{"id":7577,"date":"2019-03-08T14:53:01","date_gmt":"2019-03-08T14:53:01","guid":{"rendered":"http:\/\/circassiancenter.com\/tr\/?p=7577"},"modified":"2019-03-08T14:53:01","modified_gmt":"2019-03-08T14:53:01","slug":"adige-xaseye-acik-mektup","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/adige-xaseye-acik-mektup\/","title":{"rendered":"AD\u0130GE XASE\u2019YE A\u00c7IK MEKTUP"},"content":{"rendered":"<p><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/z-2013-Images-2\/201.JPG\" alt=\"\" width=\"417\" height=\"305\" \/><\/p>\n<p align=\"left\"><b>Aslan Tevu<\/b><br \/>\nAdige Cumhuriyeti Ulusal M\u00fczesi Arkeoloji B\u00f6l\u00fcm Ba\u015fkan\u0131,<br \/>\n<span>\u00c7eviri: Cetao \u0130brahim<\/span><br \/>\n\u011euaze Gazetesi, say\u0131.2, 2004<\/p>\n<p>Adigey\u2019in arkeolojik zenginli\u011fi d\u00fcnyaca bilinir. Bug\u00fcnk\u00fc Adigey s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7erisinde paleolit d\u00f6neme ait 10 bin civar\u0131nda yerle\u015fim yeri, kurgan, mezarl\u0131k, kale vb. yer vard\u0131r. Bu say\u0131 tarihi Adige topraklar\u0131nda ise 50 bin civar\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n<p>Bundan 200 y\u0131l kadar \u00f6nce ilk kurgan ve dolmenlerin kaz\u0131lmas\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na ba\u015flanm\u0131\u015f olup, bu zaman i\u00e7erisinde arkeologlar y\u00fczlerce kaz\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015f ve bilimsel, sanatsal, tarihi de\u011feri olan \u00e7ok say\u0131da madde bulmu\u015flard\u0131r. Bunlar tarihi zenginliklerimiz aras\u0131nda, kitaplardaki yerlerini alm\u0131\u015ft\u0131r. Bu t\u00fcr ara\u015ft\u0131rmalar Adigeler i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemlidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc tarihimiz bug\u00fcne kadar hen\u00fcz tam olarak yaz\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. Bu nedenle arkeolojik ara\u015ft\u0131rmalar yapmak, tarih sayfalar\u0131m\u0131z\u0131 zenginle\u015ftirmek gerekmektedir. Yap\u0131lacak bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n b\u00fcy\u00fck yarar sa\u011flayaca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. \u00d6rnek vermek gerekirse Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin son on y\u0131l\u0131nda \u00fclkemizde yap\u0131lan kaz\u0131larda elde edilen bulgular tarihimize b\u00fcy\u00fck geli\u015fme sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Leningrad\u2019tan gelen A.D. Rezepkin y\u00f6netimindeki arkeolog grubu, Mamrukuay kurganlar\u0131nda kaz\u0131 yapm\u0131\u015ft\u0131r. Buradaki bir dolmende, b\u00fcy\u00fck Maykop kurgan\u0131 Osad kaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan (1897) bu yana ele ge\u00e7meyen alt\u0131ndan kap kacak, bilezik,i\u011fne,ta\u015f ve bronzdan yap\u0131lma alet edevat ve silahlar, Avrupa&#8217;n\u0131n en b\u00fcy\u00fck a\u011fa\u00e7tan m\u00fczik enstr\u00fcman\u0131 bulunmu\u015ftur. Bunlar\u0131n ya\u015f\u0131 4 bin 500\u2019d\u00fcr.Dolmenin i\u00e7 duvarlar\u0131nda \u00e7e\u015fitli resimler vard\u0131r. Bu dolmen 1982 y\u0131l\u0131nda Adige Ulusal M\u00fczesi\u2019ne verilmi\u015f olup o tarihten beri m\u00fcze avlusunda beklemektedir. Bu insanlar\u0131n g\u00f6rmesi ve bilmesi gereken bir k\u00fclt\u00fcr an\u0131t\u0131d\u0131r. D\u00fczenleyece\u011fimiz yeni sergilere katk\u0131 sa\u011flayacakt\u0131r. Bunu m\u00fcze i\u00e7ine s\u0131\u011fd\u0131rmak m\u00fcmk\u00fcn olmay\u0131p, m\u00fcze bah\u00e7esinde kapal\u0131 bir alanda sergilemek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Ayn\u0131 kaz\u0131larda d\u00fcnyan\u0131n en eski ta\u015f dire\u011fi de bulunmu\u015f olup halen m\u00fczemizde tutulmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>Vulape kurganlar\u0131n\u0131n ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in Do\u011fu Halklar\u0131 M\u00fczesi\u2019nin A.M. Leskov y\u00f6netiminde Adigey\u2019de d\u00fczenledi\u011fi kaz\u0131lar dokuz y\u0131l s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Gurup bu kaz\u0131larda kendi istediklerini \u00e7\u0131karmak gibi bir ama\u00e7 g\u00fctmeden \u00f6nceli\u011fi yok olma tehlikesi alt\u0131nda olan kurganlara ve Krasnodar baraj\u0131 alt\u0131nda kalacak yerlere vermi\u015ftir.<\/p>\n<p>Profes\u00f6r A.M. Leskov tarihi eserlerle dolu topraklar\u0131n s\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, eserlerin h\u0131rs\u0131zlarca ya\u011fmaland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rerek \u00fcz\u00fcnt\u00fcye kap\u0131lm\u0131\u015f ve bu sorunun \u00fclkemizde arkeologlar olmadan \u00e7\u00f6z\u00fcmlenemeyece\u011fini y\u00f6neticilerimize inand\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Bu ama\u00e7la arkeoloji e\u011fitimi g\u00f6rmek \u00fczere Leningrad\u2019a alt\u0131 \u00f6\u011frencinin g\u00f6nderilmesini sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Moskova\u2019ya gidince de Adigey\u2019in iste\u011fi do\u011frultusunda Sovyetler Birli\u011fi E\u011fitim Bakanl\u0131\u011f\u0131nca, Adigey \u00d6\u011fretmen Enstit\u00fcs\u00fc\u2019ne ba\u011fl\u0131 olarak Tarih Fak\u00fcltesi a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Profes\u00f6r, Leningrad\u2019a giden \u00f6\u011frencilerin arkeolog olacaklar\u0131n\u0131, yeni fak\u00fcltenin de Adige tarihi ve arkeolojisi \u00fczerine ara\u015ft\u0131rma yapan merkez haline gelece\u011fini umut etmi\u015ftir. Ancak mezun olan alt\u0131 \u00f6\u011frenciden hi\u00e7 biri arkeolog olarak \u00e7al\u0131\u015fmak istemeyip tarih \u00f6\u011fretmeni olmu\u015flard\u0131r. Tarih Fak\u00fcltesi\u2019de bir tane olsun arkeolog mezun etmemi\u015f, o zamandan beri tarih\u00e7i mezun vermektedir. Oysa fak\u00fcltenin a\u00e7\u0131lmas\u0131ndan ama\u00e7, eski tarihimizi ara\u015ft\u0131racak kadrolar\u0131n yeti\u015ftirilmesiydi. Ama\u00e7 tarih \u00f6\u011fretmeni yeti\u015ftirmek olsayd\u0131 bu Krasnodar ve Nal\u00e7ik \u00fcniversitelerinden de m\u00fcmk\u00fcn olabilirdi. Bu nedenle 21 y\u0131lda arkeologlar\u0131m\u0131z olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bir \u00e7ok tarihi eserimiz kaybolmu\u015f, h\u0131rs\u0131zlarca ya\u011fmalanm\u0131\u015f, ticaret malzemesi olmu\u015ftur. Elbette bu kay\u0131plar oran\u0131nda da tarih sayfalar\u0131m\u0131z bo\u015f kalm\u0131\u015ft\u0131r. Bu konudaki ald\u0131rmazl\u0131\u011f\u0131m\u0131z umut k\u0131r\u0131c\u0131 boyutlara ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Sanki tarihi miras\u0131m\u0131z\u0131 istemiyor gibiyiz. Art\u0131k uyanma zaman\u0131m\u0131z gelmedi mi? Yetmiyor mu h\u0131rs\u0131zlar\u0131n atalar\u0131m\u0131z\u0131n mezarlar\u0131n\u0131 kar\u0131\u015ft\u0131rd\u0131klar\u0131? Yetmiyor mu buralarda ele ge\u00e7irdikleri maddelerle yapt\u0131klar\u0131 ticaret?<\/p>\n<p>Adige Ulusal M\u00fczesi son 10 y\u0131lda hi\u00e7bir kaz\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirememi\u015ftir. Daha \u00f6nceden ba\u015flay\u0131p yar\u0131m kalan, ikisi Tevoyhable\u2019de biri Vulape\u2019de olmak \u00fczere \u00fc\u00e7 kurgan vard\u0131r.<\/p>\n<p>Her y\u0131l alm\u0131\u015f oldu\u011fum kaz\u0131 izini, gerekli \u00f6denek yoklu\u011fundan dolay\u0131 geri g\u00f6nderilmektedir. Bu t\u00fcr izin Adigey\u2019de bir tek bana verilmi\u015ftir. Bug\u00fcne kadar kaz\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirememi\u015fsem de binlerce buluntuyu toplayarak M\u00fcze\u2019ye kazand\u0131rm\u0131\u015f bulunuyorum. Son d\u00f6rt y\u0131lda Petesburg ve Fransal\u0131 arkeologlarla kurmu\u015f oldu\u011fum ili\u015fkiler sayesinde su alt\u0131nda kalan b\u00f6lgelerdeki 5 bin y\u0131ll\u0131k yerle\u015fim yerlerinde birlikte kaz\u0131lar ger\u00e7ekle\u015ftiriyoruz. Bu i\u015f i\u00e7in gerekli masraflar\u0131 Fransa D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 kar\u015f\u0131lamaktad\u0131r. Ele ge\u00e7en buluntular\u0131n tamam\u0131 Adigey Ulusal M\u00fczesi\u2019ne verilmektedir. Sadece ge\u00e7en y\u0131l 5 bin adet buluntu m\u00fczemize verilmi\u015ftir. Bunlar aras\u0131nda Rusya&#8217;n\u0131n en eski testi pi\u015firme oca\u011f\u0131, b\u0131\u00e7aklar, oraklar,oklar, topraktan yap\u0131lma hayvan heykelleri vard\u0131r. Bulgular\u0131m\u0131za g\u00f6re Maykop K\u00fclt\u00fcr\u00fc\u2019n\u00fcn ya\u015f\u0131 1000 y\u0131l daha artm\u0131\u015f ve 5 bin 500 olmu\u015ftur. Biz arkeolojik kaz\u0131lar ger\u00e7ekle\u015ftirme imkan\u0131 bulam\u0131yorsak da h\u0131rs\u0131zlar gece g\u00fcnd\u00fcz kaz\u0131lar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrme imkan\u0131 bulmaktad\u0131r. \u00c7al\u0131nan eserler benim veya bir ba\u015fkas\u0131n\u0131n \u00f6zel mal\u0131 de\u011fildir. Bunlar t\u00fcm d\u00fcnya Adigelerinin tarih miras\u0131d\u0131r. Ya\u011fma b\u00f6yle devam ederse birka\u00e7 y\u0131l i\u00e7inde kurganlar\u0131m\u0131z bo\u015falacakt\u0131r. Ondan sonra ulusumuzun k\u00f6klerinin derinli\u011fini kan\u0131tlamak ve insanlar\u0131 Adige tarihinin zenginli\u011fine inand\u0131rmak zorla\u015facakt\u0131r.<\/p>\n<p>Krasnodar baraj sular\u0131 alt\u0131nda onlarca tarihi an\u0131t yok olmu\u015ftur. Bunlar\u0131n birka\u00e7\u0131 da kurgand\u0131r. Yeni Kazanekuay koy\u00fc oturum alan\u0131 i\u00e7erisinde bulunan Asran kurgan\u0131 g\u00fcnden g\u00fcne y\u0131k\u0131lmaktad\u0131r. Birka\u00e7 y\u0131l i\u00e7erisinde tamamen su alt\u0131nda kalacakt\u0131r. Bu kurganda Nart mitolojisine g\u00f6re Mo\u011fol-Tatar sald\u0131r\u0131lar\u0131na kar\u015f\u0131 koyan d\u00f6rt kahraman, Asran, Segesuye Necesu, Cediguj Vusasu ve Adehun\u2019un mezarlar\u0131 bulunmaktad\u0131r. K\u0131sa zamanda Asran kurgan\u0131 kaz\u0131lmazsa i\u00e7inde ne oldu\u011funu kimse \u00f6\u011frenemeden yok olacak ve tarihimiz de b\u00fcy\u00fck bir kayba u\u011frayacakt\u0131r.<\/p>\n<p>Tarihi miraslar\u0131m\u0131z\u0131 darmada\u011f\u0131n etti\u011fimiz art\u0131k yeter. Kalanlar\u0131n bug\u00fcn koruma alt\u0131na alamazsak yar\u0131n \u00e7ok ge\u00e7 olacakt\u0131r. Art\u0131k kendimize gelelim.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Aslan Tevu Adige Cumhuriyeti Ulusal M&uuml;zesi Arkeoloji B&ouml;l&uuml;m Ba&#351;kan&#305;, &Ccedil;eviri: Cetao &#304;brahim &#286;uaze Gazetesi, say&#305;.2, 2004 Adigey&rsquo;in arkeolojik zenginli&#287;i d&uuml;nyaca bilinir. Bug&uuml;nk&uuml; Adigey s&#305;n&#305;rlar&#305; i&ccedil;erisinde paleolit d&ouml;neme ait 10 bin civar&#305;nda yerle&#351;im yeri, kurgan, mezarl&#305;k, kale vb. yer vard&#305;r. Bu say&#305; tarihi Adige topraklar&#305;nda ise 50 bin civar&#305;ndad&#305;r. Bundan 200 y&#305;l kadar &ouml;nce ilk kurgan [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[45],"tags":[],"class_list":["post-7577","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-kultur-ana-sayfa","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7577","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7577"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7577\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7579,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7577\/revisions\/7579"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7577"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7577"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7577"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}