{"id":5937,"date":"2020-10-31T14:51:34","date_gmt":"2020-10-31T19:51:34","guid":{"rendered":"http:\/\/circassiancenter.com\/tr\/?p=5937"},"modified":"2020-11-01T18:55:02","modified_gmt":"2020-11-02T00:55:02","slug":"adige-muziginin-dunu-bugunu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/adige-muziginin-dunu-bugunu\/","title":{"rendered":"AD\u0130GE M\u00dcZ\u0130\u011e\u0130N\u0130N D\u00dcN\u00dc BUG\u00dcN\u00dc"},"content":{"rendered":"<p><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-17046\" src=\"http:\/\/circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/ADIGE-MUZIGININ-DUNU-BUGUNU-b.png\" alt=\"\" width=\"571\" height=\"297\" srcset=\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/ADIGE-MUZIGININ-DUNU-BUGUNU-b.png 571w, https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/ADIGE-MUZIGININ-DUNU-BUGUNU-b-300x156.png 300w\" sizes=\"(max-width: 571px) 100vw, 571px\" \/><\/p>\n<p><strong>T<\/strong><strong>L<\/strong><strong>&#8216;<\/strong><strong>IHKUI<\/strong><strong>\u00c7 Anzavur<\/strong><br \/>\n\u00c7eviren: Adnan Cank\u0131l\u0131\u00e7<\/p>\n<p>Adige \u00fclkesinin g\u00fczelli\u011finin sadece y\u00fcksek da\u011flar, bereketli geni\u015f ovalar, g\u00fcr ormanlar ve akarsulardan kaynaklanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, bu \u00fclkeyi g\u00fczelle\u015ftirilen, zenginle\u015ftirilen \u00f6nemli bir unsurun burada ya\u015fayan insanlar oldu\u011funu, ge\u00e7ti\u011fimiz y\u00fczy\u0131llarda \u00fclkemizi ziyaret eden gezginlerin yazd\u0131klar\u0131ndan anlamam\u0131z m\u00fcmk\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Bu mekan ve burada ya\u015fayan insanlar\u0131n g\u00fczelli\u011fi ile uyumlu b\u00fcy\u00fck bir \u00c7erkes k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn bu topraklarda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131, s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fimiz gezginler \u00f6nemle dile getirmi\u015flerdir. Tabi ki bu gezginler s\u0131radan insanlar de\u011fillerdi. \u00c7o\u011fu y\u00fcksek tahsilli ve bilgili insanlard\u0131.<\/p>\n<p>\u00c7erkes halk\u0131n\u0131n el sanatlar\u0131n\u0131, danslar\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fcklerinde, m\u00fczi\u011fini dinlediklerinde, bu sanatlardaki g\u00fczelli\u011fi ve esteti\u011fi anlayabilecek ve anlad\u0131klar\u0131n\u0131 da \u00e7ok iyi bir \u015fekilde anlatabilecek insanlard\u0131.<\/p>\n<p>Emidio Dortelli D&#8217;Askoli 1624-1634 y\u0131llar\u0131nda, Count Jean Potocki 1797 y\u0131l\u0131nda yurdumuzda (Adigey) bulunmu\u015f, Taitbout de Margny 1818-1824 y\u0131llar\u0131nda \u00fclkemizi gezmi\u015f; Frederic Dubois de Montpereux 1833 y\u0131l\u0131nda, James Stanislaus Bell 1837-1839 y\u0131llar\u0131nda \u00c7erkesler&#8217;le birlikte ya\u015fam\u0131\u015f gezginlerdir. \u0130smini sayd\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu gezginler Avrupa&#8217;n\u0131n de\u011fi\u015fik \u00fclkelerinden Adigey&#8217;e gelmi\u015f e\u011fitimli insanlard\u0131. Adigey&#8217;i gezen gezginler sadece bu ismini sayd\u0131\u011f\u0131m\u0131z Avrupal\u0131 gezginlerden ibaret de\u011fildir. Rusya&#8217;n\u0131n bir \u00e7ok y\u00fcksek tahsilli insan\u0131 da Adige k\u00fclt\u00fcr\u00fc ile tan\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Bunlar aras\u0131nda Rus ordusunda g\u00f6rev yapan y\u00fcksek r\u00fctbeli bir asker olan General \u0130. Blaramberg, N. Dubroving, L. Lopatinski ve ba\u015fkalar\u0131 da bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>Yukar\u0131da adlar\u0131n\u0131 sayd\u0131\u011f\u0131m\u0131z gezginlerin ald\u0131\u011f\u0131 notlardan da anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 gibi Adigeler b\u00fcy\u00fck bir k\u00fclt\u00fcr ev zengin bir folklora sahiptir.<\/p>\n<p>Ge\u00e7mi\u015f uzak y\u00fczy\u0131llar\u0131n birikimini ate\u015fli ve f\u0131rt\u0131nal\u0131 y\u0131llar\u0131n\u0131 a\u015f\u0131p g\u00fcn\u00fcm\u00fcze ula\u015fan g\u00fczellikleri kendi g\u00f6zlerimizle de g\u00f6rm\u00fcyor muyuz? Bu g\u00fczellikleri yaratan sanat\u00e7\u0131lar ger\u00e7ekte sanatlar\u0131n\u0131 \u00fczerinde icra ettikleri \u00fcr\u00fcnlerinin sadece i\u015fe yarar birer el yap\u0131m\u0131 ara\u00e7-gere\u00e7 olarak kullan\u0131lmas\u0131ndan \u00e7ok; onlar\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fleri itibariyle de estetik birer sanat eseri olmalar\u0131n\u0131 ama\u00e7lam\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n<p>De\u011fi\u015fik m\u00fczelerde bulunan farkl\u0131 \u00e7izgi ve motiflere s\u00fcslenmi\u015f alt\u0131n ve g\u00fcm\u00fc\u015f silahlar, her eserdeki farkl\u0131 \u00e7izgi ve s\u00fcslemeleri ile el yap\u0131m\u0131 eserler bizim bu s\u00f6zlerimizi kan\u0131tlamaktad\u0131r.<\/p>\n<p>19.yy.\u0131n ilk yar\u0131s\u0131nda ya\u015fam\u0131\u015f \u00fcnl\u00fc ve e\u011fitimli bir Adige olan Han Ceri&#8217;nin notlar\u0131 bu d\u00fc\u015f\u00fcncelerimizi peki\u015ftirmektedir.Han Ceri bir yaz\u0131s\u0131nda \u015f\u00f6yle der; &#8220;\u0130ran, T\u00fcrkiye ve di\u011fer Asya \u00fclkelerinde \u00e7ok g\u00fczel el yap\u0131m\u0131 silahlar\u0131 \u00fcst\u00fcn ve benzersiz \u015fekilde s\u00fcslenmi\u015ftir. &#8221;<\/p>\n<p>17.yy.da ya\u015fam\u0131\u015f M.Peyssonnel de bu konuda \u015funlar\u0131 s\u00f6ylemi\u015ftir; &#8220;Adigelerin el yap\u0131m\u0131 kuma\u015flar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcnce bunlar\u0131n Fransa&#8217;da \u00fcretildi\u011fini sand\u0131m.&#8221; Bu s\u00f6zler Adigelerin y\u00fczy\u0131llar \u00f6nce bile d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015fleri ve d\u00fc\u015f\u00fcnceleri ile Avrupa&#8217;n\u0131n en ileri halklar\u0131ndan geri kalmad\u0131\u011f\u0131, onlarla ayn\u0131 d\u00fczeyde olduklar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesini uyand\u0131r\u0131r. Ya\u015fay\u0131\u015f tarzlar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u00fclt\u00fcrle bezendi\u011fini anlat\u0131r.<\/p>\n<p>Adigelerin zengin k\u00fclt\u00fcr\u00fc m\u00fczik k\u00fclt\u00fcrlerine de yans\u0131m\u0131\u015ft\u0131r. M\u00fczik, Adige halk\u0131n\u0131n yolda\u015f\u0131 olmu\u015f, ac\u0131s\u0131n\u0131 payla\u015fm\u0131\u015f, sevincine ortak olmu\u015ftur. Halk\u0131n tarihinin ve tecr\u00fcbelerinin y\u00fczy\u0131llar boyunca toplumun ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 olaylar\u0131n yeni nesle ula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131nda en \u00f6nemli ara\u00e7 olarak ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>1869 y\u0131l\u0131nda Terske Vedomost&#8217;da yay\u0131mlanan &#8220;Adige \u015eark\u0131lar\u0131n\u0131n Karakteristi\u011fi&#8221; adl\u0131 makalede bu konuda \u015f\u00f6yle yazmaktad\u0131r: &#8220;Adige halk\u0131n\u0131n, \u015fark\u0131lar\u0131ndan ba\u015fka hi\u00e7 bir k\u00fclt\u00fcrel de\u011feri olmasa da halk\u0131n ya\u015fant\u0131 ve varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yaln\u0131z bu \u015fark\u0131lardan anlamam\u0131z m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr&#8221; Bu s\u00f6zlere kat\u0131lmak imkans\u0131zd\u0131r. Adige halk\u0131n\u0131n tarihi ve k\u00fclt\u00fcrel varl\u0131\u011f\u0131, d\u00fc\u015f\u00fcncesi, idealleri ve d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc \u015fark\u0131lar\u0131na gerekti\u011fi \u015fekilde yans\u0131m\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>G\u00fczel huylu ve derin bir toplumsal terbiyeye sahip olan bir k\u0131z\u0131n, ismi unutulmas\u0131n ve herkes onu \u00f6rnek als\u0131n diye ad\u0131 \u015fark\u0131lara konu edilir., esin kayna\u011f\u0131 olurdu.&#8221;Hatramme Ya Paq&#8221; adl\u0131 \u015fark\u0131 bu t\u00fcr \u015fark\u0131lara bir \u00f6rnektir. Bu \u015fark\u0131 Nethuace k\u00f6y\u00fcnde bestelenmi\u015ftir. Hatram ailesinin Paq ismindeki g\u00fczel huylu k\u0131z\u0131 i\u00e7in methiyeler i\u00e7eren \u015fark\u0131, g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar ula\u015fan toplumsal i\u00e7erikli eski bir \u015fark\u0131d\u0131r. Bu \u015fark\u0131n\u0131n s\u00f6zlerinden bir ka\u00e7 sat\u0131r alal\u0131m:<\/p>\n<p>Hat\u0131ramlar\u0131n g\u00fczel k\u0131z\u0131 Paq<br \/>\nTahta takunyayla gezinir<br \/>\nMisafirhanesi dolu olan Paq<br \/>\nAlt\u0131n i\u015flemeli elbise giyinir<br \/>\nParmaklar\u0131 i\u011fneye \u015fark\u0131 s\u00f6yletir<br \/>\nO \u0130stanbul t\u00fcfe\u011fi gibi h\u0131zl\u0131d\u0131r<br \/>\nTeni ku\u015ft\u00fcy\u00fc yumu\u015fakl\u0131\u011f\u0131nda<br \/>\nGeyik boyunlu g\u00fczel Paq&#8217;\u0131n<br \/>\nOlgun k\u0131zd\u0131r benim g\u00fczel Paq&#8217;\u0131m.<\/p>\n<p>Gen\u00e7 olsun, ya\u015fl\u0131 olsun herkes isminin \u015fark\u0131ya konu olmas\u0131n\u0131 en g\u00fczel hediye olarak kabul ederdi. Adige insan\u0131 i\u00e7in en onursuz davran\u0131\u015f olan korkakl\u0131k olgusu ile birlikte \u015fark\u0131lara konu olmak kadar utan\u00e7 verici bir \u015fey daha olamazd\u0131. Adigeler, mertlik ve kahramanl\u0131\u011f\u0131n gerekli oldu\u011fu yerde korkakl\u0131k g\u00f6stererek \u015fark\u0131lara konu olmak ve korkakl\u0131kla birlikte an\u0131lmak kadar onursuz bir durumun olamayaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler.<\/p>\n<p>Onurlu bir Adige, kahramanl\u0131\u011f\u0131n gerekti\u011fi zamanlarda korkmadan karal\u0131 bir \u015fekilde, olaya s\u0131rt\u0131n\u0131 d\u00f6nmeden, gerekti\u011finde olaylar\u0131n i\u00e7inde olmaya her an i\u00e7in haz\u0131r olmal\u0131d\u0131r. Adige tarihinde bu t\u00fcr davran\u0131\u015flara verilecek \u00f6rnekler \u00e7oktur:<\/p>\n<p>1843 y\u0131l\u0131nda Kafkas Sava\u015flar\u0131 s\u0131ras\u0131nda P\u015f\u0131ze ve Labe \u0131rmaklar\u0131n\u0131n birbirine kar\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 yerde bulunan Hat\u011fujukuaye K\u00f6y\u00fc yak\u0131nlar\u0131nda Adige S\u00fcvari Birlikleri ile d\u00fc\u015fman s\u00fcvarileri kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelirler.<\/p>\n<p>Bu sava\u015f Ferze deresine yak\u0131n bir yerde oldu\u011fu i\u00e7in sava\u015f\u0131n ad\u0131 da Ferzepe Zavo (Ferze \u00d6n\u00fc Sava\u015f\u0131) diye an\u0131l\u0131r. Sava\u015f sona erdi\u011finde a\u011f\u0131tlar yak\u0131l\u0131r. Bu a\u011f\u0131tlardan biride Ferzepe Wored&#8217;dir. Bu \u015fark\u0131 sava\u015fta kahramanl\u0131k g\u00f6sterenlerin an\u0131s\u0131na bestelenmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Bu sava\u015f s\u0131ras\u0131nda \u00c7e\u00e7anekho \u00c7&#8217;emguye, Hat\u011fujukuaye k\u00f6y\u00fcnde de\u011fildi. O s\u0131ralar \u0130stanbul&#8217;da bulunmaktayd\u0131. Amac\u0131 \u0130stanbul&#8217;da mal m\u00fclk edinip oraya yerle\u015fmekti. D\u00f6nd\u00fckten sonra sava\u015fa bulunamay\u0131\u015f\u0131n\u0131n kendi elinde olmayan bir tak\u0131m nedenlerden kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131, bu y\u00fczden sava\u015f\u0131n ans\u0131na bestelenen \u015fark\u0131da kendi ismine yer verilmemesini \u00fcz\u00fcnt\u00fc ile kar\u015f\u0131lad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bir toplant\u0131da dile getirdi\u011finde: &#8220;Sen \u0130stanbul&#8217;da g\u00fcn\u00fcn\u00fc g\u00fcn ederken ad\u0131n\u0131n \u015fark\u0131da an\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc&#8221; cevab\u0131n\u0131 al\u0131r. Bu s\u00f6z \u00c7e\u00e7anekho \u00c7&#8217;emguye&#8217;nin olduk\u00e7a zoruna gider. K\u0131sa s\u00fcre i\u00e7inde 30 atl\u0131 toplar ve P\u015f\u0131ze \u0131rma\u011f\u0131n\u0131n di\u011fer taraf\u0131ndaki d\u00fc\u015fmanla sava\u015farak onu ortadan kald\u0131r\u0131r. \u00c7e\u00e7anikho&#8217;nun g\u00f6sterdi\u011fi bu kahramanl\u0131k daha \u00f6nce bestelenmi\u015f olan \u015fark\u0131ya \u015fu \u015fekil ge\u00e7er:<\/p>\n<p>K\u0131r at\u0131n ne g\u00fczel dans ediyor<br \/>\nFerzepe Sava\u015f\u0131n\u0131 arzuluyor<br \/>\nHabe \u00f6n\u00fcnde kan\u0131 su gibi ak\u0131t\u0131yor.<\/p>\n<p>Adigelerin d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015fleri berrak bir d\u00fc\u015f\u00fcnce ile birlikte \u015fark\u0131lar\u0131nda gerekli olan yeri al\u0131r. \u00d6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc koruman\u0131n akla ve cesarete ihtiya\u00e7 duydu\u011funu, bunun esin kayna\u011f\u0131n\u0131n da ger\u00e7ek h\u00fcmanizm oldu\u011funu Adige \u015fark\u0131lar\u0131n\u0131 dinledi\u011finizde iliklerinize kadar duyumsars\u0131n\u0131z.<\/p>\n<p>Zaman zaman \u00fclkemizi ziyaret eden m\u00fczik bilgisine sahip gezginlerin dikkatlerini ilk \u00f6nce \u00e7eken m\u00fczik k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcz olmu\u015ftur. B\u00f6ylelikle bestelerinde Adige m\u00fczi\u011fine yer vermi\u015f m\u00fczisyenler de vard\u0131r. D\u00fcnyaca \u00fcnl\u00fc Rus m\u00fczisyen ve bestecilerden M. Glinke, M. Balakirev, A. Alyabev gibiler ve daha bir\u00e7oklar\u0131 Adige \u015fark\u0131 ve bestelerini biliyor ve eserlerinde kullan\u0131yorlard\u0131. \u00d6rne\u011fin; M. Glinke 1823 y\u0131l\u0131nda Kafkasya&#8217;ya gelmi\u015f, Adige m\u00fczi\u011fi ile tan\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Onun yapt\u0131\u011f\u0131 &#8220;\u00c7erkeslerin Mar\u015f\u0131&#8221; adl\u0131 beste Adige m\u00fczi\u011fini, melodisini ve bestelerini \u00e7ok be\u011fendi\u011fini ispatlar nitelliktedir. Bu kompozit\u00f6r opera niteli\u011finde yazd\u0131\u011f\u0131 en uzun \u015fiiri olan &#8220;Ruslan ile Lyudmile&#8221; de Adige m\u00fczi\u011fi ve melodisinden faydalanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Kompozit\u00f6r A. Alyabev&#8217;in 1832 ile 1839 y\u0131llar\u0131nda Kafkasya&#8217;da bir s\u00fcre kald\u0131ktan sonra yazd\u0131\u011f\u0131 bestelerinden ikisi &#8220;Kabardey Yi Wored&#8221; (Kabardey \u015eark\u0131s\u0131), &#8220;Adige Wored&#8221; (\u00c7erkes \u015eark\u0131s\u0131) ad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131r. M. Balakirev 1862-1863 ve 1869 y\u0131llar\u0131nda Kafkasya&#8217;y\u0131 ziyaret etmi\u015f, Adigelerle birlikte ya\u015fam\u0131\u015f, \u015fark\u0131lar\u0131n\u0131 dinlemi\u015f ve derlemeler yapm\u0131\u015ft\u0131. Bu derlemelerden faydalanarak piyano i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir beste yapm\u0131\u015ft\u0131. Avrupa&#8217;da da bilinen bu bestenin ad\u0131n\u0131 kompozit\u00f6r Balakirev, \u0130slamey olarak belirlemi\u015fti. Adige \u00fclkesine gelip \u015fark\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131 dinleyen, k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcz\u00fc g\u00f6ren gezginlerin anlatt\u0131klar\u0131na g\u00f6re, alt\u0131n i\u015flemeli silahlar\u0131, el sanatlar\u0131 ve di\u011fer sanat eserlerini ortaya \u00e7\u0131karan sanat\u00e7\u0131lar\u0131n, bestecilerinin ve saz ustac\u0131lar\u0131n\u0131n derin anlam ve bunun zengin miras\u0131 di\u011fer bir \u00e7ok halklara ilham kayna\u011f\u0131 olmu\u015ftur.<\/p>\n<p>Adige k\u00fclt\u00fcr\u00fcnden s\u00f6z ederken m\u00fczik k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcz\u00fcn temelini \u015fark\u0131lar\u0131n olu\u015fturdu\u011funu vurgulamakta yarar vard\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u015fark\u0131lar Adigeler i\u00e7in sadece bir e\u011flence ve zaman \u00f6ld\u00fcrme arac\u0131 de\u011fil, derin anlam\u0131 olan sanatsal bir u\u011fra\u015f idi. Bebek be\u015fikte iken annesinin ninnisini ile (bu m\u00fczi\u011fe Adigeler &#8220;Be\u015fik \u015eark\u0131s\u0131&#8221; anlam\u0131na gelen &#8220;Gu\u015fewored&#8221; derler), y\u00fcr\u00fcmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda ise, babas\u0131n\u0131n misafirhanesinde (Ha\u00e7e\u015f) s\u00f6ylenen kahramanl\u0131k \u015fark\u0131lar\u0131yla ve e\u011fitim ama\u00e7l\u0131 di\u011fer \u015fark\u0131 t\u00fcrleriyle hayata haz\u0131rlan\u0131rd\u0131. S\u00f6zler derin felsefi, d\u00fc\u015f\u00fcnsel de\u011ferler ta\u015f\u0131r, yurtseverlik, kahramanl\u0131k, sayg\u0131 ve insan sevgisi yeni yeti\u015fen gen\u00e7lere Adige woredleri ile a\u015f\u0131lan\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>Peki kimdi bu kadar g\u00fczel s\u00f6zler s\u00f6yleyip onlara bu kadar g\u00fczel besteler yapan insanlar? Bu sorunun cevab\u0131n\u0131 vermek o kadar kolay de\u011fil elbette.<\/p>\n<p>Basit bir cevap vermek gerekirse onlar iyi birer Kam\u0131lep\u015fe, S\u0131\u00e7&#8217;ep\u015f\u0131newo ve Woredio idiler. Ancak belge eksikli\u011f nedeniyle bu t\u00fcr ustalardan ismini sayabilece\u011fimiz ki\u015fi bir ka\u00e7 ki\u015fiyi ge\u00e7mez. Herkes bilirki, Adigeler \u00f6zg\u00fcrl\u00fck sava\u015flar\u0131 y\u00fcz\u00fcnden tarih boyunca e\u011fitim \u00f6\u011fretime pek zaman bulamam\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n<p>Bu nedenle tarihimizde meydana gelmi\u015f, pek \u00e7ok sosyo-k\u00fclt\u00fcrel olay belgelere ge\u00e7memi\u015ftir. Halk\u0131m\u0131z\u0131n ge\u00e7ti\u011fi y\u00fczy\u0131llarda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 sava\u015flar y\u00fcz\u00fcnden ba\u015f\u0131na gelen olamad\u0131k i\u015fler Adige k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn geli\u015fimini olumsuz y\u00f6nde etkilemi\u015ftir.<\/p>\n<p>Stavropol&#8217;da bulunan lisede \u00f6\u011fretmenlik yapan Kusikov 1860 y\u0131l\u0131nda Adige k\u00fclt\u00fcr\u00fc ile ilgili yazd\u0131\u011f\u0131 makalelerde \u015f\u00f6yle der: &#8220;Da\u011fl\u0131lar \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerini kaybettiklerinde korkar\u0131m ki yava\u015f yava\u015f ulusal kimliklerini de kaybedeceklerdir.Bu uzun zaman alabilir. Ancak kimlik kayb\u0131n\u0131n fark\u0131na vard\u0131klar\u0131nda ge\u00e7mi\u015f y\u00fczy\u0131llardaki k\u00fclt\u00fcrel ya\u015fant\u0131y\u0131 canland\u0131racak bir \u00e7ok eserin ortadan yok oldu\u011funu anlayacaklar. Buda ulusun tarihinde bo\u015fluklar\u0131n dolmas\u0131na neden olacakt\u0131r. &#8221;<\/p>\n<p>Han Ceri&#8217;nin ilgi alanlar\u0131ndan biride Adige M\u00fczik folkloru idi. Bu ilgisini 19. yy\u2019\u0131n 30&#8217;lu y\u0131llar\u0131nda \u015fu \u015fekilde dile getirdi: &#8220;Y\u00fcre\u011fimi burkan bir \u015fey vard\u0131r ki oda; Adige halk\u0131n\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 sava\u015f v felaketle y\u00fcz\u00fcnden birer birer yok olmas\u0131d\u0131r; bu y\u00fczden o g\u00fczelim \u015fark\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131n yava\u015f yava\u015f unutulmaya y\u00fcz tutmas\u0131d\u0131r.&#8221; Han Ceri&#8217;ninde dedi\u011fi gibi, sava\u015f ve felaketlerin k\u00fclt\u00fcrel alanda meydana getirdi\u011fi y\u0131k\u0131m\u0131 tamir etmek olanaks\u0131zd\u0131r. Adige k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn canland\u0131r\u0131lmas\u0131 do\u011frultusunda y\u0131llarca hi\u00e7 bir \u00e7al\u0131\u015fma yap\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. K\u00fclt\u00fcrel \u00e7al\u0131\u015fmalar ancak 1922 y\u0131llar\u0131nda Adige \u00fclkesinin \u00f6zerklik stat\u00fcs\u00fcne kavu\u015fmadan sonra yap\u0131lmaya ba\u015fland\u0131. O zamanlar Adige k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn benzersiz miras\u0131n\u0131 toplamak ve belgelemek bir g\u00f6rev olarak ele al\u0131nd\u0131.<\/p>\n<p>1925 y\u0131l\u0131nda olu\u015fturulan Etnografik M\u00fczik Ara\u015ft\u0131rma Grubu bu ama\u00e7la g\u00f6reve ba\u015flad\u0131. Bu, Adige k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn m\u00fczik alan\u0131ndaki miras\u0131n\u0131 derlemek i\u00e7in at\u0131lan ilk ad\u0131md\u0131. Sonralar\u0131 bu t\u00fcr ara\u015ft\u0131rma gruplar\u0131 \u00e7o\u011falarak \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 yo\u011funla\u015ft\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>K\u00f6ylerde m\u00fczik derlemeleri yapan bu gruplar\u0131n elemanlar\u0131 m\u00fczik e\u011fitimi alm\u0131\u015f ki\u015filerdir. Bu e\u011fitimli m\u00fczisyenlerden biride Mihail Gnesin idi. Bu \u00fcnl\u00fc profes\u00f6r ara\u015ft\u0131rma grubunda \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 tamamlad\u0131ktan sonra, &#8220;Adige Woredxer&#8221; (\u00c7erkes \u015eark\u0131lar\u0131) adl\u0131 bir makale yazd\u0131. A\u015fa\u011f\u0131daki c\u00fcmleler bu makalelerden al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r: &#8220;\u00c7erkeslerin m\u00fczik k\u00fclt\u00fcr\u00fc ilgin\u00e7 bir yap\u0131 arz eder. O ulusun sahip oldu\u011fu b\u00fcy\u00fck bir m\u00fczik k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kan\u0131tlar.&#8221; Gnesin, Adigeler&#8217;in m\u00fczik sanat\u0131na profesyonelce yakla\u015fmalar\u0131n\u0131n Adige k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc daha da geli\u015ftirece\u011fine inan\u0131yordu.. Nitekim b\u00f6yle oldu ve her ge\u00e7en g\u00fcn m\u00fczik k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fczde ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 d\u00fczey bunun kan\u0131t\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Herkes bilir ki bug\u00fcn b\u00fcy\u00fck bir k\u00fclt\u00fcre sahip olman\u0131n kural\u0131 o \u00fclkede sanat\u00e7\u0131lar\u0131n iyi bir sanat e\u011fitiminden ge\u00e7mesine ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bunun fark\u0131nda olan Adige \u00d6zerk Y\u00f6netimi 1953 y\u0131l\u0131nda bir grup genci m\u00fczik e\u011fitimi alma gayesiyle Petersburg&#8217;daki konservatuara g\u00f6ndermi\u015ftir. Bu gen\u00e7 grup 1959 y\u0131l\u0131nda konservatuar\u0131 bitirdikten sonra y\u00fcksek tahsilli bir ses sanat\u00e7\u0131s\u0131 olarak \u00fclkemize d\u00f6nm\u00fc\u015flerdir. Adige halk\u0131n\u0131n onlara olan g\u00fcvenini bo\u015fa \u00e7\u0131karmadan k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcz\u00fcn zenginle\u015fmesine katk\u0131da bulunmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n<p>Rusya&#8217;daki ba\u015far\u0131l\u0131 \u015fark\u0131c\u0131lar listesinde ad\u0131 ge\u00e7en Samegu Gona\u011fu, \u015eeo Roze&#8217;yi Pene\u015fu Raye&#8217;yi ve ismini sayamad\u0131\u011f\u0131m\u0131z di\u011fer \u00fcnl\u00fc sanat\u00e7\u0131lar\u0131 Adigeler&#8217;den hemen hemen bilmeyen yoktur. Bu sanat\u00e7\u0131lar\u0131n her biri Adige k\u00fclt\u00fcr\u00fc a\u00e7\u0131s\u0131ndan birer ekol olarak tarihe ge\u00e7mi\u015flerdir. Bu sanat\u00e7\u0131lar\u0131n kimi sahneyi se\u00e7mi\u015f, kimide kendini gen\u00e7lerin m\u00fczik e\u011fitimine adam\u0131\u015ft\u0131r.<br \/>\nPene\u015fu Raye ve Ahcego \u015eeban 1960 y\u0131l\u0131nda a\u00e7\u0131lan Adige M\u00fczik Okulu&#8217; nda g\u00f6rev alm\u0131\u015flard\u0131r. Bu iki sanat\u00e7\u0131 bir \u00e7ok gence \u00f6rnek olarak onlar\u0131n m\u00fczik sanat\u0131na ba\u011flanmalar\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015flard\u0131r. Onlardan etkilenerek m\u00fczik hayat\u0131na at\u0131lan bir \u00e7ok sanat\u00e7\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fczde bir \u00e7ok ba\u015far\u0131lar elde ederek Adige M\u00fczi\u011finin geli\u015fmesine katk\u0131da bulunmaktad\u0131r. Bu gen\u00e7 sanat\u00e7\u0131lardan en \u00fcnl\u00fcs\u00fc Lhetseriko Kime, Maykop Sanat Okulu&#8217;nda \u00f6\u011fretim g\u00f6revlisi olarak \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>Ayn\u0131 okulun eski m\u00fcd\u00fcr\u00fc olan piyano hocas\u0131 Henehu Adam \u015fimdi Adige Cumhuriyeti K\u00fclt\u00fcr Bakanl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6revini y\u00fcr\u00fctmektedir. Besteci ve ses sanat\u00e7\u0131s\u0131 olan Anzereko karde\u015flerden \u00c7eslav ve Viya\u00e7eslav gen\u00e7lere m\u00fczik e\u011fitimi vermektedirler. Ayn\u0131 \u015fekilde \u00c7&#8217;i\u00e7 His de m\u00fczik hocal\u0131\u011f\u0131 yapmaktad\u0131r. Besteci Nehaye Aslan \u0130slamey Dans ve M\u00fczik Grubunun ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 y\u00fcr\u00fctmektedir.<\/p>\n<p>Ses sanat\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 dal\u0131ndaki yar\u0131\u015fmalarda d\u00fcnya birincili\u011fi kazanan gen\u00e7 sanat\u00e7\u0131 \u015eagu\u00e7 Marine, Saint Petersburg&#8217;daki opera tiyatrosunda g\u00f6rev yapmaktad\u0131r. Hala orta ve y\u00fcksek d\u00fczey m\u00fczik tahsilli yapan bir \u00e7ok Adige genci de\u011fi\u015fik okullarda e\u011fitimini s\u00fcrd\u00fcrmektedir. Bu gen\u00e7ler Adigey&#8217;in yeni ku\u015fak m\u00fczisyenli\u011fini temsil etmektedirler. \u00d6n\u00fcm\u00fczdeki y\u0131llarda onlar\u0131n \u00f6nde gelen g\u00f6revlerinden biride Adige m\u00fczik k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn tarihini ara\u015ft\u0131rmak olacakt\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc m\u00fczik ve folklorumuz bir \u00e7ok k\u0131s\u0131mdan olu\u015fan ara\u015ft\u0131rmaya muhta\u00e7 bir \u00f6zellik ta\u015f\u0131r.<\/p>\n<p>Bu k\u0131s\u0131mlar\u0131 \u015f\u00f6yle s\u0131ralayabiliriz:<\/p>\n<p>1) Nart Woredleri<br \/>\n2) Konulu Woredler<br \/>\n3) Kahramanl\u0131k Woredleri<br \/>\n4) \u0130\u015f Woredleri<br \/>\n5) \u015eaka-Alay Woredleri<br \/>\n6) Yaral\u0131 ve hastalar\u0131 tedavide kullan\u0131lan Woredler<br \/>\n7) A\u011f\u0131tlar-\u011e\u0131bze Woredleri<br \/>\n8) Dans ve di\u011fer Woredler&#8230;<\/p>\n<p>Adige k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc zenginle\u015ftiren farkl\u0131 konulardaki woredlerin farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131 sadece melodi ve s\u00f6zlerden kaynaklanamaz. Ayn\u0131 zamanda m\u00fczik aletlerinin farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan da k\u0131s\u0131mlara ayr\u0131l\u0131r:<\/p>\n<p>Bjem\u0131y, Kam\u0131l, S\u0131r\u0131n, S\u0131\u00e7&#8217;ep\u015f\u0131n, P\u015f\u0131nakheb, P\u015f\u0131net&#8217;arku, Epep\u015f\u0131, Phe\u00e7&#8217;i\u00e7&#8217;, \u015eot&#8217;\u0131r\u0131p&#8217;, Adige P\u015f\u0131n, Nak\u0131re.<\/p>\n<p>\u0130smini sayd\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu m\u00fczik aletleri g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar gelmi\u015ftir. Ancak art\u0131k kullan\u0131lmayan bir \u00e7ok m\u00fczik aletide bulunmaktad\u0131r. B\u00fct\u00fcn bu m\u00fczik aletlerinin ayr\u0131 ayr\u0131 hikayeleri vard\u0131r. Bunlar\u0131n bir ka\u00e7\u0131ndan k\u0131saca bahsetmek gerekirse:<\/p>\n<p>Adigelerin \u00e7ok de\u011fer verdi\u011fi ve herkesin \u00e7ok severek dinledi\u011fi m\u00fczik aletleri Kam\u0131lep\u015f, S\u0131\u00e7&#8217;ep\u015f\u0131n ve Phe\u00e7&#8217;i\u00e7&#8217;tir. Adige m\u00fczik k\u00fclt\u00fcr\u00fcnde Kam\u0131lep\u015f&#8217;in her zaman i\u00e7in belirgin b,r yerinin oldu\u011fu herkes\u00e7e bilinir. Bu \u00e7alg\u0131 eskiden d\u00fc\u011f\u00fcnlerin en g\u00f6zde \u00e7alg\u0131s\u0131 idi. Bunu kan\u0131tlayan bir \u00e7ok \u00f6rnek bulunur. Tev\u00e7oj Tz\u0131\u011fo, en \u00fcnl\u00fc \u015fiirlerinden olan &#8220;Mefeko Vur\u0131biy&#8221; adl\u0131 \u015fiirinde Kam\u0131lep\u015f&#8217;den \u015f\u00f6yle s\u00f6z eder:<\/p>\n<p>Kam\u0131lep\u015f&#8217;ler yar\u0131\u015f\u0131r<br \/>\nY\u0131rt\u0131l\u0131rcas\u0131na \u00e7al\u0131n\u0131r<br \/>\nCeguak&#8217;olar canlan\u0131r<br \/>\nVokalistler ba\u011f\u0131r\u0131r<br \/>\nHat\u0131yak&#8217;o k\u0131zlar\u0131 oyuna \u00e7\u0131kar<br \/>\nsan\u0131rs\u0131n ki d\u00fc\u011f\u00fcn yeni ba\u015fl\u0131yor.<\/p>\n<p>Tev\u00e7oj Tz\u0131\u011fo bu \u015fiirinde Kam\u0131lep\u015f&#8217;in \u00f6nemini ve bu \u00e7alg\u0131y\u0131 \u00e7alan sanat\u00e7\u0131n\u0131n de\u011ferini vurgulam\u0131\u015f olur. Kam\u0131l b\u00f6ylelikle Adige m\u00fczik aletlerinin ba\u015f\u0131n\u0131 \u00e7eker. Bilim adamlar\u0131n\u0131n s\u00f6ylediklerine g\u00f6re, Kam\u0131l enstr\u00fcmantal de\u011fer olarak Adigeler&#8217;e toplay\u0131c\u0131l\u0131k d\u00f6neminden sonra gelen \u00e7obanl\u0131k d\u00f6neminin ileri zamanlar\u0131nda girmi\u015ftir. Onlar, Kam\u0131l&#8217;\u0131 icat edip Adigelere kazand\u0131ran\u0131n \u00e7obanlar oldu\u011funu iddia ederler. O, ad\u0131n\u0131 bir batakl\u0131k bitkisi olan Kam\u0131l&#8217;den (Saz) al\u0131yor olsa da; sonraki y\u00fczy\u0131llarda bu \u00e7alg\u0131n\u0131n daha da m\u00fckemmelle\u015ftirilmesi ve uzun s\u00fcreli kullan\u0131m\u0131n\u0131n m\u00fcmk\u00fcn k\u0131l\u0131nmas\u0131 i\u00e7in odundan ve metalden yap\u0131lmas\u0131, g\u00fcm\u00fc\u015f gibi de\u011ferli madenlerle de s\u00fcslenmeye ba\u015flanmas\u0131 g\u00fcndeme gelmi\u015ftir. Adigelerin bunca sevdikleri Kam\u0131l, ne yaz\u0131k ki, uzun zamand\u0131r kullan\u0131lmamaktad\u0131r. Bunun nedeni Adigelerin 19. yy.\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131ndan itibaren p\u015f\u0131neyi kullanmaya ba\u015flamalar\u0131d\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde d\u00fc\u011f\u00fcnlerin yegane \u00e7alg\u0131s\u0131 Adige p\u015f\u0131nesi ise de, Kam\u0131l, Adige d\u00fc\u011f\u00fcnlerinin y\u00fczy\u0131llar boyunca y\u00fck\u00fcn\u00fc ta\u015f\u0131m\u0131\u015f ulusal bir \u00e7alg\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>De\u011fi\u015fik Adige enstr\u00fcmanlar\u0131ndan olu\u015fan orkestray\u0131 kurma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m\u0131zda Kam\u0131l, P\u015f\u0131nekeb ve Apep\u015f\u0131n&#8217;\u0131 orkestraya katmay\u0131 ve bu enstr\u00fcmanlar\u0131 m\u00fczik k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcze yeniden kazand\u0131rmay\u0131 ilk g\u00f6revimiz sayd\u0131k. Bu g\u00f6revimizi ba\u015far\u0131yla ger\u00e7ekle\u015ftirece\u011fimizi kan\u0131tlayacak bir \u00e7ok grup ortaya \u00e7\u0131karm\u0131\u015f bulunuyoruz. S\u00f6z gelimi, Kozet ve Tehutem\u0131kuaye k\u00f6ylerinin folklar gruplar\u0131ndan bug\u00fcn Kam\u0131l, dans m\u00fczi\u011finin icras\u0131nda ba\u015far\u0131yla kullan\u0131lmaktad\u0131r. Ba\u015far\u0131l\u0131 Kam\u0131l ustas\u0131 \u015eevop\u00e7&#8217;eko Adam Tehum\u0131kuaye K\u00fclt\u00fcr Evi&#8217;nde bu \u00e7alg\u0131dan m\u00fczi\u011fimizde en iyi \u015fekilde faydalanman\u0131n yollar\u0131n\u0131 aram\u0131\u015f ve bulmu\u015ftur. \u00c7&#8217;ir\u011f Yuri de Kam\u0131l&#8217;\u0131 en iyi kullanan m\u00fczisyenlerden biridir.<\/p>\n<p>Kozet k\u00f6y\u00fc ve K\u00fclt\u00fcr Evi folklar grubu ba\u015fkan\u0131 P\u00e7\u0131hal\u0131ko Madine, Kam\u0131l&#8217;\u0131 \u00e7alman\u0131n en kolay yollar\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmi\u015f ve en \u00fcnl\u00fc Kam\u0131l ustalar\u0131 aras\u0131na girmi\u015ftir. B\u00fct\u00fcn bu olaylar Adigelerin Kam\u0131l&#8217;\u0131 unutmayacaklar\u0131 konusunda umutland\u0131rmaktad\u0131r. \u015eevep\u00e7&#8217;eko Adam, \u00c7&#8217;ir\u011f Yuri ve P\u00e7\u0131hal\u0131ko Madine ileride yeti\u015fecek Kam\u0131l ustalar\u0131na \u00f6rnek olacak en iyi sanat\u00e7\u0131lard\u0131r.<\/p>\n<p>Daha \u00f6ncede dile getirdi\u011fimiz gibi, \u015e\u0131\u00e7&#8217;ep\u015f\u0131ne de Adigelerin \u00e7ok de\u011fer verdi\u011fi bir m\u00fczik aletidir. Bu enstr\u00fcman\u0131nda m\u00fczik k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fczde \u00f6nemli bir yeri vard\u0131r. Halk\u0131n bu enstr\u00fcmana \u00e7ok b\u00fcy\u00fck de\u011fer verdi\u011fini \u00e7ok kaliteli \u015e\u0131&#8217;\u00e7ep\u015f\u0131nelerin \u00fcretilmesinden ve \u00e7ok de\u011ferli \u015e\u0131&#8217;\u00e7ep\u015f\u0131ne ustalar\u0131n\u0131n her zaman yeti\u015fmi\u015f olmas\u0131ndan anl\u0131yoruz. Phe\u00e7&#8217;\u0131\u00e7&#8217; Adige m\u00fczik aletlerinin en eskisidir. Adigeler her zaman i\u00e7in Phe\u00e7&#8217;\u0131\u00e7&#8217;e de\u011fer vermi\u015flerdir. O, d\u00fc\u011f\u00fcnlerin ne\u015fesine ne\u015fe katar, m\u00fczikten duyulan hazz\u0131 doru\u011fa \u00e7\u0131karan bir enstr\u00fcmand\u0131r. Ancak Phe\u00e7&#8217;\u0131\u00e7&#8217;\u0131n \u00f6nemini yaln\u0131z bu s\u00f6zlerle anlatmak yetersiz kal\u0131r. P\u015f\u0131navo&#8217;nun (P\u015f\u0131ne Sanat\u00e7\u0131s\u0131) \u00e7ald\u0131\u011f\u0131 m\u00fczi\u011fin inceliklerine vurgu yaparken m\u00fczi\u011fin derli toplu, net hale gelmesini sa\u011flar. P\u015f\u0131ne ile \u00e7al\u0131nan m\u00fczik, \u00f6zellikle dans m\u00fczi\u011fi Phe\u00e7&#8217;\u0131\u00e7&#8217; olmad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece insana pek haz vermez. Y\u00fczy\u0131llard\u0131r halk\u0131n besteledi\u011fi dans m\u00fcziklerinde Phe\u00e7&#8217;\u0131\u00e7&#8217;in de sesini duymak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Nas\u0131l ki ezginin i\u00e7inden bir ka\u00e7 notay\u0131 ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda bestenin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc bozmu\u015f oluyorsak Phe\u00e7&#8217;i\u00e7&#8217;siz Yislaiy, Zefak&#8217;o, Z\u0131\u011felhat ve Vuic&#8217;\u0131n b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve esteti\u011fini bozmu\u015f oluruz.<\/p>\n<p>Khe\u015fo woredi (dans m\u00fczi\u011fi) P\u015f\u0131ne ve Phe\u00e7&#8217;i\u00e7&#8217; ile birlikte dinlerken kulak zevkimizi ok\u015fayan ve ruhumuzu dinlendiren m\u00fczik gen\u00e7lerin kan\u0131n\u0131 kaynat\u0131rken, ya\u015fl\u0131 birini de gen\u00e7le\u015ftirmektedir. \u0130\u015fte Phe\u00e7&#8217;i\u00e7&#8217;in g\u00fcc\u00fc ve yetene\u011fi burada ortaya \u00e7\u0131kar. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, m\u00fczik k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcz\u00fcn \u00f6z\u00fcnde \u015fark\u0131 notalar\u0131 ile birlikte m\u00fczik aletlerinin g\u00fczel bir uyumu vard\u0131r.<\/p>\n<p>Adige m\u00fczi\u011finde, folklorumuz i\u00e7inde bulunan bir \u00e7ok \u00f6\u011feyi kullanarak, m\u00fczi\u011fin de\u011fi\u015fik dallar\u0131nda eserler veren sanat\u00e7\u0131larda yeti\u015fmi\u015ftir. Me\u015fba\u015fe \u0130shak&#8217;\u0131n &#8220;Bz\u0131ykho Zawo&#8221; (B&#8217;z\u0131yko Sava\u015f\u0131) adl\u0131 roman\u0131ndan faydalan\u0131larak operaya (piyano i\u00e7in) Nehoye Ruslan taraf\u0131ndan bir \u00e7ok besteler yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Natho Canhot&#8217;\u0131n woredleride insanlar taraf\u0131ndan \u00e7ok be\u011fenilir. Anzeriko karde\u015flerden \u00c7eslav ve Viya\u00e7eslav&#8217;\u0131n bestelerine herkes hayran kal\u0131yor. \u00c7&#8217;i\u00e7&#8217; His ve B\u0131s\u0131\u00e7 Murat&#8217;\u0131n Woredleri ve besteleri de ayn\u0131 \u015fekilde be\u011feniyle dinleniyor. Ancak Adige m\u00fczik k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcz\u00fcn zirvesinde bulunan ve en \u00e7ok ismini anaca\u011f\u0131m\u0131z sanat\u00e7\u0131 hi\u00e7 ku\u015fkusuz Thab\u0131s\u0131m Vumar&#8217;d\u0131r. D\u00fcnyada Adige&#8217;yim deyip de bu b\u00fcy\u00fck bestecimizin ismini duymam\u0131\u015f ve onun g\u00fczel bestelerini dinlememi\u015f hemen hemen kimse yoktur. Bug\u00fcn dile\u011fimiz klasik eserlerden Adige Woredijler m\u00fczik k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcz\u00fcn ge\u00e7mi\u015fteki aynas\u0131d\u0131r. Y\u00fczy\u0131llar \u00f6nce ya\u015fayan atalar\u0131m\u0131z\u0131n sesidir. T\u0131pk\u0131 bunlar gibi Thab\u0131s\u0131m Vumar&#8217;\u0131n woredleri de g\u00fcn\u00fcm\u00fcz Adigelerinin sesi olarak gelecek y\u00fczy\u0131llara seslenecek, insanlar bu m\u00fcziklerle atalar\u0131n\u0131 tan\u0131yacaklard\u0131r.<\/p>\n<p>Daha \u00f6nce s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fim besteci, m\u00fczik e\u011fitimcisi ve ses sanat\u00e7\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131n yeti\u015ftirece\u011fi gen\u00e7ler, yar\u0131n\u0131n m\u00fczik k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc omuzlay\u0131p geli\u015ftirecek, gelecek y\u00fczy\u0131llara ta\u015f\u0131yacakt\u0131r. Adige E\u011fitim Enstit\u00fcs\u00fc M\u00fczik Fak\u00fcltesi, Maykop Sanat Okulu, \u00e7ocuklara y\u00f6nelik m\u00fczik okulu olan &#8220;20-Y Adige Cumhuriyeti Okulu&#8217;nda&#8221; \u00e7al\u0131\u015fanlar Adige m\u00fczi\u011finin gelece\u011fini ayd\u0131nlatman\u0131n, sa\u011flamla\u015ft\u0131rman\u0131n m\u00fccadelesini vermektedir.<\/p>\n<p>Bug\u00fcn yap\u0131lan b\u00fct\u00fcn \u00e7al\u0131\u015fmalar Adige m\u00fczik k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn hayat\u0131m\u0131zdaki \u00f6nemini daha da artt\u0131r\u0131p geli\u015ftirerek, m\u00fczi\u011fimizin d\u00fcnya k\u00fclt\u00fcr\u00fcnde yer edinip, bir elmas gibi parlamas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak \u00e7al\u0131\u015fmalard\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>TL&lsquo;IHKUI&Ccedil; Anzavur &Ccedil;eviren: Adnan Cank&#305;l&#305;&ccedil; Adige &uuml;lkesinin g&uuml;zelli&#287;inin sadece y&uuml;ksek da&#287;lar, bereketli geni&#351; ovalar, g&uuml;r ormanlar ve akarsulardan kaynaklanmad&#305;&#287;&#305;n&#305;, bu &uuml;lkeyi g&uuml;zelle&#351;tirilen, zenginle&#351;tirilen &ouml;nemli bir unsurun burada ya&#351;ayan insanlar oldu&#287;unu, ge&ccedil;ti&#287;imiz y&uuml;zy&#305;llarda &uuml;lkemizi ziyaret eden gezginlerin yazd&#305;klar&#305;ndan anlamam&#305;z m&uuml;mk&uuml;n&uuml;d&uuml;r. Bu mekan ve burada ya&#351;ayan insanlar&#305;n g&uuml;zelli&#287;i ile uyumlu b&uuml;y&uuml;k bir &Ccedil;erkes k&uuml;lt&uuml;r&uuml;n&uuml;n bu topraklarda ya&#351;ad&#305;&#287;&#305;n&#305;, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[54],"tags":[],"class_list":["post-5937","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-muzik","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5937","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5937"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5937\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":17047,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5937\/revisions\/17047"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5937"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5937"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5937"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}