![\"\"](\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/z-2013-Images-2\/498.JPG\")
<\/p>\n<\/p>\n
Vladislav Ardz\u0131nba SUNU\u015e Eski Anadolu, Hititoloji ve Hint-Avrupa dilleri uzman\u0131, Abhaz k\u00f6kenli ve \u00e7ok de\u011ferli Vladislav Grigoryevi\u00e7 Ardzinba’n\u0131n asl\u0131 1982 y\u0131l\u0131nda Rus\u00e7a bas\u0131lm\u0131\u015f olan bu kitab\u0131, s\u0131rf dili y\u00fcz\u00fcnden “Eurocent-ric”, kapitalist ve Bat\u0131c\u0131 bilim d\u00fcnyas\u0131nda maalesef lay\u0131k oldu\u011fu ilgiyi g\u00f6rememi\u015fti. \u00dcstelik, tarih yaz\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 her ne pahas\u0131na olursa olsun tekelinde tutmak isteyen kapitalist ideoloji, o zamanlar alternatif “sosyalist” yakla\u015f\u0131m\u0131 d\u0131\u015flamaktayd\u0131, iyi ki Ardzinba di\u011fer Bat\u0131 dillerinde kaleme ald\u0131\u011f\u0131 baz\u0131 makalelerde, bu kitab\u0131nda dile getirdi\u011fi \u00f6zg\u00fcn yorum ve g\u00f6r\u00fc\u015flerini ana hatlar\u0131yla da olsa “kapitalist” meslekta\u015flar\u0131na duyurma \u015fans\u0131n\u0131 elde etmi\u015fti.<\/p>\n Bunlardan birisi “On the Structure and Functions of Hittite FestivaIs”‘d\u0131r (Schriften f\u00fcr Geschichte und Kultur des Alten Orients, 15 1982, 11-16). Ardzinba daha meslek hayat\u0131n\u0131n bahar\u0131nda, kalbinde yatan h\u00fcmanizma ve vatanperverli\u011fin sesine kulak vererek, pek sevdi\u011fi bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 kesintiye u\u011fratmak pahas\u0131na da olsa, politikaya at\u0131lmak zorunda kalm\u0131\u015f, 1994-2005 y\u0131llar\u0131 aras\u0131 fiilen Abhazya Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131’n\u0131 y\u00fcr\u00fctm\u00fc\u015ft\u00fcr. Ne var ki, o politikas\u0131n\u0131 s\u0131r\u00e7a k\u00f6\u015fklerde yapm\u0131yordu; onun politikadaki “taht\u0131” dikenliydi, politikas\u0131 s\u0131radan bir g\u00f6steri\u015f, bir \u015fov ve avangardistlik de\u011fildi, bilimde y\u0131lmadan uygulad\u0131\u011f\u0131 d\u00fcr\u00fcstl\u00fck duygusunun ve eti\u011finin bir par\u00e7as\u0131yd\u0131. Genel kan\u0131n\u0131n aksine, bilim ve politika birbirine z\u0131t \u015feyler de\u011fildir. Unutmayal\u0131m, me\u015fhur Roma tarihi ve hukuku uzman\u0131 Theodor Mommsen, Nobel \u00f6d\u00fcll\u00fc bir tarih\u00e7i olmas\u0131 yan\u0131 s\u0131ra Prusya kabinesinde bir o kadar da de\u011ferli bir devlet adam\u0131yd\u0131. Belirtmek isterim ki, Ardzinba u\u011fra\u015f\u0131 alan\u0131 olan bilimi gene ikincil u\u011fra\u015f\u0131s\u0131 politikaya alet etmeyecek kadar da erdem sahibiydi!<\/p>\n Ardzinba bu hareketli d\u00f6neminde dahi bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 tamamen terk etmemi\u015f, “The Birth of the Hittite King and the New Year (Notes on the hassumas Festival), Oikumene 5, 1986, 91-101); “Hittite Diplomacy, The Ancient East. International and Dip-lomatic Relations (Moscova 1987) gibi pek de\u011ferli ara\u015ft\u0131rmalara imza atm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Ardzinba, de\u011ferli arkada\u015f\u0131m Muhittin \u00dcnal’\u0131n y\u0131lmak bilmeyen \u00e7abalar\u0131 ve Orhan Uravelli’nin \u00fcst\u00fcn kabiliyeti sayesinde dilimize kazand\u0131r\u0131lan bu eserin T\u00fcrk\u00e7e’sini g\u00f6rmeyi pek istemi\u015fti, ama daha bu \u00f6ns\u00f6z\u00fc yazarken Muhittin Bey’den ald\u0131\u011f\u0131m haberde onun k\u0131sa bir zaman \u00f6nce, 4 Mart 2010’da, erken say\u0131lacak bir ya\u015fta (1944 do\u011fumluydu!), bizleri terketti\u011fini i\u015fittim. Kederimin boyutlar\u0131n\u0131 \u00e7izmekte g\u00fc\u00e7l\u00fck \u00e7ekiyorum. E\u011fer buradaki g\u00f6revim bir “nekroloji” yazmak olsayd\u0131, elbette ki okuyucuya daha uzun anlatabilirdim, ama burada benden istenen, onun bu de\u011ferli kitab\u0131na bir sunu\u015f yazmakt\u0131r. Bu “sunu\u015f” yaz\u0131s\u0131nda sat\u0131r aralar\u0131na girmi\u015f baz\u0131 duygusal ifadeler, yazar\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcne hay\u0131flanmam\u0131n ve onun bilim eti\u011fine olan sayg\u0131m\u0131n marjinal bir ifadesidir.<\/p>\n O de\u011ferli insan\u0131 o zamanlar t\u0131pk\u0131 benim \u00e7ok b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7l\u00fcklelerle \u00e7\u0131kabildi\u011fi Avrupa’da uluslararas\u0131 bir kongrede \u00e7ok gen\u00e7, heyecanl\u0131, enerji ve heves dolu, fakat olgun, ihtirass\u0131z ve her alanda umut vaat eden bir insan olarak tan\u0131m\u0131\u015ft\u0131m. S\u0131cakkanl\u0131 bir insand\u0131. K\u0131sa zamanda aram\u0131zda \u00e7ok samimi bir dostluk duygusu do\u011fmu\u015ftu; ne de olsa her ikimiz de “Avrupa” d\u0131\u015f\u0131 \u00fclkelerden geliyorduk. O Kom\u00fcnist bloktan, ben ise i\u00e7ine kapal\u0131, her t\u00fcrl\u00fc \u00f6zg\u00fcn politika ve ideolojiden yoksun, herkesin vize uygulad\u0131\u011f\u0131 fakir bir \u00fclkeden. Hititoloji uzman\u0131 olmam ve Ardzinba’n\u0131n aksine bir zamanlar\u0131n “Hatti \u00dclkesi”nden gelmem, bana hi\u00e7 bir avantaj sa\u011flam\u0131yordu, ilk tan\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z andan itibaren kitap ve ayr\u0131bas\u0131m de\u011fi\u015f toku\u015fu yapmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131k. Pek \u00e7ok Orientaliste nasip olmayan bilim ve politikay\u0131 ba\u011fda\u015ft\u0131rmas\u0131n\u0131 \u00e7ok iyi biliyordu. Kendisine tanr\u0131dan rahmet diliyorum!<\/p>\n Bo\u011fazk\u00f6y-Hattusa ile bizler de dahil Ardzinba’n\u0131n maalesef de\u011ferlendirme f\u0131rsat\u0131n\u0131 bulamad\u0131\u011f\u0131 Ortak\u00f6y’de ele ge\u00e7en binlerce Hitit\u00e7e, Akadca, Luvice, Hattice ve Hurrice metnin \u00e7ok y\u00fcksek bir y\u00fczdesi genel anlamda din i\u00e7eriklidir. Eski M\u0131s\u0131r ve Mezopotamya firavun ve krallar\u0131 gibi Hitit h\u00fck\u00fcmdarlar\u0131 da b\u00fcy\u00fck \u00e7apta onlardan etkilenerek prestijli bir kurulu\u015f olarak “din”e sar\u0131lm\u0131\u015flar, onu suisti-mal etmi\u015fler ve kendilerini tanr\u0131lar\u0131n yery\u00fcz\u00fcndeki temsilcileri olarak ilan ettirmek suretiyle zaten var olan otoritelerini daha da peki\u015ftirmi\u015flerdir. Nas\u0131l ki g\u00fcn\u00fcm\u00fczde “demokrasi” denen ve sadece onun tacirli\u011fini yapanlar\u0131n yarar\u0131na i\u015fleyen o mu\u011flak ve g\u00f6reci \u015fey politik hegemonya arac\u0131 olarak kullan\u0131lmaktaysa, eskilerde din ve sahip olunan de\u011ferlerin misyonerlik ve sava\u015f\u00e7\u0131 y\u00f6ntemlerle propaganda edilmesi, yani yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 da politik bir ideolojinin bir gere\u011fiydi. Bunun sonucu olarak Hitit krallar\u0131, devlet idaresi ve asker\u00ee sorumluluk yan\u0131nda ba\u015f rahiplik (pont\u0131fex maximus) g\u00f6revini de \u00fcstlenmekle kendilerini \u00e7ok b\u00fcy\u00fck ve “stresli” bir sorumluluk alt\u0131na sokmu\u015flard\u0131.<\/p>\n G\u00fcn\u00fcm\u00fcz Anadolu’sunda h\u00fckmedenler bilmezler ama eskiden sadece kral de\u011fil, krali\u00e7enin de politika ve din alan\u0131nda e\u015fit de\u011ferde etkinlikleri s\u00f6z konusuydu. \u00d6yle ki, kral \u00e7iftinin g\u00fcnl\u00fck, ayl\u0131k ve y\u0131ll\u0131k g\u00f6rev \u00e7izelgesini okuyan bir insan, bunlar ne zaman dinleniyor ve uyuyorlard\u0131 diye sormaktan kendisini al\u0131koyamaz, i\u015fte bu kitapta, kral \u00e7iftinin kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 t\u00fcm merasimler en k\u00fc\u00e7\u00fck ayr\u0131nt\u0131s\u0131na kadar irdelenmi\u015ftir. Eskiler din ile “bayram, ayin” (festus, ritus, cultus) ve “mit”i (mythos) birbirinden ay\u0131rt etmezlerdi, sonuncular bizim anakronik bir \u015fekilde “din” olarak alg\u0131lad\u0131\u011f\u0131m\u0131z antropolojik ve sosyolojik fenomenin birer par\u00e7alar\u0131yd\u0131.<\/p>\n Bu arada bu kitapta ilk kez lay\u0131k olduklar\u0131 de\u011feri bulan “Bayram Tasfirleri”nin (Hitit\u00e7e’de de kullan\u0131lan ve Akadcas\u0131 Sumerce EZEN’den kaynaklanan I\u015eINNU) miktar\u0131 da pek fazlayd\u0131. Bu a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda de\u011ferli ara\u015ft\u0131rmac\u0131 Ardzinba \u00e7ok \u015fansl\u0131yd\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc herkes gibi onun da elinde bol miktarda birinci elden kaynak vard\u0131. Buna ek olarak onun \u00fcst\u00fcn zekas\u0131 ile \u00e7o\u011fu kez yavan ve yeknesak metin i\u00e7eriklerini yorumlamadaki ola\u011fan\u00fcst\u00fc yetene\u011fi birle\u015fince, ortaya b\u00f6ylesine de\u011ferli bir kitap \u00e7\u0131kt\u0131. Hakikaten, okuyucu a\u015fa\u011f\u0131da Ardzinba’n\u0131n kaleminde ve yapt\u0131\u011f\u0131 parafrazlarda bu yeknesakl\u0131\u011f\u0131n nas\u0131l k\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, renklendirdi\u011fini ve “\u00f6l\u00fc” ki\u015fi, s\u0131radan, tekrarland\u0131k\u00e7a daha fazla can s\u0131kan seremoniyel eylemler ve asl\u00ee metinlerde kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kan “renksiz” mekanlar\u0131n nas\u0131l canland\u0131\u011f\u0131n\u0131, hacim ve boyut kazand\u0131\u011f\u0131n\u0131, heyecanl\u0131 bir film seyredermi\u015f\u00e7esine hissedecek, her \u015feyi sinematik olarak kafas\u0131nda canland\u0131rabilecektir. Demek ki yazar \u00f6nce kendisi metinlerin do\u011fru yorumunu yapm\u0131\u015f, onlar\u0131n \u00f6z\u00fcne girmi\u015f, onlar\u0131 hazmetmi\u015f ve ancak bunun sonucu ortaya \u00e7\u0131kan panoramay\u0131 okuyucular\u0131na aktarm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Zaten tarih\u00e7inin g\u00f6revi tam bu de\u011fil midir? Kurban, dans, m\u00fczik, eylem, hareket, jest ve sembollerin anlamlar\u0131n\u0131 din tarihi a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011ferlendirirken yap\u0131lan mukayeseler bizi kah eski Hint-Avrupal\u0131lara, kah Hindistan’a, kah Slavlara, kah \u00c7in’e, kah Sel\u00e7uklular’a, kah K\u0131z\u0131lderililere g\u00f6t\u00fcr\u00fcr. Burada yazar\u0131n engin folkloristik ve linguistik bilgisine hayran olmamak elde de\u011fildir.<\/p>\n Rahmetli Ardzinba’n\u0131n 200 sayfal\u0131k \u00f6zl\u00fc bir kitap \u015feklinde ortaya koydu\u011fu bu ara\u015ft\u0131rmas\u0131, fazlas\u0131yla \u00f6v\u00fclmeye lay\u0131k b\u00fcy\u00fck bir ba\u015far\u0131d\u0131r. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda eseri di\u011ferlerinden ay\u0131ran bir \u00e7ok \u00f6\u011fe daha vard\u0131r. Birisi, yazar\u0131n, Anadolu ayin ve efsanelerinin \u00e7ok yak\u0131n ili\u015fki i\u00e7inde oldu\u011fu Kafkasya’y\u0131 her y\u00f6n\u00fcyle \u00e7ok iyi bilmesi, di\u011feri de o zamanlar Kom\u00fcnist-Rus ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n “kapitalist\/burjuvazi tarih yaz\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131” olarak damgalay\u0131p s\u0131rt \u00e7evirdikleri sisteme ayk\u0131r\u0131 olarak \u00fcrettikleri alternatif ara\u015ft\u0131rma sonu\u00e7lar\u0131na ve kaynaklara kolayca ula\u015fabilmi\u015f olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n \u00c7al\u0131\u015fman\u0131n bir ba\u015fka de\u011feri de, yazar\u0131n tabiriyle “kurban ayinleri, talimatlar (ishiul – anla\u015fma) hakk\u0131nda bilgileri ve tipolojik verileri kullanarak Hitit ayinlerini, ayr\u0131ca Kral bayramlar\u0131n\u0131 monografi halinde inceleyen” ilk deneme olmas\u0131d\u0131r. Eski Anadolu k\u00fclt\u00fcrleriyle u\u011fra\u015fan her kesimden okuyucunun bu e\u015fsiz ve de\u011ferli kitab\u0131 zevkle okuyaca\u011f\u0131ndan ve en \u00fcst seviyede yararlanaca\u011f\u0131ndan, kitab\u0131 okurken bug\u00fcn\u00fcn karma\u015f\u0131k “so\u011fuk sava\u015f” oyunlar\u0131 ve “k\u00fclt\u00fcr s\u00f6m\u00fcr\u00fcs\u00fc” senaryolar\u0131ndan s\u0131yr\u0131l\u0131p, g\u00fcn\u00fcm\u00fczden 3 bin 500 sene evvel ya\u015fam\u0131\u015f Anadolu insan\u0131n\u0131n ruh d\u00fcnyas\u0131na bir nebze de olsa s\u0131zaca\u011f\u0131ndan eminim. De\u011ferli k\u00fclt\u00fcr dostu Muhittin \u00dcnal’\u0131, dilimize b\u00f6ylesine de\u011ferli bir eseri kazand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in tebrik ediyorum.<\/p>\n G\u0130R\u0130\u015e Hitit \u00e7ivi yaz\u0131 tabletleri, 1906-1907 ve 1911-1912 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda H. Winckler ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131nda yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalar ve kaz\u0131lar s\u0131ras\u0131nda Bo\u011fazk\u00f6y’de ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r (H. Winckler’in vefat\u0131ndan sonra 1931- 1939 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda ve 1952’den g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar kaz\u0131lar\u0131, arkeolog K. Bittel y\u00f6netmi\u015ftir).<\/p>\n S\u00f6z konusu tabletlerin de\u015fifre edilmesine gelince, 1915’te \u00fcnl\u00fc \u00c7ek ara\u015ft\u0131rmac\u0131 B. Hrozny sorunu \u00e7ok parlak \u015fekilde \u00e7\u00f6zm\u00fc\u015f ve Hitit\u00e7e’nin Hint-Avrupa dillerinden biri oldu\u011funu tespit etmi\u015ftir. Sonraki y\u0131llarda \u0130svi\u00e7reli ara\u015ft\u0131rmac\u0131 E. Forrer (ve ondan ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak B. Hrozny), Bo\u011fazk\u00f6y ar\u015fivlerindeki \u00e7ivi yaz\u0131l\u0131 tabletleri aras\u0131nda Hitit\u00e7e’ye yak\u0131n akraba olan Luvi (Anadolu’nun g\u00fcneyindeki Luvi \u00fclkesinde), Pala (Anadolu’nun kuzeydo\u011fusundaki Pala B\u00f6lgesi’nde) gibi Anadolu dillerinde, ayr\u0131ca Hint-Avrupa dillerine girmeyen Hatti ve Hurri dillerinde yaz\u0131lm\u0131\u015f metinler bulmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n Bo\u011fazk\u00f6y ar\u015fivlerindeki Hitit, Luvi, Pala, Hatti ve di\u011fer diller\u00adde yaz\u0131lm\u0131\u015f \u00e7ivi yaz\u0131 metinleri, iki ana seri \u015feklinde (KBo ve KUB) faksimile olarak yay\u0131mlanm\u0131\u015f olup halen yay\u0131nlar s\u00fcrmektedir. Bu serilerin yan\u0131s\u0131ra \u0130stanbul Arkeoloji M\u00fczelerinde (IBoT) muhafaza edilen metinleri i\u00e7eren \u00fc\u00e7 cilt yay\u0131nlanm\u0131\u015f, Ankara Anadolu Medeniyetleri M\u00fczesi (ABoT), British Museum (HT) ve Cenevre M\u00fczesindeki metinlerin birka\u00e7 yay\u0131n\u0131 vard\u0131r. Ayr\u0131ca SSCB (Devlet Ermitaj \/Hermitaj M\u00fczesindeki N. P. Liha\u00e7ev Koleksiyonu) dahil olmak \u00fczere d\u00fcnyan\u0131n de\u011fi\u015fik \u00fclkelerindeki \u00f6zel ve m\u00fcze koleksiyonlar\u0131nda bulunan metinlerden olu\u015fan bir yay\u0131n (VBoT)\u00a0 ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015ftir.<\/p>\n Bu metinler ve yay\u0131mlanmam\u0131\u015f \u00e7ok say\u0131da di\u011fer belgeler esas al\u0131narak Hititlerin sosyo-ekonomik tarihi, hukuku ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn olduk\u00e7a de\u011fi\u015fik y\u00f6nleri incelenmi\u015ftir. Eski\u00e7a\u011f’da Do\u011funun en b\u00fcy\u00fck devletlerinden biri olan ve ‘M.\u00d6. 2. biny\u0131lda Do\u011fu Akdeniz’in tamam\u0131nda ve dolay\u0131s\u0131yla d\u00fcnya tarihinde \u00e7ok b\u00fcy\u00fck rol oynam\u0131\u015f Hitit Devleti’nin \u00fczerindeki esrar perdesi aralanm\u0131\u015ft\u0131r (\u0130vanov, 1968b, s. 3).<\/p>\n Ama Hititlerin tarihi, dini ve k\u00fclt\u00fcr\u00fc konular\u0131nda \u00e7ok say\u0131da sorun \u00e7\u00f6z\u00fcm beklemektedir. Bu arada Hitit ayinlerinin incelenmesi olduk\u00e7a ciddi bir ihtiya\u00e7t\u0131r. Ayinleri tan\u0131mlayan par\u00e7alar, Hitit \u00e7ivi yaz\u0131l\u0131 metinleri i\u00e7inde en geni\u015f grubu olu\u015fturmaktad\u0131r ve bu da ayinlerin, Hitit toplumunun ya\u015fam\u0131nda oynad\u0131\u011f\u0131 \u00f6nemli role i\u015faret etmektedir.<\/p>\n Hattu\u015fa ar\u015fivlerindeki tabletlerde ayinlerle ilgili tan\u0131mlama ve anlat\u0131mlar, gerek din, gerekse dinle s\u0131k\u0131 ba\u011flant\u0131s\u0131 bulunan sanat ve edebiyat ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 i\u00e7in m\u00fcstesna \u00f6neme sahiptir. \u00d6rne\u011fin, edebi de\u011fere sahip olan belli Hitit eserlerinin \u00e7o\u011fu, ayinlerin i\u00e7inde \u00f6\u011fe olarak yer almaktad\u0131r.<\/p>\n Hitit ayinleri, eski Hitit Devleti’nin yani Hititlerin ilk krall\u0131\u011f\u0131n\u0131n olu\u015fumundan \u00e7ok daha \u00f6nceleri ba\u015flam\u0131\u015f olan Hatti-Hitit ve Hatti-Pala etkile\u015fimi hakk\u0131nda ba\u015fl\u0131ca kaynaklard\u0131r. \u00c7o\u011funlukla K\u0131z\u0131l\u0131rmak Nehri’nin olu\u015fturdu\u011fu menderes (k\u0131vr\u0131m) \u00fczerindeki b\u00f6lgede oturan ve Anadolu’nun yerli halk\u0131 olan Hattilerin, Hitit ve Palalar ile bu erken ili\u015fkileri sonucunda Hitit saray\u0131ndaki g\u00f6revlilerin unvanlar\u0131nda ve hiyerar\u015fide Hatti sosyal yap\u0131s\u0131n\u0131n etkileri g\u00f6r\u00fclmektedir. Hitit ve Palalar\u0131n maddi ve manevi k\u00fclt\u00fcr\u00fcnde de olduk\u00e7a kuvvetli Hatti etkisi tespit edilmektedir.<\/p>\n Ayinler, “Olduk\u00e7a akt\u00fcel bir sorunun sosyal yap\u0131daki (k\u00fclt toplumundaki) k\u00fclt bi\u00e7imleri ile k\u00fclt d\u0131\u015f\u0131, d\u00fcnyevi bi\u00e7imler aras\u0131ndaki oran\u0131n” ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan da b\u00fcy\u00fck ilgi uyand\u0131rmaktad\u0131r. Burada gayet u\u00e7 iki pozisyonda duran tipler s\u00f6z konusudur Bir kutupta her iki toplumda tam bir \u00f6rt\u00fc\u015fme varken, di\u011fer kutupta bun\u00adlar\u0131n tamamen kar\u015f\u0131 ve z\u0131t oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz. (Levada, 1965, s. 124). Hitit toplumu, muhtemelen bu iki u\u00e7 noktan\u0131n aras\u0131nda bir yerde durmaktad\u0131r. Fakat bilinen tutuculu\u011fu nedeniyle Hitit ayinlerinde, sosyal \u00f6rg\u00fctlenmenin k\u00fclt \u015fekilleriyle k\u00fclt d\u0131\u015f\u0131 \u015fekillerinin birbiriyle s\u0131k\u0131ca ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu daha eski tiplerin izlerini g\u00f6rebiliyo\u00adruz.<\/p>\n Hitit ayinleri, daha ayin ve mit aras\u0131nda ayr\u0131m bulunmad\u0131\u011f\u0131 k\u00fclt\u00fcr d\u00fczeniyle ilgili en arkaik ve yaz\u0131l\u0131 olarak belgelenen \u00f6rnekler olarak da dikkat \u00e7eker. Burada mit anlat\u0131m\u0131, belirli ayin hareketlerinin yap\u0131lmas\u0131yla ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. Bu olgu, din sistemlerinde mitle ayin aras\u0131ndaki oranla ilgili olarak s\u0131k\u00e7a tart\u0131\u015f\u0131lan sorun i\u00e7in ve daha geni\u015f manada dinin geli\u015fme tarihini incelemek i\u00e7in olduk\u00e7a b\u00fcy\u00fck \u00f6neme sahiptir. Hitit gelene\u011finde (bak\u0131n\u0131z: CTH, s. 69) kurban ayinleri (SISKUR Hitit\u00e7e “aniur”, eylem, hareket), dualar (muga-war), yakarma (hukmais), talih fal\u0131 (KIN) vb, ayr\u0131ca Hititlerin EZEN ideogram\u0131yla i\u015faretledikleri \u00f6nemli miktarda ayin bilinmektedir. Bu sonuncular, \u00f6zel durumlarda yap\u0131lanlardan farkl\u0131 olarak d\u00fczenli (periyodik) \u015fekilde yap\u0131lan resmi \u00f6zellikteki (festivaller) bayramlard\u0131. Bunlar, ba\u015fkent Hattu\u015fa’da oldu\u011fu gibi di\u011fer Hitit kentlerinde de d\u00fczenleniyordu.<\/p>\n Ba\u015fkentte ve Hitit devletinin ba\u015fka \u00f6nemli kentlerinde d\u00fczenlenen bayram t\u00f6renleri, Kralla ilgili merasimlerdi: ba\u015fka deyimle bunlar Kral, Krali\u00e7e (ve s\u0131k\u00e7a Prensin) y\u00f6nettikleri ve kat\u0131ld\u0131klar\u0131 t\u00f6renlerdi. Kraliyet \u00e7iftinin ayinlere kat\u0131lmas\u0131n\u0131n zorunlu olmas\u0131, bayramlar\u0131n devlet i\u00e7in genel bir \u00f6nem ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 \u015feklinde de\u011ferlendirilebilir. (De\u011fi\u015fik yerel m\u0131nt\u0131kalarda yap\u0131lan ve Kralla Krali\u00e7enin kat\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 merasimler farkl\u0131yd\u0131 (G\u00fcterbock, 1970, s. 176).<\/p>\n Kral bayram t\u00f6renlerinin \u00f6nemli k\u0131sm\u0131 yerel Anadolu gelene\u011fine ba\u011fl\u0131d\u0131r (oysa di\u011fer bir\u00e7ok ayin, S\u00fcmer-Akad ve Hurri geleneklerinden al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r). Hattilerden al\u0131nm\u0131\u015f ayinleri, ayr\u0131ca Hatti k\u00f6kenli hakim elemanlar\u0131n bizzat Hititlere ait elemanlarla i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7ti\u011fi ayinleri, s\u00f6z konusu gelene\u011fi devam ettiren bayramlar olarak g\u00f6r\u00fcyoruz (Baz\u0131 Hitit ayinleri, Hint-Avrupa dillerinde konu\u015fan di\u011fer haklar\u0131n gelenekleriyle de benzerlik g\u00f6sterir). Ayn\u0131 ayinde Hatti ve Hitit \u00f6\u011felerinin bile\u015fimi s\u00f6z konusudur ve \u00f6rne\u011fin daha en erken d\u00f6neme ait arkaik ayinlerde Hatti ve Hitit tanr\u0131lar\u0131n\u0131n adlar\u0131nda ba\u011fl\u0131l\u0131k g\u00f6r\u00fclmektedir. Bu ayinler, Eski Krall\u0131k d\u00f6neminde tipik olan Eski Hitit duktusu denilen \u00f6zel tarzl\u0131 \u00e7ivi yaz\u0131s\u0131yla kaydedilmi\u015ftir. Anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fczere, bu t\u00fcr bayramlar Hattilerle Hititlerin daha erken d\u00f6nemdeki temaslar\u0131 sonucunda ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r ve Eski Hitit D\u00f6nemi’nde yaz\u0131ya al\u0131nmadan \u00f6nce s\u00f6zl\u00fc gelenek halinde varolmu\u015ftur. Hitit Krall\u0131\u011f\u0131 tarihi boyunca s\u00f6z konusu ayinlerin anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 metinler, k\u00e2tipler taraf\u0131ndan defalarca yeniden aktar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r ve bunlar\u0131 genelde daha ge\u00e7 d\u00f6nemde, Hitit imparatorluk D\u00f6nemi’nde yap\u0131lm\u0131\u015f kopyalardan biliyoruz. Bu kopyalarda eski orijinallerin modemle\u015ftirildi\u011fini g\u00f6steren belirli ipu\u00e7lar\u0131 vard\u0131r (kopyalar Yeni Hitit\u00e7e olsa da Eski Hitit Krall\u0131\u011f\u0131 diline \u00f6zg\u00fc baz\u0131 izler kalm\u0131\u015ft\u0131r; bunlarda Hatti ve Hitit tanr\u0131lar\u0131yla birlikte Hitit imparatorluk zaman\u0131nda Hitit panteonuna girmi\u015f Hurri tanr\u0131lar\u0131 da yer almaktad\u0131rlar).<\/p>\n Elinizdeki \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131z\u0131n amac\u0131 antah\u015fum (AN.TAH.SUM), nuntariyahsa (nuntaruashas), vurulliya, hassumas ve kilam (KI.LAMJ dahil olmak \u00fczere en \u00f6nemli mevsimsel Kral bayramlar\u0131n\u0131 incelemektir. Bu ayinlerin hepsi, Hitit\u00e7e olarak kaydedilmi\u015ftir. Fakat bun\u00adlardan sadece ikisi; antah\u015fum ve nuntariyahsa, Hatti-Hitit ortak ayinleri say\u0131labilir. Di\u011fer \u00fc\u00e7 ayin t\u00fcr\u00fc; kilam, vurulliya ve hassumas ise g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc kadar\u0131yla tamamen Anadolu’nun Hatti n\u00fcfusundan al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131ca vurulliya, eski Hatti k\u00fclt merkezi olan Nerik kenti gelene\u011fi ile ili\u015fkilidir; hassumas ayininde ise antah\u015fum ve nuntariyashadan farkl\u0131 olarak sadece Hatti tanr\u0131lar\u0131na rastlan\u0131r (Hoffner, 1972: s. 34).<\/p>\n Kitab\u0131n I. B\u00f6l\u00fcm\u00fc’nde, bas\u0131lm\u0131\u015f \u00e7ivi yaz\u0131 \u00f6rnekleri baz\u0131nda, ayr\u0131ca modern alfabelere aktar\u0131lm\u0131\u015f \u015fekilde yay\u0131nlanm\u0131\u015f metinler esas al\u0131narak Kral ve Krali\u00e7enin bayramlar s\u0131ras\u0131nda yapt\u0131klar\u0131 yolculuklar\u0131n ve k\u00fclt gezilerinin g\u00fczergahlar\u0131 anlat\u0131lmakta, Kraliyet \u00e7iftinin ba\u015fl\u0131ca ayinleri s\u0131ralanmaktad\u0131r.<\/p>\n Belirli bir bayram\u0131n genel tablosunu ortaya koyan bu tariflere dayanarak 2. B\u00f6l\u00fcm’de Kral bayram t\u00f6reninde yap\u0131lanlar\u0131n (i\u015flevlerin), birbirini izleme a\u00e7\u0131s\u0131ndan sabit bir d\u00fczenini ortaya koymaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k. Sonra 3. B\u00f6l\u00fcm’de ise Kral ve Krali\u00e7e dahil olmak \u00fczere ayinlere kat\u0131lanlar\u0131n, ayr\u0131ca onlar\u0131n “yard\u0131mc\u0131lar\u0131n\u0131n” saray din (k\u00fclt) g\u00f6revlilerinin bu t\u00f6renlerdeki i\u015flevleri (hareketleri) incelenmi\u015ftir.<\/p>\n Genel semboller ve birbirini izleyen genel standart operasyonlardan olu\u015fan Kral bayramlar\u0131 ve ayinler, bir b\u00fct\u00fcn olarak (\u0130vanov & Toporov, 1970, s. 322), ayin yap\u0131s\u0131n\u0131n \u00f6\u011feleri \u015feklinde ve ayn\u0131 zamanda ayinde iz b\u0131rakan ve belirli bilgi ta\u015f\u0131yan simgeler ola\u00adrak ele al\u0131nmaktad\u0131r, \/simge sistemi olarak ayinler hakk\u0131nda bak\u0131n\u0131z: Levada, 1965, s. 4, 49, 106 vb. Bu simgelerin i\u00e7eri\u011fi ilke olarak denetlenmez ve bunlar\u0131 kullanan topluluk \u00fcyelerince sadece k\u0131smen idrak edilebilir (mukayese ediniz: Levada, 1965, s. 57). Bizzat eski\u00e7a\u011f insanlar\u0131n\u0131n \u015fu veya bu ayinleri nas\u0131l alg\u0131lad\u0131klar\u0131 hakk\u0131nda bilgiye sahip de\u011filiz (ve bu Hitit gelene\u011finin ku\u015fkusuz \u00e7ok arkaik oldu\u011funu g\u00f6sterir).<\/p>\n Ayinlerin \u00f6nemini ortaya \u00e7\u0131karmak i\u00e7in Hitit Kral bayramlar\u0131n\u0131n simgelerini di\u011fer halklar\u0131n ayinle\u015ftirilmi\u015f bi\u00e7imlerinde g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f benzer i\u015faretlerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rd\u0131k. \u015e\u00f6yle ki “…Eski metni yorumlamaya yard\u0131mc\u0131 olabilecek semiotik\/g\u00f6stergebilimsel evrensel olgular\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 sayesinde tipolojik kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmalar yap\u0131labiliyor; metin ise kendili\u011finden ilgili evrensel olaya ait eski\u00e7a\u011f \u00f6rneklerini tarihlemek i\u00e7in \u00f6nemlidir. (\u0130vanov, 1976, s. 134)<\/p>\n Bu \u00e7al\u0131\u015fma kurban ayinleri, talimatlar (ishiul-anla\u015fma) hakk\u0131nda bilgileri ve tipolojik verileri kullanarak Hitit ayinlerini, ayr\u0131ca Kral bayramlar\u0131n\u0131 monografi halinde incelemek i\u00e7in yap\u0131lm\u0131\u015f ilk denemedir.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Vladislav Ardzınba S.S.C.B. Bilimler Akademisi Doğubilim Araştırmaları Enstitüsü www.kaf-dav.org.tr Rusça’dan Çeviri: Orhan Uravelli SUNUŞ Prof.Dr. Ahmet Ünal Münih (Almanya) Üniversitesi Eski Anadolu Dilleri ve Hititoloji Eski Başkanı Çukurova Üniversitesi Arkeoloji Bölümü Başkanı Eski Anadolu, Hititoloji ve Hint-Avrupa dilleri uzmanı, Abhaz kökenli ve çok değerli Vladislav Grigoryeviç Ardzinba’nın aslı 1982 yılında Rusça basılmış olan bu kitabı, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[34],"tags":[],"class_list":["post-8129","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-adige-mitolojisi","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8129","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8129"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8129\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8131,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8129\/revisions\/8131"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8129"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8129"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8129"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n<\/span> <\/span><\/b> S.S.C.B. Bilimler Akademisi Do\u011fubilim Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Enstit\u00fcs\u00fc
\nwww.kaf-dav.org.tr
\nRus\u00e7a’dan \u00c7eviri: Orhan Uravelli<\/span><\/span><\/p>\n
\n<\/b>
\nProf.Dr. Ahmet \u00dcnal<\/b>
\nM\u00fcnih (Almanya) \u00dcniversitesi
\nEski Anadolu Dilleri ve Hititoloji Eski Ba\u015fkan\u0131
\n\u00c7ukurova \u00dcniversitesi Arkeoloji B\u00f6l\u00fcm\u00fc Ba\u015fkan\u0131<\/p>\n
\n<\/b>
\nElinizdeki monografinin amac\u0131, Hitit Devleti’nin ba\u015fkenti Hattu\u015fa’daki (halen Ankara’n\u0131n 150 km do\u011fusundaki Bo\u011fazk\u00f6y) ar\u015fivlerde bulunmu\u015f \u00e7ivi yaz\u0131 tabletlerinin i\u00e7erdi\u011fi Hitit “Kral” ayinlerini incelemektir.<\/p>\n