{"id":47692,"date":"2025-07-27T01:53:13","date_gmt":"2025-07-27T06:53:13","guid":{"rendered":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/?p=47692"},"modified":"2025-07-27T15:12:55","modified_gmt":"2025-07-27T20:12:55","slug":"dogma-karanligina-karsi-alevilik-budizm-ve-ozgurluk-uzerine-bir-yansima","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/dogma-karanligina-karsi-alevilik-budizm-ve-ozgurluk-uzerine-bir-yansima\/","title":{"rendered":"DOGMA KARANLI\u011eINA KAR\u015eI: ALEV\u0130L\u0130K, BUD\u0130ZM VE \u00d6ZG\u00dcRL\u00dcK \u00dcZER\u0130NE B\u0130R YANSIMA"},"content":{"rendered":"<p><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-47693\" src=\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/DOGMA-KARANLIGINA-KARSI-ALEVILIK-BUDIZM-VE-OZGURLUK-UZERINE-BIR-YANSIMA-b.png\" alt=\"\" width=\"571\" height=\"300\" srcset=\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/DOGMA-KARANLIGINA-KARSI-ALEVILIK-BUDIZM-VE-OZGURLUK-UZERINE-BIR-YANSIMA-b.png 571w, https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/DOGMA-KARANLIGINA-KARSI-ALEVILIK-BUDIZM-VE-OZGURLUK-UZERINE-BIR-YANSIMA-b-300x158.png 300w\" sizes=\"(max-width: 571px) 100vw, 571px\" \/><\/p>\n<p><strong>Ay\u015fe Nart<br \/>\n<\/strong>27\/07\/2025<\/p>\n<p>Hi\u00e7bir dine inanm\u0131yorum. \u0130nan\u00e7 sistemlerine kar\u015f\u0131 duru\u015fum, insan haklar\u0131 ve \u00f6zg\u00fcr d\u00fc\u015f\u00fcnce anlay\u0131\u015f\u0131 temelindedir. Kad\u0131n haklar\u0131n\u0131 ve insan onurunu ihlal eden hi\u00e7bir inanca sayg\u0131 duymuyorum. E\u011fer bir inan\u00e7, insan\u0131 \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirmek yerine k\u00f6lele\u015ftiriyorsa; zaman\u0131n ruhunu kavrayam\u0131yor, bireyin d\u00fc\u015f\u00fcnce \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc bast\u0131r\u0131yorsa, ona yaln\u0131zca mesafeli durmak de\u011fil, a\u00e7\u0131k\u00e7a kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmak gerekir.<\/p>\n<p>Ancak bu duru\u015fuma ra\u011fmen, Alevilik ve Budizm\u2019e sayg\u0131 duyuyorum. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu iki \u00f6\u011freti, itaate de\u011fil bireysel i\u00e7sel yolculu\u011fa; dogmaya de\u011fil akla; bask\u0131ya de\u011fil felsefeye dayan\u0131r. Kad\u0131n\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fcmsemez, d\u00fc\u015f\u00fcnmeyi su\u00e7 saymaz; bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l bir ya\u015fam ve i\u00e7sel bir \u00f6zg\u00fcrl\u00fck anlay\u0131\u015f\u0131 sunar.<\/p>\n<p>Tarih boyunca inan\u00e7 sistemleri insanl\u0131k i\u00e7in hem rehber hem de zincir olmu\u015ftur. Her inan\u00e7, kendi tarihsel ve k\u00fclt\u00fcrel ba\u011flam\u0131 i\u00e7inde \u015fekillenmi\u015f; kimi zaman insan\u0131 y\u00fcceltmi\u015f, kimi zaman ise boyun e\u011fdirmi\u015ftir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde h\u00e2l\u00e2 \u201cher inanca sayg\u0131 duyulmal\u0131\u201d gibi genelleyici bir anlay\u0131\u015fla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z. Oysa sorgulama hakk\u0131, d\u00fc\u015f\u00fcnsel cesaretin temelidir. Sayg\u0131, hak edene g\u00f6sterilir; dogmaya de\u011fil.<\/p>\n<p>Benim g\u00f6zlemime g\u00f6re, S\u00fcnni \u0130slam g\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u00e7o\u011fu toplumda i\u00e7e kapanm\u0131\u015f, kad\u0131n\u0131 bask\u0131layan ve d\u00fc\u015f\u00fcnceyi yasaklayan dogmatik bir yap\u0131ya b\u00fcr\u00fcnm\u00fc\u015f durumdad\u0131r. \u0130slam\u2019\u0131n tarihsel olarak girdi\u011fi baz\u0131 co\u011frafyalarda, dini yorumlar\u0131n toplumu geriye \u00e7eken, bireyi susturan bir rol oynad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6zlemliyorum. Bu de\u011ferlendirme ki\u015fisel, tarihsel ve toplumsal deneyimlere dayanmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>\u0130slami mezhepler aras\u0131nda, insan\u00ee de\u011ferleri ta\u015f\u0131yan, felsef\u00ee bir derinlik sunan ve bu dinsel yap\u0131y\u0131 d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrme potansiyeli bar\u0131nd\u0131ran tek \u00f6\u011freti bana g\u00f6re Aleviliktir. E\u011fer \u0130slam toplumu i\u00e7inde bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ger\u00e7ekle\u015fecekse, bu dogmalardan de\u011fil; Alevili\u011fin i\u00e7sel derinli\u011fi ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc \u00f6z\u00fcnden do\u011facakt\u0131r.<\/p>\n<p>T\u00fcrkiye \u00f6zelinde Alevilik, \u00f6zellikle \u0130slam d\u00fcnyas\u0131ndaki bask\u0131c\u0131 dini yorumlardan ayr\u0131\u015fan, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc bir \u00f6\u011freti olarak \u00f6ne \u00e7\u0131kar. Kad\u0131n\u0131 bast\u0131ran, bireyi itaate zorlayan, zaman\u0131n ruhuna s\u0131rt \u00e7eviren bir inan\u00e7 anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda; Alevilik felsefeyi, e\u015fitli\u011fi ve insani de\u011ferleri savunan bir damar olarak dikkat \u00e7eker. Kad\u0131n ve erke\u011fin birlikte ibadet etti\u011fi; t\u00fcrbanla de\u011fil, e\u011fitimle de\u011fer verilen bir ya\u015fam bi\u00e7imidir.<\/p>\n<p>Cem ibadetlerinde kad\u0131n ve erkek birlikte yer al\u0131r; kad\u0131n yaln\u0131zca \u201cbac\u0131\u201d de\u011fil, \u201ccan\u201d olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Her ne kadar dedelik kurumu zaman zaman erkek egemen bir yap\u0131ya b\u00fcr\u00fcnm\u00fc\u015f olsa da, bu durum yaln\u0131zca bireysel tercihlerden de\u011fil; i\u00e7inde bulunulan toplumsal yap\u0131n\u0131n \u0130slam\u2019\u0131n kat\u0131 yorumlar\u0131yla \u015fekillenmesinden kaynaklanmaktad\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019de h\u00e2kim olan dini anlay\u0131\u015f\u0131n ho\u015fg\u00f6r\u00fcy\u00fc t\u00f6rp\u00fcleyen, kat\u0131 kurallarla \u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f yap\u0131s\u0131, Alevi toplumunun bir kesimini de etkilemi\u015f olabilir. Ancak bu etkilenme, Alevilik inanc\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fcne ait de\u011fildir. Aksine, Alevilik \u00f6\u011fretisi toplumsal cinsiyet e\u015fitli\u011fini, birlikte ibadeti ve kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 sayg\u0131y\u0131 esas alan bir anlay\u0131\u015f ta\u015f\u0131r. Bu nedenle inanc\u0131n \u00f6z\u00fc, d\u0131\u015fsal bask\u0131lara kar\u015f\u0131 direnen e\u015fitlik\u00e7i bir ruhu ya\u015fatmaya devam etmektedir.<\/p>\n<p>Alevi deyi\u015fleri yaln\u0131zca Tanr\u0131\u2019ya de\u011fil, do\u011faya, insana ve akla da seslenir. Bu \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc bak\u0131\u015f, Alevili\u011fi yaln\u0131zca bir inan\u00e7 de\u011fil, ayn\u0131 zamanda bir ya\u015fam felsefesi h\u00e2line getirir.<\/p>\n<p>Budizm\u2019de de benzer bir i\u00e7sel derinlik g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bireyin ayd\u0131nlanma s\u00fcreci d\u0131\u015fsal bir otoriteye de\u011fil, kendi fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131na dayan\u0131r. Buda\u2019n\u0131n \u201cKendine \u0131\u015f\u0131k ol\u201d \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131, dogmalara de\u011fil; sezgiye, deneyime ve bireysel aray\u0131\u015fa y\u00f6neliktir. Kadim Budist metinlerde Tanr\u0131\u2019dan \u00e7ok zihin, tutku ve ac\u0131 gibi insani durumlar sorgulan\u0131r. Ba\u011f\u0131\u015flanma de\u011fil, fark\u0131ndal\u0131k esast\u0131r. Bu y\u00f6n\u00fcyle Budizm de bireyi merkezine alan, \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirici bir yol sunar.<\/p>\n<p>Ne yaz\u0131k ki T\u00fcrkiye\u2019de yaln\u0131zca halk nezdinde de\u011fil, ayd\u0131nlar aras\u0131nda da Alevilik konusunda h\u00e2l\u00e2 mesafeli bir tutum g\u00f6zlemlenmektedir. Bu konuda yap\u0131lan savunular \u00e7o\u011fu zaman samimi de\u011fil; politik do\u011fruculu\u011fun y\u00fczeysel bir yans\u0131mas\u0131 gibidir. Oysa toplumsal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm yaln\u0131zca bilimsel ya da ekonomik geli\u015fmelerle de\u011fil; inan\u00e7 sistemlerinin i\u00e7eriksel sorgulanmas\u0131 ve d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcyle m\u00fcmk\u00fcn olur. Bug\u00fcn S\u00fcnni \u0130slam\u2019\u0131n i\u00e7e kapanm\u0131\u015f ve bask\u0131c\u0131 dogmatik yap\u0131s\u0131 toplumu geriye \u00e7ekerken; Alevilik, zaman\u0131n ruhuyla uyumlu, insani de\u011ferlere yaslanan bir inan\u00e7 olarak ilerici bir yol sunmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>\u0130nan\u00e7lar kutsal de\u011fildir; kutsal olan insand\u0131r. Ve bir inan\u00e7, insana zarar veriyorsa, sorgulanmal\u0131 ve gerekirse reddedilmelidir. Kad\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcnmez k\u0131lan, itaati kutsalla\u015ft\u0131ran, d\u00fc\u015f\u00fcnmeyi g\u00fcnah sayan hi\u00e7bir sistem sayg\u0131y\u0131 hak etmez. Bu t\u00fcr yap\u0131lar kar\u015f\u0131s\u0131nda sayg\u0131 g\u00f6stermek zorunda de\u011filim \u00e7\u00fcnk\u00fc bu, \u00f6zg\u00fcr d\u00fc\u015f\u00fcncenin temelidir.<\/p>\n<p>Alevilik ve Budizm yaln\u0131zca birer inan\u00e7 sistemi de\u011fil, ayn\u0131 zamanda felsefi ve insani duru\u015flard\u0131r. Felsefe ya\u015fam\u0131 anlaml\u0131 k\u0131lar; dogma ise onu zindana \u00e7evirir. Bu iki \u00f6\u011fretiye duyulan sayg\u0131, sadece inan\u00e7sal bir tercih de\u011fil; insana, \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011fe ve d\u00fc\u015f\u00fcnceye duyulan sayg\u0131n\u0131n da ifadesidir.<\/p>\n<p>\u0130nsanl\u0131k, ancak inanc\u0131 sorgulayabildi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde \u00f6zg\u00fcrd\u00fcr. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde yapay zek\u00e2 sistemlerinin ya da modern teknolojik yap\u0131lar\u0131n\u0131n bile inan\u00e7lara dair ele\u015ftirilerde \u00e7ekimser kalmas\u0131, sistemlerin tarafs\u0131zl\u0131k ad\u0131 alt\u0131nda \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc s\u00f6ylemden uzak durdu\u011funu g\u00f6steriyor. Ger\u00e7ek \u00f6zg\u00fcrl\u00fck, d\u00fc\u015f\u00fcnme ve ele\u015ftirme hakk\u0131n\u0131n \u00f6zg\u00fcrce kullan\u0131labildi\u011fi yerde ba\u015flar. Ve bu \u00f6zg\u00fcrl\u00fck, ancak dogmalar\u0131n y\u0131k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yerde filizlenir.<\/p>\n<p>Bu metin, \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc temel alan, insan\u0131 merkeze koyan ve zaman\u0131n ruhuyla uyumlu her inanca bir selam niteli\u011findedir. Alevilik de bu \u00e7a\u011fda\u015f ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc \u00f6\u011fretiler aras\u0131nda, \u0130slam\u2019\u0131n i\u00e7inden felsefi bir duru\u015fla s\u0131yr\u0131larak; bireyin vicdan\u0131na ve akl\u0131na hitap eden derinlikli bir \u00f6\u011freti olarak sayg\u0131y\u0131 hak etmektedir. Ger\u00e7ek sayg\u0131, dogmalara de\u011fil; insan\u0131 \u00f6zg\u00fcrle\u015ftiren ve y\u00fccelten \u00f6\u011fretilere g\u00f6sterilmelidir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ay&#351;e Nart 27\/07\/2025 Hi&ccedil;bir dine inanm&#305;yorum. &#304;nan&ccedil; sistemlerine kar&#351;&#305; duru&#351;um, insan haklar&#305; ve &ouml;zg&uuml;r d&uuml;&#351;&uuml;nce anlay&#305;&#351;&#305; temelindedir. Kad&#305;n haklar&#305;n&#305; ve insan onurunu ihlal eden hi&ccedil;bir inanca sayg&#305; duymuyorum. E&#287;er bir inan&ccedil;, insan&#305; &ouml;zg&uuml;rle&#351;tirmek yerine k&ouml;lele&#351;tiriyorsa; zaman&#305;n ruhunu kavrayam&#305;yor, bireyin d&uuml;&#351;&uuml;nce &ouml;zg&uuml;rl&uuml;&#287;&uuml;n&uuml; bast&#305;r&#305;yorsa, ona yaln&#305;zca mesafeli durmak de&#287;il, a&ccedil;&#305;k&ccedil;a kar&#351;&#305; &ccedil;&#305;kmak gerekir. Ancak bu duru&#351;uma ra&#287;men, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"on","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[62],"tags":[],"class_list":["post-47692","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ayse-nart","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/47692","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=47692"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/47692\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":47695,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/47692\/revisions\/47695"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=47692"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=47692"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=47692"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}