{"id":7968,"date":"2021-08-10T17:55:06","date_gmt":"2021-08-10T22:55:06","guid":{"rendered":"http:\/\/circassiancenter.com\/tr\/?p=7968"},"modified":"2021-08-12T16:36:25","modified_gmt":"2021-08-12T21:36:25","slug":"karacay-nart-mitolojisindeki-kahramanlar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/karacay-nart-mitolojisindeki-kahramanlar\/","title":{"rendered":"KARA\u00c7AY NART M\u0130TOLOJ\u0130S\u0130NDEK\u0130 KAHRAMANLAR"},"content":{"rendered":"<p><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-20741\" src=\"http:\/\/circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/KARACAY-NART-MITOLOJISINDEKI-KAHRAMANLAR-b.png\" alt=\"\" width=\"571\" height=\"297\" srcset=\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/KARACAY-NART-MITOLOJISINDEKI-KAHRAMANLAR-b.png 571w, https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/KARACAY-NART-MITOLOJISINDEKI-KAHRAMANLAR-b-300x156.png 300w\" sizes=\"(max-width: 571px) 100vw, 571px\" \/><\/p>\n<p><span class=\"baslik1\"><span style=\"font-size: small;\"><strong>Magomet Habi\u00e7ev<\/strong><br \/>\n<\/span> \u00c7eviri: Adilhan Appa<br \/>\nK\u0131r\u0131m Dergisi, Say\u0131 23<\/span><\/p>\n<p class=\"auto-style1\"><span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Kara\u00e7ay Nart mitolojisi ile ilgili materyaller hen\u00fcz tam anlam\u0131yla toplanamam\u0131\u015ft\u0131r. \u015eimdiye kadar \u00e7e\u015fitli yerlerde yay\u0131mlanm\u0131\u015f olan Kara\u00e7ay Nart destan ve efsaneleri, bu zengin k\u00fclt\u00fcr hazinemizin ancak onda birini te\u015fkil etmektedir dersek yanl\u0131\u015f olmaz. Kara\u00e7ay Nart mitolojisin\u0131n hepsi toplan\u0131p yay\u0131mland\u0131\u011f\u0131 takdirde, Nart mitolojisiyla ilgili problemlerin a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015faca\u011f\u0131n\u0131 san\u0131yorum.<\/span><\/p>\n<p>Kara\u00e7ay Nart mitolojisi, Kuzey Kafkasya\u2019n\u0131n di\u011fer halklar\u0131n\u0131n Nart mitolojisindan \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde farkl\u0131l\u0131klar g\u00f6stermektedir. S\u00f6zgelimi bu farkl\u0131l\u0131klar\u0131n en \u00f6nemlilerinden birisi; Kuzey Kafkasya\u2019n\u0131n di\u011fer halklar\u0131n\u0131n Nart mitolojisi \u201cmasal\u201d \u00f6zelli\u011fine yak\u0131nken, Kara\u00e7ay Nart mitolojisi ise b\u00fcnyesinde \u201cefsane\u201d \u00f6zelliklerini bar\u0131nd\u0131rmaktad\u0131r. Kara\u00e7ayl\u0131 ya\u015fl\u0131lar, Nartlarla ilgili mitolojisi anlatt\u0131klar\u0131 zaman, Nart kahramanlar\u0131n\u0131n ger\u00e7ekten ya\u015fad\u0131klar\u0131na inan\u0131rlar. Onlar\u0131n ya\u015fad\u0131klar\u0131 yerlerden ve kulland\u0131klar\u0131 aletlerden de bahsederler. S\u00f6zgelimi, Kuban b\u00f6lgesindeki Sosuruk\u2019un do\u011fdu\u011fu ta\u015f\u0131, Karakent\u2019te ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131, Karakent yak\u0131nlar\u0131ndaki Kumu\u015f d\u00fczl\u00fc\u011f\u00fcnde d\u00fc\u015fmanlar\u0131yla sava\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131, yine Karakent yak\u0131nlar\u0131nda dikmi\u015f oldu\u011fu an\u0131t-ta\u015f\u0131 ve Narsana\u2019daki mezar ta\u015f\u0131n\u0131 \u00f6rnek g\u00f6sterirler.<\/p>\n<p>1947 y\u0131l\u0131ndan bu yana, Kara\u00e7ay Nart mitolojisiyla ilgili materyalleri yava\u015f yava\u015f topluyorum. Ancak, bu mitolojisin t\u00fcm\u00fcn\u00fcn g\u00fcn \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131na \u00e7\u0131kmas\u0131 i\u00e7in daha uzun bir zaman\u0131n ge\u00e7ece\u011fini san\u0131yorum. Yine de, \u015fimdiye kadar toplanm\u0131\u015f olan materyaller, Kara\u00e7ay Nart mitolojisin\u0131n, Kuzey Kafkasya\u2019n\u0131n di\u011fer Nart mitolojisi aras\u0131nda \u00f6nemli bir yere sahip oldu\u011funu g\u00f6stermek i\u00e7in yeterlidir.<\/p>\n<p>Halk a\u011fz\u0131ndan toplam\u0131\u015f oldu\u011fum, Kara\u00e7ay Nart mitolojisinda ge\u00e7en kahraman adlar\u0131 de\u011fi\u015fik varyantlar\u0131yla \u015f\u00f6yledir:<br \/>\n1. Nart, 2. \u00d6r\u00fczmek, Nart o\u011flu \u00d6r\u00fczmek, 3. Puk, Fuk, K\u0131na Sakall\u0131 K\u0131z\u0131l Puk, Muku, Bugun, 4. Sosuruk, Sosurka, Soslan, 5. Tavas, Davat, Devet, Debet, 6. Sibil\u00e7i, Sibilda, 7. M\u0131rzamek, 8. Erecikav, Ra\u00e7ikav, Re\u015fevka, B\u00f6denek, B\u00f6dene, 9. Alavgan, 10. Gencok, 11. Kara\u015favay, Gencok o\u011flu Kara\u015favay, \u015eavay, 12. Edik, 13. \u00c7ora, 14. Gilastan, Gilas, Gilast\u0131rhan, A\u00e7\u0131 Tilli Gilast\u0131rhan, 15. Habi\u00e7, 16. Bat\u0131raz, Bat\u0131ras, 17. H\u0131m\u0131\u015f, 18. Toturaz, Toturas, 19. C\u00f6nger, N\u00f6ger, 20. Turtu, 21. Kazan\u00e7\u0131, Kazan\u00e7, 22. Alik, Kazan\u00e7 o\u011flu Aliy, 23. Cabag\u0131, Kazan\u00e7 o\u011flu Cabag\u0131, 24. Kocak, 25. Buduh, 26. A\u00e7ey, 27. A\u00e7emez, A\u00e7ey o\u011flu A\u00e7emez, 28. Nas\u0131ran, 29. A\u00e7av, 30. \u00d6zdenbiy, 31. Gezoh, 32. Sozar, 33. \u00c7iyt\u00f6ppe, 34. Allahberdi, 35. Can o\u011flu Can, 36. Kara Bat\u0131r, 37. Temir, 38. \u00c7\u00fcerdi, \u00c7\u00fcerdin, \u00c7\u00fcerdim, 39. Aymu\u015f, 40. Aznavur, Bora o\u011flu Aznavur, \u0130bak o\u011flu Aznavur, 41. Satanay, Satanay-Biy\u00e7e, 42. H\u0131rs-Biy\u00e7e, 43. Misirhan, 44. Boyun\u00e7ak, 45. Kar\u0131lga\u00e7, 46. Alt\u0131n\u00e7a\u00e7.<\/p>\n<p>Yukar\u0131da s\u0131ralad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu kahraman adlar\u0131n\u0131n bir\u00e7o\u011fu, Kuzey Kafkasya\u2019n\u0131n di\u011fer Nart mitolojisinda da ge\u00e7mektedir. Ancak, bu Nart kahraman adlar\u0131, Kara\u00e7ay-Malkar dili temelinde incelendi\u011fi zaman a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fmaktad\u0131r:<\/p>\n<p><b>Nart<br \/>\n<\/b><br \/>\nBu s\u00f6z ile ilgili bir\u00e7ok g\u00f6r\u00fc\u015f vard\u0131r. V.\u0130. Abayev bu s\u00f6z\u00fcn, Mo\u011folca \u201cNar\u201d [g\u00fcne\u015f] ve \u201c-t\u201d [\u00e7okluk eki] nin birle\u015fmesiyle olu\u015ftu\u011fu \u015feklinde a\u00e7\u0131klamaktad\u0131r [1]. B.H. Balkarov ise, \u201cNart\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn k\u00f6k\u00fc olan \u201cNar\u201d s\u00f6z\u00fcyle ilgili hi\u00e7bir \u015fey s\u00f6ylememekte, sadece \u201c-t\u201d ekinin Abhaz-Adige dillerinde \u00e7okluk anlam\u0131n\u0131 ifade etti\u011fini belirtmektedir [2].<\/p>\n<p>\u201cNart\u201d s\u00f6z\u00fc, T\u00fcrk-Mo\u011fol k\u00f6kenli bir s\u00f6zd\u00fcr. Mo\u011folca\u2019da \u201cNert\/Nertey\u201d s\u00f6z\u00fc \u201c\u00fcnl\u00fc, naml\u0131, \u015f\u00f6hretli\u201d anlam\u0131n\u0131 ifade eder. Buryat\u00e7a\u2019da \u201cNertey\u201d s\u00f6z\u00fc ile Kalmuk\u00e7a\u2019da \u201cNerte\u201d s\u00f6z\u00fc \u201cnam salm\u0131\u015f adam\u201d anlam\u0131n\u0131 ifade eder. Mo\u011folca \u201cNert\u201d s\u00f6z\u00fc, yine Mo\u011folca \u201cad, soy, soylu, \u00fcnl\u00fc, naml\u0131\u201d anlamlar\u0131na gelen \u201cNer\u201d s\u00f6z\u00fcnden t\u00fcremi\u015ftir. Mo\u011folca\u2019da k\u00f6k-hece i\u00e7erisindeki \u201ce\u201d sesi, T\u00fcrk\u00e7e\u2019de \u201ca\u201d sesine d\u00f6n\u00fc\u015fmektedir. S\u00f6zgelimi; Mo\u011folca: met- &gt; Kara\u00e7ay T\u00fcrk\u00e7esi: matall\u0131 [gibi, benzeri]; Mo\u011folca: henz &gt; Kara\u00e7ay T\u00fcrk\u00e7e&#8217;si: hans [ot, \u00e7ay\u0131r] vs.<\/p>\n<p>T\u00fcrk leh\u00e7elerindeki \u201cNart\u201d ile Mo\u011folca\u2019da ki \u201cNert\u201d s\u00f6z\u00fc yak\u0131n anlaml\u0131d\u0131r. Kara\u00e7ay-Malkar T\u00fcrk\u00e7e&#8217;sinde \u201cNart\u201d s\u00f6z\u00fc \u201ceski, kahraman, pehlivan, g\u00fc\u00e7l\u00fc, namuslu, ak\u0131ll\u0131\u201d anlamlar\u0131na gelir. Kumuk T\u00fcrk\u00e7esinde \u201cNart\u201d s\u00f6z\u00fc \u201ckahraman, g\u00fc\u00e7l\u00fc adam\u201d anlamlar\u0131na gelir. Sagay T\u00fcrk\u00e7e&#8217;sinde \u201cNart\u201d s\u00f6z\u00fc \u201ckahraman\u201d anlam\u0131na gelir. Karakalpak T\u00fcrk\u00e7e&#8217;sinde \u201cNart\u201d s\u00f6z\u00fc \u201ckahraman, cesur, g\u00f6z\u00fcpek, hi\u00e7bir \u015feyden korkmayan, iyi insan, mert insan\u201d anlamlar\u0131na gelir. Yakut T\u00fcrk\u00e7e&#8217;sinde \u201cNar\u201d s\u00f6z\u00fc \u201c\u00e7e\u015fitli \u00f6zelliklere ve niteliklere sahip olan, becerikli vas\u0131fl\u0131 ki\u015fi\u201d anlam\u0131nda kullan\u0131lmaktad\u0131r. \u00c7uva\u015f T\u00fcrk\u00e7e&#8217;sinde \u201cNar\u201d s\u00f6z\u00fc, \u201ckoyu k\u0131z\u0131l, k\u0131z\u0131l y\u00fczl\u00fc, g\u00fczel ki\u015fi\u201d anlam\u0131nda kullan\u0131lmaktad\u0131r. Mari dilinde \u201cNar-edem\/adam\u201d s\u00f6z\u00fc, \u201cpehlivan, g\u00fc\u00e7l\u00fc insan\u201d anlam\u0131nda kullan\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>Nart s\u00f6z\u00fc, \u201cNar\u201d k\u00f6k\u00fcne, \u201c-t\u201d \u00e7okluk ekinin gelmesiyle olu\u015fmu\u015ftur. Anlam bak\u0131m\u0131ndan da \u201cNar\u201d s\u00f6z\u00fc, Mo\u011folca \u201cNar\u201d s\u00f6z\u00fcyle ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. Verdi\u011fimiz \u00f6rneklerden de anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 gibi, \u201cNar\u201d s\u00f6z\u00fc Ural-Altay k\u00f6kenli bir s\u00f6zd\u00fcr. \u201cNart\u201d s\u00f6z\u00fc ise T\u00fcrk-Mo\u011fol k\u00f6kenli bir s\u00f6zd\u00fcr. Nart s\u00f6z\u00fc, kom\u015fu Kafkas halklar\u0131na da, Kara\u00e7ay-Malkar ve Kumuk T\u00fcrklerinin atalar\u0131 olan Alan, Bulgar ve Hazar T\u00fcrkleri vas\u0131tas\u0131yla girmi\u015ftir.<\/p>\n<p><b>\u00d6r\u00fczmek<br \/>\n<\/b><br \/>\nBu kahraman ad\u0131 iki s\u00f6zden olu\u015fmaktad\u0131r: \u201c\u00d6r\u00fcz\u201d [\u0131rmak, nehir, su] &#8211; \u201cBek\u201d [bey, prens]. Bu iki s\u00f6z de T\u00fcrk\u00e7e\u2019dir. Yani, \u201c\u00d6r\u00fczmek\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fc \u201c\u0131rma\u011f\u0131n prensi, \u0131rma\u011f\u0131n [s.34] beyi, \u0131rma\u011f\u0131n sahibi\/efendisi\u201d anlamlar\u0131nda a\u00e7\u0131klamam\u0131z m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Yakut T\u00fcrkleri \u201c\u00d6r\u00fcs\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fc \u201cb\u00fcy\u00fck \u0131rmak\u201d anlam\u0131nda kullan\u0131rlar. Kara\u00e7ay Nart mitolojisinda anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re; \u00d6r\u00fczmek, Nartlara ya\u011fmur ya\u011fmas\u0131n\u0131 engelleyen K\u0131na Sakall\u0131 K\u0131z\u0131l Puk\u2019u \u00f6ld\u00fcrerek, Nartlar\u0131 kurakl\u0131ktan kurtarm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6ylece, Nart \u00fclkesine ya\u011fmur ya\u011far, \u0131rmaklar akmaya ba\u015flar.<\/p>\n<p><b>Muku<br \/>\n<\/b><br \/>\nBu kahraman ad\u0131n\u0131n di\u011fer varyantlar\u0131 \u015f\u00f6yledir: \u201cPuk, Fuk, K\u0131na Sakall\u0131 K\u0131z\u0131l Puk, Bugun.\u201d Kara\u00e7ay-Malkar T\u00fcrk\u00e7e&#8217;sinde do\u011frudan \u201cmuku\u201d \u015feklinde bir s\u00f6z yoktur. Ancak bu s\u00f6z, \u201cmukut\u201d [ka\u00e7mak, bozguna u\u011framak] s\u00f6z\u00fcyle veya \u201cbuk-\u201d [saklanmak, gizlenmek] s\u00f6z\u00fcyle ba\u011flant\u0131l\u0131 olmal\u0131d\u0131r. Kara\u00e7ay Nart mitolojisinda; Muku s\u00fcrekli olarak \u00d6r\u00fczmek\u2019ten ka\u00e7makta, ona yakalanmamak i\u00e7in saklanmaktad\u0131r.<\/p>\n<p><b>Sosuruk<br \/>\n<\/b><br \/>\nKara\u00e7ay T\u00fcrk\u00e7esinde \u201csos\u201d s\u00f6z\u00fc \u201csoslan ta\u015f, sos ta\u015f\u201d [granit kaya] demektir. Sosuruk s\u00f6z\u00fcn\u00fc, \u201cSos-uruk\u201d yani \u201csos ta\u015f\u0131n\u0131n soyundan olan\u201d \u015feklinde a\u00e7\u0131klamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Kara\u00e7ay Nart mitolojisinda Sosuruk\u2019un bir di\u011fer ad\u0131 da \u201cSoslan\u201dd\u0131r. Bu s\u00f6z\u00fc de \u201csos- ulan\u201d yani \u201csos ta\u015f\u0131n\u0131n o\u011flu\u201d \u015feklinde a\u00e7\u0131klayabiliriz. B\u00fct\u00fcn Kafkasya Nart mitolojisinda oldu\u011fu gibi Kara\u00e7ay Nart mitolojisinda da, Sosuruk\u2019un soslan ta\u015ftan yarat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 anlat\u0131l\u0131r. \u201c\u00c7ocuk g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc unutmaz\u201d diye bir s\u00f6z vard\u0131r. Ben on ya\u015flar\u0131mdayken, 1940 y\u0131l\u0131n\u0131n bir yaz ay\u0131nda, Kara\u00e7ay-\u015eahar\u2019dan otob\u00fcsle U\u00e7kulan k\u00f6y\u00fcne giderken, bir ihtiyar Kara\u00e7ayl\u0131 otob\u00fcs\u00fc durdurarak, Kuban \u0131rma\u011f\u0131n\u0131n kenar\u0131nda duran birka\u00e7 tane kayay\u0131 incelemeye ba\u015flam\u0131\u015f, daha sonra beni yan\u0131 \u00e7a\u011f\u0131rarak, ta\u015flardan birinin Nart Socuk\u2019un yasland\u0131\u011f\u0131 ta\u015f oldu\u011funu, di\u011fer ta\u015f\u0131n ise Nart Sosuruk\u2019un do\u011fdu\u011fu ta\u015f oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015f, Satanay-Biy\u00e7e\u2019nin de bu iki ta\u015f\u0131n az \u00f6tesinde y\u0131kand\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlatm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n<p><b>Tavas<br \/>\n<\/b><br \/>\nBu kahraman\u0131n di\u011fer varyantlar\u0131 \u015f\u00f6yledir: \u201cDavat, Debet, Debet.\u201d Tavas, H\u0131rs-Biy\u00e7e\u2019nin o\u011fludur. H\u0131rs-Biy\u00e7e, \u201cRus Prensesi\u201d demektir. Bu s\u00f6z\u00fc t\u00fcrl\u00fc \u015fekilde anlamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Rus\u00e7a: \u201cDavit\u201d [Rus\u00e7a\u2019da \u00f6zel isim d\u0131\u015f\u0131nda: ezmek, s\u0131kmak], Kara\u00e7ay T\u00fcrk\u00e7e&#8217;sinde ise \u201cTav- asl\u0131\u201d [Da\u011f As\u2019\u0131, Da\u011fl\u0131 As]. Bana g\u00f6re bu s\u00f6z\u00fc, \u201cDev [Dev\/kuvvetli] &#8211; as\/-at\/-et [\u00e7okluk eki]\u201d \u015feklinde a\u00e7\u0131klamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Kara\u00e7ay Nart mitolojisina g\u00f6re; Tavas dev gibi iri ve kuvvetli bir kahramanm\u0131\u015f. \u0130ki Nart kahraman\u0131n\u0131 tek ba\u015f\u0131na at\u0131n\u0131n arkas\u0131na ba\u011flay\u0131p al\u0131p gitmi\u015f.<\/p>\n<p><b>Sibil\u00e7i<br \/>\n<\/b><br \/>\nBu s\u00f6zdeki \u201c-\u00e7i\u201d eki, ba\u011fland\u0131\u011f\u0131 k\u00f6k\u00fcn mesle\u011fini, yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015fi ifade eden bir ektir. Kara\u00e7ay Nart mitolojisina g\u00f6re Sibil\u00e7i demiri eritip, demirden silahlar ve tabak \u00e7anak gibi ev e\u015fyalar\u0131 yaparm\u0131\u015f. Altay dillerinde \u201csab\u0131l\u201d s\u00f6z\u00fc \u201csapl\u0131\/kep\u00e7eli testi\u201d anlam\u0131nda kullan\u0131lmaktad\u0131r. Mo\u011folca\u2019da \u201csav\u201d s\u00f6z\u00fc T\u00fcrk leh\u00e7elerindeki \u201csavut\u201d [kapkacak] anlam\u0131nda kullan\u0131l\u0131r. Bu y\u00fczden, \u201cSibil\u00e7i\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn anlam\u0131 da \u201ckapkacak\u00e7\u0131, kapkacak yapan ki\u015fi\u201d \u015feklinde olabilir. Ancak bu ad, Sibil\u00e7i\u2019nin ger\u00e7ek ad\u0131 de\u011fil, yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015ften dolay\u0131 kendisine sonradan verilmi\u015f olabilir. Taran dilinde \u201csepil\u201ds\u00f6z\u00fc \u201c\u015fehir, duvar\u201d anlam\u0131nda kullan\u0131l\u0131r. Bu ba\u011flamda, \u201csepil\u201d s\u00f6z\u00fcyle \u201c-\u00e7i\u201d ekini birle\u015ftirdi\u011fimiz zaman ortaya \u201cduvarc\u0131\u201d anlam\u0131n\u0131 da \u00e7\u0131karmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n<p><b>M\u0131rzamek<br \/>\n<\/b><br \/>\nM\u0131rzamek, Sibil\u00e7i\u2019nin karde\u015fidir. \u201cM\u0131rzamek\u201d s\u00f6z\u00fc iki s\u00f6zden olu\u015fmu\u015ftur: \u201cM\u0131rza\u201d [sahip\/efendi] &#8211; \u201cMek\/Bek\u201d [bey\/prens].<\/p>\n<p><b>Erecikav<br \/>\n<\/b><br \/>\nBu s\u00f6z eski T\u00fcrk\u00e7e\u2019de \u201cerec\u201d yani \u201csakin, rahat\u201d s\u00f6z\u00fc ile k\u00fc\u00e7\u00fcltme eki olan \u201c-kak\/-kav\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn birle\u015fmesinden olu\u015fmu\u015ftur.<\/p>\n<p><b>B\u00f6denek<br \/>\n<\/b><br \/>\nB\u00f6denek, Erecikav\u2019\u0131n di\u011fer ad\u0131d\u0131r. Di\u011fer bir varyant\u0131 da B\u00f6dene\u2019dir. \u201cB\u00f6denek\u201d s\u00f6z\u00fc \u201cB\u00f6dene\u201d [b\u0131ld\u0131rc\u0131n] s\u00f6z\u00fcn\u00fcn, k\u00fc\u00e7\u00fcltme ve sevgi anlam\u0131n\u0131 ifade eden bi\u00e7imidir [b\u0131ld\u0131rc\u0131n-c\u0131k]. \u201cB\u00f6denek\u201d s\u00f6z\u00fc, eski T\u00fcrk\u00e7e\u2019deki \u201cb\u00f6d\u00fc\u201d [kocaman, b\u00fcy\u00fck, b\u00fcy\u00fcmek] s\u00f6z\u00fc ile k\u00fc\u00e7\u00fcltme ve sevgi anlam\u0131n\u0131 ifade eden \u201c-nek\u201d ekinin birle\u015fmesinden olu\u015fmu\u015f da olabilir.<\/p>\n<p><b>Alavgan<br \/>\n<\/b><br \/>\nKara\u00e7ay T\u00fcrk\u00e7esi\u2019nde \u201cAlavgan\u201d s\u00f6z\u00fc \u201cgen\u00e7 ay\u0131\u201d demektir. Ancak, bu s\u00f6z\u00fc: \u201cAl\u0131p\/Alp\u201d [kahraman, dev, pehlivan] s\u00f6z\u00fcyle de a\u00e7\u0131klamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr: \u201cAlavgan\u201d&gt;\u201cAl\u0131phan\/Alphan\u201d [kahraman &#8211; han]. Kara\u00e7ay Nart mitolojisina g\u00f6re Alavgan, Nart kahramanlar\u0131n\u0131n i\u00e7erisinde en g\u00fc\u00e7l\u00fc olan\u0131ym\u0131\u015f.<\/p>\n<p><b>Gencok<br \/>\n<\/b><br \/>\nEski T\u00fcrk\u00e7e\u2019de \u201cken\u00e7\u201d s\u00f6z\u00fc \u201c\u00e7ocuk., gen\u00e7\u201d anlam\u0131nda kullan\u0131lmaktayd\u0131. \u201cGencok\u201d s\u00f6z\u00fcndeki \u201cok\u201d s\u00f6z\u00fc ise yine \u201c\u00e7ocuk\u201d anlam\u0131ndaki \u201co\u011flan\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn k\u00f6k\u00fcd\u00fcr. Yani bu s\u00f6z\u00fc: \u201cGenc [gen\u00e7]\u201d &#8211; \u201cok [o\u011flan]\u201d \u015feklinde a\u00e7\u0131klamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n<p><b>Kara\u015favay<br \/>\n<\/b><br \/>\nKara\u015favay\u2019a, Gencok o\u011flu Kara\u015favay da denilmektedir. \u201cKara\u015favay\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fc daha \u00f6nce \u201cKara-\u015eav\u201d [\u00f6l\u00fcm, sava\u015f, felaket] \u015feklinde a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131m. Ancak, Kara\u00e7ay Nart mitolojisinda anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re bu kahraman bir emegen [dev, canavar] kad\u0131ndan do\u011fmu\u015f. Kendisi koyu esmer tenliymi\u015f. Bu kahraman ad\u0131, iki ayr\u0131 dilden, ayn\u0131 anlaml\u0131 iki s\u00f6z\u00fcn, yani Kara\u00e7ay-Malkar dilindeki \u201cKara\u201d [siyah] s\u00f6z\u00fc ile Oset\u00e7e \u201cSav\/\u015eav\u201d [siyah] s\u00f6z\u00fcn\u00fcn birle\u015fmesinden olu\u015fmu\u015f olabilir. \u201cKara\u015favay\u201d s\u00f6z\u00fcndeki \u201c-ay\u201d s\u00f6z\u00fc ise Kara\u00e7ay-Malkar T\u00fcrk\u00e7e&#8217;sindeki k\u00fc\u00e7\u00fcltme ve sevgi anlam\u0131n\u0131 ifade eden bir ektir. \u201cKara\u015favay\u201d ad\u0131, herhalde Kara\u00e7ay-Malkarl\u0131lar ile Osetlerin birlikte ya\u015fad\u0131klar\u0131 bir d\u00f6nemde ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f olmal\u0131d\u0131r. Kara\u015favay adl\u0131 kahramana \u201cKara Bat\u0131r\u201d ve \u201c\u015eavay\u201d da denilmektedir.<\/p>\n<p><b>Edik<br \/>\n<\/b><br \/>\n\u201cEdik\u201d ad\u0131, Bat\u0131 T\u00fcrklerindeki \u201cEdige Bat\u0131r\u201d adl\u0131 kahraman\u0131n ad\u0131d\u0131r. \u201cEdige\u201d ad\u0131n\u0131n anlam\u0131 \u201ciyi, g\u00fczel, m\u00fckemmel, ola\u011fan\u00fcst\u00fc\u201d demektir. Eski T\u00fcrk\u00e7e\u2019de \u201cedgi\u201d s\u00f6z\u00fc \u201ciyi\u201d anlam\u0131nda kullan\u0131lmaktayd\u0131.<\/p>\n<p><b>\u00c7ora<br \/>\n<\/b><br \/>\n\u201c\u00c7ora\u201d s\u00f6z\u00fc, T\u00fcrk leh\u00e7elerinde \u201ci\u015f\u00e7i\u201d anlam\u0131nda kullan\u0131lmaktad\u0131r.<br \/>\nGilast\u0131rhan<\/p>\n<p>Bu kahraman\u0131n di\u011fer varyantlar\u0131: \u201cGilastan, Gilas, A\u00e7\u0131 Tilli Gilast\u0131rhan\u201d \u015feklindedir. \u201cGilast\u0131rhan\u201d s\u00f6z\u00fc iki s\u00f6zden olu\u015fmu\u015ftur: \u201cGilas\u201d [Gila\u00e7: eski bir \u015fehir ad\u0131] &#8211; \u201cT\u0131rhan\u201d [tarhan]. Anlat\u0131lan hikayelere g\u00f6re Gilast\u0131rhan, Gila\u00e7 \u015fehrinde ya\u015fam\u0131\u015f. Eski Bulgar ve Hazar T\u00fcrk\u00e7e&#8217;sinde \u201cgil\/kil\u201d s\u00f6z\u00fc \u201cev, bina, k\u00f6y\u201d anlam\u0131nda kullan\u0131l\u0131yordu. Bu s\u00f6z\u00fcn \u201c\u015fehir\u201d anlam\u0131nda kullan\u0131lmas\u0131 da mant\u0131\u011fa uygundur. Hazar T\u00fcrklerinin \u201cSar\u0131 Kel\u201d [\u015eerkel] adl\u0131 \u015fehri ve Nart kahramanlar\u0131n\u0131n ya\u015fam\u0131\u015f oldu\u011fu Kara\u00e7ay\u2019daki \u201cK\u0131liyan\u201d k\u00f6y\u00fc, Bulgar ve Hazar T\u00fcrk\u00e7e&#8217;sindeki \u201cgil\/kil\u201d s\u00f6z\u00fcyle ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><b>Habi\u00e7<br \/>\n<\/b><br \/>\n\u201cHabi\u00e7\u201d s\u00f6z\u00fc, eski bir T\u00fcrk-Mo\u011fol s\u00f6z\u00fcd\u00fcr. V.\u0130. Abayev bu s\u00f6z\u00fcn Mo\u011folca oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. Eski T\u00fcrk\u00e7e\u2019de \u201cHabi\u00e7\u201d s\u00f6z\u00fc \u201cdev, asker\u201d anlam\u0131nda kullan\u0131lmaktayd\u0131. Habi\u00e7 adl\u0131 kahraman\u0131n; Mahar, Gondaray, Calan Kol, Habi\u00e7 Kaya adl\u0131 b\u00f6lgelerde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ileri s\u00fcr\u00fclmektedir.<\/p>\n<p><b>Bat\u0131raz<br \/>\n<\/b><br \/>\nBu kahraman\u0131n bir di\u011fer varyant\u0131 da \u201cBat\u0131ras\u201d \u015feklindedir. V.\u0130. Abayev \u201cBat\u0131ras\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn Mo\u011folca oldu\u011funu ileri s\u00fcrmekte ve bu s\u00f6z\u00fc \u201cBat\u0131r\u201d [kahraman] &#8211; \u201cAs\u201d [As: kavim ad\u0131] \u015feklinde a\u00e7\u0131klamaktad\u0131r. Halbuki \u201cBat\u0131r\u201d s\u00f6z\u00fc Mo\u011folca\u2019dan gelmi\u015f olsayd\u0131 \u201cBagatur\u201d \u015feklinde olacakt\u0131. Mo\u011folca\u2019daki \u201cBagatur\u201d s\u00f6z\u00fc T\u00fcrk\u00e7e\u2019de \u201cBat\u0131r\u201d [kahraman] \u015feklindedir. Ben, V.\u0130. Abayev\u2019in bu a\u00e7\u0131klamas\u0131na da kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmadan, \u201cBat\u0131raz\u201d s\u00f6z\u00fcne \u015f\u00f6yle bir a\u00e7\u0131klama getirmek istiyorum; \u201cBat\u0131r\u201d [kahraman] &#8211; \u201cAz\u201d [\u00e7okluk ve peki\u015ftirme eki].<\/p>\n<p><b>Toturaz<br \/>\n<\/b><br \/>\nBu kahraman ad\u0131n\u0131n bir di\u011fer varyant\u0131 \u201cToturas\u201d \u015feklindedir. \u201cToturaz\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn k\u00f6k\u00fc olan \u201ctot\u201d s\u00f6z\u00fc, eski T\u00fcrk\u00e7e\u2019de \u201cdoy-\u201d anlam\u0131nda kullan\u0131lmaktayd\u0131. \u201cTotur\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn ilk bi\u00e7imi de \u201cTotar\u201d [doyar] \u015feklinde olmu\u015f olabilir. Bu ba\u011flamda, \u201cToturaz\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fc; \u201cTotur\u201d [doyar] &#8211; \u201cAz\u201d [\u00e7okluk eki] \u015feklinde a\u00e7\u0131klayabiliriz. \u201cToturas\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fc ise \u015f\u00f6yle a\u00e7\u0131klamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr: \u201cTotur &lt; Teodor &lt; Feodor\u201d &#8211; \u201cAs\u201d [As: kavim ad\u0131].<\/p>\n<p><b>C\u00f6nger<br \/>\n<\/b><br \/>\nBu kahraman\u0131n bir di\u011fer varyant\u0131 \u201cN\u00f6ger\u201d \u015feklindedir. \u0130ki varyant da Kara\u00e7ay-Malkar T\u00fcrk\u00e7esinde ayn\u0131 anlam\u0131 [arkada\u015f, dost] kar\u015f\u0131lamaktad\u0131r. Ancak bu iki varyant [C\u00f6nger\/N\u00f6ger], s\u00f6z olarak, Kara\u00e7ay-Malkar T\u00fcrk\u00e7e&#8217;sine iki ayr\u0131 T\u00fcrk leh\u00e7esinden girmi\u015f olabilir.<\/p>\n<p><b>Turtu<br \/>\n<\/b><br \/>\nBu s\u00f6z\u00fc, eski T\u00fcrk\u00e7e\u2019deki \u201cT\u00fcrk\u201d [g\u00fc\u00e7l\u00fc, kuvvetli] s\u00f6z\u00fcyle a\u00e7\u0131klayabiliriz. Bu s\u00f6z\u00fcn ilk bi\u00e7imi \u201cTurktu\u201d olmal\u0131d\u0131r. Buna g\u00f6re: \u201cTurk\u201d [T\u00fcrk: g\u00fc\u00e7l\u00fc, kuvvetli] &#8211; \u201ctu\u201d [mensubiyet anlam\u0131n\u0131 ifade eden \u015fimdiki -l\u0131 eki].<\/p>\n<p><b>Kazan\u00e7\u0131<br \/>\n<\/b><br \/>\nKara\u00e7ay-Malkar T\u00fcrk\u00e7e&#8217;sinde \u201cKazan\u00e7\u0131\u201d s\u00f6z\u00fc, \u201cyemek ba\u015fkan\u0131, yemek pi\u015firenlerin ba\u015f\u0131\u201d anlamlar\u0131na gelmektedir.<\/p>\n<p><b>Kazan\u00e7<br \/>\n<\/b><br \/>\nKara\u00e7ay-Malkar T\u00fcrk\u00e7e&#8217;sinde \u201cKazan\u00e7\u201d s\u00f6z\u00fc, \u201ci\u015f, \u00e7al\u0131\u015fmak\u201d anlamlar\u0131na gelmektedir.<\/p>\n<p><b>Alik<br \/>\n<\/b><br \/>\nBu kahraman ad\u0131n\u0131n bir di\u011fer varyant\u0131 \u201cKazan\u00e7 o\u011flu Aliy\u201d \u015feklindedir. Bu s\u00f6z\u00fc, \u201cAl\u201d [ilk] &#8211; \u201cUk\u201d [soy, sop, o\u011ful] \u015feklinde a\u00e7\u0131klamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Anlat\u0131lan hikayelere g\u00f6re Alik, Kazan\u00e7 s\u00fclalesinin ilk o\u011fluymu\u015f. \u00d6te yandan, eski T\u00fcrk\u00e7e\u2019de \u201cAl\u0131k\u201d s\u00f6z\u00fc \u201ciyi dualar, iyi dilekler alm\u0131\u015f adam\u201d anlam\u0131nda; \u201cAluk\u201d s\u00f6z\u00fc de \u201cnezaketsiz, sayg\u0131s\u0131z adam\u201d anlam\u0131nda kullan\u0131lmaktayd\u0131.<\/p>\n<p><b>Cabag\u0131<br \/>\n<\/b><br \/>\nBu kahraman\u0131n bir di\u011fer varyant\u0131 \u201cKazan\u00e7 o\u011flu Cabag\u0131\u201d \u015feklindedir. \u201cCabag\u0131\u201d s\u00f6z\u00fc, eski T\u00fcrk boylar\u0131ndan birin ad\u0131d\u0131r. Ayn\u0131 zamanda, Bat\u0131 T\u00fcrklerinde eskiden y\u00f6netimdeki ba\u015fkan\u0131n\u0131n \u00fcnvan\u0131 olan \u201cYabgu\u201d s\u00f6z\u00fcyle e\u015f anlaml\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><b>Kocak<br \/>\n<\/b><br \/>\n\u201cKocak\u201d s\u00f6z\u00fc, T\u00fcrk leh\u00e7elerinin bir\u00e7o\u011funda \u201ckahraman\u201d anlam\u0131nda kullan\u0131lmaktad\u0131r. Kumuk T\u00fcrk\u00e7esi\u2019nde de \u201cKo\u00e7\u00e7ak\u201d \u015feklinde kullan\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n<p><b>Buduh<br \/>\n<\/b><br \/>\n\u201cBuduh\u201d s\u00f6z\u00fc, eski T\u00fcrk\u00e7e\u2019deki \u201cb\u00f6d\u00fck\u201d [b\u00fcy\u00fck, pehlivan] s\u00f6z\u00fc ile ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r: \u201cB\u00f6d\u00fc-\u201d [b\u00fcy\u00fcmek] &#8211; \u201c-k\u201d [isim yap\u0131m eki].<\/p>\n<p><b>A\u00e7ey<br \/>\n<\/b><br \/>\n\u201cA\u00e7ey\u201d s\u00f6z\u00fc, \u201cA\u00e7a\u201d s\u00f6z\u00fcne, k\u00fc\u00e7\u00fcltme ve sevgi ifade eden \u201c-y\u201d ekinin gelmesiyle olu\u015fmu\u015ftur. T\u00fcrk leh\u00e7elerinde \u201cA\u00e7a\u201d s\u00f6z\u00fc \u201cb\u00fcy\u00fck, b\u00fcy\u00fck karde\u015f, bir ana-babadan do\u011fan karde\u015f, baba, ana, ihtiyar kad\u0131n\u201d anlamlar\u0131nda kullan\u0131lmaktad\u0131r. W. Radloff, \u201ca\u00e7a\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fc \u201cata\u00e7a\u201d s\u00f6z\u00fcnden, yani \u201catal\u0131k\u201d s\u00f6z\u00fcnden \u00e7\u0131karmaktad\u0131r. Kara\u00e7ay Nart mitolojisinda anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re A\u00e7ey, yedi o\u011ful babas\u0131ym\u0131\u015f. Yine, Kara\u00e7ay Nart mitolojisinda \u201cA\u00e7av\u201d adl\u0131 bir s\u00fclaleden bahsedilmektedir. Herhalde, \u201cA\u00e7av\u201d s\u00fclalesi, A\u00e7ey\u2019in s\u00fclalesi olmal\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc, A\u00e7ey ve A\u00e7emez hakk\u0131nda anlat\u0131lan destanlar birbirleriyle ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. Yani bu s\u00f6z\u00fc: \u201cA\u00e7ak &gt; A\u00e7av &gt; A\u00e7ey\u201d \u015feklinde a\u00e7\u0131klamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n<p><b>A\u00e7emez<br \/>\n<\/b><br \/>\n\u201cA\u00e7emez\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fc birka\u00e7 \u015fekilde a\u00e7\u0131klamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. T\u00fcrk leh\u00e7elerinde \u201ca\u00e7\u0131\u201d s\u00f6z\u00fc \u201ck\u00fc\u00e7\u00fck karde\u015f\u201d anlam\u0131nda kullan\u0131lmaktad\u0131r. Bu s\u00f6ze iyelik eki \u201c-m\u0131z\u201d geldi\u011fi zaman ortaya \u201cK\u00fc\u00e7\u00fck karde\u015fimiz\u201d \u015feklinde bir anlam \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Ger\u00e7ekten de A\u00e7emez, A\u00e7ey\u2019in yedi o\u011flu i\u00e7inde en k\u00fc\u00e7\u00fck o\u011fludur. \u0130kinci olarak, \u201cA\u00e7\u0131\u201d [ac\u0131, yas]\u201d s\u00f6z\u00fcne, gelecek zaman\u0131n olumsuz bi\u00e7imi \u201cmaz\/mez\u201d eklendi\u011fi zaman ortaya, \u201cA\u00e7\u0131maz\u201d [ac\u0131maz, ac\u0131 g\u00f6rmez] \u015feklinde bir anlam \u00e7\u0131kmaktad\u0131r ki ben bu g\u00f6r\u00fc\u015fteyim.<\/p>\n<p><b>Nas\u0131ran<br \/>\n<\/b><br \/>\n\u201cNas\u0131ran\u201d s\u00f6z\u00fc, Kara\u00e7ay-Malkar T\u00fcrk\u00e7esi\u2019ne, ba\u015f harfi \u201cc\u201d olan s\u00f6zleri \u201cn\u201d harfiyle s\u00f6yleyen T\u00fcrk leh\u00e7elerinden gelmi\u015f olabilir. S\u00f6zgelimi, Sagay T\u00fcrkleri ba\u015f harfi \u201cc\u201d olan s\u00f6zleri \u201cn\u201d harfiyle s\u00f6ylemektedirler: \u201ccangur &gt; nangm\u0131r [ya\u011fmur]\u201d, \u201ccan &gt; nan [can]\u201d, \u201cceng &gt; neng [yen, elbise kolu]\u201d, \u201ccelke &gt; netke [ense]\u201d vs. \u201cNas\u0131ran\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fc, \u201cCas &#8211; eren\u201d yani \u201cGen\u00e7 er\/yi\u011fit\u201d \u015feklinde a\u00e7\u0131klamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u201cCas\u201d hecesinin son harfi olan \u201cs\u201d sesi, Kazak T\u00fcrk\u00e7esi\u2019nde \u201c\u015f\u201d olarak s\u00f6ylenmektedir.<\/p>\n<p><b>\u00d6zdenbiy<br \/>\n<\/b><br \/>\n\u201c\u00d6zdenbiy\u201d s\u00f6z\u00fc, Kara\u00e7ay Nart mitolojisinda s\u00fclale ad\u0131 olarak ge\u00e7mektedir. Bu s\u00f6z\u00fc \u015fu \u015fekilde a\u00e7\u0131klayabiliriz: \u201c\u00d6zden [\u00f6zg\u00fcr, asil, soylu]\u201d &#8211; \u201cBiy\u201d [bey, prens].<\/p>\n<p><b>Gezoh<br \/>\n<\/b><br \/>\nEski T\u00fcrk\u00e7e\u2019de \u201cKez\u201d s\u00f6z\u00fc \u201cg\u00fc\u00e7l\u00fc\u201d anlam\u0131nda kullan\u0131lmaktayd\u0131. \u201cGezoh\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fc \u015f\u00f6yle a\u00e7\u0131klayabiliriz: \u201cKez\/Gez\u201d [g\u00fc\u00e7l\u00fc] &#8211; \u201coh\/ok\u201d [o\u011ful, erkek]. \u201cOk\u201d s\u00f6z\u00fc, eski T\u00fcrk\u00e7e\u2019de oldu\u011fu gibi Ad\u0131ge dilinde de \u201co\u011ful\u201d anlam\u0131nda kullan\u0131lmaktad\u0131r. Bu s\u00f6z\u00fc, kimin kimden ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek olduk\u00e7a g\u00fc\u00e7t\u00fcr.<\/p>\n<p><b>Sozar<br \/>\n<\/b><br \/>\n\u201cSozar\u201d adl\u0131 kahraman, asl\u0131nda \u201cuzat\u0131r, alt\u0131n eritir, i\u015fi geciktirir, y\u0131kar\u201d gibi anlamlar d\u0131\u015f\u0131nda, \u201cSozur\u201d ve \u201cCocur\u201d ki\u015fi adlar\u0131yla ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. Kara\u00e7ay T\u00fcrk\u00e7esinde, \u201cCocur\u201d s\u00f6z\u00fc \u201ck\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ocuk, yavrucuk\u201d anlam\u0131nda kullan\u0131lmaktad\u0131r. Bu adlar, \u201cCocuk\u201d ve \u201cSocuk\u201d gibi adlar ile ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><b>\u00c7iyt\u00f6ppe<br \/>\n<\/b><br \/>\nAnlat\u0131lan hikayelere g\u00f6re, bu kahraman\u0131n ba\u015f\u0131 s\u00fcrekli \u201cnemli, ya\u015f\u201d oldu\u011fu i\u00e7in \u201c\u00c7iyt\u00f6ppe\u201d deniliyormu\u015f. Yine, bu kahraman uzun boylu oldu\u011fu i\u00e7in bazen de \u201c\u00c7\u00fcyt\u00f6pppe\u201d deniliyormu\u015f.<\/p>\n<p><b>Allahberdi<br \/>\n<\/b><br \/>\nBu s\u00f6z, \u201cAllah\u201d &#8211; \u201cverdi\u201d s\u00f6zlerinin birle\u015fmesinden olu\u015fmu\u015ftur.<\/p>\n<p><b>Can o\u011flu Can<br \/>\n<\/b><br \/>\nBuradaki \u201ccan\u201d s\u00f6z\u00fc, \u201cruh\u201d [can] anlam\u0131nda kullan\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n<p><b>Kara Bat\u0131r<br \/>\n<\/b><br \/>\nBu kahraman\u0131n ad\u0131 ilk \u00f6nce \u201cKara\u201d \u015feklindeydi. Yi\u011fit biri oldu\u011fu \u201cBat\u0131r\u201d [kahraman] s\u00f6z\u00fc daha sonra eklendi.<\/p>\n<p><b>\u00c7\u00fcerdi<br \/>\n<\/b><br \/>\nBu kahraman\u0131n di\u011fer varyantlar\u0131; \u201c\u00c7\u00fcerdin, \u00c7\u00fcerdim\u201d \u015feklindedir. Anlat\u0131lan hikayelere g\u00f6re \u00c7\u00fcerdi\u2019nin annesi Da\u011fl\u0131 bir kad\u0131n, babas\u0131 da Nart Huj imi\u015f. Nart Huj, Ad\u0131ge\u2019dir. \u201c\u00c7\u00fcerdi\u201d s\u00f6z\u00fc de Ad\u0131ge diline yak\u0131n bir s\u00f6z gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n<p><b>Aymu\u015f<br \/>\n<\/b><br \/>\n\u201cAymu\u015f\u201d, O\u011fuz T\u00fcrk\u00e7esine ait bir s\u00f6zd\u00fcr. \u201cAymu\u015f\u201d s\u00f6z\u00fc \u201cozan, kaval \u00e7alan, hikaye anlatan, hikayeci\u201d anlamlar\u0131na gelmektedir. Aymu\u015f s\u00f6z\u00fc \u201cAy- \/ ayt-\u201d [s\u00f6yle-] fiili ile \u201c-m\u0131\u015f\u201d s\u0131fatfiilinin birle\u015fmesinden olu\u015fmu\u015ftur. Aymu\u015f, Kara\u00e7ay\u2019\u0131n Kart-Curt k\u00f6y\u00fcnde ya\u015farm\u0131\u015f ve \u201cHurla-K\u00f6l\u201dde \u00f6lm\u00fc\u015f. Aymu\u015f\u2019un \u201cS\u0131ykun\u201d ve \u201cS\u0131nakun\u201d ad\u0131nda karde\u015fleri varm\u0131\u015f.<\/p>\n<p><b>Aznavur<br \/>\n<\/b><br \/>\nBu kahraman\u0131n di\u011fer varyantlar\u0131: \u201cBora o\u011flu Aznavur, \u0130bak o\u011flu Aznavur\u201d \u015feklindedir. Aznavur, Ta\u015fl\u0131-Tala k\u00f6y\u00fcnde \u00f6lm\u00fc\u015f. Aznavur, Kara\u00e7ay-Malkar Nart mitolojisin\u0131n en son Nart kahraman\u0131d\u0131r. \u201cAznavur\u201d s\u00f6z\u00fc, Ermenice \u201czengin ki\u015fi\u201d demektir. Aznavur, destanda \u015f\u00f6yle anlat\u0131l\u0131yor:<br \/>\n\u201cAznavur olur Navrushan,<br \/>\nOvadaki y\u0131lk\u0131s\u0131n\u0131 [at s\u00fcr\u00fcs\u00fcn\u00fc] da\u011fa ta\u015f\u0131y\u0131p t\u00fcketen&#8230;\u201d<br \/>\nBuradan da anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi \u201cAznavur\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fc \u201cAz\/As &#8211; Navrus &#8211; Han\u201d \u015feklinde hecelere b\u00f6ld\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz zaman ortaya \u201cAslar\u0131n [kavim ad\u0131] Beyleri, Prensleri\u201d gibi bir anlam \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.<\/p>\n<p><b>Satanay<br \/>\n<\/b><br \/>\nBu kad\u0131n Nart kahraman\u0131, Nart \u00d6r\u00fczmek\u2019in kar\u0131s\u0131d\u0131r. Di\u011fer varyant\u0131, \u201cSatanay-Biy\u00e7e\u201d \u015feklindedir. Benim g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcme g\u00f6re, \u201cSatanay\u201d s\u00f6z\u00fc, Sogd dilinden girmi\u015f olan \u201c\u015ead\u201d s\u00f6z\u00fc ile T\u00fcrk\u00e7e\u2019deki \u201cana\/anay\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn birle\u015fmesinden olu\u015fmu\u015ftur. Eski T\u00fcrk ve Uygur Hanl\u0131klar\u0131nda, y\u00fcksek r\u00fctbeli askerlere, komutanlara \u201c\u015ead\u201d denilirdi. \u201c\u015ead\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn ilk harfi olan \u201c\u015f\u201d sesinin \u201cs\u201d sesine d\u00f6n\u00fc\u015fmesinin sebebi ise; eski d\u00f6nemlerde yabanc\u0131 dillerden Kara\u00e7ay-Malkar T\u00fcrk\u00e7esine giren, ba\u015f harfleri \u201c\u015f\u201d sesi ile ba\u015flayan s\u00f6zlerin \u201cs\u201d sesine d\u00f6n\u00fc\u015fmesindendir. S\u00f6zgelimi: \u015eatran\u00e7 &gt; Satran\u00e7, \u015e\u0131ra &gt; S\u0131ra, vs. \u0130kinci bir g\u00f6r\u00fc\u015f olarak; \u201c\u015f\u201d sesiyle ba\u015flayan s\u00f6zler, eski Bulgar T\u00fcrk\u00e7esinde \u201cs\u201d sesiyle s\u00f6ylenmekteydi. Bilindi\u011fi gibi, eski Bulgar T\u00fcrkleri, Kara\u00e7ay-Malkarl\u0131lar\u0131n atalar\u0131d\u0131r. \u201c\u015e\u201d sesiyle ba\u015flayan s\u00f6zlerin, Kara\u00e7ay-Malkar dilinde \u201cs\u201d sesine d\u00f6n\u00fc\u015fmesi, Bulgar T\u00fcrk\u00e7esinden kalm\u0131\u015f olabilir. \u201cSatanay\u201d s\u00f6z\u00fcyle ilgili b\u00fct\u00fcn bu anlatt\u0131klar\u0131m\u0131zdan ortaya, \u201cAsker anas\u0131\u201d \u015feklinde bir anlam \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Ancak, bana g\u00f6re, eskiden bu kad\u0131n Nart kahraman\u0131n ad\u0131 \u201cSatanay\u201d de\u011fildi.<\/p>\n<p><b>Boyun\u00e7ak<br \/>\n<\/b><br \/>\n\u201cBoyun\u00e7ak\u201d s\u00f6z\u00fc, Kara\u00e7ay-Malkar T\u00fcrk\u00e7esinde \u201ckolye\u201d demektir.<\/p>\n<p><b>Kar\u0131lga\u00e7<br \/>\n<\/b><br \/>\n\u201cKar\u0131lga\u00e7\u201d s\u00f6z\u00fc, Kara\u00e7ay-Malkar T\u00fcrk\u00e7esinde \u201ck\u0131rlang\u0131\u00e7\u201d demektir.<\/p>\n<p><b>Alt\u0131n\u00e7a\u00e7<br \/>\n<\/b><br \/>\n\u201cAlt\u0131n\u00e7a\u00e7\u201d s\u00f6z\u00fc, \u201cAlt\u0131n\u201d [alt\u0131n] &#8211; \u201c\u00e7a\u00e7\u201d [sa\u00e7]\u201d anlam\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n<p><b>Misirhan<br \/>\n<\/b><br \/>\n\u201cMisirhan\u201d s\u00f6z\u00fc, \u201cM\u0131s\u0131r [\u00fclke]\u201d s\u00f6z\u00fc ile \u201cHan\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn birle\u015fmesinden olu\u015fmu\u015ftur.<\/p>\n<p><b>H\u0131rs-Biy\u00e7e<br \/>\n<\/b><br \/>\nDo\u011fu Slavlar\u0131n\u0131n bir k\u0131sm\u0131na, \u201cHros, Hors\u201d ad\u0131 verilmektedir. B\u00f6yle olunca, \u201cH\u0131rs-Biy\u00e7e\u201d s\u00f6z\u00fc \u201cRus Prensesi\u201d anlam\u0131na gelmektedir.<br \/>\nNart kahramanlar\u0131n\u0131n adlar\u0131n\u0131n bir k\u0131sm\u0131 ba\u015fka dillerden girmi\u015f olmakla birlikte, Kara\u00e7ay-Malkar T\u00fcrk\u00e7esinde bu s\u00f6zler ba\u015fka anlamlarda kullan\u0131lm\u0131\u015f olabilirler. Ancak bu s\u00f6zlerin etimolojisini inceledi\u011fimiz zaman bu s\u00f6zlerin anlamlar\u0131 ile destanlarda anlat\u0131lan kahramanlar\u0131n hikayesi aras\u0131nda bir uyumluluk olmas\u0131 gerekir. Nart mitolojisinda anlat\u0131lan kahramanlar\u0131n adlar\u0131n\u0131, ba\u015fka dillerin temelinde, V.\u0130. Abayev [3], B.H. Balkarov [4], M.A. Kumahov [5], A.M. Hadagatl [6] da bu \u015fekilde incelemi\u015flerdir.<br \/>\n<b><\/b><\/p>\n<p><b><span style=\"font-family: Arial;\"> Dipnotlar<\/span><\/b><span style=\"font-family: Arial;\"><br \/>\n<b>1. <\/b>B.\u0130. Abayev, \u0130storiko-Etimologi\u00e7eskiy Slovar Osetinskogo Yaz\u0131ka, T.P.L., 1973, str, 158-159.<br \/>\n<b>2.<\/b> B.H. Balkarov, Ad\u0131gskie Element\u0131 B Osetinskom Yaz\u0131ke, Nal\u00e7ik, 1965, str, 55-56.<br \/>\n<b>3. <\/b>V.\u0130. Abayev, Osetinskiy Yaz\u0131k i Folklor, t.1.M-1, 1949, ego je, \u0130storiko-Etimologi\u00e7eskiy Slovar Osetinskogo Yaz\u0131ka, t.1, M-L., 1958, t.p.,. L., 1973.<br \/>\n<b>4. <\/b>B.H. Balkarov, A.g.e.<br \/>\n<b>5.<\/b> M.A. Kumahov, O Sootno\u015fenii Sosr\u0131ko i Soslan, \u201cU\u00e7en\u0131e zapiski AN\u0130\u0130YAL\u0130\u201d, t.v. \u201cYaz\u0131koznanie\u201d, Krasodar, Maykop, 1966, str, 61-65.<br \/>\n6. A. M. Hadagatl, Geroi\u00e7eskiy Epos Nart\u0131 i Ego Genezis, Maykop, 1967.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Magomet Habi&ccedil;ev &Ccedil;eviri: Adilhan Appa K&#305;r&#305;m Dergisi, Say&#305; 23 Kara&ccedil;ay Nart mitolojisi ile ilgili materyaller hen&uuml;z tam anlam&#305;yla toplanamam&#305;&#351;t&#305;r. &#350;imdiye kadar &ccedil;e&#351;itli yerlerde yay&#305;mlanm&#305;&#351; olan Kara&ccedil;ay Nart destan ve efsaneleri, bu zengin k&uuml;lt&uuml;r hazinemizin ancak onda birini te&#351;kil etmektedir dersek yanl&#305;&#351; olmaz. Kara&ccedil;ay Nart mitolojisin&#305;n hepsi toplan&#305;p yay&#305;mland&#305;&#287;&#305; takdirde, Nart mitolojisiyla ilgili problemlerin a&ccedil;&#305;kl&#305;&#287;a kavu&#351;aca&#287;&#305;n&#305; [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[34],"tags":[],"class_list":["post-7968","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-adige-mitolojisi","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7968","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7968"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7968\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":20742,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7968\/revisions\/20742"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7968"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7968"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7968"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}