![\"\"](\"http:\/\/circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/ADiGE-XABZE-b.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
VUNOROKO Mir<\/strong> AD\u0130GE XABZE VE \u0130NAN\u00c7<\/b><\/span><\/p>\n Ulusal gelenek,ulusun ya\u015fam\u0131n\u0131 belirli kurallara ba\u011fl\u0131 olarak d\u00fczenleyen, ki\u015filerin davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 birlikte ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 toplumun davran\u0131\u015flar\u0131yla uyumla\u015ft\u0131ran, ki\u015finin yarar\u0131n\u0131 toplumun yarar\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne \u00e7\u0131karmadan dengeli bir bi\u00e7imde ya\u015fam\u0131n devam etmesini sa\u011flayan kurallar b\u00fct\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Gelene\u011fi insan ak\u0131l ve d\u00fc\u015f\u00fcncesi, kendisi uymak \u00fczere yaratm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Adigeler iki denizin aras\u0131nda do\u011fmu\u015f da\u011fl\u0131 bir halkt\u0131r. Kafkas da\u011flar\u0131 be\u015fi\u011fi, Karadeniz be\u015fik sallay\u0131c\u0131s\u0131, denizin h\u0131\u015f\u0131lt\u0131lar\u0131 ile dalgalar\u0131n \u00fcrk\u00fct\u00fcc\u00fc sesleri de be\u015fik \u015fark\u0131s\u0131 olarak b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015flerdir.<\/p>\n Tarihi boyunca deniz, Adige’nin d\u00fcnyaya a\u00e7\u0131lan penceresi, da\u011flar ise koruyucusu ve s\u0131\u011f\u0131na\u011f\u0131 olmu\u015ftur. Denizler a\u015farak Adige k\u0131y\u0131lar\u0131na ula\u015fan bir \u00e7ok halk burada demir atm\u0131\u015ft\u0131r. Onlar beraberlerinde insan akl\u0131n\u0131n ula\u015fabildi\u011fi bir \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fcnceyi de getirmi\u015flerdir.<\/p>\n Yer yuvarla\u011f\u0131nda yayg\u0131n \u00fc\u00e7 b\u00fcy\u00fck dinin ikisini Adigeler ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r. \u0130sa\u2019n\u0131n sonsuz insan sevgisi ile Muhammet\u2019in k\u0131zg\u0131n \u00e7\u00f6llerde yaratt\u0131\u011f\u0131 merhamet duygusu, denizler ve da\u011flar a\u015farak, g\u00f6lgesiyle insana mutluluk veren bir bulut par\u00e7as\u0131 gibi Adigey’i bulmu\u015flard\u0131r. \u00c7ok tanr\u0131l\u0131 dinler, ba\u015fka halklarda oldu\u011fu gibi Adige’nin ya\u015fam\u0131nda da yer alm\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcm bu dinler; Adigeli\u011fi, Adige gelene\u011fini etkilemi\u015flerdir. Adigeler ulusla\u015ft\u0131ktan ve tek bir isim alt\u0131nda topland\u0131ktan sonra bu dinlerle kar\u015f\u0131la\u015fm\u0131\u015f olduklar\u0131ndan, bu dinler Adigeli\u011fin, kural koyucu geleneklerin alt\u0131nda kalm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n Eski Adigeler, kah kendi kurdu\u011fu devletle (Sind Devleti), kah birka\u00e7 ulusun olu\u015fturdu\u011fu devletlerle (Bosfor, Roma) kah Kuzey Kafkasya\u2019da yo\u011fun olarak g\u00f6r\u00fclen g\u00f6\u00e7ebe halklarla ya\u015fam\u0131\u015flard\u0131r. T\u00fcm bu ya\u015fam \u015fekillerinden Adige’nin \u00f6\u011frendi\u011fi tek \u015fey ferdiyet\u00e7ilik olmu\u015ftur. Ferdin ya\u015fam\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilmesinin\u00a0temeli olarak yi\u011fitlik ve insanl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. Buna ba\u011fl\u0131 olarak da yi\u011fitli\u011fini, at\u0131 ve silah\u0131 ki\u015finin ve ulusun ya\u015fam\u0131 i\u00e7in birbirine uyumlu u\u00e7 unsur haline d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Adige, Adigeli\u011fi ve xabze anlay\u0131\u015f\u0131yla tek atl\u0131 bir kale gibi ya\u015famda yerini alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Zaman ya\u015fam\u0131n de\u011fi\u015fmesine neden olmakta, eski ile yeni ya\u015famda kars\u0131la\u015fmakta, \u00f6mr\u00fcn\u00fc tamamlam\u0131\u015f olan eski yerini yeniye b\u0131rakmaktad\u0131r.<\/p>\n Maddi k\u00fclt\u00fcr\u00fc ele alacak olursak, ta\u015f a\u011f\u0131zl\u0131, a\u011fa\u00e7tan orak be\u015f bin y\u0131l \u00f6nce Kuzeybat\u0131 Kafkasya\u2019da kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde ise t\u00fcm halklar demir ora\u011f\u0131 kullanmaktad\u0131r. Ya\u015fam \u015fekli zamana ba\u011fl\u0131 olarak de\u011fi\u015fime u\u011fruyorsa da, ya\u015fam\u0131n kimi \u00f6zellikleri kendini t\u00fcm zamanlara uydurarak varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilmektedir.<\/p>\n Adigelik ve xabze de zamana ba\u011fl\u0131 olarak yenilenmekte, de\u011fi\u015fime u\u011framaktad\u0131r. At ve yolculukla ilgili gelenekler, at yeti\u015ftirilmesi, atla yolculuk, atl\u0131 misafir ile ilgili adetler ulusun d\u00fc\u015f\u00fcncesinde ve ya\u015fam\u0131nda b\u00fcy\u00fck yer edinmi\u015flerdi. Y\u00fcz y\u0131l \u00f6ncesinde durum b\u00f6yleydi. Yirminci as\u0131r, sade Adigelerin de\u011fil t\u00fcm halklar\u0131n ya\u015fam \u015fekillerini derinden de\u011fi\u015fime u\u011fratm\u0131\u015f, at ve \u00f6k\u00fcz insan ya\u015fam\u0131ndan \u00e7ekilmi\u015f, onlarla ilgili gelenekler de halk biliminde kalm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Eskiden atl\u0131 ki\u015fi kad\u0131nla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131nda at\u0131ndan iniyorduysa, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde otomobildeki gen\u00e7 yaya k\u0131zla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131nda arabas\u0131ndan ba\u015f\u0131n\u0131 uzat\u0131p selam vermiyor ve bu durum yad\u0131rganm\u0131yor. Eskiden ya\u015fl\u0131 erkeklerin ak\u015famlar\u0131 bir arada topland\u0131klar\u0131 konukevleri -hacesler- de art\u0131k kalmad\u0131 ve onlara ba\u011fl\u0131 gelenekler de yok oldu ama ya\u015fl\u0131lara ve konuklara g\u00f6sterilen sayg\u0131 bug\u00fcnde ya\u015f\u0131yor. B\u00fcy\u00fcklerin yan\u0131nda oturulmuyor, s\u00f6zleri kesilmiyor.<\/p>\n Ayn\u0131 \u015fekilde y\u00fcz y\u0131l geriye gidersek; k\u0131z evinin ve kad\u0131n\u0131n da toplumsal ya\u015famda b\u00fcy\u00fck \u00f6nemi vard\u0131. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde k\u0131zlar\u0131n ergenlik ya\u015flar\u0131 e\u011fitim ve meslek edinme \u00e7a\u011flar\u0131na rastlamaktad\u0131r. Eski k\u0131z evindeki sorumluluklar g\u00fcn\u00fcm\u00fczde ba\u015fka \u015fekillerde yerine getirilmektedir. Bununla birlikte g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn k\u0131zlar\u0131, k\u0131z evinin imkanlar\u0131ndan yararlanma, orada ki\u015filiklerini geli\u015ftirme, ya\u015fam\u0131n sorunlar\u0131 ile tan\u0131\u015fma olanaklar\u0131ndan yoksun kalm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n \u00c7a\u011f\u0131m\u0131z insan ya\u015fam\u0131nda b\u00fcy\u00fck yenilikler yaratm\u0131\u015ft\u0131r. Yolculukla ilgili yeni davran\u0131\u015f t\u00fcrleri de bunlar aras\u0131ndad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc insanlar\u0131n seyahat ara\u00e7lar\u0131 de\u011fi\u015fmi\u015f, u\u00e7ak,otomobil ve demiryolundaki yolculuk kurallar\u0131 ba\u015fkala\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n AD\u0130GE\u00a0 XABZEN\u0130N BA\u015eLANGICI, ANLAMI VE KATETT\u0130\u011e\u0130 YOL<\/b><\/p>\n Gelenek, insan ile ya\u015f\u0131tt\u0131r. \u0130ki ki\u015fi belli bir zamanda ve yerde kars\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131nda birbirlerine kar\u015f\u0131 tav\u0131rlar\u0131n\u0131n ne olaca\u011f\u0131 \u00f6nemlidir. D\u00f6v\u00fc\u015fecekler mi yoksa kucakla\u015facaklar m\u0131? \u0130ki ki\u015finin kars\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131nda tokala\u015fmalar\u0131n\u0131n nedeni, birbirlerine kar\u015f\u0131 k\u00f6t\u00fc niyetlerinin olmad\u0131\u011f\u0131, ellerinin bo\u015f oldu\u011funu g\u00f6stermek i\u00e7in oldu\u011fu s\u00f6ylenir.<\/p>\n Burada kesin olan \u015fey geleneklerin insan ile ya\u015f\u0131t oldu\u011fudur ve gelene\u011fi yaratan insand\u0131r.<\/p>\n Bununla birlikte, insan\u0131 insan yapan unsurlardan biri de gelenektir. Belirlenmi\u015f geleneklere ve kurallara uyarak, tav\u0131r ve davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 ona g\u00f6re ayarlayarak insano\u011flu bug\u00fcne dek gelmi\u015ftir. \u0130nsan\u0131n di\u011fer canl\u0131lardan fark\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncelerini dile getirebilmesi, gelene\u011fe uygun olarak ya\u015famas\u0131d\u0131r.<\/p>\n Adigelik ve Adige xabze de Adige insan\u0131 ile birlikte do\u011fmu\u015ftur. Ulus ve ulusal gelenekler de ayn\u0131 \u015fekilde ya\u015f\u0131tt\u0131rlar. Bunu yine en iyi Adige \u00f6rne\u011finde g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. Ge\u00e7mi\u015fte ve g\u00fcn\u00fcm\u00fczde Adigelerle beraber ya\u015fam\u0131\u015f olan halklar\u0131n hi\u00e7birinde iyi ile k\u00f6t\u00fcn\u00fcn, g\u00fczel ile \u00e7irkinin belirtildi\u011fi kelimenin ulusun ad\u0131yla dile getirildi\u011fini g\u00f6rm\u00fcyoruz. Bunu d\u00fc\u015f\u00fcncesine ve ya\u015fam \u015fekline yans\u0131tabilen\u00a0 Adigeler olmu\u015flard\u0131r. Adige-Adigage. Bu birle\u015fik kelime, Adige ulusu ile Adigeli\u011fin tarih boyunca birbirinden ayr\u0131lmaz yolda\u015flar olduklar\u0131n\u0131 ortaya koymaktad\u0131r.<\/p>\n \u015eimdi tekrar d\u00fcnya literat\u00fcr\u00fcnde iyi ile k\u00f6t\u00fcy\u00fc birebirine eklemleyen felsefe biliminin ba\u015flang\u0131c\u0131na k\u0131saca d\u00f6nelim.<\/p>\n G\u00fcn\u00fcm\u00fczden 2 bin 400 y\u0131l \u00f6nce Yunan bilimadam\u0131 Aristotel ”etik’\u2019i felsefenin bir dal\u0131 olarak ortaya koymu\u015ftur. Orta \u00e7a\u011fda Latince konu\u015fan halklar \u201cmizac, tabiat\u201d kelimelerinin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olarak \u201cmoral\u201di bulmu\u015flard\u0131r. On sekizinci y\u00fczy\u0131lda Rus\u00e7a\u2019da ayn\u0131 kelimenin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olarak \u201cNravstvennost\u201d yer alm\u0131\u015ft\u0131r. Adigelerde ise bu kelimelerin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 ulusun ad\u0131yla -Adigage- belirtilmi\u015ftir. Bundan \u00e7\u0131kan sonu\u00e7 \u015fudur: Adige olmak, yeterince e\u011fitim alm\u0131\u015f, yeti\u015fmi\u015f,olgunla\u015fm\u0131\u015f olmakla e\u015f anlaml\u0131d\u0131r. Adige olunca: Etik, moral ve nravstvennostun anlamlar\u0131na uygun d\u00fc\u015f\u00fcnce, davran\u0131\u015f ve d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne sahip olmak gereklidir.<\/p>\n Adige xabzenin do\u011fu\u015fu ve geli\u015fimi di\u011fer toplumlar\u0131n geleneklerinin tarihi evrelerine benzemektedir. Onlardan fark\u0131; Adigelerin, ortaya koymu\u015f olduklar\u0131 ve kendilerinin bir ulus olmalar\u0131n\u0131 da sa\u011flayan toplumsal kural ve geleneklerden sapma g\u00f6stermeden, onun yolunda y\u00fcr\u00fcyor olmalar\u0131 ve ancak b\u00f6yle hareket edenlerin kendilerini Adige olarak niteleyebilmeleridir. Bu durum d\u00fcnya halklar\u0131 aras\u0131nda benzeri olmayan bir toplumsal d\u00fczen ve felsefi temeldir.<\/p>\n Adigage ve Adige xabze ulus i\u00e7in ba\u015fkaca sorumluluklar\u0131 da \u00fcstlenmi\u015ftir. Xabze Adigeler i\u00e7in bir ulusal tutkald\u0131r ve dil ile birlikte toplumu bir arada tutma g\u00f6revini yerine getirmektedir.<\/p>\n Bu geleneklerle ya\u015famakta olan bir insan gurubu ba\u015fka halklar\u0131n i\u00e7erisinde kendisini koruyabilmekte, onlar\u0131n aras\u0131nda eriyip yok olmamaktad\u0131r.<\/p>\n Her \u015feyden \u00f6nemlisi de Adigeler i\u00e7in xabzenin k\u00fclt\u00fcr ve ya\u015fam i\u00e7in bir kural koyucu ve koruyucu \u00f6zelli\u011fidir. Adige hangi dine inanm\u0131\u015fsa, hangi milletlerle birlikte ya\u015fam\u0131\u015fsa onlardan etkilenmi\u015f ama hi\u00e7bir zaman temel niteliklerini \u015fimdiye kadar kaybetmemi\u015ftir.<\/p>\n Toplumlar zaman i\u00e7erisinden bazen fark\u0131na varmadan bazen de bilerek baz\u0131 geleneklerini terk etmektedir. Bu geleneklerin geli\u015fmesine engel olmas\u0131 nedeniyle gereksiz oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc de olmaktad\u0131r. Ancak aradan zaman ge\u00e7ti\u011finde, gelmi\u015f oldu\u011fu noktadan kaybetti\u011fi veya terk etti\u011fi bu gelene\u011fe yeniden bakmak ihtiyac\u0131 duymakta, onu tekrar ak\u0131l s\u00fczgecinden ge\u00e7irdikten sonra yeniden ihtiya\u00e7 duydu\u011funu anlamakta, ona yeni bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcm vererek tekrar ya\u015fam\u0131na katmaktad\u0131r. B\u00f6ylece ge\u00e7mi\u015ften g\u00fc\u00e7 al\u0131p gelece\u011fe umut ba\u011flayarak toplumsal ya\u015fam ileriye do\u011fru ya\u015famaya devam etmektedir.<\/p>\n Bug\u00fcn i\u00e7inde bulundu\u011fumuz durum da b\u00f6yledir. Denenmi\u015f ve yarar\u0131 kan\u0131tlanm\u0131\u015f toplumsal kurallar\u0131m\u0131zdan yararlanarak ulusumuzu gelece\u011fe ta\u015f\u0131yacak yollar\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7mal\u0131y\u0131z. Adigege bu alandaki en b\u00fcy\u00fck yard\u0131mc\u0131d\u0131r.<\/p>\n Xabze kendisini \u00e7evreleyen ba\u015fka k\u00fclt\u00fcrler kar\u015f\u0131s\u0131nda\u00a0 kendini koruyabilmekte, uluslar\u0131n ve k\u00fclt\u00fcrlerin kar\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 durumlarda bundan b\u00fcy\u00fck bir zarar g\u00f6rmeden kurtulman\u0131n yolunu bulabilmektedir. Kendisini \u00e7evreleyen k\u00fclt\u00fcrlerden b\u00fcnyesine uygun g\u00f6rd\u00fcklerini i\u00e7ine almakta, ona yeni bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcm kazand\u0131rarak yoluna devam etmektedir.<\/p>\n Bu g\u00fc\u00e7l\u00fcklerle dolu yolda ilerleyen xabze, zaman i\u00e7erisinde bir k\u0131s\u0131m kurallar\u0131n\u0131 i\u00e7inden atmakta, yeni zaman ve mekana a\u011f\u0131r gelenleri terk etmektedir.<\/p>\n T\u00fcm bu m\u00fccadeleler i\u00e7erisinde \u00f6z\u00fcn\u00fc ve temel felsefesini koruyabilmekte, kendisini yaratan halk\u0131n dikkati\u00a0 \u00fczerinden eksik olmamakta, onun taraf\u0131ndan unutulmamakta, g\u00f6zden uzak tutulmamaktad\u0131r. Zira ulus ile xabze birbirini tan\u0131yamayacak kadar birbirlerinden uzakla\u015f\u0131rlarsa bu ikisinin de sonu demektir.<\/p>\n Ulus ile xabze aras\u0131nda b\u00f6ylesi bir ba\u011f vard\u0131r.<\/p>\n A\u0130LE VE ULUS \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc ad\u0131mda ise \u00e7ocu\u011fa milliyet bilincinin a\u015f\u0131land\u0131\u011f\u0131, Adige\u2019nin Adige, Rus\u2019un Rus olma bilincini edinmi\u015f oldu\u011fu ailenin elinden, t\u00fcm d\u00fcnyay\u0131 saran yeni enformasyon a\u011f\u0131 nedeniyle bu imkan al\u0131nm\u0131\u015f oldu.<\/p>\n Olu\u015fan bu yeni \u015fartlar nedeniyle aile ulusun ya\u015fam\u0131ndaki etkinli\u011fini kaybetmi\u015ftir. B\u00fcy\u00fck k\u00fc\u00e7\u00fck ulus ay\u0131rt edilmeksizin hepsinin durumu b\u00f6yledir.<\/p>\n Eskiden aile \u00e7ocu\u011funu ulusunun ya\u015fam\u0131 ve tarihi ile ilgili en uygun bilgilerle donatabilir, onu ulusunun bir ferdi olarak yeti\u015ftirebilirdi. \u015eimdi ise onu yery\u00fcz\u00fcn\u00fc saran zararl\u0131 enformasyondan korumu imkan\u0131na sahip de\u011fil.<\/p>\n Bu nedenlerle t\u00fcm uluslar varl\u0131klar\u0131n\u0131 koruyabilmek i\u00e7in umutlar\u0131n\u0131 okula ve e\u011fitime ba\u011flad\u0131lar. Bug\u00fcn yery\u00fcz\u00fcnde mevcut be\u015f bin dolay\u0131ndaki halk 226 \u00fclkede ya\u015f\u0131yor. Her halk dilini, k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc korumak i\u00e7in devlete g\u00fcveniyor.<\/p>\n Adigeler gibi \u00e7e\u015fitli \u00fclkelerde da\u011f\u0131n\u0131k olarak ya\u015fayan halklar\u0131n durumlar\u0131 ise daha da zor. D\u0131\u015f \u00fclke Adigeleri 45 ayr\u0131 \u00fclkede ya\u015f\u0131yorlar. Yery\u00fcz\u00fcndeki t\u00fcm Adigelerin n\u00fcfuslar\u0131 5-6 milyon olarak tahmin ediliyor. D\u00fcnyan\u0131n her yerindeki Adigeler \u015fayet ulusal dillerini biliyorlarsa iki dilde konu\u015fuyorlar. Bunlar\u0131n i\u00e7inden bir mesle\u011fi yerine getirecek derecede Adigece bilenlerin say\u0131s\u0131 da olduk\u00e7a azd\u0131r. Onlar; Adigelerin ya\u015fad\u0131klar\u0131 \u00fc\u00e7 cumhuriyette gazete, radyo ve televizyonda g\u00f6rev yapanlar, yazarlar, \u015fairler ve Adige dili edebiyat\u0131 \u00f6\u011fretmenleridir. Onlar\u0131n say\u0131lar\u0131 binlerce de\u011fil, y\u00fczlerledir. Bu durumda her yerde ya\u015famakta olan Adige i\u015fini bir ba\u015fka halk\u0131n diliyle\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 -Rus\u00e7a, T\u00fcrk\u00e7e, Arap\u00e7a, \u0130branice, Almanca, \u0130ngilizce, Frans\u0131zca- yerine getirmektedir.<\/p>\n B\u00f6ylesine zor duruma d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f olan ulusu koruyacak olan\u00a0 onun dili ile birlikte xabzesidir. Xabzeyi dili kaybetmi\u015f olan ki\u015finin de ya\u015fama imkan\u0131 vard\u0131r ancak dil ile xabze birlikte olurlarsa Adigelerin \u00f6mr\u00fc daha da uzayabilir.<\/p>\n Bug\u00fcn e\u011fitim ve bilimle ilgili devlet organlar\u0131, dil ile xabzeyi gen\u00e7li\u011fin e\u011fitiminde yeteri gibi kullan\u0131rlarsa Adigeli\u011fin korunmas\u0131na \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde destek olmu\u015f olacaklard\u0131r.<\/p>\n KIZ ODASI (P\u015eA\u015eE VUNE)<\/b><\/p>\n Adigelerin en \u00f6nemli ulusal geleneklerinin ba\u015f\u0131nda k\u0131z odas\u0131 gelmektedir. Kad\u0131n\u0131 \u00f6zg\u00fcr ama korumal\u0131, d\u00fc\u015f\u00fcnceleri h\u00fcr ama xabze kurallar\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131, sosyal ili\u015fkilerde etkin, ulusal d\u00fc\u015f\u00fcnce ve ya\u015fam tarz\u0131n\u0131 benimsemi\u015f, ulusal d\u00fc\u015f\u00fcncenin olu\u015fmas\u0131na katk\u0131 sa\u011flayabilen bir fert olarak yeti\u015fmesi i\u00e7in k\u0131z odas\u0131ndan daha etkili bir kurum olamaz. K\u0131z odas\u0131nda hem ki\u015finin hem de ulusun gelece\u011fi birlikte olu\u015fturuluyordu.<\/p>\n Ailesi taraf\u0131ndan k\u0131z\u0131n olgunluk \u00e7a\u011f\u0131na geldi\u011fi kabul edildi\u011finde k\u0131z odas\u0131 olu\u015fturulur, oda k\u0131z karde\u015flerden en b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fcne ait olurdu.<\/p>\n K\u0131z odas\u0131n\u0131n ziyaret\u00e7ileri erkeklerdi. Onlar ya\u015flar\u0131na ve ama\u00e7lar\u0131na g\u00f6re \u015fu \u015fekilde grupland\u0131r\u0131labilirler:<\/p>\n – Kendilerine e\u015f aramakta olan gen\u00e7ler,<\/p>\n – Evli, orta ya\u015fl\u0131, g\u00fczel konu\u015fma yetene\u011fi olan, \u00f6zg\u00fcr d\u00fc\u015f\u00fcnceli, arkada\u015flar\u0131 ile birlikte sohbet edecek k\u0131z arayanlar,<\/p>\n – Ya\u015fl\u0131, deneyimli, \u00e7ok g\u00f6rm\u00fc\u015f, \u00fcn\u00fcn\u00fc art\u0131rmak isteyen, bu ama\u00e7la \u00fcn\u00fc duyulmu\u015f\u00a0 k\u0131z\u0131n odas\u0131n\u0131 ziyaret edenler.<\/p>\n K\u0131z\u0131n t\u00fcm bu guruplardaki erkeklerle sohbet edebilmesi,onlar\u0131n sorular\u0131n\u0131 gere\u011fi gibi cevaplayabilmesi gerekirdi.<\/p>\n Akl\u0131, d\u00fc\u015f\u00fcncesi, hitabet ve g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcyle ziyaret\u00e7ilerinin ilgilerini \u00e7ekebilen k\u0131zlar\u0131n odas\u0131n\u0131 bir gurup terk ederken \u00f6b\u00fcr gurup ziyarete gelirdi.<\/p>\n K\u0131z\u0131n ailesi k\u0131z odas\u0131n\u0131n ziyaret\u00e7ileri ile ilgilenmez, onlar\u0131 a\u011f\u0131rlamakla sorumlu olmazlard\u0131. Aile konuk evine -ha\u00e7e\u015f- gelenleri a\u011f\u0131rlamakla sorumluydu.<\/p>\n Adige \u00fclkesinde tan\u0131nm\u0131\u015f, ya\u015fl\u0131 bir erkek k\u0131z\u0131n ailesinin konu\u011fu oldu\u011funda k\u0131z\u0131n onu ha\u00e7e\u015fte selamlamas\u0131 gerekirdi. Bu da konu\u011fa sofra kurulmadan el y\u0131kama zaman\u0131na rast getirilirdi. Konuk ta ayn\u0131 g\u00fcn veya ertesi g\u00fcn\u00fcn ak\u015fam\u0131, k\u0131z\u0131n yak\u0131nlar\u0131ndan birini yan\u0131na alarak k\u0131z odas\u0131na ziyarete gidebilirdi. Bu konu\u011fun evden ayr\u0131laca\u011f\u0131 g\u00fcn\u00fcn bir \u00f6nceki ak\u015fam\u0131na rast getirilirdi. Konuk, hane sahibini onere etmek istiyorsa, k\u0131z odas\u0131na yap\u0131lan ziyaret b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131rd\u0131.<\/p>\n Adige erke\u011finin yi\u011fitli\u011fini g\u00f6sterme yeri sadece sava\u015f alan\u0131 de\u011fildi. Ulusuna de\u011fer veren erke\u011fin, kad\u0131na g\u00fczel s\u00f6z s\u00f6yleme, ona de\u011fer verme, sayg\u0131 g\u00f6sterme sorumlulu\u011fu vard\u0131. Efsaneye g\u00f6re, kad\u0131na de\u011fer veren ve ona sayg\u0131 duyan ki\u015filere yi\u011fitlik \u00f6d\u00fcl\u00fc verilirdi. Yi\u011fitli\u011fi bu \u015fekilde tan\u0131mlayan \u00e7ok fazla halk yoktur yery\u00fcz\u00fcnde ve Adigelerde bunlardan biridir.<\/p>\n Ki\u015finin erkek olarak kabul edilebilmesi i\u00e7in, gerekli olan di\u011fer \u015fartlarla birlikte karde\u015f sayd\u0131\u011f\u0131 bir bayan arkada\u015f\u0131n\u0131n da bulunmas\u0131, onun g\u00fcvenini kazanm\u0131\u015f olmas\u0131 gerekirdi. Erke\u011fin kad\u0131n i\u00e7in yapabildikleri yi\u011fitli\u011fin ni\u015fanesi kabul edilirdi.<\/p>\n G\u00fcn\u00fcm\u00fczde her \u00fclkenin uygarl\u0131k d\u00fczeyinin \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc kad\u0131n\u0131n toplumdaki yeri ile \u00f6l\u00e7\u00fclmektedir. Bu a\u00e7\u0131dan Adige ya\u015fam tarz\u0131na bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda hayret uyand\u0131ran bir \u00e7ok \u015fey g\u00f6rmekteyiz. E\u015f se\u00e7me gelene\u011fi de bunlardan biridir. Adigelerin bu konuda gen\u00e7lerine tan\u0131m\u0131\u015f olduklar\u0131 serbestli\u011fi ba\u015fka uluslarda fazlaca g\u00f6remeyiz. Bu da k\u0131z odas\u0131 sayesinde m\u00fcmk\u00fcn olmaktayd\u0131. K\u0131z, baba evinde iken bir \u00e7ok erkekle tan\u0131\u015fma ve i\u00e7lerinden kendi i\u00e7in uygun olan\u0131n\u0131 se\u00e7me imkan\u0131na sahipti.<\/p>\n Erkek i\u00e7inde ayn\u0131 imkanlar mevcuttu. O da her istedi\u011fi k\u0131z\u0131n evine girebilir, k\u0131zla serbest\u00e7e konu\u015fabilirdi.<\/p>\n D\u00fc\u011f\u00fcnlerde, gece toplant\u0131lar\u0131nda -\u00c7e\u015fdes-,Yaral\u0131lar\u0131n tedavi e\u011flencelerinde -\u00c7aps- gelin odalar\u0131nda k\u0131z ve erke\u011fin g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcp konu\u015fma imkanlar\u0131 vard\u0131.<\/p>\n \u00d6n\u00fcne \u00e7\u0131kan e\u015f adaylar\u0131 aras\u0131ndan akl\u0131 ve duygular\u0131 ile birini se\u00e7ti\u011finde, yine tekrar tekrar d\u00fc\u015f\u00fcnebilmek i\u00e7in xabze imkanlar tan\u0131yordu. Birbirlerine anla\u015ft\u0131klar\u0131na kan\u0131tlayan bir madde \u2013avuj- verdikten sonra da taraflardan birinin bundan vazge\u00e7me hakk\u0131 vard\u0131. Bu uygulama sayesinde gelecekte olmas\u0131 muhtemel anla\u015fmazl\u0131klar olmadan \u00f6nlenmi\u015f oluyordu. \u0130nsan\u0131n psikolojik \u00f6zelliklerini dikkate alan xabze, k\u0131za evlenme karar\u0131ndan vazge\u00e7me hakk\u0131 tan\u0131yordu. K\u0131z erke\u011fin evine gittikten sonra dahi fikrini de\u011fi\u015ftirerek k\u0131z taraf\u0131ndan son d\u00fc\u015f\u00fcncesi sorulmak \u00fczere g\u00f6nderilen erkekle birlikte baba evine d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fc takdirde geleneklere uygun davranm\u0131\u015f say\u0131l\u0131r ve baba evine kabul edilirdi.<\/p>\n Nikah\u0131n yaz\u0131lmas\u0131 esnas\u0131nda yine taraflardan biri yan\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011funu ve evlenmekten vazge\u00e7ti\u011fini beyan ederse evlilikten vazge\u00e7ilmi\u015f olunurdu.<\/p>\n Xabze gen\u00e7lere evlenme kararlar\u0131n\u0131 verdikten sonra istemedikleri takdirde bundan vaz ge\u00e7mek i\u00e7in b\u00f6ylesine geni\u015f imkanlar tan\u0131m\u0131\u015ft\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc aile toplumun temeliydi ve sa\u011flam temellere dayanmad\u0131\u011f\u0131 takdirde gelece\u011fin iyi olmayaca\u011f\u0131 deneylerle kan\u0131tlanm\u0131\u015ft\u0131. T\u00fcm bu a\u015famalar\u0131 ge\u00e7erek evlenme karar\u0131n\u0131 uygulamaya koymu\u015f gen\u00e7ler i\u00e7inde art\u0131k bu yoldan d\u00f6n\u00fc\u015f olmazd\u0131. Bu a\u015famalardan ge\u00e7tikten sonra olu\u015fan evlili\u011fi bozmay\u0131, \u00e7ocuklar\u0131 ortada b\u0131rakmay\u0131 ne toplum,ne taraflar\u0131n aileleri ve nede xabze uygun bulmazd\u0131. Bu \u015fartlarda evlilik yapm\u0131\u015f olan iki ki\u015fiye d\u00fc\u015fen g\u00f6rev \u00f6nlerindeki ya\u015fam\u0131 g\u00fczelle\u015ftirmek, sevgi ve sayg\u0131 temelinde el ele \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 yeti\u015ftirmekti.<\/p>\n T\u00fcm bunlar\u0131n ger\u00e7ekle\u015fmesi ise k\u0131z odas\u0131 sayesinde m\u00fcmk\u00fcnd\u00fc.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" VUNOROKO Mir Çeviri: İbrahim Çetao Psatl 3.sayı ADİGE XABZE VE İNANÇ Ulusal gelenek,ulusun yaşamını belirli kurallara bağlı olarak düzenleyen, kişilerin davranışlarını birlikte yaşadığı toplumun davranışlarıyla uyumlaştıran, kişinin yararını toplumun yararının önüne çıkarmadan dengeli bir biçimde yaşamın devam etmesini sağlayan kurallar bütünüdür. Geleneği insan akıl ve düşüncesi, kendisi uymak üzere yaratmıştır. Adigeler iki denizin arasında doğmuş […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[45],"tags":[],"class_list":["post-7412","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-kultur-ana-sayfa","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7412","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7412"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7412\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":15448,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7412\/revisions\/15448"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7412"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7412"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7412"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n<\/span> \u00c7eviri: \u0130brahim \u00c7etao
\n Psatl 3.say\u0131<\/span><\/p>\n
\n<\/b>
\nSon y\u00fcz elli y\u0131lda insan ya\u015fam\u0131 yeni teknolojik geli\u015fmeler nedeniyle tan\u0131nmayacak kadar de\u011fi\u015fti. \u00c7al\u0131\u015fma ko\u015fullar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fmesiyle, bunlara dayal\u0131 olan ya\u015fam bi\u00e7imleri de de\u011fi\u015fime u\u011frad\u0131. Aile ulusun temeli olarak tarihte yer alm\u0131\u015ft\u0131. Ancak teknolojik geli\u015fmeler bunu de\u011fi\u015fime u\u011fratt\u0131. On dokuzuncu y\u00fczy\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131ndan itibaren kad\u0131n, ev i\u00e7inde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc i\u015flerden ayr\u0131 olarak ba\u015fka bir i\u015fle daha u\u011fra\u015fmak zorunda kald\u0131. Bu, aile d\u00fczeninin bozulmas\u0131nda insano\u011flunun att\u0131\u011f\u0131 ilk ad\u0131md\u0131. Ev kad\u0131n\u0131, anne g\u00fcnde 8-10 saat \u00e7ocuklar\u0131ndan ayr\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmak zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131. End\u00fcstri insanl\u0131\u011f\u0131 ileriye oturuyordu. Ancak bunun kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda ki\u015fiye; aileye ve topluma bir bedel \u00f6detiyordu. \u0130nsan e\u011fitiminde ailenin rol\u00fcn\u00fc azaltan ikinci ad\u0131m ise \u00e7ocu\u011fun aile ortam\u0131ndan uzakta yeti\u015ftirilmeye ba\u015flanmas\u0131d\u0131r. Hamisiz kalan \u00e7ocuk; sokaklar\u0131n ve \u00e7ocuk yuvalar\u0131n\u0131n e\u011fitimine terkedilmi\u015fti.<\/span><\/p>\n