{"id":7609,"date":"2019-03-08T15:14:57","date_gmt":"2019-03-08T15:14:57","guid":{"rendered":"http:\/\/circassiancenter.com\/tr\/?p=7609"},"modified":"2019-03-08T15:14:57","modified_gmt":"2019-03-08T15:14:57","slug":"adige-kulturu-bilgileri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/adige-kulturu-bilgileri\/","title":{"rendered":"AD\u0130GE K\u00dcLT\u00dcR\u00dc B\u0130LG\u0130LER\u0130"},"content":{"rendered":"<p><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/z-2018-Images\/005.JPG\" alt=\"\" width=\"417\" height=\"305\" \/><\/p>\n<p><strong>Haz\u0131rlayan: <span style=\"font-size: small;\">ShuZago<\/span><\/strong><\/p>\n<p><b>XASE (Kurultay)<\/p>\n<p><\/b> <span lang=\"en\"> <span style=\"color: #0000ff; font-family: Wingdings 2;\"><br \/>\n<\/span><\/span> <span lang=\"en-us\"> <span style=\"color: #0000ff; font-family: Arial; font-size: small;\"> +<\/span><\/span><span style=\"color: #0000ff; font-family: Arial;\">\u00a0 <\/span> Toplant\u0131y\u0131 y\u00f6netmek \u00fczere en az \u00fc\u00e7 ki\u015filik bir kurul se\u00e7ilir. (Tamade\/Thamade: Ba\u015fkan, Thamade guadze\/Thamade Khuedze: Ba\u015fkan yard\u0131mc\u0131s\u0131, P\u015feriha\/ P\u015f\u015faf&#8217;e: Yaver, ulak) Ba\u015fkan toplant\u0131y\u0131 y\u00f6netir. Herkese s\u00f6z verilir. Genel e\u011filime g\u00f6re farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f ileri s\u00fcrenler ikna edilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Tam ikna olmayanlar bile nezaketen \u00e7o\u011funlu\u011fun g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne kat\u0131l\u0131r ve kararlar oybirli\u011fiyle al\u0131n\u0131r. Al\u0131nan kararlar delegeler taraf\u0131ndan aileye, aile bireylerine tebli\u011f edilir. Art\u0131k kararlara uymak zorunludur. Bu zorunlulu\u011fun temel nedeni sayg\u0131, \u00f6zsayg\u0131 ve s\u00f6z\u00fcnde durma ilkesine dayanan disiplin anlay\u0131\u015f\u0131d\u0131r. Toplant\u0131ya kat\u0131lan ve kendisine s\u00f6z hakk\u0131 verilen ki\u015fi, kendi iradesi ile o karar\u0131n olu\u015fmas\u0131na kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re; bundan sonra \u00f6yle yapaca\u011f\u0131na s\u00f6z vermi\u015f olmaktad\u0131r. \u0130yi bir Adige s\u00f6z\u00fcnde durmal\u0131d\u0131r,\u00f6yleyse bu karara uymamas\u0131 s\u00f6z\u00fcnde durmamak anlam\u0131na gelecektir. S\u00f6z\u00fcnde durmamak ise onur k\u0131r\u0131c\u0131, a\u015fa\u011f\u0131l\u0131k bir davran\u0131\u015ft\u0131r. Ki\u015finin kendisine sayg\u0131 duymamas\u0131 anlam\u0131na gelir.<br \/>\n<span style=\"font-family: Arial;\"><br \/>\n<\/span> <span lang=\"en-us\"> <span style=\"color: #0000ff; font-family: Arial; font-size: small;\"> +<\/span><\/span><span style=\"color: #0000ff; font-family: Arial;\">\u00a0 <\/span> Al\u0131nan karar, ki\u015finin kendi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne ayk\u0131r\u0131 bile olsa, \u00e7o\u011funlu\u011fun ald\u0131\u011f\u0131<br \/>\nkarara uymak, topluma sayg\u0131n\u0131n gere\u011fidir. (Fahri HUVAJ)<span style=\"font-family: Arial;\"><\/p>\n<p><\/span> <span lang=\"en-us\"> <span style=\"color: #0000ff; font-family: Arial; font-size: small;\"> +<\/span><\/span><span style=\"color: #0000ff; font-family: Arial;\">\u00a0 <\/span> Adige toplumu, \u00f6rg\u00fctl\u00fc bir toplumdur. Xabzeye g\u00f6re iki ki\u015fi birlikte bir<br \/>\ni\u015f yapacak olsa, biri thamade, di\u011feri yard\u0131mc\u0131s\u0131d\u0131r (khuedze\/guadze). Her<br \/>\ni\u015f olabildi\u011fince grup halinde yap\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131r. Her ailenin, mahallenin, k\u00f6y\u00fcn, b\u00f6lgenin ve \u00fclkenin bir thamadesi vard\u0131r. Ayr\u0131ca yap\u0131lacak i\u015flere ve toplum kesimlerine g\u00f6re grup thamadesi de (Gup thamade) olur. D\u00fc\u011f\u00fcn thamadesi, gen\u00e7lerin thamadesi, gen\u00e7 k\u0131zlar\u0131n thamadesi vb. gibi. (Fahri HUVAJ)<span style=\"font-family: Arial;\"><\/p>\n<p><\/span><span lang=\"en-us\"> <span style=\"color: #0000ff; font-family: Arial; font-size: small;\"> +<\/span><\/span><span style=\"color: #0000ff; font-family: Arial;\">\u00a0 <\/span> Thamadelik, yaln\u0131zca bir sayg\u0131nl\u0131k stat\u00fcs\u00fc de\u011fil ayn\u0131 zamanda bir<br \/>\ng\u00f6revdir, bir sorumluluk ve y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck ifade eder. Dolay\u0131s\u0131yla thamadelik<br \/>\nbir k\u00fclfettir de. Bu nedenledir ki; hem bu k\u00fclfetten esirgenerek korunmas\u0131, hem de thamadenin sayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndan yararland\u0131r\u0131lmak \u00fczere, bir bak\u0131ma eylemsi, thamade denilebilecek bir Nexh\u0131jj Thamade (Ya\u015fl\u0131 Thamade) stat\u00fcs\u00fc vard\u0131r. Thamade kim olursa olsun, ya\u015fl\u0131 thamade daha sayg\u0131n yerde, thamadenin sa\u011f\u0131nda ve do\u011fal dan\u0131\u015fmanl\u0131k konumunda bulunur.<br \/>\n<span style=\"color: #0000ff; font-family: Wingdings;\"><br \/>\n<\/span><span lang=\"en-us\"> <span style=\"color: #0000ff; font-family: Arial; font-size: small;\"> +<\/span><\/span><span style=\"color: #0000ff; font-family: Arial;\">\u00a0 <\/span> Adige toplumunda; bilgisi, birikimi, yetene\u011fi, dirayeti ne olursa olsun her ya\u015fl\u0131 daima sayg\u0131de\u011ferdir ve sayg\u0131 g\u00f6r\u00fcr. Ya\u015fl\u0131ya kay\u0131ts\u0131z, \u015farts\u0131z sayg\u0131 esast\u0131r. Ancak itaat ya\u015fl\u0131ya de\u011fil, thamadeye, yani fiilen toplumu y\u00f6neten, sorumluluk ta\u015f\u0131yan kimseye yap\u0131l\u0131r.\u00a0(Fahri HUVAJ)<span style=\"font-family: Arial;\"><\/p>\n<p><\/span> <span lang=\"en-us\"> <span style=\"color: #0000ff; font-family: Arial; font-size: small;\"> +<\/span><\/span><span style=\"color: #0000ff; font-family: Arial;\">\u00a0 <\/span> Selamla\u015fma s\u00f6zlerinden sonra s\u00f6ylemler gelen &#8220;yebla\u011fe\/gyebla\u011fe&#8221; s\u00f6ylemi &#8220;yakla\u015f&#8221;, &#8220;yak\u0131nla\u015f&#8221;, &#8220;akraba ol&#8221;, &#8220;akraba aras\u0131na kat\u0131l&#8221;, &#8220;yedi ku\u015fak aras\u0131na gir&#8221; anlamlar\u0131na gelir. &#8220;L&#8217;ew\u0131jj\u0131r bjjibl\u00e7&#8217;e mawe: Soy\/gen yedi ku\u015fak \u00f6teye s\u0131\u00e7rar deyi\u015fi hem t\u0131bbi\/genetik bir ya\u015fam prati\u011fine, bilimsel ve teknolojik bir d\u00fczeyde i\u015faret eder, hem de Adigelerde ki geni\u015f akrabal\u0131k anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 belirtir. Adigelerde ayn\u0131 soydan gelen yedi ku\u015fak, akraba say\u0131l\u0131r ve bu akrabalar aras\u0131nda evlenme olmaz. Bu anlay\u0131\u015f\u0131n tam olarak ge\u00e7erli ve egemen oldu\u011fu d\u00f6nemlerde Adigelerde do\u011fu\u015ftan, zeka engelli veya \u00f6z\u00fcrl\u00fc insanlar\u0131n g\u00f6r\u00fclmedi\u011fi, yabanc\u0131 g\u00f6zlemcilerin tespitlerindendir. (Fahri HUVAJ)<span style=\"font-size: small;\"><\/p>\n<p><\/span> <span lang=\"en-us\"> <span style=\"color: #0000ff; font-family: Arial; font-size: small;\"> +<\/span><\/span><span style=\"color: #0000ff; font-family: Arial;\">\u00a0 <\/span> Bilindi\u011fi gibi ailede \u00e7ocu\u011fun e\u011fitimi, babadan \u00e7ok dede-nine, amca-day\u0131<br \/>\nvb. b\u00fcy\u00fcklere, aileye aittir. \u00c7ocuk, bu geni\u015f aile ortam\u0131nda e\u011fitilir ancak bu t\u00fcr genel ve do\u011fal e\u011fitim de yeterli olmad\u0131\u011f\u0131ndan, \u00e7o\u011fu zaman aileler annesine ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131ktan kurtulan \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 e\u011fitilmek \u00fczere, g\u00fcvendikleri ba\u015fka bir aileye g\u00f6nderirler. 10-12 ya\u015flar\u0131na kadar \u00f6zel bir \u00f6zenle yeti\u015ftirilen ve e\u011fitilen \u00e7ocuk, o ailenin P&#8217;uru yani Khan&#8217;\u0131 olur. 10-12 ya\u015f\u0131nda \u00f6zel hediyelerle ve t\u00f6renlerle \u00e7ocuk kendi ailesine g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcr, teslim edilir. Bu ili\u015fki nedeniyle iki aile akraba haline gelir. (Fahri HUVAJ)<br \/>\n<span lang=\"en\"> <span style=\"color: #0000ff; font-family: Arial; font-size: small;\"><br \/>\n<\/span> <\/span><span lang=\"en-us\"> <span style=\"color: #0000ff; font-family: Arial; font-size: small;\"> +<\/span><\/span><span style=\"color: #0000ff; font-family: Arial;\">\u00a0 <\/span> Eve misafir geldi\u011finde gen\u00e7 neslin masaya oturmas\u0131 yasakt\u0131. Bunun yerine misafirlere bakmakla y\u00fck\u00fcml\u00fcyd\u00fcler. Gen\u00e7ler, kendinden b\u00fcy\u00fcklere kar\u015f\u0131 do\u011frudan konu\u015famazlar ya da onlar\u0131n tart\u0131\u015fmalar\u0131na giremezlerdi. Sadece do\u011frudan soru sormalar\u0131na izin veriliyordu. (Zarina KANUKOVA)<br \/>\n<span style=\"font-size: small;\"><br \/>\n<\/span> <span lang=\"en-us\"> <span style=\"color: #0000ff; font-family: Arial; font-size: small;\"> +<\/span><\/span><span style=\"color: #0000ff; font-family: Arial;\">\u00a0 <\/span> Beklenen \u00e7ocu\u011fa sayg\u0131, annenin hamileli\u011finden ba\u015flamaktad\u0131r. Hamile kad\u0131na a\u011f\u0131r i\u015fler yapt\u0131r\u0131lmaz. Daha \u00e7ok egzersiz niteli\u011finde hafif i\u015fler yapmakta serbesttir. Hamile bayan\u0131 \u00fczecek ve strese sokacak her \u015feyden uzak durmas\u0131 sa\u011flan\u0131r. Hamile kad\u0131nlara ya\u015fl\u0131 kad\u0131nlar taraf\u0131ndan bilgi ama\u00e7l\u0131 \u00f6\u011f\u00fctler verilir. Kad\u0131n\u0131n hamileli\u011fi son iki aya kadar gizlenip, son aylarda<br \/>\nebelere kontrol ettirilir. Ebe, do\u011fumu kolayla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in hamile kad\u0131n\u0131,<br \/>\niki kar\u0131\u015f y\u00fcksekten atlat\u0131r, tek ayakla sektirirdi. \u00c7ocuk, do\u011fumdan sonra<br \/>\na\u011flamazsa, \u00e7ocu\u011fu a\u011flatmak i\u00e7in y\u00fcz\u00fcst\u00fc yat\u0131r\u0131l\u0131p poposuna vurulur. \u00c7ocuk<br \/>\ndo\u011fduktan sonra, g\u00f6be\u011fi kesilir, akan kan, \u00e7ocu\u011fun koltuk alt\u0131na, kulak<br \/>\narkas\u0131na ve ap\u0131\u015f aras\u0131na s\u00fcr\u00fcl\u00fcrd\u00fc. Bu kan mikroplar\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fcp, \u00e7ocu\u011fun<br \/>\nsa\u011fl\u0131kl\u0131 b\u00fcy\u00fcmesini sa\u011flad\u0131\u011f\u0131na inan\u0131l\u0131rd\u0131. Do\u011fan \u00e7ocuk, g\u00f6bek ba\u011f\u0131<br \/>\nkesildikten sonra akarsuya g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcp bat\u0131r\u0131l\u0131rd\u0131. Do\u011fan \u00e7ocuk i\u00e7in, babas\u0131<br \/>\ntaraf\u0131ndan bir meyve a\u011fac\u0131 dikilirdi. (Kayseri K.K.Derne\u011fi web sitesi)<\/p>\n<p><span lang=\"en-us\"> <span style=\"color: #0000ff; font-family: Arial; font-size: small;\"> +<\/span><\/span><span style=\"color: #0000ff; font-family: Arial;\">\u00a0 <\/span> K\u0131z \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n 9 ya\u015f\u0131ndan itibaren bellerine Kuensh\u0131be (19. yy.\u0131n sonuna kadar) denilen korse ba\u011flan\u0131rd\u0131. K\u0131zlar geli\u015fip b\u00fcy\u00fcd\u00fck\u00e7e bu korse enine geni\u015fletilmez\u00a0 boyuna uzat\u0131l\u0131rd\u0131. Bu, k\u0131z \u00e7ocu\u011funun fiziki g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcn\u00fcn d\u00fczg\u00fcn ve g\u00fczel olmas\u0131n\u0131 sa\u011flard\u0131. Bu korse, \u00f6zellikle Pss\u0131 ve Werkh k\u0131zlar\u0131 i\u00e7in ihmal edilmez bir uygulama olurdu. (Kayseri K.K.Derne\u011fi web sitesi)<\/p>\n<p><b>Ata dair xabze kurallar\u0131ndan baz\u0131lar\u0131 <\/b> <span lang=\"en-us\"> <span style=\"color: #0000ff; font-family: Arial; font-size: small;\"><\/p>\n<p>+<\/span><\/span><span style=\"color: #0000ff; font-family: Arial;\">\u00a0 <\/span> Genel olarak Adige ata sa\u011fdan biner sa\u011fdan iner. Binicinin soldan inmesi k\u00f6t\u00fc bir haber geldi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcr. Eyer \u00fczerinde duru\u015f dik olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><span lang=\"en-us\"> <span style=\"color: #0000ff; font-family: Arial; font-size: small;\"> +<\/span><\/span><span style=\"color: #0000ff; font-family: Arial;\">\u00a0 <\/span> Dizgin tay derisindendir ve iki elle tutulmaz. Sol elle dizgin hakimiyeti<br \/>\nsa\u011flan\u0131r, sa\u011f elde kam\u00e7\u0131 bulundurulur. Kam\u00e7\u0131 g\u00fcm\u00fc\u015f sap, deri k\u0131rba\u00e7 ve<br \/>\nmanda derisinden \u00e7\u0131nttuhempe ad\u0131 verilen \u015faklay\u0131c\u0131 par\u00e7adan olu\u015fur. Y\u00fcz\u00fck parma\u011f\u0131 kam\u00e7\u0131 ba\u011f\u0131na ge\u00e7irilerek elden d\u00fc\u015fmesine izin verilmez ya da kam\u00e7\u0131 sap\u0131ndaki ba\u011f bile\u011fe ge\u00e7irilir.<\/p>\n<p><span lang=\"en-us\"> <span style=\"color: #0000ff; font-family: Arial; font-size: small;\"> +<\/span><\/span><span style=\"color: #0000ff; font-family: Arial;\">\u00a0 <\/span> Ya\u015fl\u0131lar kam\u00e7\u0131y\u0131 sa\u011f elde tutup k\u0131rba\u00e7 k\u0131sm\u0131n\u0131 at\u0131n boynunun sol taraf\u0131na<br \/>\na\u015f\u0131rabilirler. Kam\u00e7\u0131y\u0131 sark\u0131tmak yak\u0131\u015f\u0131ks\u0131z g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Binici at\u0131n yan\u0131nda<br \/>\nkam\u00e7\u0131y\u0131 toplu tutmaya, k\u0131rba\u00e7 k\u0131sm\u0131n\u0131 ata g\u00f6stermemeye dikkat eder. Kam\u00e7\u0131 ile ata h\u0131zl\u0131 vurmak boyun ve kuyruk civar\u0131n\u0131 kam\u00e7\u0131lamak ho\u015f kar\u015f\u0131lanmaz. Kad\u0131nlar\u0131n ve ya\u015fl\u0131lar\u0131n yan\u0131nda ata h\u0131zl\u0131 vurmak ay\u0131pt\u0131r. Ayr\u0131ca Adige kam\u00e7\u0131n\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fck bir hareketiyle at\u0131n binicinin iste\u011fini anlamas\u0131n\u0131 istedi\u011fi i\u00e7in at\u0131 kam\u00e7\u0131 darbesine al\u0131\u015ft\u0131rmaz. (Kafkas Vakf\u0131 web sitesi)<\/p>\n<p><span lang=\"en-us\"> <span style=\"color: #0000ff; font-family: Arial; font-size: small;\"> +<\/span><\/span><span style=\"color: #0000ff; font-family: Arial;\">\u00a0 <\/span> \u0130ki atl\u0131 kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131nda eyerlerinden hafif\u00e7e do\u011frularak birbirlerini selamlarlar. Atl\u0131, kendisini kar\u015f\u0131lamak \u00fczere bekleyenlere direkt kar\u015f\u0131dan<br \/>\nyakla\u015famaz, kalabal\u0131\u011f\u0131n sol taraf\u0131ndan yakla\u015f\u0131r ve onlar\u0131 sa\u011fa al\u0131r. Toplulu\u011fa kar\u015f\u0131 at oynatmak, ko\u015fturmak, kam\u00e7\u0131lamak ay\u0131p g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Hele kad\u0131nlara atla yakla\u015f\u0131lmaz, yanlar\u0131ndan h\u0131zl\u0131 ge\u00e7ilemez. Bir gencin ya\u015fl\u0131lar\u0131n yaya oldu\u011fu yerde atla yanlar\u0131ndan ge\u00e7mesi de yemux olarak de\u011ferlendirilir. Atl\u0131lardan kendisine sayg\u0131 g\u00f6sterilen ki\u015fi sa\u011f tarafta durur.<\/p>\n<p><span lang=\"en-us\"> <span style=\"color: #0000ff; font-family: Arial; font-size: small;\"> +<\/span><\/span><span style=\"color: #0000ff; font-family: Arial;\">\u00a0 <\/span> Huare (ya\u011f\u0131z at), Brul (kestane rengi), Ptse\u011fopl (doru) at cinsleri g\u00f6zde<br \/>\ntutulur, Pehu ad\u0131 verilen sakar alacal\u0131 at makbul g\u00f6r\u00fclmez. Misafir olarak<br \/>\ngelen atl\u0131 konuk olaca\u011f\u0131 hanenin giri\u015fine kadar atla gelemez. Kam\u00e7\u0131y\u0131 evin<br \/>\ngiri\u015f kap\u0131s\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131lma y\u00f6n\u00fcndeki ask\u0131ya asar. \u015eayet kam\u00e7\u0131n\u0131n ucu kap\u0131ya<br \/>\ny\u00f6nelik as\u0131l\u0131rsa bu misafirin kal\u0131c\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelir. Kam\u00e7\u0131n\u0131n sap\u0131 kap\u0131ya y\u00f6nelikse misafir kal\u0131c\u0131d\u0131r. Ev sahibi haz\u0131rl\u0131k yapmal\u0131d\u0131r. Ayr\u0131l\u0131rken at\u0131n arkas\u0131n\u0131 ev sahibine \u00e7evrilmez. At bir iki ad\u0131m geri hareket ettirilir ve a\u011f\u0131r hareketlerle uzakla\u015f\u0131l\u0131r. (Kafkas Vakf\u0131 web sitesi)<\/p>\n<p><b>Adige xabze Gelin \u00e7\u0131karma<br \/>\n<\/b><br \/>\n<span lang=\"en-us\"> <span style=\"color: #0000ff; font-family: Arial; font-size: small;\"> +<\/span><\/span><span style=\"color: #0000ff; font-family: Arial;\">\u00a0 <\/span> Gelini getirmek \u00fczere te\u015fkil edilen alaya delikanl\u0131 b\u00fct\u00fcn akran\u0131n\u0131 davet<br \/>\neder. Alaya kendisi dahil olamaz ise de gen\u00e7 karde\u015fleri, gen\u00e7 day\u0131 ve<br \/>\namcalar\u0131 alaya i\u015ftirak ederler. Gelini getirecek araba ile delikanl\u0131n\u0131n hem\u015firesi yahut akrabas\u0131ndan bir iki k\u0131z ve kad\u0131n ile hizmet\u00e7i k\u0131z gider.<\/p>\n<p><span lang=\"en-us\"> <span style=\"color: #0000ff; font-family: Arial; font-size: small;\"> +<\/span><\/span><span style=\"color: #0000ff; font-family: Arial;\">\u00a0 <\/span> K\u0131z yak\u0131n k\u00f6yden getirilecek ise alay sabah gidip ak\u015fama d\u00f6ner. Gelin<br \/>\nekseriyetle cuma, bazen de per\u015fembe veya pazartesi ak\u015famlar\u0131 eve<br \/>\ngetirilir.<\/p>\n<p><span lang=\"en-us\"> <span style=\"color: #0000ff; font-family: Arial; font-size: small;\"> +<\/span><\/span><span style=\"color: #0000ff; font-family: Arial;\">\u00a0 <\/span> Alay\u0131n \u015ferefine o gece tertip olunan danslara gelini alma\u011fa gelen k\u0131z\u0131n<br \/>\nbilhassa \u00e7ok oynamas\u0131 \u015fart gibidir.<\/p>\n<p><span lang=\"en-us\"> <span style=\"color: #0000ff; font-family: Arial; font-size: small;\"> +<\/span><\/span><span style=\"color: #0000ff; font-family: Arial;\">\u00a0 <\/span> Gelin alay\u0131n\u0131n hareket zaman\u0131 gelince b\u00fct\u00fcn heyet gelinin \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131 kap\u0131<br \/>\n\u00f6n\u00fcnde at \u00fcst\u00fcnde haz\u0131r bulunur. Delikanl\u0131n\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fck karde\u015fi, yahut yak\u0131n<br \/>\nakrabas\u0131ndan bir gen\u00e7 odaya girer. O dakikadan itibaren yeni girece\u011fi aile<br \/>\nve kabileye kar\u015f\u0131 bir prenses tavr\u0131n\u0131 alm\u0131\u015f olan gelinin koltu\u011funa girerek<br \/>\noturdu\u011fu yerden kald\u0131r\u0131r. Gen\u00e7lere mahsus bu merasime ihtiyarlar\u0131n<br \/>\nkar\u0131\u015fmamas\u0131 al\u0131\u015f\u0131lan ve olgunluk say\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan gelinin yan\u0131nda annesi ve<br \/>\nbabas\u0131 de\u011fil ya\u015fl\u0131 akrabas\u0131 bile bulunmaz.<\/p>\n<p><span lang=\"en-us\"> <span style=\"color: #0000ff; font-family: Arial; font-size: small;\"> +<\/span><\/span><span style=\"color: #0000ff; font-family: Arial;\">\u00a0 <\/span> Gelinin ge\u00e7ece\u011fi yol \u00fczerinde zengin ve asil aileler k\u0131ymetli kuma\u015f<br \/>\nsererler. A\u011f\u0131r a\u011f\u0131r gelini koltu\u011funda odan\u0131n kap\u0131s\u0131na do\u011fru getiren gen\u00e7<br \/>\ndevaml\u0131 surette etrafa para serper. Adigelerde g\u00fcveyin koltu\u011fa girmemesi,<br \/>\norada haz\u0131r bulunacak olan ya\u015fl\u0131lara sayg\u0131 g\u00f6sterme fikrinden ileri gelir.<br \/>\n(Nart)<br \/>\n<b>K\u0131z ka\u00e7\u0131rma<br \/>\n<\/b><br \/>\n<span lang=\"en-us\"> <span style=\"color: #0000ff; font-family: Arial; font-size: small;\"> +<\/span><\/span><span style=\"color: #0000ff; font-family: Arial;\">\u00a0 <\/span> Ebeveynin k\u0131z\u0131n\u0131 vermek istememesi \u00fczerine \u00e7iftler, gece ka\u00e7maya karar<br \/>\nverirler. Bu halde delikanl\u0131 arkada\u015flar\u0131n\u0131 alarak gizlice k\u0131z\u0131n evine giderler. Muayyen saatte k\u0131z d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131k\u0131nca ata bindirirler ve k\u00f6yden uzakla\u015f\u0131rlar. Gelin g\u00f6t\u00fcrmeye mahsus \u015fark\u0131 ve mar\u015flar\u0131 s\u00f6yleyerek, silah atarak delikanl\u0131n\u0131n k\u00f6y\u00fcne gelirler. Uyanan k\u00f6y ahalisi de her taraftan silah atarak bu yeni misafiri selamlar. K\u0131z delikanl\u0131n\u0131n yak\u0131n akrabalar\u0131ndan biri taraf\u0131ndan at \u00fczerinde g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcr. G\u00fcvey bizzat g\u00f6t\u00fcrmez. (Nart)<\/p>\n<p><span lang=\"en-us\"> <span style=\"color: #0000ff; font-family: Arial; font-size: small;\"> +<\/span><\/span><span style=\"color: #0000ff; font-family: Arial;\">\u00a0 <\/span> Adigeler ba\u015fka milletlerden k\u0131z almaya ve ba\u015fka milletlere k\u0131z vermeye<br \/>\nfazla s\u0131cak bakmazlar. Adigelerin evlenme geleneklerinde &#8220;Yepl\u0131xi ka\u015fe, depleyi yet&#8221; yani &#8220;A\u015fa\u011f\u0131 bak al, yukar\u0131 bak ver&#8221; kaidesi esast\u0131r. Bu erke\u011fin kad\u0131n sayesinde de\u011fil, kad\u0131n\u0131n erkek sayesinde refah g\u00f6rmesi anlam\u0131na gelir. Erke\u011fin mevki ve servet\u00e7e daha altta olan k\u0131zlar\u0131 e\u015f se\u00e7mesini \u00f6ng\u00f6ren bu kaide, Adigelerin k\u0131zlar\u0131na paye verme konusunda ne kadar hassas olduklar\u0131n\u0131n g\u00f6stergesi say\u0131l\u0131r. (Maksudiye Derne\u011fi Web Sitesi)<\/p>\n<p><span lang=\"en-us\"> <span style=\"color: #0000ff; font-family: Arial; font-size: small;\"> +<\/span><\/span><span style=\"color: #0000ff; font-family: Arial;\">\u00a0 <\/span> D\u00fc\u011f\u00fcne davet edilen konuklara g\u00f6nderilecek olan davetiyelerin, damad\u0131n<br \/>\nd\u00fc\u011f\u00fcnden \u00f6nce bir arkada\u015f\u0131n\u0131n evine misafir olarak gitmesi, gelin geldikten sonra misafir alan evin d\u00fczenledi\u011fi bir t\u00f6renle baba evine getirilmesi gelene\u011fine uygun olarak, damad\u0131n yak\u0131n arkada\u015flar\u0131 taraf\u0131ndan da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131n\u0131n uygun olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. Gelin ve damad\u0131n d\u00fc\u011f\u00fcne<br \/>\nkat\u0131lmamas\u0131 gelene\u011finin devam\u0131 ise salon d\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc a\u00e7\u0131s\u0131ndan olduk\u00e7a zordur. \u00c7\u00fcnk\u00fc d\u00fc\u011f\u00fcnlerimiz toplumsal de\u011fi\u015fimin etkisiyle eskisi gibi haftalarca s\u00fcrm\u00fcyor. Bir sorun da akrabalar\u0131n s\u0131k g\u00f6r\u00fc\u015femiyor olmalar\u0131ndan, yak\u0131n\u0131n\u0131n d\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcne gelen davetliler gelin ve damad\u0131 bir arada g\u00f6rmek konusunda hemfikirler. Fakat \u00e7iftlerin \u00f6zellikle de gelinin oynamamas\u0131 hala korunan ve korunmas\u0131 da gerekli olan bir gelene\u011fimizdir.\u00a0 (Ay\u015fe MERMERC\u0130)<\/p>\n<p><span lang=\"en-us\"> <span style=\"color: #0000ff; font-family: Arial; font-size: small;\"> +<\/span><\/span><span style=\"color: #0000ff; font-family: Arial;\">\u00a0 <\/span> Gelin &#8220;legune&#8221;ye (gelin odas\u0131) al\u0131n\u0131rken, &#8220;woridade&#8221; denen sembolik a\u011f\u0131t<br \/>\nkol kola girilir s\u00f6ylenirdi bunu genelde &#8220;k\u00f6y ozan\u0131&#8221; denilebilecek, beyitler, hikayeler,a\u011f\u0131tlar a\u00e7\u0131s\u0131ndan donan\u0131ml\u0131 ki\u015filer yapard\u0131. Woridade k\u00f6keni hakk\u0131nda anlat\u0131lan s\u00f6ylence \u015fu \u015fekildedir;<\/p>\n<p>Worilerin aksakall\u0131 nur y\u00fczl\u00fc k\u00f6y\u00fcnde ve cemiyetinde \u00e7ok sevilen ya\u015fl\u0131lar\u0131 bir g\u00fcn hastalan\u0131r onu \u00e7ok seven akrabalar\u0131, torunlar\u0131 ve k\u00f6yl\u00fcleri ba\u015f\u0131nda a\u011fla\u015f\u0131rlar, ihtiyar adam nurlu g\u00f6zlerini son bir kez a\u00e7ar ve kendisini toparlay\u0131p hafif\u00e7e do\u011frulur ve \u015f\u00f6yle der;<br \/>\n&#8211; Benim i\u00e7in \u00fcz\u00fclmeyin, kayg\u0131lanmay\u0131n ben \u00f6mr\u00fcm boyunca bir \u00e7ok g\u00fczellik g\u00f6rd\u00fcm. \u00c7ocuklar\u0131m\u0131n yeti\u015fip iyi birer cemiyet adam\u0131 olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fcm. Gelinlerimin hepsinin geldikleri aileye de bize de yak\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 gibi olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fcm.Torunlar\u0131m\u0131n soyumuza ve milletimize g\u00f6re yeti\u015ftirildi\u011fini g\u00f6rd\u00fcm, daha ne isteyebilirim ki? O y\u00fczden ben \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fcmde benim i\u00e7in a\u011flamay\u0131n.<\/p>\n<p>\u0130htiyar adam bu s\u00f6zlerinden sonra g\u00f6zlerini hayata yumar, vasiyeti \u00fczerine yak\u0131nlar\u0131 onun i\u00e7in a\u011flamazlar &#8220;Woriha Ya dade maxo&#8221; (Worilerin \u00f6mr\u00fc u\u011furlu\/ayd\u0131n ge\u00e7en dedesi) a\u011f\u0131t\u0131yla defnedilir.<\/p>\n<p>Daha sonra k\u00f6ye getirilen her gelinin \u00f6mr\u00fc Wori Dade&#8217;nin \u00f6mr\u00fc gibi refah<br \/>\nve huzur i\u00e7inde ge\u00e7sin denilerek bu a\u011f\u0131t gelini evine alma merasiminin bir<br \/>\npar\u00e7as\u0131 olur<\/p>\n<p>G\u00fcn\u00fcm\u00fczde &#8220;Woridade&#8221; gelene\u011fi yok denecek kadar azalm\u0131\u015ft\u0131r.(Anlatan Zekiye TOK)<\/p>\n<p>\u015eI XHABZE <b>(At Xhabzesi)<br \/>\n<\/b><br \/>\nNot: Yaz\u0131 Kafkas org.dan al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Adige ve at, k\u0131\u015f ve kar gibi birbirini tamamlayan iki s\u00f6zc\u00fck. Kaf da\u011f\u0131n\u0131n<br \/>\nbu k\u00fc\u00e7\u00fck halk\u0131n\u0131 d\u00fcnya tarihine ge\u00e7iren biraz da onlar\u0131n atla olan<br \/>\nili\u015fkileridir. Ya\u015fam\u0131n g\u00fc\u00e7 oldu\u011fu Kafkas co\u011frafyas\u0131nda at hem yerli halklar\u0131n g\u00fcnl\u00fck<br \/>\nya\u015fam\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131, hem sad\u0131k dostu, hem de koruyucusu olmu\u015ftur.<br \/>\nB\u00f6lgede bulunan en eski tarihsel kal\u0131nt\u0131lar at fig\u00fcrleridir. El sanat\u0131n\u0131n<br \/>\nilk \u00fcr\u00fcnlerinde at motifi g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Karadeniz&#8217;in kuzeyinde Dinyeper Nehri<br \/>\n\u00fczerindeki Srednij Stog ad\u0131yla bilinen yerle\u015fim yerinde yap\u0131lan kaz\u0131larda<br \/>\nM.\u00d6. 4 binlerden kalma terbiye edilmi\u015f atlara ait kemikler bulundu\u011funa<br \/>\ng\u00f6re at\u0131n ilk kez bu b\u00f6lgelerde evcille\u015ftirildi\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc daha bilimseldir.<\/p>\n<p>Bu noktada at\u0131n Orta Asya&#8217;da evcille\u015ftirildi\u011fi iddias\u0131n\u0131n ger\u00e7e\u011fi<br \/>\nyans\u0131tmad\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc hen\u00fcz Asyal\u0131 kavimler ya\u015fam alanlar\u0131<br \/>\nd\u0131\u015f\u0131na ta\u015fmaya ba\u015flamadan \u00f6nce Hitit&#8217;te, eski M\u0131s\u0131r&#8217;da sava\u015f arabalar\u0131nda<br \/>\nkullan\u0131lm\u0131\u015f, Hazar steplerinden inen atl\u0131lar \u00d6n Asya&#8217;da g\u00f6r\u00fcn\u00fcr olmu\u015ftu.<\/p>\n<p>Tarih s\u00fcrecinde \u00f6zellikle M\u0131s\u0131r ve Osmanl\u0131&#8217;da Adigelerin paral\u0131 askerler<br \/>\nolarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131n nedenlerinden biri onlar\u0131n binicilik ve at<br \/>\nterbiyecili\u011fi konusundaki ustal\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Bu y\u00f6nleriyle Adigeler at aya\u011f\u0131n\u0131n<br \/>\nula\u015fabildi\u011fi her yere gitmi\u015f, siyasi veya sosyal etkiler b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r.<br \/>\nOnlar\u0131n bu ser\u00fcvenlerine \u00e7e\u015fitli tarihi kay\u0131tlarda rastlamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<br \/>\nEvliya \u00c7elebi seyahatnamesinin Balkanlar b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde Belgrat \u015fehri<br \/>\ni\u00e7erisinde \u015fehit olan bir Adige&#8217;in at\u0131n\u0131n sahibini katledenlerle m\u00fccadele<br \/>\netmesi ve onun mezar\u0131n\u0131n yan\u0131nda \u00f6lmesi \u00e7arp\u0131c\u0131 bir \u015fekilde anlat\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>Yine Urfal\u0131 Nabi Hayriye adl\u0131 eserinde haks\u0131zl\u0131\u011fa u\u011frayan her Adige&#8217;in<br \/>\nat\u0131na atlay\u0131p k\u0131l\u0131\u00e7 ku\u015fand\u0131\u011f\u0131 \u015fiirle ifade edilir. Bunun yan\u0131nda at<br \/>\nko\u015fumlar\u0131 da Adigelere \u00f6zg\u00fc \u015fekillerde kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kar. Gerek farkl\u0131 at<br \/>\ncinslerinin Togma ad\u0131 verilen t\u00f6rensel baz\u0131 rit\u00fcellerle \u00e7aprazla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131<br \/>\nsonucu ortaya \u00e7\u0131kan sava\u015fa ve uzun yolculu\u011fa en elveri\u015fli cinsinin elde<br \/>\nedilmesi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, gerek at ve binici ili\u015fkisindeki \u00f6zg\u00fcn hareketler<br \/>\nb\u00f6lge insan\u0131ndaki at sevdas\u0131n\u0131n yans\u0131malar\u0131d\u0131r. Bu bak\u0131mdan at s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc<br \/>\nAdige dilinin en s\u0131k kullan\u0131lan harfleriyle ifade edilir olmu\u015ftur. &#8220;\u015e&#8221;<br \/>\nsesi Adige dilinin iskeletini olu\u015fturan seslerden biridir ve bu dile \u00f6zg\u00fc<br \/>\ndamak ve dil seslerine b\u00fcr\u00fcnerek kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kar.<\/p>\n<p>At\u0131n dilinden en iyi kendilerinin anlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckleri i\u00e7in at<br \/>\nh\u0131rs\u0131zl\u0131\u011f\u0131 da bir dereceye kadar kabul edilir g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr ki, bunun nedeni<br \/>\nsava\u015flarda bu hayvan\u0131n ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 \u00f6nemden kaynaklansa gerek. S\u00fcrg\u00fcnde de<br \/>\nuzun s\u00fcre \u00fcretici olamayan g\u00f6\u00e7menler bildikleri en b\u00fcy\u00fck iyi i\u015f olan<br \/>\nat\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 burada da s\u00fcrd\u00fcrmek i\u00e7in at h\u0131rs\u0131zl\u0131\u011f\u0131 yapmak zorunda<br \/>\nkalm\u0131\u015flard\u0131r. O g\u00fcnlerden kalan an\u0131lar g\u00fcn\u00fcm\u00fczde espri nedeni olarak<br \/>\nanlat\u0131lmakta.<\/p>\n<p>Adige s\u00f6zl\u00fc anlat\u0131m gelene\u011fi ata dair ara\u00e7lar, s\u00f6zler, deyimler, \u015fakalar,<br \/>\nat \u00e7e\u015fitleri, at anlat\u0131lar\u0131yla doludur. D\u00fcn oldu\u011fu gibi bug\u00fcn de<br \/>\nanavatandakiler ve yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn her bir yan\u0131na da\u011f\u0131lm\u0131\u015f olanlar i\u00e7in bir<br \/>\ntutkudur, ilgidir at. Bilinen manada sosyal hayat\u0131 d\u00fczenleyen s\u00f6zl\u00fc<br \/>\nkurallar b\u00fct\u00fcn\u00fc olman\u0131n \u00f6tesinde anlam ve fonksiyonlar\u0131 bulunan Xabze<br \/>\nAdige&#8217;in atla olan ili\u015fkisini de kurallara ba\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Adige ata nas\u0131l<br \/>\nbiner, nas\u0131l iner, attan d\u00fc\u015ferse ne olur, e\u011fer nas\u0131l kullan\u0131l\u0131r, kam\u00e7\u0131 ne<br \/>\n\u015fekilde tutulur&#8230;? Bunlar\u0131n hepsi bir tak\u0131m kurallarla \u00e7er\u00e7evesi \u00e7izilmi\u015f<br \/>\nkonulard\u0131r. \u00d6ncelikle Kafkas at cinsinin ayr\u0131m\u0131 \u00fczerinde durmak gerek.<\/p>\n<p>D\u00fcnyadaki t\u00fcm at \u0131rklar\u0131 eski \u00e7a\u011flarda s\u00fcr\u00fcler halinde do\u011fada ya\u015fayan<br \/>\nyabani atlar\u0131n evcille\u015ftirilmesi yoluyla elde edilmi\u015ftir. Do\u011fal olarak<br \/>\nfarkl\u0131 co\u011frafyalarda mutasyonlar ge\u00e7irerek birbirinden ay\u0131rt edici<br \/>\n\u00f6zellikler kazanan at \u0131rk\u0131n\u0131n a\u011f\u0131r kanl\u0131lar ve s\u0131cak kanl\u0131lar olarak ikiye<br \/>\nayr\u0131lmas\u0131 al\u0131\u015f\u0131lagelmi\u015f bir s\u0131n\u0131fland\u0131rmad\u0131r.<\/p>\n<p>Kafkasyal\u0131lar taraf\u0131ndan kullan\u0131lan atlar\u0131n atas\u0131 Tarpan (equus gmelini)<br \/>\nad\u0131 verilen ve Kafkasya&#8217;n\u0131n kuzeyindeki d\u00fczl\u00fcklerde ya\u015fayan at cinsidir.<br \/>\nS\u0131cakkanl\u0131 do\u011fu atlar\u0131n\u0131n kan\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131makla birlikte da\u011flar aras\u0131ndaki<br \/>\nd\u00fczl\u00fcklerde dola\u015fan y\u0131lk\u0131lar\u0131n Arap ve Anadolu atlar\u0131na g\u00f6re daha az k\u0131rma<br \/>\noldu\u011fu ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 ay\u0131rt edici \u00f6zelliklerden anla\u015f\u0131l\u0131r. Adige atlar\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck<br \/>\nc\u00fcsseleri, ince ayaklar\u0131, \u00e7eviklikleri ve uzun yola dayan\u0131kl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131n<br \/>\nyan\u0131nda hastal\u0131klara kar\u015f\u0131 zay\u0131f olmas\u0131yla da saf kanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ispat eder. Bu<br \/>\nat cinsine Adigeler \u015eagdiy veya Huare (saf kan Kabardey at\u0131) ad\u0131n\u0131 verir.<br \/>\nKafkasya&#8217;ya giren i\u015fgalci g\u00fc\u00e7lere kar\u015f\u0131 verilen sava\u015flarda yerli halk\u0131n<br \/>\ndireni\u015finin temel dinamiklerinden biri bu at cinsinin dayan\u0131kl\u0131l\u0131\u011f\u0131d\u0131r.<br \/>\nAdigeler&#8217;i s\u00fcrg\u00fcn y\u0131llar\u0131nda Kafkasya&#8217;dan M\u0131s\u0131r&#8217;a, \u00dcrd\u00fcn&#8217;e kadar uzanan<br \/>\nyollarda s\u0131rt\u0131nda ta\u015f\u0131yan da bu att\u0131r.<\/p>\n<p><b>Ata dair xabze kurallar\u0131ndan baz\u0131lar\u0131 \u015funlard\u0131r:<br \/>\n<\/b><br \/>\nGenel olarak Adige ata sa\u011fdan biner sa\u011fdan iner. Binicinin soldan inmesi<br \/>\nk\u00f6t\u00fc bir haber geldi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcr. E\u011fer \u00fczerinde duru\u015f dik olmal\u0131d\u0131r.<br \/>\nDizgin tay derisindendir ve iki elle tutulmaz. Sol elle dizgin hakimiyeti<br \/>\nsa\u011flan\u0131r, sa\u011f elde kam\u00e7\u0131 bulundurulur. Kam\u00e7\u0131 g\u00fcm\u00fc\u015f sap, deri k\u0131rba\u00e7 ve<br \/>\nmanda derisinden \u00e7\u0131nttuhempe ad\u0131 verilen \u015faklay\u0131c\u0131 par\u00e7adan olu\u015fur. Y\u00fcz\u00fck parma\u011f\u0131 kam\u00e7\u0131 ba\u011f\u0131na ge\u00e7irilerek elden d\u00fc\u015fmesine izin verilmez. Veya kam\u00e7\u0131 sap\u0131ndaki ba\u011f bile\u011fe ge\u00e7irilir.Ya\u015fl\u0131lar kam\u00e7\u0131y\u0131 sa\u011f elde tutup k\u0131rba\u00e7 k\u0131sm\u0131n\u0131 at\u0131n boynunun sol taraf\u0131na a\u015f\u0131rabilirler. Kam\u00e7\u0131y\u0131 sark\u0131tmak yak\u0131\u015f\u0131ks\u0131z g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Binici at\u0131n yan\u0131nda kam\u00e7\u0131y\u0131 toplu tutmaya, k\u0131rba\u00e7 k\u0131sm\u0131n\u0131 ata g\u00f6stermemeye dikkat eder.<\/p>\n<p>Kam\u00e7\u0131 ile ata h\u0131zl\u0131 vurmak boyun ve kuyruk civar\u0131n\u0131 kam\u00e7\u0131lamak ho\u015f<br \/>\nkar\u015f\u0131lanmaz. Kad\u0131nlar\u0131n ve ya\u015fl\u0131lar\u0131n yan\u0131nda ata h\u0131zl\u0131 vurmak ay\u0131pt\u0131r.<br \/>\nAyr\u0131ca Adige kam\u00e7\u0131n\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fck bir hareketiyle at\u0131n binicinin iste\u011fini<br \/>\nanlamas\u0131n\u0131 istedi\u011fi i\u00e7in at\u0131 kam\u00e7\u0131 darbesine al\u0131\u015ft\u0131rmaz.<\/p>\n<p>Iki atl\u0131 kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131nda e\u011ferlerinden hafif\u00e7e do\u011frularak birbirlerini<br \/>\nselamlarlar. Atl\u0131, kendisini kar\u015f\u0131lamak \u00fczere bekleyenlere direkt kar\u015f\u0131dan<br \/>\nyakla\u015famaz, kalabal\u0131\u011f\u0131n sol taraf\u0131ndan yakla\u015f\u0131r ve onlar\u0131 sa\u011fa al\u0131r.<br \/>\nToplulu\u011fa kar\u015f\u0131 at oynatmak, ko\u015fturmak, kam\u00e7\u0131lamak ay\u0131p g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Hele<br \/>\nkad\u0131nlara atla yakla\u015f\u0131lmaz, yanlar\u0131ndan h\u0131zl\u0131 ge\u00e7ilemez. Bir gencin<br \/>\nya\u015fl\u0131lar\u0131n yaya oldu\u011fu yerde atla yanlar\u0131ndan ge\u00e7mesi de yemux olarak<br \/>\nde\u011ferlendirilir. Atl\u0131lardan kendisine sayg\u0131 g\u00f6sterilen ki\u015fi sa\u011f tarafta<br \/>\ndurur.<\/p>\n<p>At ko\u015fumlar\u0131 da Adigelerde \u00f6zg\u00fcnl\u00fck sergiler. Adige e\u011ferinin (Uane) \u00f6n<br \/>\nve arkas\u0131 iki \u00e7\u0131kmal\u0131d\u0131r ve bu y\u00f6n\u00fcyle Asya ve Avrupa e\u011ferlerinden<br \/>\nfarkl\u0131d\u0131r. Bu \u00f6zellik binicinin at \u00fczerinde sabit kalmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. E\u011fer<br \/>\niskeleti sa\u011flam olmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan di\u015fbudak, \u00e7am gibi sert tahtalardan<br \/>\nyap\u0131l\u0131r. \u00d6n ve arka \u00e7\u0131kmalar\u0131 aras\u0131na siyah veya kahverengi sahtiyan<br \/>\nkaplan\u0131r. E\u011ferin i\u00e7i ke\u00e7ele\u015fmemesi i\u00e7in at yelesi veya geyik k\u0131l\u0131 ile<br \/>\ndoldurulur. Diki\u015f tay derisinden sicimle yap\u0131l\u0131r. Ba\u011flar da ayn\u0131 \u015fekilde<br \/>\ntay derisi sicimleridir. E\u011ferin alt\u0131na mutlaka \u015e\u0131\u015fetl ad\u0131 verilen i\u015flemeli<br \/>\n\u00f6rt\u00fc \u00f6rt\u00fcl\u00fcr ve at\u0131n belini e\u011ferin incitmesi \u00f6nlenir. E\u011fer \u00fczeri metal<br \/>\ni\u015flemelerle kapl\u0131 deri ba\u011flarla at\u0131n g\u00f6\u011fs\u00fcne ba\u011flan\u0131r. E\u011fer ka\u015flar\u0131<br \/>\naras\u0131ndaki bir ba\u015fka ba\u011f da yam\u00e7\u0131n\u0131n ba\u011flanmas\u0131 i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r. \u00dczengi<br \/>\n(tler\u0131\u011f) e\u011ferden sark\u0131t\u0131l\u0131r ve sadece ayak u\u00e7lar\u0131 girecek \u015fekilde k\u00fc\u00e7\u00fck<br \/>\nyap\u0131l\u0131r. Aya\u011f\u0131n tamam\u0131n\u0131n girmesi binicinin hareket serbestisini azalt\u0131r<br \/>\nve d\u00fc\u015fmesi durumunda s\u00fcr\u00fcklenir d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle \u00fczengi k\u00fc\u00e7\u00fck yap\u0131l\u0131r. Mahmuz \u00e7o\u011funlukla kullan\u0131lmaz. Ko\u015fu ve sava\u015f atlar\u0131nda \u015e\u0131hueu ad\u0131 verilen gem kullan\u0131l\u0131r ve at\u0131n damaklar\u0131ndan ge\u00e7irilir.<\/p>\n<p>Huare (ya\u011f\u0131z at), Brul (kestane rengi), Ptse\u011fopl (doru) at cinsleri g\u00f6zde<br \/>\ntutulur, Pehu ad\u0131 verilen sakar alacal\u0131 at makbul g\u00f6r\u00fclmez. Misafir olarak<br \/>\ngelen atl\u0131 konuk olaca\u011f\u0131 hanenin giri\u015fine kadar atla gelemez. Kam\u00e7\u0131y\u0131 evin<br \/>\ngiri\u015f kap\u0131s\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131lma y\u00f6n\u00fcndeki ask\u0131ya asar. \u015eayet kam\u00e7\u0131n\u0131n ucu kap\u0131ya<br \/>\ny\u00f6nelik as\u0131l\u0131rsa bu misafirin kal\u0131c\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelir. Kam\u00e7\u0131n\u0131n<br \/>\nsap\u0131 kap\u0131ya y\u00f6nelikse misafir kal\u0131c\u0131d\u0131r. Ev sahibi haz\u0131rl\u0131k yapmal\u0131d\u0131r.<br \/>\nAyr\u0131l\u0131rken at\u0131n arkas\u0131n\u0131 ev sahibine \u00e7evrilmez. At bir iki ad\u0131m geri<br \/>\nhareket ettirilir ve a\u011f\u0131r hareketlerle uzakla\u015f\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>Modern \u00e7a\u011f\u0131n insan ya\u015fam\u0131ndan al\u0131p \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 \u00f6nemli g\u00fczelliklerden biri<br \/>\nolan at hala Adige halk\u0131 i\u00e7in \u00f6nemini korumaktad\u0131r. Adige halk\u0131n\u0131n<br \/>\nhareketli ve h\u00fcz\u00fcnl\u00fc tarihinin canl\u0131 bir \u015fahididir at. Hala en \u00e7ok<br \/>\nAdige&#8217;e yak\u0131\u015f\u0131r at. Onu s\u0131rt\u0131na ald\u0131\u011f\u0131 zaman ta\u00e7lan\u0131r, h\u0131zlan\u0131r. Sava\u015f<br \/>\nmeydanlar\u0131nda olmasa da hipodromlarda birlikteler, haralarda birlikteler,<br \/>\nat yar\u0131\u015f\u0131 kuponlar\u0131nda birlikteler. K\u0131sacas\u0131 Adige ve at ikilisi<br \/>\nbirlikteli\u011fini modern boyutlara ta\u015f\u0131y\u0131p s\u00fcrd\u00fcrmektedir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Haz&#305;rlayan: ShuZago XASE (Kurultay) +&nbsp; Toplant&#305;y&#305; y&ouml;netmek &uuml;zere en az &uuml;&ccedil; ki&#351;ilik bir kurul se&ccedil;ilir. (Tamade\/Thamade: Ba&#351;kan, Thamade guadze\/Thamade Khuedze: Ba&#351;kan yard&#305;mc&#305;s&#305;, P&#351;eriha\/ P&#351;&#351;af&rsquo;e: Yaver, ulak) Ba&#351;kan toplant&#305;y&#305; y&ouml;netir. Herkese s&ouml;z verilir. Genel e&#287;ilime g&ouml;re farkl&#305; g&ouml;r&uuml;&#351; ileri s&uuml;renler ikna edilmeye &ccedil;al&#305;&#351;&#305;r. Tam ikna olmayanlar bile nezaketen &ccedil;o&#287;unlu&#287;un g&ouml;r&uuml;&#351;&uuml;ne kat&#305;l&#305;r ve kararlar oybirli&#287;iyle al&#305;n&#305;r. Al&#305;nan [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[45],"tags":[],"class_list":["post-7609","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-kultur-ana-sayfa","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7609","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7609"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7609\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7611,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7609\/revisions\/7611"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7609"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7609"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7609"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}