f6rt T\u00fcrk gemisini ele ge\u00e7irdi; bu gemilerde 900 subay ve asker bulunuyordu. Filonun geli\u015finden birka\u00e7 g\u00fcn \u00f6nce ise 2.000 asker daha g\u00f6nderilmi\u015fti.<\/p>\n 8\u2019inde hendek kaz\u0131lmaya ba\u015fland\u0131.<\/p>\n Ku\u015fatmac\u0131lar\u0131 taciz eden \u00c7erkesler aras\u0131nda Nogha ve Navrouz\u2019un yan\u0131 s\u0131ra, on bir y\u0131ldan fazla bir s\u00fcredir Rus h\u00fck\u00fcmetinden iltifatlar alm\u0131\u015f olan birka\u00e7 \u015e\u0131pakoy’un da oldu\u011fu bildirildi. Ayr\u0131ca, Tausch ve Lhuillier adl\u0131 komiserlerin k\u0131sa s\u00fcre i\u00e7inde P\u015fiate\u2019yi terk etmek zorunda kald\u0131klar\u0131 ve sava\u015f alan\u0131ndan uzak bir b\u00f6lgede baz\u0131 dostlar\u0131n\u0131n yan\u0131na s\u0131\u011f\u0131nd\u0131klar\u0131 s\u00f6ylendi. Nosgoregorievsk karakolundan Navrouz\u2019a g\u00f6nderilen bir terc\u00fcman\u0131n, Prens Kalabate ve \u00c7irik taraf\u0131ndan \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc bildirildi. Bu olaydan sonra \u00c7erkeslerin sald\u0131r\u0131lar\u0131n\u0131n daha cesur ve daha iyi organize edildi\u011fi g\u00f6zlemlendi.<\/p>\n Bay Scassi birka\u00e7 g\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne Anapa’daki kampa geldi ve 7 May\u0131s’ta oraya ula\u015ft\u0131. Ayr\u0131ca bir sava\u015f gemisiyle P\u015fiate\u2019ye gitti ve burada \u0130ndar-Kou ile g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc. Ancak bu g\u00f6r\u00fc\u015fme olumlu bir sonu\u00e7 vermedi ve kendisi K\u0131r\u0131m\u2019a geri d\u00f6nd\u00fc.<\/p>\n T\u00fcm zorluklara ra\u011fmen ku\u015fatma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 h\u0131zla ilerliyordu. D\u00fc\u015fman ate\u015fi alt\u0131nda 110 metre uzunlu\u011funda bir k\u00f6pr\u00fc in\u015fa edilerek Bougour Nehri’nin iki yakas\u0131 aras\u0131ndaki ba\u011flant\u0131 sa\u011fland\u0131. Prens Men\u015f\u00e7ikov, birliklerini fazla yaymamak i\u00e7in hareketli bir kol yard\u0131m\u0131yla Anapa\u2019n\u0131n \u00c7erkeslerle olan ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131 kesti. Bu durum, Pa\u015fa\u2019y\u0131 23 May\u0131s’ta 1.000 adam ve 5 top e\u015fli\u011finde g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u00e7\u0131k\u0131\u015f harek\u00e2t\u0131 yapmaya zorlad\u0131. Ancak bu giri\u015fim p\u00fcsk\u00fcrt\u00fcld\u00fc ve gen\u00e7 Kont Tolstoy\u2019un ba\u015f\u0131nda oldu\u011fu \u00c7erkes-Tchernomortsi birlikleri bir top ele ge\u00e7irdi.<\/p>\n Anapa daha s\u0131k\u0131 bir \u015fekilde ku\u015fat\u0131ld\u0131 ve nihayet \u00e7evredeki \u00c7erkeslerin bar\u0131\u015f e\u011filiminde olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6steren i\u015faretler g\u00f6r\u00fclmeye ba\u015fland\u0131. Ancak 28 May\u0131s’ta g\u00fcn do\u011farken aniden ortaya \u00e7\u0131kan \u00c7erkes birlikleri, kenti \u00e7evreleyen tepeleri kaplayarak ileri karakollara sald\u0131rd\u0131. Ayn\u0131 zamanda garnizon bu f\u0131rsattan yararlanarak bir \u00e7\u0131k\u0131\u015f yapt\u0131. \u0130lk anda Ruslar b\u00fcy\u00fck kay\u0131plar verdi; \u00f6zellikle 43. ve 44. Avc\u0131 Birliklerinden 475 askerin kayb\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00fcz\u00fcnt\u00fc yaratt\u0131. Ancak Prens Men\u015f\u00e7ikov h\u0131zla kar\u015f\u0131l\u0131k verdi. T\u00fcrkler, kentin savunmas\u0131ndan kopar\u0131larak s\u00fcng\u00fc h\u00fccumuyla denize do\u011fru s\u00fcr\u00fcld\u00fc ve bir\u00e7o\u011fu bo\u011fularak \u00f6ld\u00fc. G\u00fcney y\u00f6n\u00fcne ka\u00e7maya \u00e7al\u0131\u015fanlar ise kayal\u0131klardan a\u015fa\u011f\u0131 atlayarak can verdi. Bir top ve m\u00fchimmat sand\u0131\u011f\u0131 da ele ge\u00e7irildi. \u00c7erkesler de bozguna u\u011frat\u0131larak 42 verst (yakla\u015f\u0131k 45 kilometre) boyunca kovaland\u0131. Nogha\u2019n\u0131n bu sava\u015fta yer ald\u0131\u011f\u0131 ve kolundan yaraland\u0131\u011f\u0131, Navrouz\u2019un o\u011flunun ise bir baca\u011f\u0131n\u0131 kaybetti\u011fi bildirildi.<\/p>\n Bu olay\u0131n ard\u0131ndan Prens Men\u015f\u00e7ikov, Anapa\u2019n\u0131n 45 verst (yakla\u015f\u0131k 48 kilometre) \u00e7evresindeki t\u00fcm \u00c7erkes yerle\u015fimlerini yakma emri verdi.<\/p>\n Ku\u015fatma \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde ilerledi; \u00e7al\u0131\u015fmalar, surlar\u0131n 160 metre yak\u0131n\u0131na kadar ula\u015ft\u0131 ve Rus top\u00e7ular\u0131n\u0131n bast\u0131rd\u0131\u011f\u0131 bur\u00e7 toplar\u0131 i\u015flevsiz hale getirildi. Son \u00e7\u0131k\u0131\u015f harek\u00e2t\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftiren birliklerin \u00e7o\u011fu kaleye geri d\u00f6nemedi ve da\u011flara s\u0131\u011f\u0131nmak zorunda kald\u0131.<\/p>\n Ku\u015fatma ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda Anapa a\u00e7\u0131klar\u0131nda demirlemi\u015f olan on T\u00fcrk ticaret gemisinden \u00fc\u00e7\u00fc bat\u0131r\u0131ld\u0131, \u00fc\u00e7\u00fc ise Firkateyn Kaptan\u0131 Nientrin\u00e9v komutas\u0131ndaki silahl\u0131 tekneler taraf\u0131ndan ele ge\u00e7irildi.<\/p>\n 28 May\u0131s’taki kesin zafer, denizle ba\u011flant\u0131l\u0131 bir \u00e7evreleme hatt\u0131n\u0131n sa\u011flam bir \u015fekilde kurulmas\u0131na olanak sa\u011flad\u0131. Birka\u00e7 g\u00fcn i\u00e7inde \u00e7al\u0131\u015fmalar glacis’e (d\u0131\u015f tahkimat alan\u0131na) kadar ilerletildi ve 7 Haziran’da hendek i\u00e7erisine girilerek \u00fc\u00e7 gedik a\u00e7\u0131ld\u0131. Pa\u015fa, son kez esir olarak teslim olmaya \u00e7a\u011fr\u0131ld\u0131. \u00d6nce silahlar\u0131 ve m\u00fchimmat\u0131yla birlikte \u00e7\u0131kma hakk\u0131 talep etti ve bu kabul edilmezse sonuna kadar sava\u015faca\u011f\u0131n\u0131 ilan etti. Bunun \u00fczerine m\u00fczakereler kesildi ve sald\u0131r\u0131 haz\u0131rl\u0131klar\u0131 ba\u015flad\u0131. Ancak k\u0131sa s\u00fcre sonra el\u00e7iler geri d\u00f6nerek Anapa\u2019n\u0131n teslim olaca\u011f\u0131n\u0131 bildirdi.<\/p>\n 12 Haziran g\u00fcn\u00fc \u00f6\u011fle saatlerinde Rus birlikleri Anapa’ya girdi. \u00d6nlerinde bir rahip, elinde bir ha\u00e7 tutarak y\u00fcr\u00fcyordu. Garnizon, b\u00fcy\u00fck kay\u0131plar ve firarlar nedeniyle yakla\u015f\u0131k 3.000 askere d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc. 85 bronz top ile b\u00fcy\u00fck miktarda sava\u015f ve erzak malzemesi Ruslar\u0131n eline ge\u00e7ti.<\/p>\n Anapa garnizonu K\u0131r\u0131m’a g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fc; sadece evli olan birka\u00e7 y\u00fcz ki\u015fi Anadolu’ya d\u00f6nme izni ald\u0131 ve tarafs\u0131z gemilerle ta\u015f\u0131nd\u0131. 64 Tatar-Adal\u0131 ve iki ya\u015fl\u0131 kad\u0131n, Anapa\u2019da kalma izni ald\u0131.<\/p>\n Rus birlikleri Anapa\u2019ya girdikten sonra Osman Pa\u015fa, servetinin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131 da\u011flara g\u00f6ndermi\u015fti. Ancak esir al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda ve K\u0131r\u0131m\u2019a g\u00f6t\u00fcr\u00fclmesi gerekti\u011finde, bu mallar\u0131n\u0131 geri istemek istedi. \u00c7erkesler ise ona \u015fu cevab\u0131 verdi:<\/p>\n “Sana hi\u00e7bir \u015fey geri vermeyece\u011fiz. Hatta Anapa’n\u0131n duvarlar\u0131n\u0131 incelemeye gelece\u011fiz ki onu Ruslara ne kadar kolay teslim etti\u011fini g\u00f6rebilelim. Bunu, kalenin savunmas\u0131n\u0131 sana oldu\u011fu kadar bize de emanet eden Sultan’\u0131m\u0131za bor\u00e7luyuz. Oysa biz kaleye b\u00fcy\u00fck yard\u0131mlar g\u00f6ndermek \u00fczereydik.”<\/strong><\/p>\n Mallar\u0131yla birlikte da\u011flara s\u0131\u011f\u0131nan di\u011fer T\u00fcrkler ise \u00e7ok daha k\u00f6t\u00fc bir kaderle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131lar. Hi\u00e7bir \u015feylerini geri alamad\u0131klar\u0131 gibi ka\u00e7malar\u0131na da izin verilmedi.<\/p>\n Anapa\u2019n\u0131n ele ge\u00e7irilmesinden bu yana, Rusya \u00c7erkesleri Kuzey Kafkasya’n\u0131n kuzey yamac\u0131nda boyunduruk alt\u0131na almak i\u00e7in bir\u00e7ok giri\u015fimde bulundu. Ancak bu giri\u015fimler \u00e7e\u015fitli sonu\u00e7lar do\u011furdu ve ben, b\u00f6lgeden \u00e7ok uzakta oldu\u011fum ve g\u00fcvenilir bilgilere ula\u015fma imk\u00e2n\u0131m olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bu konuda detayl\u0131 bilgi veremem.<\/p>\n 5 Nisan 1832\u2019de Rusya Maliye Bakan\u0131’n\u0131n \u00f6nerisiyle Bakanlar Kurulu, \u00c7ar taraf\u0131ndan onaylanan bir karar ald\u0131. Buna g\u00f6re, Karadeniz\u2019in kuzeydo\u011fu k\u0131y\u0131s\u0131 ile Sucuk-Kale ve Gelencik koylar\u0131nda yerle\u015fim kurulmas\u0131na izin verildi. Buralara yerle\u015fecek olan devlet k\u00f6yl\u00fcleri, kasabal\u0131lar ve t\u00fcccarlar, 25 y\u0131l boyunca t\u00fcm vergilerden ve har\u00e7lardan muaf tutulacak ve askeri hizmetten muaf olacaklard\u0131. Ancak da\u011fl\u0131lara kar\u015f\u0131 kendi g\u00fcvenliklerini sa\u011flamak zorunda kalacaklard\u0131.<\/p>\n Gh\u00e9lendjik kolonisi san\u0131r\u0131m Tliouvieuse Burnu\u2019nda kuruldu; ancak Anapa\u2019n\u0131n yerini kesinlikle tutamaz, \u00e7\u00fcnk\u00fc i\u00e7 kesimlerden gelen yollar\u0131n k\u00f6t\u00fc olmas\u0131 nedeniyle burada ticaret s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. Ancak Gh\u00e9lendjik, \u00f6zellikle denizcilik a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir askeri \u00fcs olarak vazge\u00e7ilmezdir ve bu b\u00f6lgedeki denizcilerin g\u00fcvenli\u011fi i\u00e7in gereklidir. Soudjouk-Kal\u00e9, Anapa\u2019ya k\u0131yasla daha iyi bir limana sahip olmas\u0131 nedeniyle ticari bir \u015fehir haline gelebilir. Dahas\u0131, bu \u015fehir, daha \u00f6nce belirtti\u011fim gibi, bu k\u0131y\u0131da yaln\u0131zca Anapa ile rekabet edebilecek konumda olup, Kuzey Kafkasya\u2019n\u0131n i\u00e7 b\u00f6lgeleri ve Kuban ovalar\u0131 ile kervan yollar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ba\u011flant\u0131 kurma avantaj\u0131na sahiptir ki bu da koloni i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir kazan\u00e7 olacakt\u0131r.<\/p>\n Anapa\u2019n\u0131n ele ge\u00e7irilmesi, Ruslar\u0131n Kafkasya\u2019daki giri\u015fimleri i\u00e7in geni\u015f bir alan a\u00e7t\u0131. Art\u0131k herhangi bir rakip kalmad\u0131 ve \u00c7erkesler, bundan b\u00f6yle yaln\u0131zca Hristiyanlar\u0131n ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layacaklar\u0131n\u0131 kabullenmek zorunda kalacaklar. Bu durum \u015f\u00fcphesiz b\u00fcy\u00fck bir avantajd\u0131r; ancak h\u00e2l\u00e2 yap\u0131lmas\u0131 gereken \u00e7ok \u015fey vard\u0131r. Dahas\u0131, yakla\u015f\u0131k \u00fc\u00e7 y\u00fcz bin aileden olu\u015fan, on iki kadar da\u011f kabilesinin al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmek i\u00e7in hangi y\u00f6ntemlerin kullan\u0131laca\u011f\u0131 konusu b\u00fcy\u00fck bir zorluk te\u015fkil etmektedir. Bu kabileler, bug\u00fcne kadar ne bir medeniyetin ne de herhangi bir \u00fclkenin askeri g\u00fcc\u00fcn\u00fcn a\u015fmay\u0131 ba\u015faramad\u0131\u011f\u0131 da\u011flar\u0131n ard\u0131nda ya\u015famaktad\u0131r.<\/p>\n Kafkas halklar\u0131, bir zamanlar Yeni Rusya olarak bilinen b\u00f6lgenin k\u0131y\u0131lar\u0131nda ya\u015fam\u0131\u015f farkl\u0131 halklarla b\u00fcy\u00fck benzerlikler g\u00f6stermektedir. Yak\u0131n ge\u00e7mi\u015fte, Tatarlar \u00c7erkeslerden neredeyse hi\u00e7 farkl\u0131 de\u011fildi. \u00d6yle ki, gen\u00e7 Murzalar e\u011fitim almak ve Ruslar ile Lehistanl\u0131lara kar\u015f\u0131 d\u00fczenleyecekleri ak\u0131nlara haz\u0131rlanmak i\u00e7in \u00c7erkeslerin yan\u0131na gidiyordu. Bununla birlikte, Yunanl\u0131lar bir zamanlar \u0130skitler aras\u0131nda ticaret kolonileri kurmu\u015f, daha sonra Cenevizliler ve Venedikliler de Tatarlar aras\u0131nda ayn\u0131 \u015fekilde ticaret yapm\u0131\u015f ve \u00f6nc\u00fclleri gibi, ba\u015flang\u0131\u00e7ta \u00e7ekingen bir \u015fekilde sanayi \u00fcr\u00fcnlerini sunmaya geldikleri halklar \u00fczerinde zamanla h\u00e2kimiyet kurmu\u015flard\u0131.<\/p>\n Ticaret, Ruslar\u0131n Kafkasya\u2019y\u0131 yat\u0131\u015ft\u0131rmak i\u00e7in g\u00f6sterece\u011fi \u00e7abalar\u0131n en g\u00fc\u00e7l\u00fc arac\u0131 olmal\u0131d\u0131r. \u00c7erkesler i\u00e7in sa\u011flayaca\u011f\u0131 avantajlar, \u0131l\u0131ml\u0131 bir yakla\u015f\u0131m, ho\u015fg\u00f6r\u00fc ve medeniyetin sundu\u011fu cazibelerle birle\u015fti\u011finde, d\u00fcr\u00fcst ve h\u00fck\u00fcmetin vizyonuna uygun hareket eden ajanlarla desteklenirse, k\u0131y\u0131 halklar\u0131 ve Kuban ovalar\u0131n\u0131n sakinleri \u00fczerinde olumlu bir de\u011fi\u015fim yaratmakta gecikmeyecektir, buna eminim.<\/p>\n Bu eserde bahsi ge\u00e7en Rus a\u011f\u0131rl\u0131k, \u00f6l\u00e7\u00fc ve para birimleri:<\/strong><\/p>\n Rus A\u011f\u0131rl\u0131k, \u00d6l\u00e7\u00fc ve Para Birimleri<\/strong><\/p>\n T\u00fcrk A\u011f\u0131rl\u0131k, \u00d6l\u00e7\u00fc ve Para Birimleri<\/strong><\/p>\n 1818 Y\u0131l\u0131nda Gh\u00e9lendjik ve Pchiate\u2019deki Tahmini T\u00fcrk Para Birimi Fiyatlar\u0131<\/strong><\/p>\n Kuban B\u00f6lgesinde Kazaklar Taraf\u0131ndan Belirlenen \u00c7erkes \u00dcr\u00fcnleri Fiyatlar\u0131<\/strong><\/p>\n 1823 ve 1824 Y\u0131llar\u0131nda Anapa\u2019dan \u0130hra\u00e7 Edilen \u00dcr\u00fcnler<\/strong><\/p>\n \u00c7erkes \u00dcr\u00fcnleri ve De\u011ferleri<\/strong><\/p>\n Anapa\u2019da Sat\u0131\u015f Fiyatlar\u0131 ve Rusya\u2019daki Farklar<\/strong><\/p>\n Bir\u00e7ok \u00fcr\u00fcn, Rusya\u2019daki limanlarda ayn\u0131 fiyatlarla bulunabilir ve bazen daha iyi fiyatlar sunulabilir. Ancak Anapa\u2019da, \u00fcr\u00fcnlere uygulanan g\u00fcmr\u00fck vergileri olduk\u00e7a d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fcr. Anapa\u2019daki vergiler, kapit\u00fclasyonlara<\/strong> g\u00f6re mallar\u0131n de\u011ferinin %3\u2019\u00fc kadar belirlenmi\u015ftir. Anapa’da:<\/p>\n Rusya’da ise cireye yakla\u015f\u0131k 17 para eklenir, s\u0131\u011f\u0131r derisinin fiyat\u0131 ise yakla\u015f\u0131k 1 piastre ve 34 para civar\u0131na \u00e7\u0131kar.<\/p>\n Anapa’ya \u0130thalat ve \u00dcr\u00fcnler (1824)<\/strong><\/p>\n T\u00fcrkler, Anapa’ya 2 milyon piastre de\u011ferinde \u00e7e\u015fitli kuma\u015flar getirmektedirler.<\/strong> Bunlar aras\u0131nda \u015funlar yer al\u0131r:<\/p>\n
\nManzaralar, Gelenekler
\nBN 1818<\/em><\/p><\/blockquote>\n\n
![\"\"](\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/27.png\")
<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/28.png\")
<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/29.png\")
<\/p>\n\n
\n25 Haziran 182…
\nKer\u00e7<\/li>\n<\/ol>\n![\"\"](\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/30.png\")
<\/p>\n\n
\n
\n25 Haziran 1824, Kert\u00e7<\/li>\n<\/ol>\n![\"\"](\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/31.png\")
<\/p>\n\n
\n
![\"\"](\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/32.png\")
<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/33.png\")
<\/p>\n\n
\n
\n
\n
\n\n
\n \u00dcr\u00fcn<\/strong><\/td>\n \u00d6l\u00e7\u00fc<\/strong><\/td>\n Fiyat (R. K.)<\/strong><\/td>\n<\/tr>\n<\/thead>\n\n \n Bal mumu<\/td>\n Poud<\/td>\n 30<\/td>\n<\/tr>\n \n Tav\u015fan derisi<\/td>\n Adet<\/td>\n 50<\/td>\n<\/tr>\n \n Tereya\u011f\u0131<\/td>\n Poud<\/td>\n 8<\/td>\n<\/tr>\n \n Petekli bal<\/td>\n Poud<\/td>\n 5<\/td>\n<\/tr>\n \n Bu\u011fday<\/td>\n Tchetverte<\/td>\n 4<\/td>\n<\/tr>\n \n \u00c7avdar<\/td>\n Tchetverte<\/td>\n 2<\/td>\n<\/tr>\n \n Yulaf<\/td>\n Tchetverte<\/td>\n 2<\/td>\n<\/tr>\n \n Arpa<\/td>\n Tchetverte<\/td>\n 2<\/td>\n<\/tr>\n \n Dar\u0131<\/td>\n Tchetverte<\/td>\n 4<\/td>\n<\/tr>\n \n \u00c7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc t\u00fct\u00fcn<\/td>\n Poud<\/td>\n 6<\/td>\n<\/tr>\n \n \u0130\u00e7 ya\u011f\u0131 (donya\u011f\u0131)<\/td>\n Poud<\/td>\n 6<\/td>\n<\/tr>\n \n S\u0131\u011f\u0131r<\/td>\n Adet<\/td>\n 40<\/td>\n<\/tr>\n \n \u0130nek<\/td>\n Adet<\/td>\n 10<\/td>\n<\/tr>\n \n At<\/td>\n Adet<\/td>\n 25<\/td>\n<\/tr>\n \n K\u0131srak<\/td>\n Adet<\/td>\n 20<\/td>\n<\/tr>\n \n Araba<\/td>\n Adet<\/td>\n 15<\/td>\n<\/tr>\n \n B\u00fcy\u00fck kay\u0131k<\/td>\n Adet<\/td>\n 18<\/td>\n<\/tr>\n \n K\u00fc\u00e7\u00fck kay\u0131k<\/td>\n Adet<\/td>\n 7,5<\/td>\n<\/tr>\n \n S\u0131\u011f\u0131r k\u0131za\u011f\u0131<\/td>\n Adet<\/td>\n 2,5<\/td>\n<\/tr>\n \n Yabani elma<\/td>\n Poud<\/td>\n 2<\/td>\n<\/tr>\n \n Yabani armut<\/td>\n Poud<\/td>\n 1<\/td>\n<\/tr>\n \n Me\u015fe ve karaa\u011fa\u00e7 kerestesi<\/td>\n B\u00fcy\u00fck par\u00e7a<\/td>\n 10<\/td>\n<\/tr>\n \n Me\u015fe ve karaa\u011fa\u00e7 kerestesi<\/td>\n K\u00fc\u00e7\u00fck par\u00e7a<\/td>\n 10<\/td>\n<\/tr>\n \n 2 Sag\u00e8ne uzunlu\u011funda kereste<\/td>\n Adet<\/td>\n 5<\/td>\n<\/tr>\n \n 4 Sag\u00e8ne uzunlu\u011funda kereste<\/td>\n Adet<\/td>\n 4<\/td>\n<\/tr>\n \n 3 Sag\u00e8ne uzunlu\u011funda kereste<\/td>\n Adet<\/td>\n 6<\/td>\n<\/tr>\n \n Varil \u00e7emberleri<\/td>\n 100 adet<\/td>\n 50<\/td>\n<\/tr>\n \n Yakacak odun<\/td>\n Sag\u00e8ne kare<\/td>\n 50<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n \n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n