{"id":7681,"date":"2019-03-08T17:40:09","date_gmt":"2019-03-08T17:40:09","guid":{"rendered":"http:\/\/circassiancenter.com\/tr\/?p=7681"},"modified":"2019-03-08T17:41:10","modified_gmt":"2019-03-08T17:41:10","slug":"zeekue-sefer","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/zeekue-sefer\/","title":{"rendered":"ZEEK\u2019UE \u2013 SEFER"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/b><\/span><\/p>\n

MAFEDZ Serebiy
\n<\/b> <\/span>Derleme: BABUG Ergun Y\u0131ld\u0131z<\/span><\/p>\n

Eski \u00c7erkes gelene\u011finde zeek\u2019ue<\/b> (\u0437\u044d\u043aI\u0443\u044d) denilen bir olay vard\u0131r.<\/p>\n

T\u00fcrk\u00e7e’deki, sefer, gezi, seyahat s\u00f6zc\u00fcklerinin hi\u00e7 birisi bunu tam olarak kar\u015f\u0131lam\u0131yor asl\u0131nda.<\/p>\n

Bu g\u00fcnk\u00fc \u00c7erkesce\u2019de zek\u2019uel\u2019<\/b> (\u0437\u044d\u043aI\u0443\u044d\u043bI) s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc seyyah, seyahat eden manas\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olarak kullan\u0131l\u0131yor olsa da biz a\u015fa\u011f\u0131daki yaz\u0131da sefer kelimesini kullanaca\u011f\u0131z. Zek\u2019ue konusu kendi i\u00e7erisinde farkl\u0131 ba\u015fl\u0131klara da ayr\u0131l\u0131yor \u00c7erkeslerde. \u00c7\u00fcnk\u00fc ava gitmek, bir bask\u0131na gitmek, mal de\u011fi\u015fimi i\u00e7in bir sefere \u00e7\u0131kmak (eski zamanlarda tuz, kuma\u015f getirmek gibi nedenlerle zek\u2019ue d\u00fczenlenirmi\u015f ki bununla ilgili \u00f6rnekler de var s\u00f6ylencelerimizde), bir ba\u015fka halk\u0131 ziyarete gitmek, sava\u015fa gitmek, dostluk anla\u015fmas\u0131 yap\u0131lmam\u0131\u015f halklara bask\u0131n yap\u0131p ganimetlerle d\u00f6nmek\u2026<\/p>\n

Bunlar\u0131n hepsi zek\u2019ue olarak adland\u0131r\u0131l\u0131rd\u0131 eski \u00c7erkeslerde.<\/p>\n

Zek\u2019ue 10 ki\u015fi ile olabilece\u011fi gibi iki \u00fc\u00e7 bin ki\u015fi ile de olurdu.<\/p>\n

Bu yaz\u0131da genel olarak sava\u015f ve bask\u0131nla ilgili seferleri anlatmaya bu ikisi ile ilgili bilgiler vermeye \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131z, fakat \u00f6ncelikle bu konuda mevcut \u00e7e\u015fitli geleneklerden kurallardan ve inan\u0131\u015flardan k\u0131saca bahsetmek gerekiyor.<\/p>\n

Zek\u2019uel\u2019 denilen yani bu t\u00fcr seferlere \u00e7\u0131kan ki\u015filerin hepsi ayn\u0131 zamanda istisnas\u0131z iyi birer avc\u0131yd\u0131. Hatta bu ki\u015filerin \u015fak\u2019uebze<\/b> (avc\u0131 lisan\u0131) dedikleri \u00f6zel anlamlar y\u00fcklenmi\u015f \u00e7e\u015fitli s\u00f6zc\u00fckler kullanarak aralar\u0131nda anla\u015ft\u0131klar\u0131 ve d\u0131\u015far\u0131dan dinleyenin s\u00f6yleneni anlamas\u0131n\u0131n istenmedi\u011fi anlat\u0131l\u0131r.<\/p>\n

\u00c7ift\u00e7ilerin bu seferlerden bahsederken \u201c\u015fak\u2019ue<\/b> – yani avc\u0131l\u0131k\u201d tan\u0131m\u0131ndan ba\u015fka bir ifade kullanmalar\u0131 kabul edilmezdi. San\u0131r\u0131m bunun nedeni de di\u011fer tan\u0131m\u0131n bask\u0131n ve sava\u015f anlamlar\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yor olmas\u0131 ve bunun \u00e7ok da a\u00e7\u0131k ifade edilmek istenmemesiydi.<\/p>\n

Eski \u00c7erkeslerde ilkbahar ve sonbaharda atl\u0131 kamplar\u0131 \u201c\u015fuw p\u015f\u0131\u0131e<\/b>\u201d kurulurdu, bu kamplar yeni nesil gen\u00e7lerin yeti\u015fmesi geli\u015fmesi i\u00e7in bir e\u011fitim yeriydi ayn\u0131 zamanda. S\u0131k\u0131nt\u0131ya zorluklara katlanmaya gen\u00e7ler al\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r, gezilerle b\u00f6lgeyi tan\u0131malar\u0131 sa\u011flan\u0131r, eskilerin kahramanl\u0131klar\u0131n\u0131n yi\u011fitliklerinin anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yemekli toplant\u0131larda yeni nesile ge\u00e7mi\u015fe dair bilgiler s\u00f6ylenceler aktar\u0131l\u0131rd\u0131.<\/p>\n

Fakat bu kamplar\u0131n \u00f6nemli bir nedeni de, bu t\u00fcr bir sefere \u00e7\u0131kacak olan grubun geride kalan insanlar\u0131n\u0131n, \u00e7ift\u00e7ilerin mallar\u0131n\u0131n atlar\u0131n\u0131n ba\u015fkalar\u0131 taraf\u0131ndan ya\u011fmalanmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemek, bir bask\u0131nla kar\u015f\u0131la\u015fmamak i\u00e7in de \u00f6nlem almakt\u0131 ayn\u0131 zamanda.<\/p>\n

Yani burada s\u00fcrekli bir atl\u0131 grubu haz\u0131r olurdu k\u00f6y\u00fc ve yerle\u015fim alanlar\u0131n\u0131 korurlard\u0131 herhangi bir sald\u0131r\u0131ya kar\u015f\u0131.<\/p>\n

Sefere gidenler bu kamptan ayr\u0131l\u0131r giderlerdi. Fakat bu t\u00fcr bir sefere \u00e7\u0131k\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan kamptan bir grubun ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan bahsetmek yasakt\u0131 geride kalanlar i\u00e7in.<\/p>\n

Bu seferlere \u00e7\u0131k\u0131l\u0131rken belli g\u00fcnler se\u00e7ilirdi. Mesela cuma ve pazar g\u00fcnleri se\u00e7ilirdi bu t\u00fcr bir sefer i\u00e7in ve bu g\u00fcnler u\u011furlu g\u00fcn say\u0131l\u0131rd\u0131. Sal\u0131 ve \u00c7ar\u015famba ise k\u00f6t\u00fc g\u00fcn k\u0131smetsiz zaman kabul edilirdi.<\/p>\n

Sefere \u00e7\u0131kan grup suyun kar\u015f\u0131 k\u0131y\u0131s\u0131na varmad\u0131k\u00e7a evden \u00e7\u00f6p at\u0131lmaz , gidenlerin isimleri zikredilmez, gidenlerin arkas\u0131ndan bak\u0131lmazd\u0131.
\nDaha sonra sefere gidenin e\u015fi veya annesi g\u00fcc\u00fcne g\u00f6re bir \u015fey keser ve sadece yak\u0131n akrabalar\u0131 davet eder bir yemek verirdi. Yabanc\u0131lara yine bildirilmezdi gidenin ni\u00e7in gitti\u011fi.<\/p>\n

B\u00fcy\u00fck gruplar halinde \u00e7\u0131k\u0131lan seferlerde, sefere \u00e7\u0131kanlar i\u00e7in ve atlar i\u00e7in ayr\u0131 ayr\u0131 h’ueh’u<\/b> yaparlard\u0131 thamadeler.<\/p>\n

E\u011fer zeek\u2019ue sava\u015f ama\u00e7l\u0131 d\u00fczenleniyorsa bu karar t\u00fcm cemiyet taraf\u0131ndan al\u0131n\u0131r, ve sava\u015fa giden grubun ba\u015f\u0131na bir komutan se\u00e7ilirdi.
\nBu ki\u015finin sava\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 yi\u011fitli\u011fi ve cesareti ile kendisini kan\u0131tlam\u0131\u015f bir kimse olmas\u0131 yan\u0131 s\u0131ra, ayn\u0131 zamanda ba\u015f\u0131na ge\u00e7ti\u011fi grubu salimen gidilecek yere g\u00f6t\u00fcr\u00fcp getirebilecek maharette olmas\u0131 mutlaka aranan \u00f6nemli bir \u00f6zellikti.<\/p>\n

Eski zamanda Kuban ve don nehirleri aras\u0131n\u0131n \u00c7erkes topraklar\u0131 oldu\u011fu d\u00f6nemlerde, don nehri k\u0131y\u0131s\u0131na yerle\u015fen tatarlar ve di\u011fer halklara bask\u0131n yapan Adigelerin, onlar\u0131n at s\u00fcr\u00fclerini s\u00fcr\u00fcp getirdiklerini , gece yap\u0131lan bu bask\u0131nlarda her defas\u0131nda \u00c7erkes atl\u0131lar\u0131n\u0131n hi\u00e7 \u015fa\u015f\u0131rmadan izlerini kaybettirerek d\u00f6n\u00fcp geldiklerini anlat\u0131r Hanceri bir kitab\u0131nda.<\/p>\n

Hatta bu maharetleri nedeniyle ”onlara cinler taraf\u0131ndan yol g\u00f6sterildi\u011fi\u201c gibi efsanelerin bile yabanc\u0131 halklar aras\u0131nda anlat\u0131lageldi\u011fini s\u00f6yler tarih\u00e7i.<\/p>\n

Oysa o d\u00f6nemde \u00c7erkesler g\u00f6ky\u00fcz\u00fcndeki y\u0131ld\u0131zlar\u0131, a\u011fa\u00e7 yapraklar\u0131n\u0131 kar\u0131nca yuvalar\u0131n\u0131 kullanarak y\u00f6n bulmakta olduk\u00e7a ustala\u015fm\u0131\u015f bir halkt\u0131.
\nBu ki\u015filerden en \u00fcnl\u00fcs\u00fc olan GU\u015e\u015eIQU Ajceriy\u2019in gece yol giderken koynundan \u00e7\u0131kartt\u0131\u011f\u0131 \u015fi\u015fi topra\u011fa saplad\u0131\u011f\u0131 ve d\u00f6nerken bunu al\u0131r\u0131z diyerek gitti\u011fi, d\u00f6n\u00fc\u015fte de s\u00f6yledi\u011fi \u015fekilde ayn\u0131 noktadan ge\u00e7erek topra\u011fa saplad\u0131\u011f\u0131 \u015fi\u015fi geri ald\u0131\u011f\u0131 anlat\u0131l\u0131r.<\/p>\n

\u0130\u015fte bu t\u00fcr yetenekleri olan ki\u015filer aras\u0131ndan se\u00e7ilirdi atl\u0131 grubun ba\u015f\u0131na ge\u00e7ecek ki\u015fi.<\/p>\n

Bu t\u00fcr sava\u015f veya bask\u0131n amac\u0131yla yap\u0131lan seferlerde, atl\u0131lar \u00e7\u0131kart\u0131larak kat\u0131lacaklara yer ve zaman konusunda haber verilir, fakat ama\u00e7 son ana kadar s\u00f6ylenmezdi.<\/p>\n

Zaten b\u00f6yle bir davet alan ki\u015fi de sormazd\u0131 nereye ni\u00e7in gidilece\u011fini, bu ay\u0131p kar\u015f\u0131lan\u0131rd\u0131.<\/p>\n

Bu t\u00fcr seferlere kat\u0131lan insan say\u0131s\u0131n\u0131n \u00fc\u00e7 bine ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 da olurdu fakat ideal olarak kabul edilen bin ki\u015fi civar\u0131nda olmas\u0131 idi. Bu seferlerde wuerqler kendi sava\u015f\u00e7\u0131lar\u0131ndan bir grup kurarak ve kendi damgalar\u0131ndan olu\u015fan sancaklar\u0131n\u0131 kullanarak kat\u0131l\u0131rlar, b\u00f6ylece o anda cephede kimin oldu\u011fu d\u0131\u015far\u0131dan hemen g\u00f6r\u00fcl\u00fcp anla\u015f\u0131labilirdi. Ayr\u0131ca da bu gruplar \u00c7erkeslerin hangi kolundan olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6steren ikinci birer sancak kullan\u0131rlard\u0131.<\/p>\n

Tarih\u00e7i YEXHUTENIC Hasan\u2019a g\u00f6re bu sancaktarl\u0131k babadan o\u011fula ge\u00e7ermi\u015f, fakat bu g\u00fcn i\u00e7in sadece Bjedughlar\u0131n sancaktarlar\u0131ndan iki aile ismen bilinmekte olup di\u011ferleri net olarak tespit edilememi\u015ftir.
\nNE\u011eUME \u015eore, bu t\u00fcr seferlerde sava\u015fa giden grubun yan\u0131nda ceguak\u2019ue<\/b> g\u00f6t\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc anlat\u0131r.<\/p>\n

Ceguak\u2019ueler bildi\u011finiz gibi n\u00fcktedan, insanlar\u0131 e\u011flendiren s\u00f6zl\u00fc edebiyat\u0131 kuvvetli ki\u015filerdir.<\/p>\n

T\u00fcrk\u00e7e kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 tam olarak yoktur bu s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn, belki de halk ozan\u0131 tan\u0131m\u0131 buna en yak\u0131n olan\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Bu ceguak\u2019ueler sald\u0131r\u0131 emri verilmeden hemen \u00f6nce grubun \u00f6n\u00fcne \u00e7\u0131kar, onlara kendi yazd\u0131klar\u0131 \u015fiirler wueredlerle eskilerin kahramanl\u0131klar\u0131n\u0131 anlatarak cesaret veren konu\u015fmalar yapar, moral olarak haz\u0131rlarlarm\u0131\u015f sald\u0131r\u0131ya gidecek grubu.<\/p>\n

Bu cegauak\u2019ueler gri elbise kullan\u0131rlar ve sadece bir kama d\u0131\u015f\u0131nda hi\u00e7 bir silah ta\u015f\u0131mazlarm\u0131\u015f, \u00e7\u00fcnk\u00fc onlara el kald\u0131rmak sald\u0131rmak \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir ay\u0131p olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcrm\u00fc\u015f.<\/p>\n

Ayr\u0131ca \u0130slam dini Adigelerde yerle\u015ftikten sonra, ba\u015fka halklarda olmayan bir gelenek olarak din adamlar\u0131 da sava\u015fmaya ba\u015flam\u0131\u015flar.<\/p>\n

\u0130ngiliz James Bell o d\u00f6nemde k\u0131y\u0131 boyu Adigeleri aras\u0131nda tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 mollalardan bahseder, onlar\u0131n sava\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve yi\u011fitli\u011fini anlatarak ”\u015fimdi s\u0131k\u0131nt\u0131 \u00e7ekerseniz de daha sonra rahata erersiniz diyen T\u00fcrk mollalar\u0131na hi\u00e7 benzemiyordu bu adamlar\u201c der.<\/p>\n

Yeniden konuya d\u00f6nersek; sefere \u00e7\u0131kacak insanlar hepsi topland\u0131ktan sonra gruplar halinde ayr\u0131larak dizilirler, grubun ba\u015f\u0131na ge\u00e7en ki\u015fi hepsini tek tek denetler ve silahlar\u0131n\u0131 atlar\u0131n\u0131 giysilerini hatta yanlar\u0131na ald\u0131klar\u0131 yiyecekleri kontrol ederdi, bir \u015fekilde uygunsuz olan varsa gruptan \u00e7\u0131kart\u0131l\u0131rd\u0131.<\/p>\n

Bu \u015fekilde gruptan \u00e7\u0131kart\u0131lmak hem o ki\u015fi i\u00e7in hem ki\u015finin mensup oldu\u011fu kabile i\u00e7in b\u00fcy\u00fck utan\u00e7 nedeni kabul edilirdi.<\/p>\n

Bu t\u00fcr sefere \u00e7\u0131kanlar, erzak olarak biraz kurutulmu\u015f et ve qe\u011ful<\/b> denilen bal ile yo\u011frulmu\u015f bir \u00e7e\u015fit kurutulmu\u015f helva al\u0131rlard\u0131 yanlar\u0131na. Bu g\u0131da uzun s\u00fcre bozulmayan ve hem de uzun s\u00fcre tok tutan g\u00fc\u00e7l\u00fc bir besindi. At \u00fcst\u00fcnde biraz su ile yumu\u015fat\u0131larak yenen bu besinden olu\u015furdu eski zaman \u011fuem\u0131lesi.<\/p>\n

Hanceriy \u015f\u00f6yle yazar bir kitab\u0131nda ”\u011fuem\u0131le yani erzak dedi\u011fin bir on y\u0131l kadar bozulmadan kalabilmeli ve \u00fcstelik bunu t\u00fcketecek ki\u015fi at s\u0131rt\u0131nda oldu\u011funa g\u00f6re kolayca haz\u0131rlan\u0131p yenilebilmelidir.\u201c<\/p>\n

Bir ba\u015fka \u015fey ise bu t\u00fcr sefere kat\u0131lanlar her an \u00f6l\u00fcmle burun buruna olman\u0131n bilincinde olarak yanlar\u0131na \u0445\u044c\u0430\u0434\u044d \u0434\u0436\u0430\u043d\u044d<\/b> denilen beyaz bir giysi, daha a\u00e7\u0131k s\u00f6ylersek kefen al\u0131rlard\u0131.<\/p>\n

Bu t\u00fcr seferlerde, sava\u015f\u00e7\u0131 grubun ba\u015f\u0131ndaki ki\u015fi tek tek atl\u0131lar\u0131n kontrollerini yapar sonra herkese yemin ettirirdi kendisine ihanet edilmeyece\u011fine emirlerine itaat edilece\u011fine dair.<\/p>\n

Bu yemin \u015f\u00f6yle olurmu\u015f: Ellerinde g\u00f6\u011f\u00fcs hizas\u0131nda birer de\u011fnek tutan iki sava\u015f\u00e7\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 durur ki buna \u201czepeba\u015f<\/b>\u201d deniliyor, di\u011ferleri bu iki ki\u015finin aras\u0131ndan s\u0131ra ile ge\u00e7erlermi\u015f, b\u00f6yle yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda o ki\u015finin yemin etti\u011fi manas\u0131na gelirmi\u015f. Ayn\u0131 zamanda tam bu esnada grupta ka\u00e7 ki\u015finin oldu\u011fu da say\u0131l\u0131rm\u0131\u015f tek tek.<\/p>\n

Bu say\u0131mdan sonra sava\u015f\u00e7\u0131lar iki gruba ayr\u0131l\u0131rm\u0131\u015f hemen orada.
\nBirinci grupta s\u00fcrekli sava\u015fta olan ve bu nedenle at silah ve tecr\u00fcbe bak\u0131m\u0131ndan daha iyi durumda olan wuerqler yer al\u0131rlarm\u0131\u015f ve bu gruba \u015fuudzepehute<\/b> (atl\u0131 ordunun \u00f6nc\u00fcleri) veya k\u0131saca \u00f6nc\u00fc grup denirmi\u015f.
\n\u0130kinci grupta daha tecr\u00fcbesiz, at\u0131 ve silahlar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan daha az donanm\u0131\u015f olanlar yer al\u0131r ve bu ikinci grup arkada yer al\u0131rm\u0131\u015f. Bunlara da \u015fuwuk\u2019eqale <\/b>denilirmi\u015f.<\/p>\n

Bu iki grup olu\u015fturulurken komutan se\u00e7ilen ki\u015fi at ve silah de\u011fi\u015fimi yapmakta serbestmi\u015f.<\/p>\n

Yani at\u0131 iyi ama silahlar\u0131 zay\u0131f birisinden at\u0131n\u0131 al\u0131p, daha iyi sava\u015fabilecek silahlar\u0131 iyi ama at\u0131 k\u00f6t\u00fc bir ba\u015fkas\u0131na vermek hakk\u0131 varm\u0131\u015f grubu y\u00f6netenin.<\/p>\n

Bu t\u00fcr seferlerde bir de komuta kademesi diyebilece\u011fimiz bir ba\u015fka yap\u0131 varm\u0131\u015f.<\/p>\n

S\u00f6z\u00fc dinlenebilecek, itibar g\u00f6ren ve ya\u015f\u00e7a da ilerlemi\u015f ki\u015filerden olu\u015fan bir grup olu\u015fturulur ve bunlar komutan\u0131n emirlerini t\u00fcm atl\u0131 grubuna ula\u015ft\u0131rarak emrin yerine getirilip getirilmedi\u011fini denetlerlermi\u015f. Bu gruba da \u015fuwh\u2019etiy<\/b> denilirmi\u015f.<\/p>\n

\u00d6nc\u00fc ve arkadaki grup sava\u015f alan\u0131na kadar yan yana giderlermi\u015f, fakat bu iki grup birbirine kar\u0131\u015fmazm\u0131\u015f yol boyunca.<\/p>\n

Grup yola \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda bu g\u00fcnk\u00fc manada istihbarat diyebilece\u011fimiz bilgi toplayacak kimseler ve yol tayini yapacak rehberler \u00f6nceden g\u00f6nderilirmi\u015f.
\nE\u011fer bir tehlike yoksa g\u00fcnd\u00fcz yol al\u0131nmakla birlikte genellikle bask\u0131nlara gece gidilirmi\u015f ve bu esnada grubun ba\u015f\u0131ndaki ki\u015fi t\u00fcfe\u011fi haz\u0131r vaziyette s\u00fcrekli at\u0131n\u0131n kulaklar\u0131na bakarak yol al\u0131rm\u0131\u015f.<\/p>\n

Atlar\u0131n \u00e7ok daha hassas \u00f6nsezileri oldu\u011fu i\u00e7in bir tehlike an\u0131nda hemen at\u0131n davran\u0131\u015f\u0131ndan anla\u015f\u0131l\u0131rm\u0131\u015f bir risk oldu\u011fu.<\/p>\n

Bu yolculuk esnas\u0131nda e\u011fer bir yerde sudan ge\u00e7ilecekse, yani bir \u0131rmak veya nehir a\u015f\u0131lacaksa bu i\u015f genellikle gece yap\u0131l\u0131rm\u0131\u015f.<\/p>\n

\u0130van Blamberg Adigeler isimli kitab\u0131nda \u015f\u00f6yle s\u00f6yl\u00fcyor: \u201c\u00c7erkesler sefere \u00e7\u0131km\u0131\u015fsa onlar\u0131 hi\u00e7bir nehir durduramaz.\u201d<\/p>\n

B\u00f6yle bir durumda atl\u0131lar e\u015fyalar\u0131n\u0131 ve erzaklar\u0131n\u0131 bir \u00e7e\u015fit tulum i\u00e7erisine yerle\u015ftirir, onu iyice \u015fi\u015firip a\u011fz\u0131n\u0131 da s\u0131k\u0131ca ba\u011flad\u0131ktan sonra at\u0131n karn\u0131na ba\u011flarlarm\u0131\u015f.<\/p>\n

Silahlar\u0131 sa\u011f ellerinde ve havada, mermileri kalpaklar\u0131n\u0131n kenar \u00e7\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131nda olmak \u00fczere, sudan ge\u00e7mek \u00fczere e\u011fitilmi\u015f \u00c7erkes atlar\u0131 ile s\u0131ra halinde ge\u00e7erlermi\u015f nehri.<\/p>\n

E\u011fer sald\u0131r\u0131 bask\u0131n \u015feklinde ger\u00e7ekle\u015fecekse karanl\u0131k \u00e7\u00f6kerken d\u00fc\u015fmana iyice yakla\u015f\u0131l\u0131r ve ak\u015fam\u0131n ilk karanl\u0131\u011f\u0131nda sald\u0131r\u0131ya ge\u00e7ilirmi\u015f ki, gece geri \u00e7ekilmek m\u00fcmk\u00fcn olsun.<\/p>\n

\u00d6nc\u00fc grup sald\u0131r\u0131p sava\u015f\u0131rken arkadaki grup ka\u00e7an esirleri, at – hayvan s\u00fcr\u00fclerini toplar ve sava\u015fan grubun arka emniyetini sa\u011flarm\u0131\u015f.<\/p>\n

\u00c7erkeslerin sald\u0131r\u0131 bi\u00e7imleri konusunda da bir \u00e7ok bilgi var eski kay\u0131tlarda.
\nMesela \u00f6nc\u00fc grup sald\u0131r\u0131 pozisyonu al\u0131naca\u011f\u0131 zaman tekrar iki s\u0131ra halinde ayr\u0131l\u0131r, d\u00fc\u015fmana bu \u015fekilde sald\u0131r\u0131rlarm\u0131\u015f. Veya d\u00fc\u015fman\u0131 \u00e7evreleyecek \u015fekilde kare halinde dizilerek d\u00fc\u015fman\u0131 i\u00e7e al\u0131rlarm\u0131\u015f ki buna bu g\u00fcn bizim kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z ifade ile X\u2019aps ( hapis) deniliyormu\u015f.<\/p>\n

Bazen da geri \u00e7ekilir gibi veya ka\u00e7ar gibi yap\u0131p sald\u0131r\u0131lan grubun arkalar\u0131ndan gelmesini sa\u011flayarak onlar\u0131 arazide iyice da\u011f\u0131tt\u0131ktan sonra tekrar geri d\u00f6n\u00fcp sald\u0131r\u0131ya ge\u00e7erlermi\u015f ki buna \u015fuw k\u2019\u0131apse<\/b> deniliyormu\u015f.<\/p>\n

Yine bir Rus yazar\u0131n anlatt\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, geri \u00e7ekilir gibi yap\u0131p toparlanarak ayn\u0131 zamanda d\u00fc\u015fman\u0131n da\u011f\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flay\u0131p 5-6 saat s\u00fcreyle sald\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 olurmu\u015f kar\u015f\u0131 tarafa.<\/p>\n

Bazen de hedef \u015fa\u015f\u0131rtmak amac\u0131yla ba\u015fkaca bir tarafa d\u00fc\u015fman\u0131 \u00e7ekerek daha sonra seri bir \u015fekilde as\u0131l hedefe y\u00f6nelirmi\u015f \u00f6nc\u00fc grup.
\nGenelde sald\u0131r\u0131lar gece ve bu \u015fekilde yap\u0131l\u0131rm\u0131\u015f.<\/p>\n

Bask\u0131na sonras\u0131 geri \u00e7ekilme s\u0131ras\u0131nda \u00f6nc\u00fc grup arkada kal\u0131r, arkadaki grup \u00f6nde yer al\u0131rm\u0131\u015f. Bu \u015fekilde \u00e7ekilirken bir takip veya sald\u0131r\u0131 olursa \u00f6nc\u00fc grup geri d\u00f6nerek d\u00fc\u015fmanla sava\u015fmaya devam edermi\u015f. Bu geri \u00e7ekilme esnas\u0131nda grup orman\u0131n en emniyetli yerine gelinceye kadar durmaz, b\u00f6yle bir yerde mola verildi\u011finde ise esir al\u0131nanlar erkekler ve kad\u0131nlar olmak \u00fczere iki gruba ayr\u0131larak ba\u015flar\u0131na n\u00f6bet\u00e7i dikilirmi\u015f.
\nKad\u0131nlar\u0131n ba\u015f\u0131na genellikle ya\u015fl\u0131 ve emniyetli birisi konulur d\u00fc\u015fman bile olsa kad\u0131n\u0131n iffeti korunurmu\u015f her hal\u00fckarda.<\/p>\n

Sald\u0131r\u0131da \u00f6lenler kendi yam\u00e7\u0131lar\u0131na sar\u0131l\u0131 vaziyette bir a\u011fa\u00e7 alt\u0131na dizilir, silahlar\u0131 a\u011fac\u0131n dal\u0131na as\u0131l\u0131rm\u0131\u015f.<\/p>\n

Grubun komutan\u0131 silahlar\u0131n\u0131 \u00e7\u0131kartarak cenazelerin ba\u015f\u0131na tek tek gelir sayg\u0131 duru\u015funda bulunur sonras\u0131nda ise di\u011ferleri onu takip ederlermi\u015f.<\/p>\n

E\u011fer b\u00f6yle bir seferden \u00f6l\u00fc veya \u00f6l\u00fclerle d\u00f6n\u00fcl\u00fcyorsa ba\u011f\u0131r\u0131p \u00e7a\u011f\u0131rarak silahlar atarak kampa girilmez. Ancak gece sessizce girilerek cenaze sahiplerine sh\u2019ak\u2019ue <\/b>yani haberci g\u00f6nderilir \u00f6l\u00fcler sahiplerine da\u011f\u0131t\u0131ld\u0131ktan sonra da ba\u015fsa\u011fl\u0131\u011f\u0131na gidilirmi\u015f tek tek.<\/p>\n

Bu kon da yukar\u0131da anlat\u0131lanlar kadar daha anlat\u0131lmayan detay var.
\nAra\u015ft\u0131rmac\u0131 MAFGEDZ Serebiy\u2019in verdi\u011fi yukar\u0131da derlenmi\u015f \u00f6zet bilgilerden anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 \u00fczere \u00c7erkesler sadece birer atl\u0131 sava\u015f\u00e7\u0131dan, toplan\u0131p sa\u011fa sola sald\u0131ran eli silahl\u0131 gruptan ibaret de\u011fillerdi.
\n\u00c7erkesler kendi i\u00e7erisinde bir hiyerar\u015fik d\u00fczeni olan, kendi i\u00e7erisinde bir mant\u0131\u011f\u0131 olan askeri bir yap\u0131 idi ayn\u0131 zamanda.<\/p>\n

Bu g\u00fcn i\u00e7in sadece bireysel maharetleri veya sava\u015f\u00e7\u0131l\u0131klar\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131kart\u0131larak anlat\u0131l\u0131yor olsa da bir cemiyet yap\u0131s\u0131 ve yap\u0131lanmas\u0131 vard\u0131 harpte bile.
\n\u0130\u015fte bunu kavrad\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman, 300 sene direnmenin tesad\u00fcfen ve bir savunma i\u00e7g\u00fcd\u00fcs\u00fcnden ibaret olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, tam tersine o d\u00f6nemlerde \u00c7erkeslerin kendi \u00e7a\u011f\u0131na g\u00f6re olduk\u00e7a ileri bir askeri yap\u0131lanmaya sahip oldu\u011funu da fark ederiz. <\/span><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

MAFEDZ Serebiy Derleme: BABUG Ergun Yıldız Eski Çerkes geleneğinde zeek’ue (зэкIуэ) denilen bir olay vardır. Türkçe’deki, sefer, gezi, seyahat sözcüklerinin hiç birisi bunu tam olarak karşılamıyor aslında. Bu günkü Çerkesce’de zek’uel’ (зэкIуэлI) sözcüğü seyyah, seyahat eden manasının karşılığı olarak kullanılıyor olsa da biz aşağıdaki yazıda sefer kelimesini kullanacağız. Zek’ue konusu kendi içerisinde farklı başlıklara da […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[45],"tags":[],"class_list":["post-7681","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-kultur-ana-sayfa","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7681","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7681"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7681\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7684,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7681\/revisions\/7684"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7681"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7681"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7681"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}