![\"\"](\"http:\/\/circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/KuLTuR-POLiTiKADAN-GucLu-OLDUgUNDA-b.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
John Colarusso<\/strong> John Colarusso, Kanada\u2019daki McMaster \u00dcniversitesi’nde Antropoloji, Modern Diller ve Linguistik b\u00f6l\u00fcmlerinde g\u00f6revli bir profes\u00f6rd\u00fcr. Harvard \u00dcniversitesi\u2019nde bir dilbilimci olarak e\u011fitim ald\u0131ktan sonra, son yirmi y\u0131l boyunca \u00c7erkesler ve di\u011fer Kafkas halklar\u0131 \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Dilbilim, Kafkas dilleri ve kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 mitoloji ile ilgili makaleler ve kitaplar yay\u0131nlam\u0131\u015ft\u0131r. <\/em><\/span> <\/span><\/p>\n<\/blockquote>\n \u00c7erkesler \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki birka\u00e7 y\u0131l i\u00e7inde yurtlar\u0131na d\u00f6n\u00fcyor olabilirler. Fakat bu olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n ne kadar \u00f6nemli oldu\u011fu anla\u015f\u0131lmadan \u00f6nce, \u00c7erkeslerin kim olduklar\u0131 ve anayurtlar\u0131ndan uzakta bug\u00fcnk\u00fc hallerine nas\u0131l d\u00fc\u015ft\u00fckleri bilinmelidir.<\/span><\/span><\/p>\n Neredeyse her g\u00fcn gazetelerde, Sovyetler Birli\u011fi\u2019nden tan\u0131nma, herhangi bir \u00e7e\u015fit \u00f6zerklik veya do\u011frudan ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k talep eden etnik gruplarla ilgili haberler yer al\u0131yor. Da\u011f\u0131lman\u0131n merkezka\u00e7 dinamikleri, b\u00fcy\u00fck Sovyet milletini, bir zamanlar kom\u00fcnistlerin de benimsemi\u015f oldu\u011fu \u201ctarihin engellenemez bir makine oldu\u011fu\u201d g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc ispat edercesine, ele ge\u00e7irmi\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Fakat bu defa makine son koloni imparatorlu\u011funu y\u0131kmak i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n Y\u00fczy\u0131l\u0131m\u0131z\u0131n tarihini ve politikas\u0131n\u0131 temelinden etkileyen milliyet\u00e7ilik dalgas\u0131, nihayet a\u015f\u0131lmaz gibi g\u00f6r\u00fcnen Sovyet s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 da a\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Bu durum, ba\u015flang\u0131\u00e7taki g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ve planlar\u0131 ne olursa olsun Mihail Gorba\u00e7ov\u2019u, daha \u00f6nce \u0130ngiltere ve Fransa\u2019n\u0131n; daha da \u00f6ncesinde de Portekiz, Hollanda, Almanya ve \u0130spanya\u2019n\u0131n liderlerinin kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 problemler ve \u00f6nlerine \u00e7\u0131kan se\u00e7eneklerle ba\u015f ba\u015fa b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130mparatorlu\u011fundaki ihtilaflar, Fransa ve (\u0130ngilizce konu\u015fan) Kanada aras\u0131ndakinin on kat fazlas\u0131 gibidir. Dolay\u0131s\u0131yla pek \u00e7ok entelekt\u00fcel \u00e7evrede insanlar imparatorlu\u011fun Balt\u0131k b\u00f6lgesinden Ukrayna\u2019ya, Kafkasya\u2019dan Asya\u2019ya kadar pek \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck devletlere b\u00f6l\u00fcnmesini beklemektedirler. E\u011fer bu ger\u00e7ekle\u015fecek olursa 21.y\u00fczy\u0131l\u0131n politikas\u0131n\u0131n temeli, bu y\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131n i\u00e7inden \u00e7\u0131kacak olan yeni \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 \u00f6nleme \u00e7abalar\u0131ndan olu\u015facakt\u0131r.<\/p>\n Bu \u00e7evrelerdeki daha iyimser ki\u015filer ise, par\u00e7alanma s\u00fcrecinin yava\u015flat\u0131larak ortaya \u00e7\u0131kacak olan sorunlar\u0131n makul seviyelere indirilmesi ve Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin bir \u00e7e\u015fit Sovyet Ortak Pazar\u0131\u2019na d\u00f6n\u00fc\u015fmesini beklemektedirler. Ne var ki bu beklentilere sahip olanlar\u0131 \u015fa\u015f\u0131rtacak olan bir \u015fey varsa o da, ayr\u0131lmak bir yana Sovyetler Birli\u011fi vatanda\u015f\u0131 olmak i\u00e7in bekleyen b\u00fcy\u00fck bir etnik grubun varl\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Bu grup karakteristik olarak \u00c7erkeslerdir.<\/p>\n TAR\u0130H\u00c7E<\/b><\/p>\n \u00c7erkesler Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin g\u00fcneyinde, Karadeniz ve Hazar Denizi aras\u0131nda yer alan Kafkas da\u011flar\u0131n\u0131n otokton (varoldu\u011fundan beri orada yerle\u015fik) halk\u0131d\u0131r. Kafkas da\u011flar\u0131 teknik olarak Avrupa k\u0131tas\u0131na dahildir ve Avrupa\u2019n\u0131n en y\u00fcksek tepeleri buradad\u0131r. Azametlerine ve yak\u0131n zamana kadar Sovyetler taraf\u0131ndan turizm ve dinlenme amac\u0131yla kullan\u0131lm\u0131\u015f olmalar\u0131na ra\u011fmen, g\u00f6receli olarak pek bilinmeyen yerlerdir. Kendilerine s\u0131\u011f\u0131nan T\u00fcrk kabileleri ve daha \u00f6ncesinde de Alanlar ve Sarmatlara oldu\u011fu kadar, k\u0131rk kadar otokton halka da ev sahipli\u011fi yaparlar. Bunlar\u0131n aras\u0131nda sadece G\u00fcney Kafkasya\u2019da ya\u015fayan G\u00fcrc\u00fcler kamuoyu taraf\u0131ndan tan\u0131nmaktad\u0131r. G\u00fcrc\u00fclerin kuzeybat\u0131s\u0131nda rakipleri Abhazlar, ayn\u0131 y\u00f6nde devam edilirse Abhazlar\u0131n yak\u0131n akrabalar\u0131 olan Abazalar ve nihayet \u00c7erkesler (Kabardeyler ve Adigeler) yer al\u0131r. Bunlar Abhazlar, Abazalar ve WWub\u0131hlarla birlikte genellikle Kuzey-bat\u0131 Kafkasya Dil Ailesi ad\u0131 verilen kendine has bir dil ailesini olu\u015ftururlar.<\/p>\n Asl\u0131nda Kafkasya \u00fc\u00e7 ana dil grubunu bar\u0131nd\u0131r\u0131r; pek \u00e7ok say\u0131 ve \u00e7e\u015fitte yabanc\u0131 halkla tarih i\u00e7inde ili\u015fkileri olmakla beraber, Kafkas halklar\u0131 dil ve k\u00fclt\u00fcr b\u00fct\u00fcnl\u00fcklerini korumu\u015flard\u0131r. Bu dil aileleri birbirlerinden ve Avrasya b\u00f6lgesindeki di\u011fer dillerden o denli farkl\u0131d\u0131r ki, dilbilimciler Kafkas insanlar\u0131n\u0131n tarih boyunca yabanc\u0131 halklarla pek \u00e7ok kez kar\u015f\u0131la\u015fm\u0131\u015f olmalar\u0131na ra\u011fmen \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc ve d\u0131\u015f etkilere kapal\u0131 bir dil ve sosyal hayat yap\u0131lar\u0131 oldu\u011funa kanaat getirmi\u015ftir.<\/p>\n \u0130\u015fte bu y\u00fczden Ruslar 19.yy\u2019\u0131n ba\u015f\u0131nda b\u00f6lgeyi ele ge\u00e7irmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken kendilerini, \u00e7ok iyi sava\u015f\u00e7\u0131larla savunulan, \u00e7ok karma\u015f\u0131k ve belirgin \u00f6zelliklere sahip bir b\u00f6lgeyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya buldular. G\u00fcrc\u00fcler Ruslara teslim oldular ve buna gerek\u00e7e olarak da Ruslar\u0131n kendilerini Osmanl\u0131 ve \u0130ran\u2019a kar\u015f\u0131 korudu\u011funu \u00f6ne s\u00fcrd\u00fcler. Da\u011f\u0131stan olarak da bilinen Kuzey-do\u011fu Kafkasya Sava\u015f\u0131 ile ilgili \u00e7ok say\u0131da belge bulunmaktad\u0131r. Burada sava\u015f 1859\u2019a kadar s\u00fcrd\u00fc. Hala \u00fczerinde ara\u015ft\u0131rmalar yap\u0131lmas\u0131 gereken Kuzey-bat\u0131 cephesinde ise sava\u015f be\u015f y\u0131l daha s\u00fcrd\u00fc. Uzun ve \u00e7ileli bir sava\u015f s\u00fcrecinden sonra \u00c7erkeslerin b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc, Abhazlar, Abazalar, b\u00fct\u00fcn Ub\u0131khlar ve pek \u00e7ok Da\u011f\u0131stanl\u0131 1864\u2019te g\u00f6\u00e7 etmeyi tercih ettiler. O zamanlar kendilerine tek ger\u00e7ek yard\u0131m elini uzatan Osmanl\u0131\u2019ya d\u00f6nd\u00fcler. Da\u011f\u0131stanl\u0131lar\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011fu y\u00fczy\u0131llar \u00f6ncesinden M\u00fcsl\u00fcman olmu\u015flarsa da, b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu H\u0131ristiyan olan Kuzey-bat\u0131 insanlar\u0131 Rusya\u2019ya tepki olarak yeni M\u00fcsl\u00fcman olmu\u015ftu.<\/p>\n Osmanl\u0131 Sultan\u0131 onlar\u0131, a\u00e7l\u0131k, hastal\u0131k, ve bo\u011fulma nedeniyle \u00e7o\u011funun \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc \u00e7aresiz bir s\u00fcrg\u00fcnden sonra Balkanlar\u2019a yerle\u015ftirdi. Daha sonra bu g\u00f6\u00e7menlerin b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu, bug\u00fcnk\u00fc Yugoslavya\u2019da sadece bir k\u00f6y kalmak \u00fczere*, g\u00fcneye, bug\u00fcn torunlar\u0131n\u0131n yerle\u015fik oldu\u011fu T\u00fcrkiye, Suriye, \u00dcrd\u00fcn, \u0130srail ve Irak\u2019a yerle\u015ftirildi. \u00c7o\u011funlukla s\u0131n\u0131r muhaf\u0131z\u0131 olmak \u00fczere Osmanl\u0131 topraklar\u0131nda asker olarak hizmet ettiler. Sava\u015f\u00e7\u0131 \u00f6zellikleri Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu y\u0131k\u0131ld\u0131ktan sonra da devam etti. \u00d6rne\u011fin Suriye\u2019de iki d\u00fcnya sava\u015f\u0131 aras\u0131nda b\u00f6lgeyi y\u00f6neten Frans\u0131zlara hizmet ederek sava\u015f\u00e7\u0131 geleneklerini ya\u015fatt\u0131lar. Son zamanlardaki hareketler \u00f6nemli miktarlarda Kafkasyal\u0131y\u0131 Bat\u0131 Avrupa ve Amerika\u2019ya getirmi\u015ftir.<\/p>\n BUG\u00dcNK\u00dc DURUM \u0130srail, kendi \u00c7erkeslerine kendi dillerinde gazete ve televizyon yay\u0131n\u0131 yapmalar\u0131na izin vererek \u00e7ok iyi davranmaktad\u0131r. Bu \u00c7erkesler \u0130srail\u2019e s\u0131n\u0131r muhaf\u0131z\u0131 elit askerler olarak hizmet etmi\u015flerdir. Ne var ki bu ge\u00e7mi\u015fleri, 1967\u2019deki Arap-\u0130srail sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda \u0130sraillilerin, neredeyse tamam\u0131nda \u00c7erkeslerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 Golan tepelerini i\u015fgal etmekten al\u0131 koyamam\u0131\u015ft\u0131r. Belki de \u0130srailliler \u00c7erkeslerin g\u00f6n\u00fcll\u00fc olarak kendilerine kat\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 sanm\u0131\u015flard\u0131; ancak sava\u015f onlar\u0131 topraklar\u0131ndan edip zor \u015fartlar alt\u0131nda ve s\u0131n\u0131rl\u0131 bir alanda ya\u015fad\u0131klar\u0131 \u015eam\u2019\u0131n kenar mahallelerine itmi\u015ftir. Irak\u2019takine benzer bir Baas Partisi rejimiyle y\u00f6netilen Suriye\u2019de ise tam tersi bir e\u011filim g\u00f6zlemlenmektedir. 1963 y\u0131l\u0131nda Suriye\u2019de iktidar\u0131 ele ge\u00e7iren Baas Partisi mensuplar\u0131, politik ve sosyal kurumlar\u0131n\u0131 sadece Arap etnik soya\u011fac\u0131na dayand\u0131rmaktad\u0131rlar. Asl\u0131nda Baas partililer \u0130slam\u2019\u0131 b\u00fct\u00fcn insanl\u0131\u011fa ait bir vahiy de\u011fil de Araplar i\u00e7in etnik bir zafer olarak g\u00f6rmektedirler. Bu milliyet\u00e7i \u00fcst\u00fcnl\u00fck duygusu sosyalist trendlerle birlikte Baasl\u0131lar\u0131n pek de ger\u00e7ek olmayan laik g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcne zemin olu\u015fturur. \u015eu anda Suriye olan b\u00f6lgede \u00f6nce Osmanl\u0131lara, sonra da Frans\u0131zlara hizmet etmi\u015f olan \u00c7erkeslerin tarihi g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nacak olursa, Arap olmayan bir halk olarak durumlar\u0131 hayli g\u00fcvensizdir. Di\u011fer k\u00fclt\u00fcrel \u00f6zellikleri \u00c7erkesleri, kom\u015fular\u0131 olan Araplardan sadece ay\u0131rmakla kalmaz aralar\u0131nda da sorunlar yarat\u0131r. \u00d6rne\u011fin \u00c7erkesler, k\u0131s\u0131tlamalara ve (\u00f6zellikle konu\u015fma alan\u0131nda \u00e7ok d\u00fczenli olan) geleneklere \u00f6zel bir \u00f6nem verirler. Tam tersine, pek \u00e7ok Akdeniz halk\u0131nda oldu\u011fu gibi, Araplarda da d\u0131\u015fa vurumlu konu\u015fma sanat\u0131 ve duygusal g\u00f6steriler ye\u011f tutulur. Ayr\u0131ca \u00c7erkesler kad\u0131nlar\u0131na sayg\u0131 g\u00f6sterip toplumsal olarak tamamen \u00f6zg\u00fcr b\u0131rak\u0131rken, Araplar kad\u0131nlar\u0131n\u0131n toplumdaki rollerini s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131r ve onlar\u0131n hayatlar\u0131n\u0131 kontrol alt\u0131na al\u0131rlar. \u00dcst\u00fcne \u00fcstl\u00fck \u00c7erkesler para ve maddi imtiyazlara \u015fiddetle kar\u015f\u0131 olan bir sava\u015f\u00e7\u0131 gelene\u011fine sahiptirler. Asl\u0131nda \u015fu anda bile dillerini k\u00fclt\u00fcrel miraslar\u0131n\u0131n en \u00f6nemli hazinesi olarak g\u00f6r\u00fcr ve onun iyi kullan\u0131m\u0131n\u0131 \u00e7ok \u00f6nemli bir ad\u0131m sayarlar. Bunun tam tersine Suriye\u2019nin para ve ticarete b\u00fcy\u00fck \u00f6nem veren ve binlerce y\u0131l \u00f6ncesine dayanan bir ticaret gelene\u011fi vard\u0131r. Son olarak da \u00c7erkes toplumu Kafkasya\u2019n\u0131n geleneksel kanunu olan \u201cadet\u201d ile y\u00f6netilirken, Araplar \u0130slam\u2019\u0131n kanunu olan \u201c\u015feriye\u201d ile y\u00f6netilirler. \u00c7erkeslerin Suriye\u2019de, toplumun her seviyesindeki kariyerlere sahip olma \u015fans\u0131 varsa da bu kariyerlerde hi\u00e7 bir g\u00fcvenlikleri yoktur. Her zaman \u00f6nyarg\u0131lara ve soru\u015fturmalara maruz kalabilirler; her an hi\u00e7bir kanuni gerek\u00e7e g\u00f6sterilmeksizin g\u00f6revlerinden al\u0131nabilirler. \u00c7erkeslerin anayurtlar\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc, askeri bir kariyer yapmak isteyen bir \u00c7erkes\u2019in ortada hi\u00e7bir ge\u00e7erli neden yokken, alt\u0131 yedi ba\u015fka gen\u00e7 \u00c7erkes subay\u0131yla birlikte 1959\u2019da g\u00f6revden al\u0131nmas\u0131yla ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n D\u00d6N\u00dc\u015e D\u00dc\u015e\u00dcNCES\u0130 1979 y\u0131l\u0131nda Hollandal\u0131 olan e\u015fini Kafkasya\u2019ya tatile g\u00f6t\u00fcrd\u00fc. So\u00e7i ve Krasnodar\u2019a gittiler ve da\u011flardan \u00e7ok etkilendiler. Oraya kadar gelmi\u015fken y\u00fcz kilometre daha gidip Adigey Cumhuriyeti’nin ba\u015fkenti olan Maykop\u2019u da ziyaret ederek ge\u00e7mi\u015fine daha yak\u0131n olmak istedi. \u015eans\u0131n da yard\u0131m\u0131yla Maykop\u2019un hemen d\u0131\u015f\u0131ndaki Kafkasya\u2019n\u0131n ormanl\u0131k da\u011f eteklerinde Abzegh b\u00f6lgesini de ziyaret ederek uzak akrabalar\u0131yla ili\u015fki kuracakt\u0131. Adigey Cumhuriyeti o s\u0131rada d\u0131\u015far\u0131dan y\u00f6netiliyordu ve o da dolay\u0131s\u0131yla Krasnodar yetkililerinden Maykop\u2019a gitmek i\u00e7in izin istedi. Talebi bir \u00c7erkes b\u00fcrokrat taraf\u0131ndan sempati ile kar\u015f\u0131lanmas\u0131na ra\u011fmen Rus y\u00f6netici taraf\u0131ndan bir kere daha gerek\u00e7esiz ve a\u00e7\u0131klamas\u0131z olarak reddedildi. \u0130\u015fte o zaman Kafkasya\u2019da temelli bir \u00c7erkes toplumu olu\u015fturma karar\u0131 ald\u0131.<\/p>\n \u0130LK \u0130K\u0130 KONGRE \u0130lk kongre, kat\u0131l\u0131mc\u0131lar aras\u0131nda payla\u015f\u0131lan bir karamsarl\u0131\u011f\u0131n ve anayurtlar\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015f d\u00fc\u015f\u00fcncesinin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na yarad\u0131. 125 y\u0131ldan beri ilk kez \u00c7erkeslerin ciddi bir forum sayesinde ili\u015fki i\u00e7ine girmesini sa\u011flad\u0131. Bu toplant\u0131 \u00e7ok verimli oldu ve \u00c7erkes kimli\u011fini milletler\u00fcst\u00fc bir seviyeye \u00e7\u0131kararak pratikteki bir kazan\u0131ma \u00e7ok yakla\u015ft\u0131rd\u0131. \u00d6ncelikle kongre kendisini kal\u0131c\u0131 bir organizasyon olan \u201cDuneyipso Adige Xase\u201d ya da \u201cD\u00fcnya \u00c7erkes Birli\u011fi\u201d ad\u0131yla belirledi. Kongrenin resmi dili tam olarak hangi diyalekt olaca\u011f\u0131 belirtilmeksizin \u201cAdigece\u201c olarak ilan edildi. Pratikte delegelerin \u00e7o\u011funun \u00c7erkesce okuyup yazamamas\u0131 dolay\u0131s\u0131yla, \u0130ngilizce\u2019nin de fonksiyonel bir dil olarak kullan\u0131labilece\u011fi kabul edildi. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc kongrenin 1991 y\u0131l\u0131nda Kabardey-Balkar \u00d6SSC\u2019nin ba\u015fkenti olan Nal\u00e7ik\u2019te yap\u0131lmas\u0131 kararla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131. Her \u00fclke kendi b\u00fcnyesindeki \u00c7erkeslerin faaliyetlerini yerel \u00c7erkes organizasyonlar\u0131n\u0131n bir federasyonu olarak merkezi bir yap\u0131yla koordine edecekti. \u015eubat 1991\u2019de Nal\u00e7ik toplant\u0131s\u0131n\u0131n program\u0131yla birlikte t\u00fcz\u00fck de belirlenecekti. Son anda \u015f\u00fcpheci y\u00f6neticilerin engellemesiyle bir toplulu\u011fun kongreye kat\u0131lamamas\u0131 durumunda bir di\u011fer topluluk taraf\u0131ndan temsil edilmesi \u00f6nerildi. Asl\u0131nda bu kural 1991 y\u0131l\u0131ndaki kongreye kat\u0131lamayan bir grup i\u00e7in uygulanmal\u0131yd\u0131. Y\u00fcr\u00fctme kurulunun y\u00f6neticileri 4 y\u0131ll\u0131k s\u00fcreler i\u00e7in se\u00e7ilecekti ve federasyonlar\u0131n\u0131 kurmam\u0131\u015f toplumlar i\u00e7in delege say\u0131lar\u0131 da belirlenmi\u015fti. Son olarak da Ankara deklarasyonu da yeni olu\u015fturulan t\u00fcz\u00fc\u011f\u00fcn ana maddesi olarak belirlenmi\u015fti. Di\u011fer hedefler de tespit edilmi\u015fti: ilk olarak \u00c7erkeslerle ili\u015fkili \u00fclkelerde faaliyete ge\u00e7mek \u00fczere bir lobinin kurulmas\u0131, ikinci olarak y\u00f6netimin kaynaklar\u0131n\u0131n tespit ve organize edilmesi, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc olarak lobi faaliyeti ve -gerekirse- kaynaklar\u0131n y\u00f6netilmesi i\u00e7in profesyonellerin tutulmas\u0131, ve son olarak da birli\u011fin merkezinin Hollanda\u2019da kurulmas\u0131. \u0130kinci kongre anayurda d\u00f6n\u00fc\u015f d\u00fc\u015f\u00fcncesini ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in gerekli olan politik ve sosyal mekanizmay\u0131 harekete ge\u00e7irdi. Bu o zaman 126 y\u0131ld\u0131r da\u011f\u0131n\u0131k ya\u015fayan ve s\u00f6z konusu kurumlar, fikir birli\u011fi ve uzla\u015fma platformu konular\u0131nda hi\u00e7 tecr\u00fcbesi olmayan bir halk i\u00e7in kayda de\u011fer bir tecr\u00fcbeydi. Demokratik hareketlerinde ortak bir felaket korkusuyla hareket ediyorlard\u0131. Dedikleri gibi \u201ctrajedimizi de beraber ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u00e7in beraber hareket etmek zorunday\u0131z\u201d.<\/p>\n \u00dc\u00c7\u00dcNC\u00dc KONGRE VE ANAYURDA D\u00d6N\u00dc\u015e Ne de olsa SSCB\u2019de \u00c7erkeslerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7 y\u00f6netsel b\u00f6lge vard\u0131 ve b\u00f6lgedeki faaliyetleri koordine eden k\u00fclt\u00fcrel bir kurum ya da Xase\u2019nin yan\u0131 s\u0131ra her birinde \u00c7erkes faaliyetlerini destekleyen k\u00fclt\u00fcrel organlar vard\u0131. \u00c7erkeslerin i\u00e7inde kaybolduklar\u0131 d\u00fc\u015fman ve yabanc\u0131 bir d\u00fcnyadan, anayurtlar\u0131na d\u00f6nmelerine engel olacak hi\u00e7bir neden yok gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu. Ne var ki Fethi Recep, uluslar aras\u0131 kanunlar ve az\u0131nl\u0131k haklar\u0131yla ilgilenen \u00e7e\u015fitli organizasyonlar\u0131n \u00c7erkeslerden haberlerinin bile olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fc. Bir anlamda \u00c7erkeslerin sessiz sakin geleneklerinin zararl\u0131 bir yan \u00fcr\u00fcn\u00fcyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yayd\u0131. Darbo\u011fazlarla ve b\u00fcy\u00fck haks\u0131zl\u0131klarla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131klar\u0131nda \u00c7erkesler, ter\u00f6ristlere d\u00f6n\u00fc\u015fmektense sessiz kalmay\u0131 ve hasbelkader i\u00e7inde bulunduklar\u0131 toplumlarla kayna\u015fmay\u0131 tercih etmi\u015flerdir. Fethi Recep de D\u00fcnya \u00c7erkes Birli\u011fi\u2019nin bir sonraki toplant\u0131s\u0131n\u0131 anayurtta yapmak ve anayurda d\u00f6n\u00fc\u015f konusu i\u00e7in, ekim ay\u0131nda Sovyetlerden izin istemek amac\u0131yla Nal\u00e7ik\u2019e gitti\u011finde, do\u011fal haklardan ve uluslar aras\u0131 kanunlardan hi\u00e7 bahsetmedi. Sadece SSCB\u2019den ayr\u0131lmak isteyen onca gruba kar\u015f\u0131n geri d\u00f6nmek isteyen tek grubun kendileri oldu\u011funu s\u00f6yledi. D\u00f6nemezler miydi? Sovyetlerin cevab\u0131 yumu\u015fak ve kesin bir \u201cevet\u201d oldu. Sovyetler anayurda d\u00f6n\u00fc\u015f fikrine kat\u0131lmakla kalmay\u0131p 1991 kongresine de olumlu bakt\u0131lar ve hatta delegeler Sovyet topraklar\u0131na vard\u0131ktan sonraki b\u00fct\u00fcn masraflar\u0131n\u0131 da kar\u015f\u0131lamay\u0131 taahh\u00fct ettiler. S\u00f6zlerine sad\u0131kt\u0131lar. Sovyetlerin bu kadar olumlu bir yakla\u015f\u0131m sergilemesine \u015f\u00fcpheyle bakabiliriz. Elbette \u00c7erkeslerin bu taleplerini tamamen propaganda amac\u0131yla da kabul etmi\u015f olabilirler, ancak bug\u00fcne kadar bu olay\u0131 hi\u00e7 istismar etmediler. Daha mant\u0131kl\u0131 olan neden Sovyetlerin \u00c7erkesleri \u00e7al\u0131\u015fkan, g\u00fcvenilir, sad\u0131k, eski ve de\u011ferli bir d\u00fc\u015fman olarak g\u00f6rmeleridir. Kuzey Kafkasya\u2019da sad\u0131k bir \u00c7erkes n\u00fcfusunun bulundu\u011fu bir b\u00f6lge, yak\u0131n gelecekte G\u00fcrcistan, Azerbaycan ve Ermenistan\u2019\u0131n rahats\u0131zl\u0131klar\u0131 durdurulamaz veya durdurmaya de\u011fmez bir hal al\u0131rsa, Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin \u00e7\u0131kar\u0131na olacakt\u0131r.<\/p>\n D\u00fcnya \u00c7erkes Birli\u011fi\u2019nin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc kongresinden \u00f6nce iki \u00c7erkes \u201c\u00d6zerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti\u201dnin idari konumu, Moskova taraf\u0131ndan Rusya ile aralar\u0131nda \u00f6zel bir federatif stat\u00fc olan \u201cSovyet Sosyalist Cumhuriyeti\u201dne y\u00fckseltildi. \u201cAdigey \u00d6zerk B\u00f6lgesi\u201d, \u201cAdigey \u00d6zerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti\u201dne d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcrken, idari merkezi de (\u00d6zerk B\u00f6lge oldu\u011fu zaman b\u00f6lgenin d\u0131\u015f\u0131nda olan) Krasnodar\u2019dan ba\u015fkent Maykop\u2019a ta\u015f\u0131nd\u0131. Maykop yak\u0131nlar\u0131nda y\u00fcksek \u00c7erkes n\u00fcfusu bar\u0131nd\u0131ran iki rayon (veya b\u00f6lge), bir idari merkezde topland\u0131. K\u00fclt\u00fcr Xase\u2019sinin yetki alan\u0131, politik olarak idari merkezin s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde olup olmad\u0131\u011f\u0131na bak\u0131lmaks\u0131z\u0131n, Kuzeybat\u0131 Kafkasya\u2019daki b\u00fct\u00fcn \u00c7erkes k\u00fclt\u00fcrel ve sanatsal faaliyetlerini kapsayacak \u015fekilde geni\u015fletildi.<\/p>\n Ayr\u0131ca k\u00fclt\u00fcrel faaliyetlerini s\u00fcrd\u00fcrmek ve geli\u015ftirmek \u00fczere, be\u015f milyon rublelik \u00f6nemli bir para yard\u0131m\u0131 da ald\u0131. Son olarak \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir jest ile Sovyetler, geleneksel \u00c7erkes bayra\u011f\u0131n\u0131n bir devlet veya eyaletmi\u015f gibi \u00c7erkes b\u00f6lgelerinde dalgalanmas\u0131na izin verdiler. \u201cSancak-\u0131 \u015eerif\u201d ad\u0131 verilen bu bayrak, koyu ye\u015fil zemine i\u015flenmi\u015f, alt taraflar\u0131nda kesi\u015fen \u00fc\u00e7 ok ve bunlar\u0131n \u00fczerinde de \u00fcstte dokuz, altta \u00fc\u00e7 tane olmak \u00fczere iki s\u0131ra halinde y\u0131ld\u0131zlardan olu\u015fuyordu. Bu bayrak 1836 y\u0131l\u0131nda Osmanl\u0131 saray\u0131nda iyi bir konumda bulunan bir \u00c7erkes prensesi taraf\u0131ndan yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Bu hareketler, muhtemelen Fethi Recep\u2019i memnun etmek veya \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc kongreden \u00f6nce yalanc\u0131 bir pro-\u00c7erkesizm izlenimi yaratmak i\u00e7in yap\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131. Bu hareketler daha ziyade konseyin 1989 ba\u015flar\u0131nda sergilemi\u015f oldu\u011fu tav\u0131rlar\u0131n bir \u00f6d\u00fcl\u00fcyd\u00fc. O zamanlar G\u00fcrc\u00fcstan SSC, Abhazya \u00d6SSC\u2019de ya\u015fayan Abhaz az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n oy hakk\u0131n\u0131 elinden almaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Ciddi \u00e7at\u0131\u015fmalar patlak verdi ve Abhazlar, karde\u015fleri \u00c7erkesleri yard\u0131ma \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131lar. Pek \u00e7ok \u00c7erkes genci tam olarak bunu yapmak istiyordu; ancak onlara Adige Xase\u2019nin y\u00f6netimindeki ya\u015fl\u0131lar engel oldular. Bu ak\u0131ll\u0131ca bir karard\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00e7at\u0131\u015fmalar birka\u00e7 ay sonra durdu ve bir ate\u015fkes anla\u015fmas\u0131 imzaland\u0131. \u00dcniversite ve Bilimler Akademisi gibi baz\u0131 Abhaz kurumlar\u0131 G\u00fcrc\u00fclerinkilerden ba\u011f\u0131ms\u0131z hale geldi. Bu \u00e7at\u0131\u015fmalarda \u00c7erkeslerin yer almas\u0131 Abhazlar\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda daha \u00e7ok G\u00fcrc\u00fc, Svan ve di\u011ferlerinin \u00e7at\u0131\u015fmalara girmesine neden olarak durumun daha da k\u00f6t\u00fcle\u015fmesine neden olurdu. Adige Konseyi\u2019nin akl\u0131selimi Moskova\u2019ya kar\u015f\u0131 galip geldi.<\/p>\n D\u00fcnya \u00c7erkes Konseyi\u2019nin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc kongresi bu y\u0131l 18-20 May\u0131s tarihlerinde Nal\u00e7ik\u2019te ger\u00e7ekle\u015ftirildi. Kongreye T\u00fcrkiye\u2019den, Hollanda\u2019dan, Almanya\u2019dan \u00fc\u00e7 Amerikan \u00c7erkes derne\u011finden ve \u00fc\u00e7 Sovyet b\u00f6lgesinden delegeler kat\u0131ld\u0131. Suriye delegasyonunun \u00e7\u0131k\u0131\u015f vizeleri son anda iptal edildi; ama Suriye \u00c7erkesleri yine de, o s\u0131rada Suriye d\u0131\u015f\u0131nda bulunan ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n durumunu \u00f6\u011frenince g\u00f6n\u00fcll\u00fc olan insanlar taraf\u0131ndan temsil edildi. \u0130kinci kongrede belirlenen temsil kurallar\u0131na g\u00f6re bu insanlar\u0131n olu\u015fturdu\u011fu delegasyon ge\u00e7erliydi. Kongre, resmi delegelerin say\u0131s\u0131n\u0131n az olmas\u0131na ra\u011fmen y\u00fcksek kat\u0131l\u0131m nedeniyle yerel bir stadyumda yap\u0131ld\u0131. Delegeleri ve ziyaret\u00e7ileri kald\u0131klar\u0131 yerden stadyuma ula\u015ft\u0131rmak i\u00e7in otob\u00fcsler kullan\u0131ld\u0131. Amerika\u2019n\u0131n Sesi Radyosu Kafkasya\u2019da olanlar\u0131 aktard\u0131, ancak BBC\u2019nin \u00e7abalar\u0131na ra\u011fmen Bat\u0131 medyas\u0131nda bu olay \u00e7ok yer bulamad\u0131. \u00c7erkesler suskunluk geleneklerine uygun bir \u015fekilde hala modern medyay\u0131 gerekti\u011fi \u015fekilde kullanm\u0131yorlar.<\/p>\n Yap\u0131lan i\u015flerin ilki, hatta bir a\u00e7\u0131dan en ilginci, konseyin ad\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fmesiydi. Abhazlar kongreye delege g\u00f6ndererek G\u00fcrc\u00fclerin yaratt\u0131\u011f\u0131 k\u00f6t\u00fc durumun tan\u0131nmas\u0131n\u0131 istediler. Buna mukabil \u00c7erkesler, kurumun ad\u0131n\u0131n Abhazlar\u0131 da kapsayacak \u015fekilde D\u00fcnya Adige Birli\u011fi\u2019nden D\u00fcnya \u00c7erkes Birli\u011fi\u2019ne de\u011fi\u015ftirilmesi i\u00e7in oy kulland\u0131lar. B\u00fct\u00fcn \u00c7erkesler ve az say\u0131daki WWub\u0131h kendilerine \u201cAdige\u201d derler. Abazalar ve Abhazyal\u0131lar ise \u201cApsuwa\u201dd\u0131rlar. \u00c7erkeslere ba\u015fkalar\u0131 taraf\u0131ndan verilmi\u015f olan \u201c\u00c7erkes\u201d ad\u0131 ise yaln\u0131zca yukar\u0131da ad\u0131 ge\u00e7enleri de\u011fil, Kuzey Kafkasya\u2019dan s\u00fcrg\u00fcn edilmi\u015f b\u00fct\u00fcn halklar\u0131 kapsar. Bu sayede \u00c7erkesler daha \u00f6nce birka\u00e7 etnik az\u0131nl\u0131\u011f\u0131 temsil ederken, de\u011fi\u015fiklikten sonra karde\u015fleri olan Abhazlar ve Da\u011f\u0131stanl\u0131lar\u0131 da kapsayacak \u015fekilde Kafkasya\u2019dan s\u00fcrg\u00fcn edilmi\u015f b\u00fct\u00fcn halklar\u0131 temsil eder oldular. Bana bir \u00c7erkes\u2019in s\u00f6yledi\u011fi gibi \u201cBiz (\u00c7erkesler, Abhazlar, Da\u011f\u0131stanl\u0131lar) hepimiz \u00c7erkes’iz; hepimiz ayn\u0131 s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131 ya\u015fad\u0131k.\u201d<\/p>\n Asl\u0131nda \u00c7erkesler ve Abhazlar aras\u0131nda ortak kabul g\u00f6ren ve Sovyetlerin umut verici hareketleriyle desteklenen bir varsay\u0131m mevcuttur: de\u011fi\u015fik \u00c7erkes y\u00f6netsel birimlerinin stat\u00fclerinin y\u00fckseltilmesi, Ekim Devrimi\u2019nden sonra k\u0131sa s\u00fcreli de olsa hayat bulmu\u015f olan bir Kuzey Kafkas \u00d6SSC\u2019nin tekrar kurulmas\u0131 yolunda ilk ad\u0131md\u0131r. Kurulmas\u0131 umulan bu federasyon Rusya Federasyonu ile \u00f6zel bir federe stat\u00fcye sahip olacakt\u0131r. Buna g\u00f6re savunma, ula\u015f\u0131m ve posta hizmetleri Moskova\u2019n\u0131n kontrol\u00fcnde olmak \u00fczere federasyon i\u00e7i\u015flerinde serbest olacakt\u0131r. Anayurda d\u00f6n\u00fc\u015f d\u00fc\u015f\u00fcncesi, art\u0131k Sovyet Federasyonu i\u00e7inde yeni bir millet kurma idealiyle birle\u015fmektedir.<\/p>\n ANAYURDA D\u00d6N\u00dc\u015e\u2019\u00dcN AYRINTILARI Anayurda d\u00f6n\u00fc\u015f s\u00fcrecinin kendisi, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc kongrenin ana deklarasyonu ile y\u00f6nlendirilmi\u015ftir. Bu deklarasyon, Kabardey-Balkar \u00d6SSC\u2019nin ba\u015fbakan\u0131 ve bir Sovyet \u00c7erkes’i olan, Yuri Kalmukov\u2019un kongrenin ba\u015fkan\u0131 olarak se\u00e7ilmesinin hemen ard\u0131ndan kabul edilmi\u015fti. Deklarasyon do\u011fal olarak Kuzey-bat\u0131 Kafkasya\u2019n\u0131n \u00c7erkeslerin anavatan\u0131 oldu\u011funu ve her \u00c7erkes’in buraya d\u00f6nmeye hakk\u0131n\u0131n bulundu\u011funu belirtiyordu. Ayr\u0131ca daha da \u00f6nemlisi deklarasyon o zaman b\u00f6lgede ya\u015fayan \u00e7o\u011fu etnik Rus ve Ukraynal\u0131 \u00c7erkes olmayan insan\u0131n da hukuki, ekonomik, ve k\u00fclt\u00fcrel haklar\u0131n\u0131 da garantiye al\u0131yordu. Sonu\u00e7ta belge anayurda d\u00f6nm\u00fc\u015f \u00c7erkesleri de kapsayarak b\u00f6lgedeki b\u00fct\u00fcn insanlar\u0131n \u201cbar\u0131\u015f i\u00e7inde ve onurlu bir bi\u00e7imde birlikte ya\u015fayabilece\u011fini\u201d ifade ediyordu. \u00c7erkesler anavatanlar\u0131nda olmad\u0131klar\u0131 s\u00fcrece yok olmaya mahkum olduklar\u0131n\u0131 hissetmektedirler. Bir anavatana sahip olduklar\u0131 takdirde, bu \u00e7ok uluslu bir yap\u0131da da olsa, \u00c7erkes toplumu hayallerini ger\u00e7ekle\u015ftirebileceklerdir. Fethi Recep de, arkada\u015flar\u0131n\u0131n kendisine verdi\u011fi ve bir \u00c7erkes ad\u0131 olan Hatko Recebkhuer ad\u0131yla kongreden d\u00f6nd\u00fckten sonra birli\u011fin SSCB d\u0131\u015f\u0131ndaki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 devam ettirecektir. Orada bulundu\u011fu s\u0131rada orijinal soyad\u0131n\u0131n Hatko oldu\u011funu (\u201cbeyaz kurt\u201d olarak \u00e7evrilebilir) \u00f6\u011frenmi\u015f; ve arkada\u015flar\u0131 da geleneksel olarak \u00f6nce soyad\u0131 sonra ad\u0131 olacak \u015fekilde kendisine b\u00fcy\u00fckbabas\u0131n\u0131n ad\u0131na atfen \u201cRecep\u2019in o\u011flu\u201d anlam\u0131nda Recebkhuer ad\u0131n\u0131 vermi\u015fler. Fethi Recep bu kongreyle sadece Sovyetlerin \u00c7erkeslerin anayurtlar\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015f hakk\u0131n\u0131 kabul etmelerini sa\u011flamakla kalmam\u0131, daha da \u00f6tesi kendi insanlar\u0131 i\u00e7in bir cumhuriyetin s\u00f6z\u00fcn\u00fc de alm\u0131\u015ft\u0131r. Bu sadece O\u2019nun de\u011fil t\u00fcm\u00fcyle \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc kongrenin bir ba\u015far\u0131s\u0131d\u0131r.<\/p>\n GELECEK VE SORUNLAR \u0130kincisi, kimlerin anayurda d\u00f6n\u00fc\u015f hakk\u0131na sahip oldu\u011fu konusu tam olarak a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa \u00e7\u0131km\u0131\u015f de\u011fildir. Buradaki en rahats\u0131z edici sorunlardan biri dindir. \u00c7erkesler, kimileri e\u011filim olarak laik, kimileri de inan\u00e7lar\u0131nda daha ate\u015fli olmak \u00fczere \u00e7o\u011funlukla S\u00fcnni M\u00fcsl\u00fcman’d\u0131r. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc kongrede Kuzey Kafkasya\u2019n\u0131n (\u00c7erkeslerin d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcnden veya bir Kuzey Kafkasya SSC\u2019nin kurulu\u015fundan ba\u011f\u0131ms\u0131z olmak \u00fczere) heterojen yap\u0131s\u0131n\u0131 koruyaca\u011f\u0131 iddia edildikten sonra, bu amaca ula\u015fman\u0131n ate\u015fli M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n g\u00f6\u00e7\u00fc s\u00f6z konusu oldu\u011funda ne kadar \u00f6nemli oldu\u011fu ortadad\u0131r. Ayr\u0131ca e\u011fer Da\u011f\u0131stan da bu cumhuriyetin kurulu\u015funa katk\u0131da bulunacaksa Da\u011f\u0131stanl\u0131lar\u0131n k\u00f6kten dincili\u011fe kadar varan bir M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k ge\u00e7mi\u015fine sahip olmalar\u0131, dini ho\u015fg\u00f6r\u00fcn\u00fcn korunmas\u0131 konusunu daha da karma\u015f\u0131k bir hale getirmektedir. Bir anlamda \u00c7erkes sorunu, modern bir problem olan b\u00fcy\u00fck ve heterojen toplumlarda etnik kimli\u011fin korunmas\u0131 probleminin k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7apl\u0131 bir \u00f6rne\u011fidir. \u00c7erkesler bir yandan g\u00fcnl\u00fck hayatlar\u0131nda bir mikro-milliyet\u00e7ili\u011fi s\u00fcrd\u00fcr\u00fcrken, \u00f6te yandan da kurulmas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen ve \u00e7o\u011fu \u00c7erkes olmayan insan\u0131n da i\u00e7inde bulunaca\u011f\u0131 bir cumhuriyette bir \u00e7e\u015fit makro-milliyet\u00e7ilikle de i\u00e7i\u00e7e olmak zorunda kalacaklard\u0131r. Kolayl\u0131kla \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir ki, anayurda d\u00f6n\u00fc\u015f de\u011fi\u015fik derecelerde etnik kimli\u011fe ve dini inan\u0131\u015fa sahip \u00c7erkesler aras\u0131nda bir \u00e7e\u015fit do\u011fal elemeyle ger\u00e7ekle\u015fecektir.<\/p>\n \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc olarak, dini kimli\u011fi bir kenara b\u0131raksak bile \u00c7erkes kimli\u011finin e\u011fer bu hedeflenen heterojen cumhuriyette bir rol\u00fc olacaksa o da bir sorun olacakt\u0131r. Birli\u011fin kendisi de Abhazlar\u0131 saflar\u0131na katarak ve ayn\u0131 sorunlar\u0131 payla\u015fan di\u011fer Kafkas halklar\u0131na da kap\u0131s\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131k oldu\u011funu ilan ederek halihaz\u0131rda heterojen bir hal alm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak cumhuriyet e\u011fer \u00c7erkes k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn geli\u015fimini sa\u011flayamazsa sadece kanunen g\u00f6revini yerine getirmi\u015f olacakt\u0131r. 127 y\u0131l Rus, Arap ve T\u00fcrk etkisinde kald\u0131ktan sonra \u00c7erkesler \u00e7ok farkl\u0131 k\u00fclt\u00fcrel evrimler ge\u00e7irmi\u015flerdir. Orta Do\u011fu\u2019dakiler edebiyat ve yay\u0131nc\u0131l\u0131k konular\u0131nda Kafkasya\u2019dakilerin yol g\u00f6stericili\u011fine ihtiya\u00e7 duyacaklard\u0131r. Orta Do\u011fu \u00c7erkeslerinin s\u00f6zl\u00fc ve yaz\u0131l\u0131 edebiyat\u0131n\u0131 Sovyet \u00c7erkeslerininkilerle entegre edebilmek i\u00e7in \u00e7aba sarf etmek gerekecektir. Daha da \u00f6tesi bir zamanlar k\u00fclt\u00fcrlerinin i\u00e7erdikleri hakk\u0131nda pek az fikri olan bir\u00e7ok insanda k\u00fclt\u00fcrlerini tan\u0131ma iste\u011fi olu\u015fturmak ve onlara kapsaml\u0131 bilgi vermek de b\u00fcy\u00fck bir i\u015f olacakt\u0131r.<\/p>\n D\u00f6rd\u00fcnc\u00fcs\u00fc, e\u011fer anayurda d\u00f6n\u00fc\u015f ba\u015far\u0131l\u0131 olursa, kurulacak olacak cumhuriyette \u00fcstesinden gelinmesi gereken ciddi politik sorunlar ortaya \u00e7\u0131kacakt\u0131r. B\u00f6yle bir durumda b\u00f6lgenin demografisinde meydana gelecek olan de\u011fi\u015fmeler rahats\u0131zl\u0131klara belki de a\u00e7\u0131k d\u00fc\u015fmanl\u0131klara yol a\u00e7acakt\u0131r. E\u011fer d\u00f6n\u00fc\u015f kontrols\u00fcz ve \u00e7ok h\u0131zl\u0131 ger\u00e7ekle\u015firse ekonomik bozukluklar ortaya \u00e7\u0131kacakt\u0131r. Daha a\u00e7\u0131k olarak s\u00f6ylemek gerekirse \u00c7erkeslerin kendi i\u00e7lerinde sosyal yap\u0131lar\u0131 d\u00fczenlenmelidir. Geleneksel olarak i\u00e7inde prensler, asiller, \u00f6zg\u00fcr insanlar ve k\u00f6leler bulunan ve her biri kendi i\u00e7inde de alt tabakalara b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f olan karma\u015f\u0131k bir sosyal yap\u0131lar\u0131 vard\u0131. Kom\u00fcnizm d\u00f6neminde yap\u0131lar\u0131 aile geleneklerinden birine indirgenmi\u015f, ancak herhangi bir sosyal yap\u0131yla yer de\u011fi\u015ftirmemi\u015fti. Bu y\u00fczden \u00c7erkes toplumunun karakterinin yeniden belirlenmeye ihtiyac\u0131 vard\u0131r. Alt\u0131nc\u0131 olarak, bu devletin ister Rusya SSC ile isterse kom\u015fu devletlerle olsun politik ili\u015fkilerinin belirlenmesidir. Gorba\u00e7ov\u2019un da daha \u00f6nce tehditle kar\u0131\u015f\u0131k belirtti\u011fi gibi e\u011fer G\u00fcrcistan dar g\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fc milliyet\u00e7i politikalar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcrse Moskova\u2019n\u0131n Abhazya\u2019n\u0131n t\u00fcm\u00fcn\u00fc veya bir k\u0131sm\u0131n\u0131 ve G\u00fcney Osetya\u2019y\u0131 kontrol\u00fcne almas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Dolay\u0131s\u0131yla b\u00f6yle bir Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti\u2019nin s\u0131n\u0131rlar\u0131 b\u00fct\u00fcn Kafkasya\u2019da meydana gelecek geli\u015fmelerin de etkisiyle \u00e7izilecektir. Bu geli\u015fmeler yap\u0131s\u0131 itibar\u0131yla \u00c7erkeslerin kontrol\u00fc d\u0131\u015f\u0131nda geli\u015fecektir; ve \u00c7erkesler ancak iyi geli\u015fmeler olmas\u0131n\u0131 dileyebilirler.<\/p>\n \u00c7erkesler ma\u011flubiyetin ne demek oldu\u011funu bilmektedirler. Giderek artan bir \u015fekilde \u015funu anlamaktad\u0131rlar ki: e\u011fer kimliklerini korumak i\u00e7in bir \u015feyler yapmazlarsa toplum olarak yok olmaya mahkumdurlar ve yok olu\u015f uzakta da de\u011fildir. Gelecek y\u0131llarda bu insanlar\u0131n kar\u015f\u0131la\u015facaklar\u0131 sorunlar\u0131 \u00f6nemsizmi\u015f gibi g\u00f6stermek istemem. \u00d6te yandan gelecek onlar i\u00e7in zorlu oldu\u011fu kadar heyecan verici de g\u00f6z\u00fckmektedir. \u0130dealizmleri ve \u015fimdiye kadar g\u00f6sterdikleri ve sosyal yetenekleri g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda san\u0131r\u0131m bu kadar iyimser olmak mazur g\u00f6r\u00fclebilir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" John Colarusso Çeviri: M. Nesij Huvaj Nart Dergisi, “Dünya ve Ben” Kasım 1991, (Washington D.C), s.656-669 John Colarusso, Kanada’daki McMaster Üniversitesi’nde Antropoloji, Modern Diller ve Linguistik bölümlerinde görevli bir profesördür. Harvard Üniversitesi’nde bir dilbilimci olarak eğitim aldıktan sonra, son yirmi yıl boyunca Çerkesler ve diğer Kafkas halkları üzerinde çalışmıştır. Dilbilim, Kafkas dilleri ve karşılaştırmalı mitoloji […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[45],"tags":[],"class_list":["post-7415","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-kultur-ana-sayfa","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7415","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7415"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7415\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":15892,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7415\/revisions\/15892"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7415"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7415"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7415"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n<\/span> \u00c7eviri: M. Nesij Huvaj
\n Nart Dergisi, \u201cD\u00fcnya ve Ben\u201d Kas\u0131m 1991, (Washington D.C), s.656-669<\/span><\/p>\n\n
\n<\/b>
\nBug\u00fcn \u00c7erkeslerin b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin d\u0131\u015f\u0131nda, \u00e7e\u015fitli politik ve ekonomik ko\u015fullarda ya\u015famaktad\u0131rlar. 250,000 ile bir milyon aras\u0131nda de\u011fi\u015fen varsay\u0131mlarla T\u00fcrkiye en b\u00fcy\u00fck n\u00fcfusa sahiptir. \u00dcrd\u00fcn\u2019de 100,000 kadar, Suriye\u2019de kabaca 45,000 kadar \u00c7erkes mevcuttur. \u0130srail\u2019de iki k\u00f6y mevcut olmakla beraber n\u00fcfus hakk\u0131nda ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bilgi yoktur. \u00c7ok az olduklar\u0131 tahmin edilmekle beraber Irak\u2019takilerin say\u0131s\u0131 da tam olarak bilinmemektedir.<\/p>\n
\n\u00dcrd\u00fcn\u2019de \u00c7erkesler g\u00f6receli bir refah ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ortam\u0131nda ya\u015famaktad\u0131rlar. Ba\u015fkent Amman yak\u0131nlar\u0131nda ve i\u00e7inde toprak sahibidirler; Adigece ve Kabardeyce olmak \u00fczere ana dillerinde gazete ve televizyon yay\u0131n\u0131 yapabilmektedirler. \u00dclkenin elektrik \u015febekesinin kontrol\u00fc Kral H\u00fcseyin taraf\u0131ndan, g\u00fcvenilirlikleri ve r\u00fc\u015fvete kar\u015f\u0131 dayan\u0131kl\u0131l\u0131klar\u0131yla bilinen \u00c7erkeslere emanet edilmi\u015ftir. Ne var ki bu \u00c7erkes cenneti tehdit alt\u0131ndad\u0131r. 1970 Eyl\u00fcl\u2019\u00fcnde Kral H\u00fcseyin Filistin Kurtulu\u015f \u00d6rg\u00fct\u00fc\u2019n\u00fc \u00dcrd\u00fcn\u2019den kovarken, bu i\u015fi yapan ordunun \u00c7erkes subaylar\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda yine \u00c7erkes bir Genelkurmay Ba\u015fkan\u0131 vard\u0131. \u00c7erkesler hakl\u0131 olarak \u00dcrd\u00fcn\u2019\u00fcn politikas\u0131 Filistinlilerden yana de\u011fi\u015fmeye ba\u015flarsa g\u00fcvenliklerinin ve huzurlar\u0131n\u0131n bozulmaya ba\u015flayaca\u011f\u0131ndan endi\u015fe duymaktad\u0131rlar.
\nT\u00fcrkiye\u2019deki \u00c7erkesler ise ony\u0131llard\u0131r asimilasyoncu bask\u0131 alt\u0131ndad\u0131r. Ancak son iki y\u0131l i\u00e7inde \u00c7erkeslerin ve di\u011fer Kafkasyal\u0131lar\u0131n dillerinin kayda ge\u00e7irilmesi i\u00e7in \u00e7abalar ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Bu i\u015f devlet onay\u0131nda ve deste\u011finde Bo\u011fazi\u00e7i \u00dcniversitesi\u2019nde Prof. Sumru \u00d6zsoy taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirilmektedir. Bu, devletin, \u00fclkenin etnik mozai\u011fini tan\u0131ma yolunda att\u0131\u011f\u0131 ilk ad\u0131md\u0131r ve bizce T\u00fcrkiye\u2019nin, toplumu \u00fczerinde kurdu\u011fu g\u00fc\u00e7l\u00fc rejim i\u00e7inde gecikmi\u015f bir harekettir.<\/p>\n
\n<\/b>
\nFethi Recep 1932 y\u0131l\u0131nda Halep\u2019te Adige bir ana babadan do\u011fmu\u015ftu. Soyad\u0131 olarak b\u00fcy\u00fck babas\u0131n\u0131n M\u00fcsl\u00fcman ad\u0131 olan Recep\u2019i kulland\u0131. Ana-babas\u0131 Adigece\u2019nin Abzeghce diyalektini konu\u015furken, o i\u00e7inde buldu\u011fu Arap d\u00fcnyas\u0131na asimilasyon nedeniyle sadece Arap\u00e7a\u2019y\u0131 \u00f6\u011frendi. 1955 y\u0131l\u0131nda Suriye ordusuna kat\u0131ld\u0131 ve subay olarak yeti\u015ftirildi. 1959 y\u0131l\u0131nda ba\u015fka alt\u0131 yedi \u00c7erkes subayla birlikte ve hi\u00e7 bir gerek\u00e7e veya a\u00e7\u0131klama olmaks\u0131z\u0131n ordudan ihra\u00e7 edildi\u011finde parlak bir subayd\u0131. Bu, Baas partisi zaman\u0131ndan \u00f6nce, ancak Arap milliyet\u00e7ili\u011finin yeni yeni y\u00fckseldi\u011fi ve Suriye\u2019nin Nas\u0131r\u2019\u0131n M\u0131s\u0131r\u2019\u0131yla ba\u011flant\u0131l\u0131 oldu\u011fu d\u00f6nemdeydi. B\u00fcy\u00fck bir hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7inde Suriye\u2019yi terk etti ve Hollanda\u2019ya yerle\u015fti; evlendi, \u00e7ocuklar\u0131 oldu, ve kendisi de bir biyolog oldu. \u015eu anda emekli olmu\u015f ve k\u00fc\u00e7\u00fck bir \u00e7iftli\u011fi i\u015fletmektedir. Hollanda\u2019dayken kendi \u00c7erkes miras\u0131yla daha \u00e7ok ilgilendi ve kendi kendine \u00e7ok zor ve karma\u015f\u0131k olan ana dilini \u00f6\u011frenecek kadar da ileri gitti.<\/p>\n
\n<\/b>
\nOn y\u0131l i\u00e7inde Fethi Recep Ankara\u2019da bir kongre yapmaya yetecek say\u0131da \u00c7erkesle ba\u011flant\u0131 kurdu. Bu kongrede delegeler pek \u00e7ok \u00fclkeye da\u011f\u0131lm\u0131\u015f olan \u00c7erkes toplumlar\u0131 aras\u0131ndaki koordinasyonu ve mevcut ileti\u015fimi koruma ve art\u0131rma konusunda hemfikir olmalar\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra Kafkasya\u2019ya d\u00f6n\u00fc\u015f i\u00e7in gerekli ad\u0131mlar\u0131 atma karar\u0131 ald\u0131lar.<\/p>\n
\n\u0130kinci bir kongre 1990 May\u0131s\u0131nda Hollanda\u2019da yap\u0131ld\u0131. Kabardey-Balkar \u00d6zerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti, T\u00fcrkiye, Almanya, Hollanda ve Amerika\u2019dan toplam be\u015f delegasyon grubu vard\u0131. (Kara\u00e7ay-\u00c7erkessk \u00d6SSC ve Adigey \u00d6zerk B\u00f6lgesi vize sorunlar\u0131 nedeniyle toplant\u0131ya delegasyon g\u00f6nderememi\u015fti). \u0130srail, Suriye, \u00dcrd\u00fcn ve Yugoslavya\u2019dan delegeler kat\u0131lamad\u0131lar.<\/p>\n
\nBu ikinci kongrede Sovyet delegasyonu gelecekte yapacaklar\u0131 faydal\u0131 i\u015fleri m\u00fcjdeleyen bir \u015fekilde i\u015fbirli\u011fi yapt\u0131lar. Kabardey\u2019in \u201cRodina\u201d adl\u0131 kurumunun delegeleri kurumlar\u0131n\u0131n Kafkasya\u2019daki konumu ve g\u00f6revi hakk\u0131nda \u00e7ok a\u00e7\u0131kt\u0131lar. \u00c7erkeslerin tarihiyle ilgilenen ara\u015ft\u0131rmac\u0131lara ar\u015fivlerini a\u00e7maya var\u0131ncaya kadar, ellerindeki t\u00fcm yetkiyi kullanacaklard\u0131. Bu ilk ad\u0131m bu insanlar\u0131n tarihinin \u00fcst\u00fcn\u00fc \u00f6rten giz perdesini kald\u0131rma umudunu do\u011furdu.<\/p>\n
\n<\/b>
\n1990 Haziran\u2019\u0131nda Fethi Recep Londra \u00dcniversitesi\u2019nde Do\u011fu ve Afrika Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Okulu\u2019nda Kafkasya ile ilgili bilimsel bir konferansa kat\u0131ld\u0131. Orada i\u00e7inde Sovyetler Birli\u011fi de olan de\u011fi\u015fik \u00fclkelerden gelen bilim adamlar\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131. O zamanlar sorunun, Sovyet otoritelerini \u00c7erkeslerin do\u011fal bir \u015fekilde ve uluslar aras\u0131 me\u015fruiyete sahip bir d\u00f6n\u00fc\u015f hakk\u0131na sahip olduklar\u0131na ikna etmek oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu.<\/p>\n
\nYe\u015fil, \u00c7erkesya\u2019n\u0131n yemye\u015fil manzaras\u0131n\u0131, y\u0131ld\u0131zlar da on iki \u00c7erkes boyunu temsil ediyordu. Oklar ise \u00c7erkeslerin eski \u00e7a\u011flarda g\u00f6\u00e7 ettikleri \u00fc\u00e7 ana y\u00f6n\u00fc (kuzey, kuzey-bat\u0131 ve kuzey-do\u011fu) temsil ediyordu. B\u00f6yle sembolik nesneler millet olma duygusunun yeniden kazan\u0131lmas\u0131 i\u00e7in \u015fartt\u0131r.<\/p>\n
\n<\/b>
\nSovyet otoriteleri halihaz\u0131rda D\u00fcnya \u00c7erkes Birli\u011fi\u2019ne, \u00fcyelerinin anayurtlar\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc i\u00e7in izin vermi\u015ftir. Maykop ve civar\u0131 ba\u015fta olmak \u00fczere Kuzey Kafkasya\u2019daki pek \u00e7ok b\u00f6lge az bir n\u00fcfusu bar\u0131nd\u0131rmaktad\u0131r ve yeterince geli\u015fmemi\u015ftir. Sovyetler de \u00c7erkesler de ilk gelecek olan \u00c7erkeslerin bu \u015fehrin i\u00e7inde ve civar\u0131nda yeni semtler olu\u015fturaca\u011f\u0131n\u0131 ve \u00e7iftlikler kuraca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6rmektedirler. \u00d6nc\u00fc bir grup olarak on ila yirmi ailelik bir deneme grubu aranmaktad\u0131r. Bu insanlar birikimlerini de yanlar\u0131nda getirip koruyabileceklerdir. Ayr\u0131ca vazge\u00e7mek isterlerse bunda serbest olacak ve b\u00fct\u00fcn varl\u0131klar\u0131n\u0131 da beraberlerinde g\u00f6t\u00fcrebileceklerdir. Bu g\u00f6\u00e7menlerin de\u011fi\u015fik sosyal kesimlerden olaca\u011f\u0131 ve yaln\u0131zca yeni i\u015f\u00e7iler ve \u00e7ift\u00e7iler olarak de\u011fil, ayn\u0131 zamanda yanlar\u0131nda getirecekleri ticaret, \u00fcretim, bilim ve ziraat alanlar\u0131ndaki bilgileriyle de topluma katk\u0131da bulunacaklar\u0131 umulmaktad\u0131r.<\/p>\n
\nKongre Sovyet topraklar\u0131ndaki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 koordine etmeleri i\u00e7in iki Sovyet \u00c7erkes’ini y\u00f6netici olarak se\u00e7ti. Ba\u015fkan olarak Car\u0131m Aslan\u2019\u0131 ve Ba\u015fbakan olarak da Erkekler Derne\u011fi\u2019nin (Tl\u2019\u0131xase) ba\u015fkan\u0131 olan Muhiddin\u2019i se\u00e7erek kurulmas\u0131 umulan devletin bir parlamenter yap\u0131ya sahip olaca\u011f\u0131n\u0131n ilk i\u015faretini verdi.<\/p>\n
\n<\/b>
\nBu kongrenin b\u00fcy\u00fck ba\u015far\u0131lar\u0131, b\u00fcy\u00fck sorunlar\u0131 da beraberinde getirmi\u015ftir. \u00d6ncelikle insanlar\u0131 anayurda d\u00f6n\u00fc\u015fe y\u00f6nelten ve kongreye kat\u0131lmalar\u0131na neden olan romantik istekler SSCB\u2019nin politik ve ekonomik problemleriyle y\u00fcz y\u00fcze kalm\u0131\u015ft\u0131r. Sorunlar\u0131 geni\u015f a\u00e7\u0131dan ele alma al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131yla \u00c7erkesler gelecek birka\u00e7 y\u0131l i\u00e7in anayurtlar\u0131na yap\u0131lmas\u0131 gereken ekonomik ve k\u00fclt\u00fcrel yard\u0131m\u0131n \u00f6ncelikle hedefleri olmas\u0131na karar vermi\u015flerdir. Fethi Recep asl\u0131nda, Car\u0131m Aslan ve Muhiddin\u2019in ticari ama\u00e7larla Hollanda\u2019y\u0131 ziyaret etmeleri i\u00e7in gerekli ad\u0131mlar\u0131 atm\u0131\u015ft\u0131. Amerika\u2019daki \u00c7erkes dernekleri anayurtlar\u0131na ticari, e\u011fitim ama\u00e7l\u0131 ve ekonomik yard\u0131mda bulunmak i\u00e7in kampanyalar ba\u015flatt\u0131lar. Abhazlarla G\u00fcrc\u00fcler aras\u0131ndaki ili\u015fkiler dikkatle izlenmeli ve Abhazlar\u0131n g\u00fcvenliklerinin garanti alt\u0131na al\u0131nmas\u0131 i\u00e7in gerekli ad\u0131mlar at\u0131lmal\u0131d\u0131r. \u00d6yle g\u00f6r\u00fcnmektedir ki Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin i\u00e7 sorunlar\u0131n\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcne katk\u0131da bulunmak i\u00e7in kayda de\u011fer bir miktarda d\u00f6n\u00fc\u015f ya\u015fanmal\u0131d\u0131r ki bu da en iyi ihtimalle \u00fc\u00e7 ila be\u015f y\u0131l alacakt\u0131r. Bunlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra D\u00c7B\u2019nin \u00f6n\u00fcnde \u00e7\u00f6z\u00fcm bekleyen alt\u0131 \u00f6nemli sorun daha vard\u0131r. En zorlar\u0131ndan biri ileti\u015fim sorunudur. Orta Do\u011fu\u2019da ya\u015fayan \u00c7erkesler ve di\u011fer Kafkas halklar\u0131 hen\u00fcz modern ileti\u015fim ara\u00e7lar\u0131n\u0131 kullanamamaktad\u0131rlar. Yap\u0131lan i\u015fleri birbirlerine duyurmalar\u0131 bu y\u00fczden bir sorundur. Bu durumu daha zorla\u015ft\u0131ran bir ba\u015fka etmen ise Suriye\u2019nin (ve hatta belki de T\u00fcrkiye\u2019nin) bu \u00e7abalar\u0131 zorla\u015ft\u0131rmalar\u0131d\u0131r. Asl\u0131nda Suriye\u2019deki Baas partililer \u00c7erkeslerin anavatanlar\u0131na d\u00f6nmelerini veya bu yolda herhangi bir ad\u0131m atmalar\u0131n\u0131 ihanet sayabilirler. \u015e\u00fcphesiz b\u00fcy\u00fck say\u0131larda \u00c7erkes\u2019in Orta Do\u011fu\u2019dan ayr\u0131lmas\u0131, burada \u00f6nemli yer de\u011fi\u015ftirmelere neden olacakt\u0131r. Yak\u0131n gelecek i\u00e7in \u00c7erkesler s\u00f6zlere g\u00fcvenmektedirler. Son \u00e7are olarak medyay\u0131 kullanarak ve konuya d\u0131\u015far\u0131dan bakan Amerika veya Avrupa gibi g\u00fc\u00e7lerin deste\u011fini alarak bu kayda de\u011fer geli\u015fmeleri daha \u00e7ok insana duyurabilirler.<\/p>\n
\nBe\u015finci olarak, dil sorunu \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmelidir. \u00c7erkes dili, biri Do\u011fu (Kabardey) di\u011feri de Bat\u0131 (Adigey) diyalekti olmak \u00fczere her biri kendine has kurallar\u0131 olan iki ana grup halindedir. Kendi ba\u015f\u0131na bir dil olan Wub\u0131h\u00e7a bug\u00fcn yaln\u0131z iki ki\u015fi taraf\u0131ndan konu\u015fulmaktad\u0131r; b\u00fct\u00fcn di\u011fer Wub\u0131hlar T\u00fcrkler veya di\u011fer \u00c7erkesler taraf\u0131ndan asimile edilmi\u015ftir. E\u011fer kurulmas\u0131 umulan devlette Ruslar ve Ukraynal\u0131larla birlikte Abhazlar, Abazalar, ve kendileri toplam olarak yakla\u015f\u0131k otuz dil konu\u015fan Da\u011f\u0131stanl\u0131lar da olacaksa devletin resmi dili (ya da dilleri) sorunu \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmesi gereken \u00f6nemli bir sorun olacakt\u0131r. Ancak \u00c7erkesler dilde \u00e7e\u015fitlili\u011fe al\u0131\u015fk\u0131n insanlar olduklar\u0131 i\u00e7in birka\u00e7 resmi dilin kullan\u0131lmas\u0131 ciddi bir sorun yaratmayacakt\u0131r. Daha \u00f6nemli g\u00f6r\u00fcnen sorun ise resmi dil hangisi olacaksa o dildeki edebiyat\u0131 insanlara empoze etme sorunudur.<\/p>\n