{"id":8459,"date":"2021-02-17T17:19:17","date_gmt":"2021-02-17T23:19:17","guid":{"rendered":"http:\/\/circassiancenter.com\/tr\/?p=8459"},"modified":"2021-02-18T16:20:04","modified_gmt":"2021-02-18T22:20:04","slug":"psijhabl","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/psijhabl\/","title":{"rendered":"PSIJHABL"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/p>\n

Murat Becan<\/strong>
\n\u00c7eviri: \u0130brahim \u00c7etao<\/p>\n

Zekosnig adl\u0131 Edebiyat, sanat, toplumsal, politik derginin 2007 y\u0131l\u0131 1 nci say\u0131s\u0131ndan \u00e7evrilmi\u015ftir. (\u0130C)<\/strong><\/p>\n

Harman yeri analar\u0131m\u0131z\u0131n eviydi.<\/p>\n

K\u00f6y i\u015fsizdi, t\u00fcm erkekler sava\u015ftayd\u0131. \u0130nsanlar\u0131n ne\u015fesi kalmam\u0131\u015f, d\u00fc\u011f\u00fcn ve e\u011flencelerin varl\u0131\u011f\u0131 dahi unutulmu\u015ftu. Neredeyse her g\u00fcn sava\u015f alan\u0131nda ya\u015fam\u0131n\u0131 yitiren birinin haberi k\u00f6ye ula\u015f\u0131yordu. K\u00f6y y\u00f6neticisi bu durumlarda bir gurup ihtiyar\u0131 ac\u0131 haberi ailesine bildirmekle g\u00f6revlendiriyor, akabinde y\u00fcrekleri da\u011flayan \u00e7\u0131\u011fl\u0131k sesleri etrafa yay\u0131l\u0131yordu. Bir aile i\u00e7in bundan daha zor bir durum olamazd\u0131. \u0130nsan\u0131n derisi kal\u0131nd\u0131r derler. Allah\u00fcteala verdikten sonra katlan\u0131lmayacak ac\u0131 da yok.<\/p>\n

Ac\u0131 haberleri ailelerine iletme g\u00f6revi k\u00f6y\u00fcn en ya\u015fl\u0131lar\u0131 olan Hatko Saban, Shakumuda Mahmut, Cesebej Tituv, Serdar Ali\u2019ye verilmi\u015fti. Onlar\u0131n bir tarafa y\u00f6neldiklerini g\u00f6ren insanlar\u0131n i\u00e7leri titriyor, y\u00fcrekleri daral\u0131yordu. \u201cY\u00fcce tanr\u0131m, merhamet et, bu ihtiyarlar\u0131 k\u00f6t\u00fc haber i\u00e7in kap\u0131m\u0131za u\u011fratma\u201d diye dua ediyorlard\u0131.<\/p>\n

Sava\u015fa giden erkeklerin g\u00f6revlerini \u00fcstlenmi\u015f olan ya\u015fl\u0131lar, kad\u0131nlar, yeni yetme delikanl\u0131 ve k\u0131zlar b\u00fcy\u00fck s\u0131k\u0131nt\u0131lar \u00e7ekmekteydiler. Tarlalar\u0131 ekip bi\u00e7mek, \u00fcr\u00fcn\u00fc devlete teslim etmek onlar\u0131n i\u015fiydi. Trakt\u00f6rleri, at arabalar\u0131n\u0131, bi\u00e7erd\u00f6verleri onlar kullan\u0131yorlard\u0131. Her g\u00fc\u00e7l\u00fc\u011fe ra\u011fmen de canlar\u0131n\u0131 esirgemeden \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlard\u0131. Bunlar\u0131n bir k\u0131sm\u0131 tarlalarda, bir k\u0131sm\u0131 da harman yerinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu.<\/p>\n

Harman yeri k\u00f6y\u00fcn ortas\u0131ndayd\u0131. Burada is gece g\u00fcnd\u00fcz aral\u0131ks\u0131z devam ederdi. Oras\u0131 art\u0131k analar\u0131m\u0131z\u0131n evi olmu\u015ftu. Harman yeri tertipli ve d\u00fczenliydi. Her bir taraf\u0131nda kal\u0131n tahtalardan yap\u0131lm\u0131\u015f ambarlar mevcuttu. Bunlardan ayr\u0131 olarak yine y\u00fcz metre uzunlu\u011funda, yirmi be\u015f metre eninde iki ucu a\u00e7\u0131k barakalar vard\u0131. Bunlar\u0131n her biri 700-800 ton bu\u011fday al\u0131yordu. Harman yerine aral\u0131ks\u0131z bu\u011fday bo\u015falt\u0131l\u0131yor, yan yana duran be\u015f alt\u0131 elekten bu\u011fdaylar eleniyordu. Her bir ele\u011fi iki kad\u0131n \u00e7ekiyordu ve bazen kad\u0131nlar\u0131n yorgunluktan yere y\u0131k\u0131ld\u0131klar\u0131 oluyordu. Temizlenmi\u015f bu\u011fdaylar arabalara doldurulup her g\u00fcn yirmi otuz kadar araba Cace (1) elevatoruna g\u00f6nderiliyordu.<\/p>\n

Bu eleklerin d\u0131\u015f\u0131nda, tohumluk bu\u011fdaylar\u0131 ayr\u0131\u015ft\u0131ran ve motorla \u00e7al\u0131\u015fan bir ba\u015fka elek daha vard\u0131. Bu elekten \u00e7\u0131kan tohumluk bu\u011fdaylar da ambarlara yerle\u015ftiriliyordu.<\/p>\n

Harman yerinde i\u015f d\u00fczeni m\u00fckemmeldi. \u0130nsanlar\u0131n morallerini y\u00fckselten sloganlar Rus\u00e7a<\/p>\n

olarak belirli yerlere yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Sloganlar\u0131n hepsi Almanya\u2019y\u0131 ve zalim Hitler\u2019i yenece\u011fimiz \u00fczerineydi. Bunlardan birinde \u201cHitler kaput!\u201d yaz\u0131l\u0131yd\u0131. \u00d6\u011fretmen ve ajitat\u00f6r Bisteko Nafset yazm\u0131\u015ft\u0131. \u0130nsanlar\u0131n bu slogan\u0131n anlam\u0131 hakk\u0131ndaki konu\u015fmalar\u0131n\u0131 bug\u00fcne dek unutam\u0131yorum.<\/p>\n

Bir k\u00f6yl\u00fc sormu\u015ftu:<\/p>\n

– Ne demek kaput?
\n– Onun anlam\u0131 Hitler\u2019in mahvolaca\u011f\u0131 ve sonunun geldi\u011fidir.
\n– Dile\u011fini tanr\u0131 kabul etsin Nafset. Bize bu kadar ac\u0131 \u00e7ektiren Hitler ate\u015flerde yans\u0131n.<\/p>\n

Biz \u00e7ocuklar da harman yerinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorduk.Yaz ya\u011fmuru ile \u0131slanan bu\u011fday y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131n\u0131 elimize verilen k\u00fcreklerle kurutmak \u00fczere aktar\u0131yorduk. Ambarc\u0131 Bgane Canhot iyi \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131z\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda bizi s\u0131cak ekmekle \u00f6d\u00fcllendirirdi. B\u00fcy\u00fck bir mutlulukla yumu\u015fak ekme\u011fi yerdik. Canhot comert ki\u015fili\u011fiyle herkes\u00e7e sevilirdi, ak\u0131ll\u0131 ve d\u00fc\u015f\u00fcnceli bir adamd\u0131.<\/p>\n

Yine ak\u015famlar\u0131 guruplar halinde harman yerine gider eleklerde \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131k. Analar\u0131m\u0131z bu\u011fday y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131n\u0131n \u00fczerine uzan\u0131p bir saatli\u011fine uyuduklar\u0131nda elekteki g\u00f6revlerini biz devral\u0131rd\u0131k. \u0130\u015flerinin ba\u015f\u0131na bizlerden memnun olarak d\u00f6nerlerdi. Onlar gece g\u00fcnd\u00fcz demeden harman yerinde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 i\u00e7in yaz\u0131m\u0131n bu b\u00f6l\u00fcm\u00fcne \u201cHarman yeri analar\u0131m\u0131z\u0131n eviydi\u2019\u2019 ad\u0131n\u0131 verdim.<\/p>\n

\u00d6\u011flen s\u0131ca\u011f\u0131 bindirdi\u011finde \u00e7al\u0131\u015fanlar yorgun arg\u0131n vaziyette islerine ara verirlerdi. Herkes dinlenmek \u00fczere uzun barakan\u0131n alt\u0131nda topla\u015f\u0131rd\u0131.Baraka serin oldu\u011fundan orada rahat ediyorlard\u0131. Dinlenme esnas\u0131nda sava\u015f \u00fczerine konu\u015fulurdu. \u0130nsanlar sava\u015fla ilgili yeterli bilgiye sahip olmad\u0131klar\u0131ndan s\u0131k\u0131nt\u0131dan patl\u0131yorlard\u0131. Herkes bildi\u011fi bir \u015fey varsa onu anlat\u0131yordu.<\/p>\n

Bu esnada kad\u0131nlar taraf\u0131ndan sevilen ajitat\u00f6r Bisteko Nafset geldi. Herkesin i\u00e7i buruk, a\u011f\u0131r i\u015f \u015fartlar\u0131ndan dolay\u0131 bedenleri yorgundu. Sava\u015f alan\u0131ndan gelen haberler y\u00fcrekleri burkuyordu. D\u00fc\u015fman\u0131n ilerleyi\u015fi durdurulam\u0131yordu ve Kuzey Kafkasya\u2019ya yakla\u015fmaktayd\u0131. Ordular\u0131m\u0131z geriliyordu.<\/p>\n

Kad\u0131nlar Nafset\u2019e y\u00f6neliyorlard\u0131:<\/p>\n

– Allahu teala d\u00fc\u015fmanlar\u0131m\u0131z\u0131 mahvetsin, bu zalimleri durduracak bir g\u00fc\u00e7 yok mu?
\n– Var, diyordu Nafset. \u00dclkemiz \u00e7ok b\u00fcy\u00fck ve g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr, her yerini ele ge\u00e7iremezler. Ele ge\u00e7irdikleri yerler de k\u0131sa zamanda geri al\u0131n\u0131r. Zalim Hitler sonunda bar\u0131nd\u0131\u011f\u0131 ininde bo\u011fulacakt\u0131r, bir g\u00fcn bunu da g\u00f6rece\u011fiz.<\/p>\n

– Sa\u011f olas\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fck Nafset, i\u00e7imizi rahatlatt\u0131n, kendimizi galip gelmi\u015fiz gibi hissettik.<\/p>\n

Bu g\u00fcne kadar hayret etti\u011fim ve unutamad\u0131\u011f\u0131m ise Almanlar\u0131n gelmelerinden mutlu olanlar\u0131n bulunmas\u0131yd\u0131.<\/p>\n

– Gelsinler, diyorlard\u0131 onlar. Almanlarda insand\u0131r, onlarla birlikte ya\u015fam \u015fartlar\u0131m\u0131z\u0131n daha iyi olmas\u0131 da m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil midir? \u015eu anda sanki ya\u015f\u0131yor muyuz? Karn\u0131m\u0131z\u0131 doyuracak kadar ekmek kazanam\u0131yoruz. Harman yerindeki bu\u011fday y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131n\u0131n i\u00e7inden bir avu\u00e7 dahi almaya hakk\u0131m\u0131z yok. Sanki bunlar\u0131 \u00fcreten biz de\u011filiz. Bir i\u015f g\u00fcn\u00fc kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olarak ancak 100-150 gram bu\u011fday alabiliyoruz. Bu durumda \u00e7ocuklar\u0131m\u0131z\u0131 nas\u0131l b\u00fcy\u00fctece\u011fiz? En fazla \u00e7al\u0131\u015fan bir y\u0131lda 20-30 kilo bu\u011fday alabiliyor. Erkeklerimizin \u00fcst\u00fcne ba\u015f\u0131na bir bak\u0131n. Bir y\u0131l \u00e7al\u0131\u015fan bir pantolon paras\u0131 kazanam\u0131yor. Pantolonlar\u0131nda yamalar \u00fcst \u00fcste. Biz kad\u0131nlar\u0131n \u00fcst\u00fc ba\u015f\u0131 ise ay\u0131ptan da \u00f6te. Ne zaman bu zavall\u0131 ya\u015famdan \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131z ve insan gibi ya\u015fayaca\u011f\u0131z?<\/p>\n

T\u00fcm s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131n m\u00fcsebbibi olarak ta Stalin\u2019i g\u00f6r\u00fcyorlard\u0131. Ona\u00a0 \u201cKocab\u0131y\u0131k\u2019\u2019 diyerek beddua ediyorlard\u0131. \u00c7ekti\u011fimiz bunca s\u0131k\u0131nt\u0131y\u0131 g\u00f6rm\u00fcyor mu, bilmiyor mu? Elbette biliyor ama umurunda de\u011fil, bize ihtiyac\u0131 kalmad\u0131. Gece g\u00fcnd\u00fcz \u00e7al\u0131\u015f\u0131p t\u00fcm \u00fcretti\u011fimizi cephedekiler i\u00e7in diyerek devlete veriyoruz. B\u00f6yle ya\u015famaktansa \u00f6lmek daha iyi. Ayr\u0131ca \u00fclke liderini 1937 y\u0131l\u0131nda su\u00e7u g\u00fcnah\u0131 olmadan yok edilenlerden dolay\u0131 da su\u00e7luyorlard\u0131. D\u00fczenden memnun olmayan bir kad\u0131n \u015f\u00f6yle demi\u015fti: \u201cBenim kocam Hacimos\u2019u tan\u0131mayan\u0131n\u0131z yoktur. Neydi onun su\u00e7u? Can\u0131n\u0131 esirgemeden yeni d\u00fczen i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Yeni d\u00fczen bizim i\u00e7in geldi diye sevinirdi. Buna ra\u011fmen ilk tutuklananlar\u0131n aras\u0131ndayd\u0131. Bir daha y\u00fcz\u00fcn\u00fc g\u00f6remedik. D\u00f6rt \u00e7ocu\u011fumla ba\u015f ba\u015fa kald\u0131m. Neyle b\u00fcy\u00fctece\u011fim onlar\u0131? Benim kocam\u0131 nas\u0131l yok ettiyse Allah ta onu yok etsin”. \u0130\u00e7i yanm\u0131\u015f olan kad\u0131n\u0131n s\u00f6zlerini ilk olarak yeni yetme delikanl\u0131 iken duymu\u015ftum, y\u00fcre\u011fim burkulmu\u015ftu ve bu s\u00f6zleri bu g\u00fcne dek unutam\u0131yorum.<\/p>\n

Dini inanc\u0131 b\u00fct\u00fcn bir kad\u0131n olan Bgane Hazuv araya girmese ba\u015flayan tart\u0131\u015fman\u0131n nas\u0131l sona erece\u011fini kestirmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildi. Hazuv zay\u0131f, uzun boylu, y\u00fcz\u00fcnden nur ak\u0131yor dedikleri gibi bir kad\u0131nd\u0131. Ak\u0131ll\u0131 ve s\u00f6z\u00fc dinlenen biriydi. Kuran\u2019\u0131 okuyup anlam\u0131n\u0131 anlat\u0131rd\u0131. Tanr\u0131 i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fan ger\u00e7ek bir M\u00fcsl\u00fcman\u2019d\u0131. Kad\u0131nlara hitaben \u015f\u00f6yle konu\u015ftu:<\/p>\n

– De\u011ferli karde\u015flerim, \u00e7ekti\u011finiz s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131 benden daha iyi bilen yoktur desem yan\u0131lmam\u0131\u015f olurum. T\u00fcm \u00e7ekti\u011fimiz s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131 Allahuteala g\u00f6r\u00fcyor ve biliyor. Her \u015fey onun bilgisi dahilinde oldu\u011fu i\u00e7in kabullenmeniz gerekir. Allahutealanin buyruklar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirebilecek kimse olmad\u0131\u011f\u0131ndan her \u015fey onun dedi\u011fi \u015fekilde cereyan ediyor. Bu y\u00fczden herkesi su\u00e7lamay\u0131n, \u00fclke liderleri i\u00e7in k\u00f6t\u00fc s\u00f6zler s\u00f6ylemeyin. Bu hareketlerinizden bir \u015fey \u00e7\u0131kmaz. \u00dclke liderinden habersiz olarak\u00a0 yerel y\u00f6neticilerimizin yapt\u0131klar\u0131 k\u00f6t\u00fcl\u00fckler de az de\u011fildir. Kocan Hacimos\u2019u Stalin tutuklat\u0131p i\u00e7eri att\u0131rmad\u0131. Hacimos\u2019un varl\u0131\u011f\u0131ndan Stalin\u2019in haberi dahi yoktur. Onu i\u00e7eri atanlar bizim insanlar\u0131m\u0131z. Tanr\u0131 onlar\u0131n da cezalar\u0131n\u0131 verecektir. K\u00f6t\u00fcl\u00fck yap\u0131p iyilik bekleme demi\u015fler.
\n– S\u00f6z\u00fcn\u00fc kesti\u011fim i\u00e7in affet Hazuv. (Esmer, ho\u015f ve g\u00fcler y\u00fczl\u00fc gen\u00e7 bir k\u0131z olan Brante Nahmet\u2019ti s\u00f6z\u00fc alan.)
\n– \u00c7ekti\u011fimiz t\u00fcm s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131 tanr\u0131n\u0131n bildi\u011fini ve ondan daha adili olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyorsun. Bunlara bir diyece\u011fim yok. Hepimizde tanr\u0131y\u0131 seviyoruz. Benim halime bir baksan\u0131za, hen\u00fcz yeni yetme bir k\u0131z\u0131m ama hi\u00e7 ya\u015fam\u0131yor gibiyim. Bug\u00fcne kadar hi\u00e7bir g\u00fcnah\u0131m da olmad\u0131, anamdan do\u011fdu\u011fum gibiyim. Tanr\u0131ya ne yapt\u0131k ki bu kadar \u00e7ileyi bana ve arkada\u015flar\u0131ma reva g\u00f6r\u00fcyor?
\n– Tanr\u0131 hakk\u0131nda bu \u015fekilde konu\u015fman g\u00fcnaht\u0131r k\u0131z\u0131m. Onun buyruklar\u0131n\u0131 tart\u0131\u015fmak de\u011fil, kay\u0131ts\u0131z \u015farts\u0131z uymak gerekir. Yalvar\u0131r\u0131m bu t\u00fcr s\u00f6zleri bir daha s\u00f6yleme. Gelecekte mutlu g\u00fcnlerimizde olacak. Tanr\u0131n\u0131n yard\u0131m\u0131yla ya\u015fam\u0131m\u0131z daha da iyi olacak ancak bu mutlu ya\u015fam\u0131 bize verecek olan Almanlar de\u011fildir. D\u00fc\u015fman, d\u00fc\u015fmand\u0131r. O gasp edici ve y\u0131k\u0131c\u0131d\u0131r. D\u00fcnyada \u00fclkemizden daha zengini yoktur. D\u00fc\u015fman\u0131n amac\u0131 bu zengin \u00fclkeyi ele ge\u00e7irmek, insanlar\u0131n\u0131 k\u00f6le yapmakt\u0131r. \u00dclkemize bunun i\u00e7in sald\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Onlar\u0131n geli\u015f ama\u00e7lar\u0131 bize bir \u015feyler vermek de\u011fil mal\u0131m\u0131z\u0131 m\u00fclk\u00fcm\u00fcz\u00fc elimizden almak i\u00e7indir. Herkes fa\u015fistlerin ele ge\u00e7irdikleri Ukrayna ve Belarusya\u2019da yapt\u0131klar\u0131 zulm\u00fc ve i\u015fkenceyi\u00a0 biliyor. Nafset bunlar\u0131 her g\u00fcn anlat\u0131yor bize.
\n– Do\u011fru, Hazuv, b\u00fct\u00fcn s\u00f6ylediklerin do\u011fru, dedi Nafset.
\n– Fa\u015fistler ele ge\u00e7irdikleri \u00fclkelerdeki kom\u00fcnistleri, komsomolcular\u0131, aktivistleri ve s\u0131radan binlerce insan\u0131 a\u015f\u0131yor, \u00f6ld\u00fcr\u00fcyorlar. Gencecik k\u0131zlar\u0131 partizanlara yardim ettikleri gerek\u00e7esiyle idam ediyorlar. Bizim onlar\u0131n yan\u0131nda ne k\u0131ymetimiz olabilir?\u00dcz\u00fcc\u00fc olan ise fa\u015fistlerin eline ge\u00e7me olas\u0131l\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n\u00a0mevcut olmas\u0131d\u0131r. Onlar Rostov\u2019u iki kez ele ge\u00e7irdiler ancak geri ald\u0131k. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc kez ele ge\u00e7irirlerse k\u0131sa zamanda bize de ula\u015f\u0131rlar. Onlar\u0131n gelmesini arzu edenler \u00e7ok pi\u015fman olacaklar ama i\u015f i\u015ften ge\u00e7mi\u015f olacakt\u0131r.
\n– Allahuteala bizi korusun, dedi Hazuv. Topraklar\u0131m\u0131z\u0131n ya\u011fmac\u0131lar\u0131n eline d\u00fc\u015fmemesi i\u00e7in tanr\u0131ya yalvaral\u0131m… Bu konu\u015fmalar\u0131n olmas\u0131ndan k\u0131sa bir s\u00fcre sonra fa\u015fistler Psijhable\u2019ye girdi ve Hazuv\u2019un s\u00f6ylediklerinin do\u011frulu\u011fu ortaya \u00e7\u0131kt\u0131.<\/p>\n

Tellal<\/p>\n

Devrimden \u00f6nce k\u00f6ylerde tellallar bulunur, haberleri insanlara onlar duyururlard\u0131. Telefon, radyo, televizyon denen \u015feyler\u00a0 bilinmezdi. Gazetenin varl\u0131\u011f\u0131ndan da insanlar\u0131n haberi yoktu. \u0130nsanlar bu gibi \u015feylerle Sovyet d\u00fczeninden sonra tan\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

1942-43 y\u0131llar\u0131nda \u00fclkemiz fa\u015fistlerin eline yar\u0131 y\u0131ll\u0131\u011f\u0131na ge\u00e7ti\u011finde tellal da s\u00fcrekli insanlara haberler duyurmaktayd\u0131. Herkes merakla onun verece\u011fi haberleri bekler olmu\u015ftu. Adet oldu\u011fu \u00fczere tellal haberlerini sabah\u0131n erken saatlerinde okurdu. Onun sesi her evden duyulurdu, uykudan uyanmam\u0131\u015f olanlar da onun sesiyle yataklar\u0131ndan f\u0131rlar ve g\u00fcn\u00fcn haberlerini dinlerlerdi.<\/p>\n

Psijhable\u2019nin tellal\u0131 Apis Aytec\u2019ti. Kendisi kom\u015fumuz olup ayn\u0131 sokakta kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 otururduk. Aytec iri yar\u0131, esmer bir adamd\u0131. \u00c7at\u0131k ka\u015fl\u0131yd\u0131 ve g\u00fclmezdi ama iyi bir insand\u0131, kimsenin g\u00f6nl\u00fcn\u00fc k\u0131rmazd\u0131. S\u00fcrekli hastayd\u0131 ve bu y\u00fczden de Kolhozda hi\u00e7 \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131\u015ft\u0131. K\u00f6yde ondan fakiri yoktur desem yan\u0131lmam\u0131\u015f olurdum ama iyi sesi oldu\u011fundan da tellall\u0131k mesle\u011fine \u00e7ok uygun biriydi. K\u00f6y\u00fcn ba\u015f\u0131ndan ba\u015flay\u0131p sonuna kadar giderek i\u015fini yapard\u0131.<\/p>\n

Bu seferki haberin konusu \u00e7ok \u00f6nemliydi. Haber Hanuko (2) \u00fczerineydi. General Hanuko o zaman Hakurunhable de otururdu. Kendisi Psijhable\u2019ye davet edilmi\u015fti. Tellal Apis Aytec adeti oldu\u011fu \u00fczere haberi k\u00f6y\u00fcn ba\u015f\u0131ndan ba\u015flayarak generalin gelece\u011fini insanlara \u015fu s\u00f6zlerle duyurmu\u015ftu:<\/p>\n

K\u00f6yl\u00fcler! Allah\u2019\u0131n r\u0131zas\u0131na lay\u0131k olas\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanlar! Yar\u0131n General Hanuko k\u00f6y\u00fcm\u00fcze gelecek. B\u00fcy\u00fck misafiri lay\u0131k oldu\u011fu gibi kar\u015f\u0131layal\u0131m. G\u00fczel adetlerimizi kaybetmemi\u015f oldu\u011fumuzu kendisine g\u00f6sterelim. Ekselanslar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131larken ba\u015f\u0131n\u0131z\u0131 e\u011fin, yola f\u0131rlamay\u0131n, \u00f6n\u00fcnden ge\u00e7meyin. Kad\u0131nlar bah\u00e7e duvarlar\u0131n\u0131n ard\u0131ndan baks\u0131nlar. Y\u00fcksek sesle konu\u015fmay\u0131n ve g\u00fclmeyin, ba\u015f\u0131 a\u00e7\u0131k soka\u011fa \u00e7\u0131kmay\u0131n. Adige adetlerini korumakta oldu\u011fumuzu kendisine g\u00f6sterelim.<\/p>\n

Tellal\u0131n duyurdu\u011fu \u00fczere Hanuko Psijhable\u2019ye geldi. K\u00f6yl\u00fclerle bulu\u015fmas\u0131nda \u00f6mr\u00fcnce unutamayaca\u011f\u0131 \u00fcz\u00fcc\u00fc anlar ya\u015fad\u0131. Onu k\u00f6ylerine geldi\u011fine de pi\u015fman ettiler.<\/p>\n

D\u0130PNOTLAR
\n1)<\/strong> Adigey\u2019i olu\u015fturan yedi il\u00e7eden biri.
\n2)<\/strong> Asil ad\u0131 K\u0131l\u0131\u00e7 Giray olup Adigeler aras\u0131nda bu adla an\u0131l\u0131rd\u0131.<\/p>\n

 <\/p>\n

HANUKO\u2019NUN A\u011eIRLANI\u015eI<\/b><\/p>\n

Tellal Hanuko\u2019nun gelece\u011fini duyurdu. K\u00f6yl\u00fcler de nas\u0131l a\u011f\u0131rlayacaklar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ba\u015flad\u0131lar. En iyi a\u015f\u00e7\u0131lar\u0131 f\u0131r\u0131nlar\u0131n ba\u015f\u0131na ge\u00e7irdiler. Konu\u011fa\u00a0 hangi Adige yemeklerini ikram edeceklerini tart\u0131\u015f\u0131yorlard\u0131. Kimi s\u0131\u011f\u0131r, kimi koyun kimi hindi eti diyordu. S\u00f6z\u00fc dinlenen k\u00f6y imam\u0131 Cesebej Tituv tart\u0131\u015fmalara m\u00fcdahale etti.<\/p>\n

– Biz tart\u0131\u015f\u0131rken Hanuko gelip gidecek,
\n– Peki yemekle ilgili sen ne d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsun?
\n– Her Adige yeme\u011finden yapar\u0131z, say\u0131n Hanuko istedi\u011fini yer.<\/p>\n

Tituv\u2019un \u00f6nerisi kabul edildi ve \u00e7e\u015fitli yiyecekler haz\u0131rland\u0131. Hanuko, Neciko Kas\u0131m\u2019\u0131n evinde a\u011f\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131. Hanuko\u2019nun sofrayla ilgili g\u00fczel s\u00f6zler s\u00f6yledi\u011fi anlat\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n

Generali koruma g\u00f6revi Burgomistir (1) Votesuko Askerbiy\u2019e aitti. Generalin yak\u0131n korumal\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapacak olan atl\u0131lar\u0131 da o belirlemi\u015fti.<\/p>\n

O tarihte hen\u00fcz 27 ya\u015f\u0131nda olan Votesuko bu g\u00f6reve nas\u0131l gelmi\u015fti. Bunun da bir \u00f6yk\u00fcs\u00fc var.<\/p>\n

Sava\u015f ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda Votesukolar Maykop\u2019ta oturuyorlard\u0131, Askerbiy para\u015f\u00fct\u00e7\u00fcleri e\u011fitiyordu. Fa\u015fistler y\u00f6reyi i\u015fgal ettiklerinde \u015fehri terk edip da\u011flara s\u0131\u011f\u0131nmaya giderlerken yolda esir edilenlerin aras\u0131nda o da vard\u0131. \u015eehir pazar\u0131n\u0131n etraf\u0131 dikenli tellerle \u00e7evrilmi\u015f, esirler\u00a0 buraya hapsedilmi\u015flerdi…<\/p>\n

Hakurunhable (2) yaslilari Askerbiy\u2019i kamptan kurtar\u0131p Burgomistir yapma karar\u0131 alm\u0131\u015flard\u0131. Azesik Recep bu konu ile ilgili gizli bir toplant\u0131 d\u00fczenlemi\u015f, toplant\u0131ya k\u00f6y\u00fcn sayg\u0131de\u011fer ya\u015fl\u0131lar\u0131 Andurhuay Aslan, Birsir Zabit, Thagapsov Ilyas, Kobl Mos, Kik Turkubiy ve ba\u015fkalar\u0131 kat\u0131lm\u0131\u015flard\u0131. Y\u00f6netici olacak ki\u015finin kendilerinden biri olmas\u0131n\u0131 istiyorlard\u0131. Recep toplant\u0131y\u0131 \u015fu s\u00f6zlerle a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131:<\/p>\n

– Zor g\u00fcnler ya\u015f\u0131yoruz. Almanlar k\u00f6ylerimizi ele ge\u00e7irdiler. \u0130\u015fgal s\u00fcresince y\u00f6netimi elimizde tutmal\u0131y\u0131z. \u0130nsanlar\u0131m\u0131za s\u00f6z dinletebilecek birini y\u00f6netime getirmeliyiz.<\/p>\n

\u0130l\u00e7ede ya\u015fl\u0131lar\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc al\u0131nmadan kimseye bir g\u00f6rev verilmezdi. Ya\u015fl\u0131lar kendi aralar\u0131nda gizlice konu\u015fur, \u00e7e\u015fitli g\u00f6revlere gelmesini istedikleri ki\u015fileri atama yapacak makamlara \u00f6nerirlerdi. Dilekleri il\u00e7elerinde kimseye zul\u00fcm yap\u0131lmamas\u0131, kimsenin can\u0131n\u0131n yanmamas\u0131yd\u0131.<\/p>\n

– \u0130l\u00e7eye y\u00f6netici olabilecek isimleri s\u00f6yleyiniz.<\/p>\n

Bir iki ki\u015fi bak\u0131\u015farak ayn\u0131 \u015feyleri s\u00f6ylediler:<\/p>\n

– Recep, senin akl\u0131nda bir isim olmal\u0131. Lafi uzatmadan s\u00f6yle de birlikte d\u00fc\u015f\u00fcnelim.
\n– Ben Votesuko Seferbiy\u2019in o\u011flu Askerbiy\u2019i \u00f6neriyorum. Maykop\u2019ta esir kamp\u0131nda bulunuyor. Rica edip b\u0131rakt\u0131rabiliriz.
\n– Destekliyorum seni, dedi Kobl Mos. Seferbiy Mamhig\u2019in (3) sayg\u0131de\u011fer imam\u0131yd\u0131. Onun o\u011flu da k\u00f6t\u00fc biri olamaz.
\n– Olabilir, dedi Andurhuay de.<\/p>\n

Di\u011ferleri de onun bu\u00a0 g\u00f6reve getirilmesini uygun g\u00f6rerek gere\u011fini yapmak \u00fczere Azesik Recep, Kobl Mos ve Birsir Zabit\u2019i g\u00f6revlendirdiler. \u00dc\u00e7l\u00fc ertesi g\u00fcn Maykop\u2019a giderek Askerbiy\u2019in annesi Bitse\u2019nin evine gittiler ve ama\u00e7lar\u0131n\u0131 anlatt\u0131lar.<\/p>\n

– Sa\u011folas\u0131n Recep, insanlar\u0131m\u0131z\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsun, onlar\u0131 korumak istiyorsun ama bu g\u00f6revi ben o\u011flum i\u00e7in uygun bulmuyorum. O\u011flum Burgomistr olunca devletimizle sava\u015fmak zorunda kalacak. Biz devletin d\u00fc\u015fman\u0131 de\u011filiz, olmakta istemiyoruz. \u0130nsanlar babas\u0131n\u0131n intikam\u0131n\u0131 almak i\u00e7in bu g\u00f6revi kabul etti\u011fini s\u00f6yleyecekler. Babas\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131na gelenlerin onun da ba\u015f\u0131na gelmesini\u00a0 istemiyorum.
\n– Kayg\u0131lar\u0131n\u0131 anl\u0131yoruz Bitse ama bizim s\u00f6ylediklerimizi de d\u00fc\u015f\u00fcn. Askerbiy\u2019in ba\u015f\u0131na k\u00f6t\u00fcl\u00fck gelsin istemiyoruz. Onun hem kendini hem insanlar\u0131m\u0131z\u0131 korumas\u0131n\u0131 umut ediyoruz. Kamptan kurtarmazsak ba\u015f\u0131na gelecekleri de kim bilebilir. \u00d6zg\u00fcr kal\u0131nca, insanlara yard\u0131mc\u0131 olmas\u0131n\u0131 kendisinden isteyece\u011fiz. \u0130stemedi\u011fimiz biri Almanlarla anla\u015f\u0131p bu g\u00f6reve gelirse \u201cyand\u0131m anam\u201d demenin bir faydas\u0131 olmaz.
\n– Ne diyece\u011fimi bilemiyorum. Tek o\u011flumu tekrar sa\u011f olarak g\u00f6rebilirsem, gerisini tanr\u0131 bilir, sizin i\u00e7in elimden geleni yapar\u0131m, -Bitse biraz yumu\u015fad\u0131.-\u00a0 Vakit kaybetmeyin, haydi \u00e7ocu\u011fu kurtarmaya bak\u0131n.<\/p>\n

Adige kalpaklar\u0131 ba\u015flar\u0131nda, g\u00fczel g\u00f6r\u00fcn\u00fcml\u00fc ya\u015fl\u0131lar Alman komutanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne gelince n\u00f6bet\u00e7i kendilerini kar\u015f\u0131lad\u0131. Terc\u00fcman,\u00a0 ya\u015fl\u0131lar\u0131n isteklerini Almanlara terc\u00fcme etti. Almanlar ya\u015fl\u0131lara baz\u0131 sorular y\u00f6neltip tatmin edici cevaplar al\u0131nca heyeti komutan\u0131n yan\u0131na g\u00f6t\u00fcrd\u00fcler.<\/p>\n

S\u00f6ze Recep ba\u015flad\u0131:<\/p>\n

– Size geli\u015fimizin sebebi\u00a0iki taraf\u0131n da yarar\u0131na bir i\u015f i\u00e7indir. Maykop kamp\u0131nda esir tutulan Votesuka Askerbiy\u2019i serbest b\u0131rak\u0131rsan\u0131z onu il\u00e7emize Burgomistr yapmak istiyoruz.
\n– Siz kimsiniz ve kimi temsil ediyorsunuz? \u0130stedi\u011finiz ki\u015fiyi Burgomistr se\u00e7me hakk\u0131n\u0131 size kim verdi?
\n– Bizde adet oldu\u011fu \u00fczere bir g\u00f6reve getirilecek\u00a0ki\u015finin durumu \u00f6nce ya\u015fl\u0131lar meclisine sorulur. Onlar\u0131n oluru al\u0131nmadan kimseye g\u00f6rev verilmez. Bizde bu nedenle Burgomistr olacak ki\u015fiyi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fck, Votesuko Askerbiy\u2019in bu i\u015f i\u00e7in uygun bulduk.
\n– Sizi ciddiyetle dinledim. Yeni Alman iktidar\u0131 da sizinle i\u015fbirli\u011fi yapmak istiyor. Kafkasya\u2019ya geli\u015f sebebimiz kom\u00fcnizmi, Sovyet d\u00fczenini yok etmektir. Sizlerin \u00f6zg\u00fcr ya\u015faman\u0131z\u0131 istiyoruz. Topra\u011f\u0131 \u00e7ift\u00e7ilere da\u011f\u0131taca\u011f\u0131z. Zengin olacaks\u0131n\u0131z .Size Avrupa ve Alman medeniyetini getirece\u011fiz.<\/p>\n

Kap\u0131 a\u00e7\u0131ld\u0131, i\u00e7eriye bir Alman askeri girdi. Getirdi\u011fi evraklar\u0131 komutan\u0131n \u00f6n\u00fcne b\u0131rakt\u0131. Komutan evraklar\u0131 inceleyip:<\/p>\n

– Evet, dedi\u011finiz ki\u015fi kampta mevcut. Votesuko Askerbiy, babas\u0131 Seferbiy, k\u00f6y imam\u0131yd\u0131. Sovyet d\u00fczenince yok edildi. Para\u015f\u00fct\u00e7\u00fcleri yeti\u015ftiriyordu, Apseronsk b\u00f6lgesinde yakaland\u0131. Bu adam\u0131 m\u0131 istiyorsunuz?
\n– Evet,general.
\n– Onu secme sebebiniz nedir?
\n– Babas\u0131n\u0131n Sovyet d\u00fczenince yok edilmi\u015f olmas\u0131n\u0131 dikkate ald\u0131k.<\/p>\n

General aya\u011fa kalk\u0131p bir s\u00fcre durduktan sonra:<\/p>\n

– \u00d6neriniz bizim i\u00e7in \u00f6nemlidir. \u0130yi niyetli olarak bizimle \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131n\u0131za kanaat getirdim. Yar\u0131n saat onda Votesuko\u2019yu size verece\u011fiz.<\/p>\n

Heyet komutanl\u0131ktan memnun olarak ayr\u0131ld\u0131. S\u00f6ylenen zamanda kampta haz\u0131r bulundular. Askerbiy\u2019i peri\u015fan bir vaziyette kamptan al\u0131p evine g\u00f6t\u00fcrd\u00fcler.<\/p>\n

Votesuko Burgomistr olmak istemiyordu ama ya\u015fl\u0131lar kararlar\u0131ndan vazge\u00e7mediler\u00a0kendisini ikna ettiler. Ertesi g\u00fcn Hakurunhable\u2019ye d\u00f6nd\u00fcler ve yapt\u0131klar\u0131 toplant\u0131da Votesuko\u2019nun Burgimstr se\u00e7ilmesini sa\u011flad\u0131lar. Goreve b\u00fcy\u00fck bir hevesle ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131 ama talihi olmayan insan i\u00e7in yap\u0131labilecek fazlaca bir \u015fey yoktur. Alt\u0131 ay\u0131 a\u015fk\u0131n bu g\u00f6revi ifa etmi\u015fken Almanlar\u0131n geri \u00e7ekilmeye ba\u015flamalar\u0131 \u00fczerine onlarla birlikte\u00a0 Cambeciy\u00a0k\u00f6y\u00fcne kadar gitmi\u015fse de burada has\u0131mlar\u0131 taraf\u0131ndan oldurulmu\u015ftur.<\/p>\n

Bu olay 1942 y\u0131l\u0131n\u0131n Ekim ay\u0131 sonlar\u0131na do\u011fru olmu\u015ftu.<\/p>\n

Birka\u00e7 g\u00fcn \u00fcst \u00fcste ya\u011fan ya\u011fmurlar nedeniyle yolda y\u00fcr\u00fcmek zorla\u015fm\u0131\u015ft\u0131 ama Hanuko Psijhable\u2019ye gitme fikrinden vazge\u00e7miyordu. Votesuko\u2019nun emriyle onu g\u00f6t\u00fcrecek olan yayl\u0131 araba polislerin g\u00f6rev yapt\u0131klar\u0131 binan\u0131n \u00f6n\u00fcne \u00e7ekildi. Hanuko\u2019yu korumak \u00fczere iki y\u00fcz atl\u0131 g\u00f6revlendirilmi\u015fti. Polisler Adige k\u0131yafeti giymi\u015flerdi, genctiler, birka\u00e7 ay sonra ba\u015flar\u0131na gelecek felaketlerden habersizdiler.<\/p>\n

Burgomistr ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Endisesi y\u00fcz\u00fcnden okunuyordu. Bir s\u00fcre\u00a0 bekledi. El i\u015fareti \u00fczerine getirilen at\u0131na bindi, polislerin kar\u015f\u0131s\u0131na ge\u00e7ti:<\/p>\n

– Bug\u00fcn \u00e7ok \u00f6nemli bir g\u00f6revimiz var, dedi Votesuko atlilara hitaben. Hanuko\u2019nun \u00fczerine sinek dahi kondurmadan Psijhable\u2019ye oturup getirmeliyiz. Ge\u00e7ece\u011fimiz yol tehlikeli. Ormanda partizanlar\u0131n bulundu\u011fu s\u00f6yleniyor. Bir sald\u0131r\u0131ya haz\u0131rl\u0131kl\u0131 olmal\u0131y\u0131z. Beni utand\u0131rmayaca\u011f\u0131n\u0131z\u0131 biliyorum. Yolumuz a\u00e7\u0131k olsun.<\/p>\n

Burgomistr ofisine gidip Hanuko\u2019nun \u00f6n\u00fcnde durdu:<\/p>\n

– Sayg\u0131de\u011fer general, Psijhabl\u2019e sizi g\u00f6t\u00fcrecek olan yayl\u0131 haz\u0131rd\u0131r.
\n– Peki Askerbiy, peki o\u011flum. Tanr\u0131 sana uzun \u00f6m\u00fcr versin. Bizde haz\u0131r\u0131z, diyerek Votesuko\u2019yu yan\u0131na \u00e7a\u011f\u0131r\u0131p kucaklad\u0131.<\/p>\n

Hanuko, Oset Albay ve Votesuko birlikte ofisten \u00e7\u0131k\u0131p yayl\u0131ya gittiler. Burgomistr\u2019in emriyle hareket edildi. Votesuko at\u0131yla Hanuko\u2019nun arabas\u0131n\u0131n ard\u0131nda yerini ald\u0131.<\/p>\n

Atl\u0131lar yayl\u0131 araban\u0131n sa\u011f ve solunda yer alm\u0131\u015flard\u0131. Bir gurup atl\u0131 da araban\u0131n \u00f6n\u00fcnden gidiyordu. Atl\u0131lar s\u0131ra ile numaralar\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor, eyerin \u00fcst\u00fcnde amuda kalk\u0131yorlard\u0131.<\/p>\n

Kafile Hatujukuay k\u00f6y\u00fcne ula\u015ft\u0131. K\u00f6yl\u00fcler sokaklardan ve \u00e7it arkalar\u0131ndan ge\u00e7enleri s\u00fcz\u00fcyorlard\u0131. Daha sonra Psicevu k\u00f6y\u00fcn\u00fc de ge\u00e7erek b\u00fcy\u00fck ormana geldiler.<\/p>\n

Hanuko yerinden do\u011fruldu, \u00e7evresine bak\u0131nd\u0131 ve an\u0131msad\u0131klar\u0131n\u0131 Oset Albayla payla\u015fmak istedi.<\/p>\n

– Bu g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn b\u00fcy\u00fck orman\u0131n \u00fc\u00e7te biri Hacemukohable\u2019ye aitti. Bu k\u00f6y iki bin aileden olu\u015furdu. Ondan daha k\u00fc\u00e7\u00fck d\u00f6rt k\u00f6yle birlikte 1888 y\u0131l\u0131nda 12.000 ki\u015fi olarak T\u00fcrkiye\u2019ye g\u00f6\u00e7 ettiler. Bu olayda Kazak-Adige y\u00f6neticilerin ihanetleri vard\u0131. K\u00f6y\u00fcn elindeki verimli topraklar\u0131 ele ge\u00e7irmek i\u00e7in halk\u0131 g\u00f6\u00e7e inand\u0131rm\u0131\u015flard\u0131. Yery\u00fcz\u00fcnde T\u00fcrkiye\u2019den daha mutlu yer olmad\u0131\u011f\u0131na, oran\u0131n cennet oldu\u011funa\u00a0 ikna ederek gitmelerini sa\u011flam\u0131\u015flard\u0131.<\/p>\n

Ger\u00e7ekten de orman g\u00fcr ve meyve a\u011fa\u00e7lar\u0131 ile doluydu ancak g\u00fczelli\u011fine de aldanmamak gerekiyordu. \u00c7\u00fcnk\u00fc i\u00e7inde \u00e7ok\u00e7a partizan\u0131n gizlendi\u011fi s\u00f6yleniyordu.<\/p>\n

Votesuko \u00f6nemli misafiri korumak i\u00e7in her \u015feyi yap\u0131yordu.Yolun iki k\u0131y\u0131s\u0131na\u00a0 atl\u0131lar\u0131 dizmi\u015f, ellerine otomatik silah ve bombalar\u0131 vermi\u015fti. General ge\u00e7tikten sonra atl\u0131lar toparlan\u0131p ard\u0131ndan devam ediyorlard\u0131.<\/p>\n

Hanuko Psijhabl\u2019i uzaktan g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fc. Beyaz toprakla s\u0131vanm\u0131\u015f evler g\u00fcne\u015f alt\u0131nda par\u0131ld\u0131yordu. Kendisinin son g\u00f6rmesinden bu yana k\u00f6y de\u011fi\u015fmi\u015fti. \u0130lgiyle k\u00f6ydeki bak\u0131ml\u0131\u00a0evleri seyrediyordu. K\u00f6y ortas\u0131na gelmi\u015flerdi. \u0130\u015fte eskiden Brant Soveluh\u2019a ait olan tu\u011fla bina ki sonradan k\u00f6y Sovyet’i olmu\u015ftu \u015fimdi ise Almanlara hizmet veren polislerin merkeziydi. Bu binan\u0131n \u00f6n\u00fcnde yayl\u0131 araba durdu. \u0130nsanlar Hanuko\u2019yu g\u00f6rmek \u00fczere k\u00f6y meydan\u0131n\u0131 doldurmu\u015flard\u0131. Hanuko hen\u00fcz ya\u015flanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermek \u00fczere yayl\u0131 arabadan atlayarak indi. Bina \u00f6n\u00fcnde polisler kar\u015f\u0131lama d\u00fczeninde bekliyorlard\u0131. Hanuko\u2019nun solunda Votesuko, sa\u011f\u0131nda ise Oset arkada\u015f\u0131 yaral\u0131yordu. K\u00f6y\u00fcn ya\u015fl\u0131s\u0131 Liptse Osman Hanuko\u2019yu kar\u015f\u0131lad\u0131 ve y\u00fcksek sesle:<\/p>\n

– Buyurun sayg\u0131de\u011fer, k\u00f6y\u00fcm\u00fcz sizi bekliyor, de\u011ferli misafirimizsiniz.<\/p>\n

S\u0131cak s\u00f6zler Hanuko\u2019nun ho\u015funa gitmi\u015fti.<\/p>\n

– Sa\u011f olas\u0131n Osman, senden \u00f6vg\u00fcyle bahsettiler, i\u015fini iyi yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylediler.
\n– Sa\u011f olas\u0131n general. Elimizden geleni yapaca\u011f\u0131z…<\/p>\n

Osman\u2019\u0131n elini s\u0131kt\u0131ktan sonra, polislerin her biriyle tokala\u015ft\u0131. Binan\u0131n merdivenlerine t\u0131rman\u0131rken toplanan insanlara g\u00fcler y\u00fczle bakt\u0131 ve sonra binaya girdi.<\/p>\n

Odada uzunca bir masa vard\u0131, Hanuko basa oturdu. Sa\u011f taraf\u0131na Oset albay, onun yan\u0131na da Votesuko, sol yan\u0131na k\u00f6y ya\u015fl\u0131s\u0131 ve polislerin ba\u015fkan\u0131 oturdular. \u0130\u00e7lerinde generali daha \u00f6nce g\u00f6rm\u00fc\u015f olanlar da ilk defa g\u00f6renler de vard\u0131.<\/p>\n

Hanuko uzun boylu, geni\u015f al\u0131nl\u0131, g\u00f6zleri kestane rengi, seyrek ka\u015fl\u0131, sivri burunlu, b\u00fcy\u00fck \u00e7eneli ve ince dudakl\u0131yd\u0131. Y\u00fczu gibi boynu da uzundu. Sa\u00e7lar\u0131 a\u011farm\u0131\u015f ve seyrelmi\u015fti. \u00dczerinde nedense general k\u0131yafeti de\u011fil, Alman er k\u0131yafeti vard\u0131.<\/p>\n

Toplant\u0131da bulunanlar\u0131 g\u00f6zden ge\u00e7irdikten sonra s\u00f6zlerine ba\u015flad\u0131:<\/p>\n

– Oturunuz, toplant\u0131y\u0131 ba\u015flatal\u0131m.
\n– Sa\u011f olas\u0131n sayg\u0131de\u011fer, dedi k\u00f6y ya\u015fl\u0131s\u0131. Zaman ay\u0131r\u0131p k\u00f6y\u00fcm\u00fcze geldi\u011fin i\u00e7in sizden memnunuz. General de arkada\u015flar\u0131n\u0131 Osman\u2019a tan\u0131tt\u0131. Bir diyece\u011fi olan var m\u0131? diye sordu.<\/p>\n

Toplant\u0131ya kat\u0131lanlardan biri s\u00f6z ald\u0131:<\/p>\n

– \u0130lk s\u00f6z\u00fc ald\u0131\u011f\u0131m i\u00e7in affedin sayg\u0131de\u011fer. \u0130\u00e7imizde s\u00f6zlerimden ho\u015fnut olmayacaklar \u00e7\u0131kacakt\u0131r. Yine de\u00a0 ilk konu\u015fmam gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm. S\u00f6yleyeceklerimi de benden ba\u015fka kimse dile getirmez. Bu toplant\u0131da bulunmamas\u0131 gerekenler var aram\u0131zda. Toplantiya ba\u015flamadan onlar\u0131n d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6neriyorum. Yeter onlar\u0131n kan\u0131m\u0131z\u0131 i\u00e7tikleri. Onlardan kiminin \u00e7ocuklar\u0131 K\u0131z\u0131lordu’da kimilerininki partizan. Kulak olmakla su\u00e7lay\u0131p can\u0131m\u0131za okudular, bizi ya\u011fmalad\u0131lar. Evlerinde\u00a0 elimizden ald\u0131klar\u0131 yatak, yorgan ve yast\u0131klar duruyor. Bizden ald\u0131klar\u0131 tabaklarla yemeklerini yiyorlar, g\u00fcm\u00fc\u015f \u00e7atal ve ka\u015f\u0131klar\u0131m\u0131z\u0131 kullan\u0131yorlar. Bu t\u00fcr insanlar bu toplant\u0131da bulunmamal\u0131d\u0131r. Onlar lay\u0131k olduklar\u0131 cezalara \u00e7arpt\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r. Toplant\u0131y\u0131 hemen terk etsinler ve onlar \u00e7\u0131kmadan toplant\u0131y\u0131 devam ettirmeyelim.<\/p>\n

Toplulukta homurdanmalar ba\u015flad\u0131, \u00f6fkelenenler oldu ve i\u015fin buraya varaca\u011f\u0131n\u0131 kimse d\u00fc\u015f\u00fcnmemi\u015fti.<\/p>\n

– Neden bahsediyor bu m\u00fcnasebetsiz? Sayg\u0131de\u011fer generalin \u00f6n\u00fcnde bizi mahcup ediyor. Ne mal\u0131ndan m\u00fclk\u00fcnden s\u00f6z ediyor? Elinden al\u0131nacak bir \u015feyi mi vard\u0131 ki?<\/p>\n

Hanuko\u2019nun uzun y\u00fcz\u00fc daha da uzad\u0131. Sesini \u00e7\u0131karmadan oturdu\u011fu yerden s\u00f6ylenenleri dinliyor, ak\u0131ls\u0131z s\u00f6zler eden adama ne cevap verece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu.<\/p>\n

Topluluk i\u00e7inde meydana gelen tart\u0131\u015fmalar\u0131 k\u00f6y ya\u015fl\u0131s\u0131 da Burgomistr de durduram\u0131yordu. Shakumide Mahmut aniden aya\u011fa kalk\u0131p ortaya f\u0131rlad\u0131. Kara g\u00f6zlerinden k\u0131v\u0131lc\u0131mlar sa\u00e7arak Hanuko\u2019ya dondu. Ad\u0131n\u0131 ve r\u00fctbesini de s\u00f6ylemeden s\u00f6ze ba\u015flad\u0131: \u201cHakk\u0131nda bu kadar konu\u015fulup ismini veremedikleri ki\u015fi benim. Bana Shapsugh Mahmut derler. Shapsugh\u2019dan gelip buraya yerle\u015ftik. Soyad\u0131m da Shakumid. Bu s\u00f6z al\u0131p konu\u015fan korkak ve utanmaz adam\u0131n s\u00f6yledikleri tamamen yaland\u0131r. Ad\u0131m\u0131 s\u00f6yleyemeyen bu adam, do\u011fruyu s\u00f6yleyebilir mi? A\u011fz\u0131na ne gelirse konu\u015fuyor… Tanr\u0131 \u015fahidimdir ki benim evimde kendi eme\u011fimizle kazanmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z, kimsenin bir tek mali\u00a0 yoktur. O\u011fullar\u0131m i\u00e7in s\u00f6yledikleri do\u011frudur. Onlardan biri sava\u015fta di\u011feri ise kom\u00fcnisttir. Bunlardan ba\u015fka, ya\u015flar\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck olan iki o\u011flum ve k\u0131z\u0131m daha vard\u0131r. Gerekti\u011finde ben \u00e7ocuklar\u0131mdan dolay\u0131 sorumluluk almaya haz\u0131r\u0131m. Onlar i\u00e7in can\u0131m\u0131 dahi verebilirim.<\/p>\n

Polislerin ba\u015fkan\u0131 aya\u011fa f\u0131rlad\u0131 ve elindeki tabancay\u0131 konu\u015fan ihtiyara do\u011frulttu. Oturanlar korkuya kap\u0131l\u0131p ba\u011f\u0131r\u0131\u015ft\u0131lar, duvar\u0131n dibine do\u011fru topla\u015ft\u0131lar. Mahmut tek ba\u015f\u0131na ortada kald\u0131. Polislerin ba\u015fkan\u0131 ba\u011f\u0131r\u0131yordu:<\/p>\n

– Kapat a\u011fz\u0131n\u0131, k\u00f6pe\u011fin do\u011furdu\u011fu! Kapat a\u011fz\u0131n\u0131! Bir kelime daha konu\u015fursan can\u0131n\u0131 yakar\u0131m
\n– Vallahi bir \u015fey yapamazs\u0131n, diyordu Mahmut elindeki bastonla yere vurarak.<\/p>\n

Hanuko\u2019nun y\u00fcz\u00fc buru\u015ftu, sabredemeyerek polislerin ba\u015fkan\u0131na do\u011fru uzan\u0131p:<\/p>\n

– Ver su elindeki tabancay\u0131, kendini bilmez ba\u015fkan. Hepiniz \u00e7enenizi kapat\u0131n. Bu halinizi g\u00f6rmek istemiyorum. Bu \u015fekilde mi kar\u015f\u0131layacakt\u0131n\u0131z beni?<\/p>\n

Hanuko\u2019nun s\u00f6zlerinden sonra polislerin ba\u015fkan\u0131 da toplant\u0131ya kat\u0131lanlar da yerlerine oturup beklemeye ba\u015flad\u0131lar.<\/p>\n

Toplant\u0131 da tart\u0131\u015fmalar gittik\u00e7e uzuyor, kimin hakli kimin haks\u0131z oldu\u011funa bir t\u00fcrl\u00fc karar veremiyorlar, herkes sorunlar\u0131n\u0131n Hanuko taraf\u0131ndan \u00e7\u00f6z\u00fclece\u011fini umut ediyor ama s\u00f6ylenenler ba\u011fr\u0131\u015fmalar aras\u0131nda yok olup gidiyordu.<\/p>\n

K\u00f6y imam\u0131 Cesebej Tituv kimseye sormadan s\u00f6z\u00fc ald\u0131:<\/p>\n

– Sayg\u0131de\u011fer, kars\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131z manzaray\u0131 sana g\u00f6stermemek i\u00e7in elimden geleni yapard\u0131m ama olan oldu bir kere. Ne olur bize ak\u0131ls\u0131zlar g\u00fcruhu deme. \u0130nsanlar \u00e7ok s\u0131k\u0131nt\u0131lar \u00e7ekmi\u015f olduklar\u0131ndan s\u00f6ylenmeyecek \u015feyleri de s\u00f6yl\u00fcyorlar. Yalvar\u0131yorum bizi ba\u011f\u0131\u015fla. K\u00f6y\u00fcm\u00fcz i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemli bir konuya de\u011finmek istiyorum. Sovyet d\u00fczeni geldi\u011finde bize hi\u00e7 dan\u0131\u015f\u0131lmadan k\u00f6y\u00fcm\u00fcz\u00fcn topraklar\u0131 b\u00f6l\u00fcnerek \u00fczerine Veselka denen Rus k\u00f6y\u00fc oturtuldu. \u0130l\u00e7e merkezinden getirilen birka\u00e7 aile buraya yerle\u015ftirilerek, kolhozlar\u0131na da \u201cZafer” ad\u0131 verildi. Kimi yenmi\u015fler ki kolhozlar\u0131 bu \u015fekilde adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r? Tabi ki bizi. Bu y\u00fczden k\u00f6y\u00fcm\u00fcz\u00fcn yeterli miktarda i\u015fleyecek arazisi kalmam\u0131\u015ft\u0131r. Adaleti hakim k\u0131lman\u0131z\u0131 ve topraklar\u0131m\u0131z\u0131 geri vermenizi sizden rica ediyoruz. Rus k\u00f6y\u00fcn\u00fc de topraklar\u0131m\u0131zdan \u00e7\u0131karman\u0131z\u0131 diliyoruz.<\/p>\n

Hanuko ac\u0131nacak halde ba\u015f\u0131 e\u011fik oturuyordu. Onu geldi\u011fine pi\u015fman etmi\u015flerdi. Tituv\u2019dan i\u015fitti\u011fi s\u00f6zler nedeniyle kendini tutamayarak a\u011flad\u0131. B\u00fcy\u00fck \u00fcz\u00fcnt\u00fcye kap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Toplant\u0131dakiler korkuya kap\u0131lm\u0131\u015f olarak, ne diyeceklerini de bilemeden bak\u0131\u015farak oturuyorlard\u0131. Kimse a\u011fz\u0131n\u0131 a\u00e7m\u0131yor, hepsi Hanuko\u2019nun a\u011flamas\u0131n\u0131 izliyordu. Hanuko cebinden beyaz bir mendil \u00e7\u0131kararak g\u00f6zya\u015flar\u0131n\u0131 sildi, aya\u011fa kalk\u0131p toplant\u0131dakilere bakarak y\u00fcksek sesle konu\u015fmaya ba\u015flad\u0131:<\/p>\n

– Burada Sovyet mitinginde oldu\u011funuzu mu san\u0131yorsunuz? Ba\u011f\u0131r\u0131p \u00e7a\u011f\u0131r\u0131yor, tart\u0131\u015f\u0131yorsunuz. Ne oldu Adige gelenek ve g\u00f6renekleriniz? Birinizin s\u00f6yledi\u011fini \u00f6teki duymuyor. Sabr\u0131n\u0131z yok, birbirinize ac\u0131m\u0131yorsunuz, k\u00f6t\u00fc s\u00f6zler sarf ediyorsunuz. Sizi b\u00f6yle bulaca\u011f\u0131m\u0131 hi\u00e7 d\u00fc\u015f\u00fcnmemi\u015ftim. Sevinerek gelmi\u015fsem de kalbimi \u00e7ok k\u0131rd\u0131n\u0131z. Nedir b\u00f6l\u00fc\u015femedi\u011finiz? Toprak m\u0131? Oysa toprak hepinize yetip artacak kadar var. Bug\u00fcn esas sava\u015ftan sa\u011f salim nas\u0131l kurtulaca\u011f\u0131n\u0131z\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmelisiniz. Sava\u015f devam ediyor ve gece g\u00fcnd\u00fcz top seslerini duyuyorsunuz. Ak\u015famlar\u0131 Maykop istikametine bakarsan\u0131z g\u00f6ky\u00fcz\u00fcnde y\u00fckselen alevleri g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz. Bu \u015fartlarda siz hala toprak b\u00f6l\u00fc\u015femiyorsunuz. S\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011finiz bu toprak par\u00e7as\u0131 i\u00e7in beraber ya\u015famakta oldu\u011funuz Ruslar\u0131n kalbini k\u0131rmay\u0131n. Ben bir \u00e7ok halkla kars\u0131la\u015ft\u0131m ama Rus insan\u0131ndan iyisini g\u00f6rmedim. Onlarla sonsuza dek beraber ya\u015fayacaks\u0131n\u0131z. Bir kar\u0131\u015f topra\u011f\u0131n s\u00f6z\u00fcn\u00fc etmeyin. Rus k\u00f6y\u00fc de yerinde otursun. Onlar\u0131 yerlerinden \u00e7\u0131karma d\u00fc\u015f\u00fcncenizi unutun ve kimseye a\u00e7may\u0131n. Bu konuda kimse size destek olmaz. Bende bu t\u00fcr m\u00fcnasebetsiz i\u015flere kar\u0131\u015fmak istemem. Bir \u00e7ok k\u00f6yde s\u00f6yledim, size de s\u00f6yl\u00fcyorum: Almanlar burada kal\u0131c\u0131 olamayacaklar, Rusya\u2019y\u0131 kimse ele ge\u00e7iremez. Buras\u0131 b\u00fcy\u00fck bir \u00fclke, topraklar\u0131 geni\u015f, insan\u0131 \u00e7ok. Almanlarla beraber yasayamazs\u0131n\u0131z. Ya\u015fam \u015fekilleri de bize ayk\u0131r\u0131d\u0131r. Yalvar\u0131yorum birbiriniz hakk\u0131nda ispiyon yapmay\u0131n, kendinizi koruyun. Zaten burada bir avu\u00e7 Adige kald\u0131n\u0131z. Ba\u015fka halklarla iyi ge\u00e7inin. Tabancay\u0131 ya\u015fl\u0131 adam\u0131n burnuna dayamak yi\u011fitlik de\u011fildir, Adigeli\u011fe de yak\u0131\u015fmaz.<\/p>\n

Bu s\u00f6zlerim Almanlar taraf\u0131ndan duyulursa beni asabilirler ama korkmuyorum. Esas endi\u015fem sizlersiniz.<\/p>\n

Toplant\u0131 sona erince Hanuko kimsenin elini tutmadan ayr\u0131ld\u0131 ve bu \u015fekilde kendilerinden memnun kalmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da belli etmi\u015f oldu. Yayl\u0131 arabas\u0131na binip konuk edilece\u011fi Neciko Kas\u0131m\u2019\u0131n evine gitti.<\/p>\n

Kas\u0131m\u2019\u0131n g\u00fczel bir evi vard\u0131.Ya\u015fl\u0131lar Hanuko\u2019yu konuk etmesini kendisinden istemi\u015flerdi. \u0130stemeyerek de olsa ya\u015fl\u0131lar\u0131n zoruyla kabul etmi\u015f ve \u015f\u00f6yle s\u00f6ylemi\u015fti:<\/p>\n

– Hanuko\u2019yu konuk etmenin bedelini\u00a0 biliyorum. Hanuko u\u011fursuzdur derler. Onun y\u00fcz\u00fcnden az insan can\u0131ndan olmad\u0131. Beni de onlar\u0131n listesine yazd\u0131n\u0131z. Ben ve ailem bu y\u00fczden mahvolaca\u011f\u0131z. Buna ra\u011fmen, k\u00f6y\u00fcm\u00fcz\u00fcn onuru ve sizlerin hat\u0131r\u0131 i\u00e7in kabul ediyorum.<\/p>\n

Kas\u0131m\u2019\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckleri ba\u015f\u0131na gelmi\u015f, Almanlar gidince on y\u0131l hapse mahkum edilmi\u015f, cezan\u0131n yar\u0131s\u0131n\u0131 \u00e7ekince b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f ve k\u00f6y\u00fcnde ya\u015fama g\u00f6zlerini kapam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Hanuko Rusya\u2019da eski d\u00fczenle yeni d\u00fczenin yer de\u011fi\u015ftirdikleri zaman dileminde ya\u015fam\u0131\u015f ve bu d\u00f6nemin olaylar\u0131n\u0131n tam ortas\u0131nda yer alm\u0131\u015ft\u0131r. Sovyet d\u00fczenini ya\u015fam\u0131 s\u00fcresince kabullenmemi\u015ftir. Ya\u015fam\u0131 boyunca Rusya\u2019y\u0131 \u00e7ok sevmi\u015f, Beyazordu’da g\u00f6rev alm\u0131\u015f olmaktan gurur duymu\u015ftur.<\/p>\n

Adigelerin Hanuko hakk\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fcnceleri\u00a0 de\u011fi\u015fikti. Kendinden menfaat \u00e7\u0131kacak biri olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in ”\u00c7\u0131plak Hanuko” dedikleri gibi, onun y\u00fcz\u00fcnden \u00e7ok insan can\u0131ndan oldu\u011fu i\u00e7in \u201cUgursuz Hanuko\u201c da derlerdi. Buna ra\u011fmen onun u\u011fruna can\u0131n\u0131 feda edecek pek \u00e7ok insan da vard\u0131.<\/p>\n

Psijhable\u2019ye geldi\u011finde kendisinden daha talihsiz birinin d\u00fcnyaya gelmedi\u011fini s\u00f6yledi\u011fi anlat\u0131l\u0131r. \u00d6l\u00fcm\u00fc de bu s\u00f6yledi\u011fini do\u011frular \u015fekilde olmu\u015ftur. 16 Ocak 1947 tarihinde Moskova\u2019da mahkemece olum cezas\u0131na \u00e7arpt\u0131r\u0131ld\u0131ktan bir saat sonra as\u0131larak cezas\u0131 infaz edilmi\u015ftir. Onunla birlikte be\u015f Beyazordu generali daha idam edilmi\u015flerdir.<\/p>\n

1) <\/strong>Almanca belediye ba\u015fkan\u0131
\n2)<\/strong> Socen il\u00e7esinin y\u00f6netim merkezi
\n3)<\/strong> Socen il\u00e7esinde bir k\u00f6y<\/p>\n

 <\/p>\n

MAFE HACEBIY\u2019\u0130N \u00d6LD\u00dcR\u00dcL\u00dc\u015e\u00dc
\n<\/strong>
\nD\u00fc\u015fman Adigey\u2019e girdikten yedi g\u00fcn sonra k\u00f6y\u00fcm\u00fcze ula\u015ft\u0131. D\u00fcn sahip oldu\u011fumuz devleti bug\u00fcn kaybetmi\u015ftik. D\u00fc\u015fman ordusunun ilerleyi\u015finin durdurulamad\u0131\u011f\u0131 s\u00f6yleniyordu. D\u00fc\u015fman\u0131n top, tank ve u\u00e7a\u011f\u0131 fazla oldu\u011fundan \u00fcst\u00fcnl\u00fck sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 belirtiliyordu ama bu kadar k\u0131sa zamanda k\u00f6y\u00fcm\u00fcze kadar gelece\u011fi tahmin edilmiyordu. Halbuki bize herhangi bir sald\u0131r\u0131 yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda sava\u015f\u0131 d\u00fc\u015fman topraklar\u0131nda verece\u011fimiz, devletimizi yenebilecek bir g\u00fcc\u00fcn bulunmad\u0131\u011f\u0131 \u00f6\u011fretilmi\u015fti.<\/p>\n

\u0130lk bir iki g\u00fcn ortal\u0131k sessizdi. \u0130nsanlar ne yapacaklar\u0131n\u0131, ne s\u00f6yleyeceklerini bilemiyorlard\u0131. Ortada ne Sovyet ne de Alman iktidar\u0131 vard\u0131. \u0130nsanlar ne olaca\u011f\u0131n\u0131 merak ediyor, geli\u015fmeleri bekliyorlard\u0131. Tar\u0131msal faaliyetler durmu\u015f, kolhozlar la\u011fvedilmi\u015fti. Harman yerindeki tah\u0131l\u0131, d\u00fc\u015fman eline ge\u00e7memesi i\u00e7in il\u00e7e y\u00f6netimi karar\u0131 ile k\u00f6yl\u00fcler evlerine ta\u015f\u0131m\u0131\u015flar, kolhoz m\u00fclk\u00fcn\u00fc de payla\u015fm\u0131\u015flard\u0131. D\u00fc\u015fman umdu\u011fu \u00fcr\u00fcn\u00fc bulamam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

Fa\u015fistler b\u00fcy\u00fck k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6nlerine geleni \u00f6ld\u00fcr\u00fcyor diye insanlara korku salm\u0131\u015flard\u0131. Bir alman s\u00f6z\u00fc duydu\u011fumuzda t\u00fcylerimiz diken diken oluyor ve f\u0131s\u0131lda\u015farak: \u201cHalimiz ne olacak, yarabbi bizi koru, fa\u015fistleri mahvet” diyorduk. K\u00f6t\u00fc bir \u015fey olacaksa y\u00fcrekler seziyordu ve beklenen de oldu.<\/p>\n

S\u0131cak bir yaz g\u00fcn\u00fc \u00f6\u011fle vaktiydi. \u0130nsanlar s\u0131caktan iyice bunalm\u0131\u015flard\u0131. 1942 y\u0131l\u0131 A\u011fustos ay\u0131 \u00e7ok s\u0131cakt\u0131 ve b\u00f6yle bir s\u0131cak bir daha 2006 y\u0131l\u0131 A\u011fustos’unda olmu\u015ftur. S\u0131cakl\u0131k 40 dereceyi a\u015f\u0131yordu. B\u00f6yle bir s\u0131cak g\u00fcnde fa\u015fistlerin askeri arac\u0131 k\u00f6y\u00fcm\u00fcze gelmi\u015fti. \u0130\u00e7inde bir subay ve yedi er vard\u0131. Hepsi otomatik silahl\u0131yd\u0131. Ba\u011f\u0131rarak konu\u015fuyorlar, d\u00fcnya kendilerininmi\u015f gibi davran\u0131yorlard\u0131 ve hepsinde zalim g\u00f6r\u00fcn\u00fcml\u00fcyd\u00fc.<\/p>\n

Askeri ara\u00e7 k\u00f6y halk\u0131ndan Alman as\u0131ll\u0131 Mariya\u2019n\u0131n evinin \u00f6n\u00fcnde durmu\u015ftu. Mariya b\u00fcy\u00fck bir sevin\u00e7le evden \u00e7\u0131k\u0131p soyda\u015f\u0131 Almanlar\u0131 kar\u015f\u0131lad\u0131. Askerler ba\u015flar\u0131n\u0131 e\u011ferek kendisine sayg\u0131 g\u00f6sterdiler, o do\u011fruca subay\u0131n yan\u0131na giderek kendisini kucaklad\u0131.<\/p>\n

– Sizi\u00a0 b\u00fcy\u00fck bir heyecanla bekliyordum. Buraya geldi\u011finizi g\u00f6rebilece\u011fimi hayal edemezdim.
\n– Anl\u0131yorum, dedi subay. Seni ve anneni burada Bol\u015feviklerin elinde b\u0131rakmayaca\u011f\u0131z, beraberimizde g\u00f6t\u00fcrece\u011fiz. Sizin gibi insanlar bize laz\u0131md\u0131r.<\/p>\n

Mariya, Mafe Hacebiy\u2019in Sovyet d\u00fczeninin adam\u0131 oldu\u011funu ve kendisine k\u00f6t\u00fc davrand\u0131\u011f\u0131n\u0131 subaya anlatt\u0131. Ar\u0131 kovanlar\u0131 da\u011f\u0131t\u0131l\u0131rken kendisine bir kovan dahi vermeden kovdu\u011funu da s\u00f6ylemeyi unutmad\u0131. Aralar\u0131nda Almanca olarak yapt\u0131klar\u0131 konu\u015fmada Hacebiy ile ilgili karar\u0131 vermi\u015flerdi. Subay ve Mariya askeri araca binip Hacebiy\u2019in mahallesine do\u011fru yola \u00e7\u0131kt\u0131lar. Hacebiy\u2019in evi g\u00f6r\u00fcn\u00fcnce arac\u0131 durdurup Mariya\u2019y\u0131 indirdiler ve evine g\u00f6nderdiler. Onun askerler i\u015flerini bitirip gelinceye kadar haz\u0131rlanmas\u0131 gerekiyordu.<\/p>\n

Paletlerinden toprak par\u00e7alar\u0131 f\u0131rlatan askeri ara\u00e7 Hacebiy\u2019in evinin avlusuna girdi. As\u0131rl\u0131k \u00e7\u0131nar a\u011fac\u0131 avluya g\u00fczellik kat\u0131yordu. \u00c7\u0131narlar\u0131n k\u00f6y ile ya\u015f\u0131t olduklar\u0131 s\u00f6ylenirdi. Ara\u00e7 evin k\u00f6\u015fesindeki dire\u011fe \u00e7arparak y\u0131kt\u0131 ve do\u011fruca giri\u015f kap\u0131s\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne durdu. Askerler ara\u00e7tan atlad\u0131lar. Bir k\u0131sm\u0131 evin i\u00e7ine dald\u0131,di\u011ferleri d\u0131\u015far\u0131da kald\u0131lar. Fa\u015fistlerin ani bask\u0131n\u0131na u\u011frayan ev halk\u0131 korkuya kap\u0131lm\u0131\u015f, ne oldu\u011funu anlayamam\u0131\u015flard\u0131. Hacebiy bir damla kan\u0131 kalmam\u0131\u015f\u00e7as\u0131na kapkara kesilmi\u015fti. \u00c7ocuklar\u0131na bak\u0131yor, gelenlerin niyetlerinin iyi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anl\u0131yordu. Birbirinden k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ocuklar analar\u0131n\u0131n etraf\u0131na toplanm\u0131\u015f, eteklerine yap\u0131\u015fm\u0131\u015f a\u011fla\u015f\u0131yorlard\u0131. Hen\u00fcz alt\u0131 ayl\u0131k olan bebek anas\u0131n\u0131n kuca\u011f\u0131ndayd\u0131. Fa\u015fist subay otomatik silah\u0131n dip\u00e7i\u011fi ile Hacebiy\u2019e vurdu ve y\u00fcz\u00fcne bir tokat indirdi. Bozuk Rus\u00e7a’s\u0131yla \u201cHaydi! Bal getir,haydi! \u201e diye ba\u011f\u0131rd\u0131. Askerler ev ve ahirin her taraf\u0131n\u0131 arad\u0131lar. Evin \u00f6n\u00fcndeki ot y\u0131\u011f\u0131n\u0131n\u0131 da devirdiler ama bir \u015fey bulamad\u0131lar. Hacebiy M\u00fcsl\u00fcman oldu\u011funu anlatmak istercesine Kuran g\u00f6sterdiyse de bir faydas\u0131 olmad\u0131. Zavall\u0131 ev halk\u0131 a\u011fl\u0131yor, inliyor, \u00e7evreden bir yard\u0131m bekliyordu ama kim yard\u0131m edebilirdi? Mafelerin evinde olup biteni anlayamayan k\u00f6yl\u00fcler oraya toplanm\u0131\u015flard\u0131 ama ellerinden bir \u015fey gelmiyor, herkes kendinden korkuyordu. Evi basan askerlerden biri ev halk\u0131n\u0131n d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc durumdan \u00fcz\u00fcnt\u00fcye kap\u0131lm\u0131\u015f olmal\u0131 ki arka kap\u0131dan ka\u00e7mas\u0131 i\u00e7in Hacebiy\u2019e g\u00f6z i\u015fareti yapm\u0131\u015fsa da Hacebiy anlayamad\u0131.<\/p>\n

Fa\u015fist subay\u0131n emriyle Hacebiy evden \u00e7\u0131kar\u0131larak askeri araca bindirildi. Nereye g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc kimseye s\u00f6ylenmeden uzakla\u015ft\u0131lar. Hacebiy y\u00fcrekleri da\u011flat\u0131rcas\u0131na son olarak \u00e7ocuklar\u0131na bakt\u0131 ve ba\u015f\u0131na gelecekleri anlam\u0131\u015f olmal\u0131 ki g\u00f6zya\u015flar\u0131n\u0131 tutamad\u0131.<\/p>\n

Toplananlar Hacebiy\u2019i g\u00f6t\u00fcren araca arkadan bakt\u0131lar. \u201cZavalli Hacebiy, eline d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn katillerden sa\u011f kurtulamazs\u0131n,mahvoldun” dediler.<\/p>\n

S\u00f6ylendi\u011fi gibi de oldu, hi\u00e7bir su\u00e7u ve g\u00fcnah\u0131 olmayan Hacebiy k\u00f6yden d\u00f6rt y\u00fcz metre kadar \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131ktan sonra orman k\u0131y\u0131s\u0131nda \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc. T\u00fcm k\u00f6y Hacebiy i\u00e7in g\u00f6zya\u015f\u0131 d\u00f6kt\u00fc. Fa\u015fist dendi\u011finde art\u0131k k\u00f6yl\u00fclerin t\u00fcyleri diken diken oluyordu. Hazuv\u2019un harman yerinde etti\u011fi s\u00f6zlerin do\u011frulu\u011fu anla\u015f\u0131ld\u0131, d\u00fc\u015fman\u0131n mutlu etmek i\u00e7in gelmedi\u011fi\u00a0 g\u00f6zle g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Fa\u015fistler gelsin diyenlerde sus pus olmu\u015flard\u0131. Herkesin d\u00fcnyas\u0131 kararm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

Askeri ara\u00e7 geri d\u00f6n\u00fcp Mariya ve anas\u0131n\u0131 ald\u0131. Bu g\u00fcne dek onlardan bir daha haber al\u0131namad\u0131.<\/p>\n

Burada \u015f\u00fcpheler uyan\u0131yor: Mariya di\u011fer Almanlar gibi d\u00fc\u015fman gelmeden neden k\u00f6yden \u00e7\u0131kar\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131? Fa\u015fistler onu k\u00f6yde b\u0131rakmadan neden beraberlerinde g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015flerdi? Fa\u015fistler k\u00f6ye geldi\u011finde do\u011frudan onun evine neden gitmi\u015flerdi? Anla\u015f\u0131lan o ki, fa\u015fistler \u00f6nceden her \u015feyi planlam\u0131\u015flard\u0131.<\/p>\n

2003 y\u0131l\u0131 May\u0131s ay\u0131nda, Hacebiy\u2019in b\u00fcy\u00fck o\u011flu Cahfar ile gazeteci Savuko Aslanguas Adige Mak gazetesinde \u201cHainler y\u00fcz\u00fcnden \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc” ba\u015fl\u0131kl\u0131 bir makale yay\u0131mlad\u0131lar. Cahfar bu makalede babas\u0131n\u0131 \u00f6ld\u00fcrtenin Alman kad\u0131n olmay\u0131p Gume Tituv oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. Cahfar makalede \u015funlar\u0131 dile getiriyor: \u201c\u00c7oklar\u0131 babam\u0131 fa\u015fistlere teslim edenin Mariya oldu\u011funu san\u0131yorlarsa da ben inanm\u0131yorum. \u00c7\u00fcnk\u00fc babam Mariya\u2019n\u0131n ailesine yard\u0131m ediyordu. Alman as\u0131ll\u0131lar k\u00f6yden \u00e7\u0131kart\u0131l\u0131rlarken ondan bir zarar gelmeyece\u011fini s\u00f6yleyerek k\u00f6yde kalmas\u0131 i\u00e7in destek olmu\u015ftu.”<\/p>\n

Bundan da Mariya\u2019n\u0131n k\u00f6yde kalmas\u0131n\u0131 Hacebiy\u2019in sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131yor. Cahfar yine makalede olay\u0131 \u015fu \u015fekilde anlatmaya devam ediyor: \u201c22 A\u011fustos tarihinde Alman askeri arac\u0131 evimizi ge\u00e7ip akrabam\u0131z Mafe \u0130brahim\u2019in evinin \u00f6n\u00fcnde durdu. Bu esnada Alman Mariya (K\u00f6yde bu \u015fekilde adland\u0131r\u0131l\u0131rd\u0131) ile Gume Tituv evimizin \u00f6n\u00fcne geldiler. Fa\u015fistlere yanl\u0131\u015f yere gittiklerini anlat\u0131rcas\u0131na el edip bize do\u011fru \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131lar. Kendileri evimizden uzakla\u015ft\u0131, Alman askeri arac\u0131 kap\u0131m\u0131z\u0131n \u00f6n\u00fcne geldi.”<\/p>\n

Ger\u00e7ekler e\u011fer Cahfar\u2019\u0131n dedi\u011fi gibi olsayd\u0131, Mariya Almanlara s\u00f6yleyip Hacebiy\u2019i b\u0131rakt\u0131rabilirdi. \u201c\u00d6ld\u00fcrece\u011finiz adam\u0131n evi \u015furas\u0131d\u0131r\u201c diyerek g\u00f6sterip Tituv ile birlikte oradan uzakla\u015fmazd\u0131. Durum b\u00f6yleyken Cahfar Mariya\u2019y\u0131 masum g\u00f6sterip babas\u0131n\u0131 \u00f6ld\u00fcrtenin Tituv oldugunu iddia etmektedir. Olay\u0131 bilen ve halen sa\u011f olan Bgane Naz\u0131m, Shakumida Abdullah, Neciko Halid ve ba\u015fkalar\u0131ndan\u00a0 tekrar soru\u015fturdum. Hepsi de Hacebiy\u2019i Almanlara \u00f6ld\u00fcrtenin Gume Tituv olmay\u0131p Mariya oldu\u011funu s\u00f6ylediler. Tituv\u2019un o tarihte Alman polisi oldu\u011fu s\u00f6yleniyorsa da do\u011fru de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc\u00a0 o tarihte 80 ya\u015f\u0131ndayd\u0131 ve kendini zor idare ediyordu.<\/p>\n

Hanuko\u2019ya dair yazm\u0131\u015f oldu\u011fum kitab\u0131mda bu olaya geni\u015f yer verip Hacebiy\u2019i \u00f6ld\u00fcrtenin Mariya oldu\u011funu yazm\u0131\u015ft\u0131m. O tarihte sa\u011f olan Cahfar buna bir itirazda bulunmam\u0131\u015ft\u0131. K\u00f6y halk\u0131ndan da bunun yanl\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 dile getiren kimse \u00e7\u0131kmam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

Cahfar konu ile ilgili iddialar\u0131n\u0131 \u015fu \u015fekilde s\u00fcrd\u00fcrmekte ve Tituv\u2019u su\u00e7lamaya devam etmektedir: \u201cSu\u00e7suz insanlar\u0131 mahvetmek istiyordu. Herkese kini vard\u0131. Kendisi gibi yoldan \u00e7\u0131km\u0131\u015f bir gurupla birlikte Almanlara yana\u015farak su\u00e7lad\u0131klar\u0131 ki\u015filerin isimlerini vermi\u015flerdi. Yapt\u0131klar\u0131 toplant\u0131ya \u00e7eviri yapmas\u0131 i\u00e7in Alman Mariya\u2019y\u0131 da \u00e7a\u011f\u0131rm\u0131\u015flard\u0131. Yapt\u0131klar\u0131 listede on be\u015f ki\u015finin ad\u0131 vard\u0131. K\u00f6y\u00fcn ya\u015fl\u0131s\u0131 Tliptseko Osman, babam Hacebiy, Cesebej Tituv, Biste Cebehan, Biste Kizuv, Hasir Kuts ve ba\u015fkalar\u0131.”<\/p>\n

Bu bilgi do\u011fru olsayd\u0131 ilk \u00f6nce benim bilmem gerekirdi. K\u00f6y\u00fcn tarihini yazd\u0131\u011f\u0131m duyuldu\u011funda herkes sahip oldu\u011fu bilgiyi bana ula\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. Seksen ya\u015f\u0131ndaki bir insan nas\u0131l olurda bu kadar g\u00fcc\u00fc kendinde bulur, Alman subay\u0131na ve d\u00fczene kar\u015f\u0131 olan herkese s\u00f6z dinletebilir, \u00f6ld\u00fcr\u00fcleceklerin isimlerini belirleyebilirdi? Oysa fa\u015fistler k\u00f6y\u00fcm\u00fczde bir gece dahi kalmam\u0131\u015flard\u0131. Cahfar\u2019\u0131n anlat\u0131m\u0131na g\u00f6re toplant\u0131 geceleyin yap\u0131lm\u0131\u015f ve ertesi g\u00fcn\u00fc Alman subay Tliptseko Osman\u2019a listeyi g\u00f6stermi\u015ftir. Osman da At\u0131na binerek k\u00f6yden uzakla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Cahfar t\u00fcm bu senaryoyu Tituv\u2019un su\u00e7lulu\u011funu kan\u0131tlamak i\u00e7in yapm\u0131\u015ft\u0131r ama k\u00f6y\u00fcm\u00fczde herkes Hacebiy\u2019in \u00f6l\u00fcm\u00fcnden Tituv\u2019u de\u011fil Alman Mariya\u2019y\u0131 sorumlu tutmaktad\u0131r.<\/p>\n

 <\/p>\n

HAVA’YA KIRBA\u00c7 CEZASI
\n<\/b>
\nArd\u0131na bakmadan h\u0131zla akan bir da\u011f \u0131rma\u011f\u0131na benzeyen ya\u015fam\u0131n insan i\u00e7in bi\u00e7ti\u011fi \u00f6m\u00fcr ortalama altm\u0131\u015f y\u0131l\u0131 ge\u00e7miyor. S\u00f6z\u00fcn\u00fc edece\u011fim olay\u0131n meydana geldi\u011fi altm\u0131\u015f y\u0131ldan biraz fazla olmu\u015fsa da Psijhableliler onu bu g\u00fcne dek unutamad\u0131lar. Olay\u0131n kahraman\u0131, k\u00f6y\u00fcn en aktif kad\u0131nlar\u0131ndan, sava\u015f zaman\u0131nda kolhozda gurup ba\u015f\u0131 -brigadir- olarak g\u00f6rev yapan Negoy Hava\u2019d\u0131r. Hava, boylu poslu, insanlara moral ve umut a\u015f\u0131layabilen aktif bir kad\u0131nd\u0131. \u0130ki \u00e7ocu\u011fu vard\u0131, e\u015fi Husen sava\u015ftayd\u0131. \u00d6z\u00fc s\u00f6z\u00fc bir, kararl\u0131 bir insand\u0131. Hem kad\u0131nlar hem sava\u015fa gitmeden k\u00f6yde kalm\u0131\u015f erkekler ona sayg\u0131 duyuyorlard\u0131. Gizlisi sakl\u0131s\u0131 olmadan a\u00e7\u0131k\u00e7a konu\u015furdu. Bu huyundan dolay\u0131 baz\u0131lar\u0131 ondan uzak durmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlard\u0131 ama \u00e7o\u011funluk s\u00f6ylediklerini eksiksiz uygulard\u0131. Merhametliydi, gerekti\u011finde herkesin \u00f6n\u00fcnde insanlar\u0131n yard\u0131m\u0131na ko\u015fard\u0131.<\/span><\/p>\n

Fa\u015fistler ilerliyordu, \u00fclkemize girmelerine bir ka\u00e7 g\u00fcn kalm\u0131\u015ft\u0131 ama Hava g\u00f6revini yinede b\u0131rakm\u0131yordu. D\u00fc\u015fman\u0131n ele ge\u00e7irdi\u011fi yerlerde kom\u00fcnistleri, komsomol \u00fcyelerini, Sovyet d\u00fczeninin adamlar\u0131n\u0131 ast\u0131\u011f\u0131 ve \u00f6ld\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc\u00a0 duyulmu\u015ftu ama o \u00fczerine ald\u0131\u011f\u0131 g\u00f6revi b\u00fcy\u00fck bir cesaretle s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyordu.<\/p>\n

Fa\u015fistler k\u00fc\u00e7\u00fck Psijhable k\u00f6y\u00fcn\u00fc ele ge\u00e7irmi\u015fse de, Sovyet d\u00fczeninden ho\u015fnut olmayanlar onlarla i\u015fbirli\u011fi yap\u0131yorlarsa da, insanlar\u0131m\u0131z yine de\u00a0 k\u00f6y\u00fcm\u00fczde kimsenin can\u0131n\u0131n yanmayaca\u011f\u0131n\u0131 umut ediyorlard\u0131.<\/p>\n

Fasitler k\u00f6y\u00fcm\u00fczde kendi d\u00fczenlerini kurdular. Yeni d\u00fczenin g\u00f6revlendirdi\u011fi ki\u015filer, d\u00fcnya kendilerinin olmu\u015f\u00e7as\u0131na, g\u00f6\u011f\u00fcslerini kabartarak ortal\u0131kta geziniyorlard\u0131. Sovyet d\u00fczenine destek olanlar\u0131 bulsalar \u00e7i\u011f \u00e7i\u011f yiyeceklerdi ama onlar\u0131n bir k\u0131sm\u0131 sava\u015ftayd\u0131, cephede olmayanlarda m\u00fccadele etmek \u00fczere ormanlara s\u0131\u011f\u0131nm\u0131\u015flard\u0131. Onlar\u0131n anne babalar\u0131, e\u015fleri ve \u00e7ocuklar\u0131 ise k\u00f6ylerde korumas\u0131z kalm\u0131\u015flard\u0131. Hem polisler hem de Almanlar onlar\u0131 rahats\u0131z etmeye ba\u015flad\u0131klar\u0131 takdirde t\u00fcm halk\u0131 kar\u015f\u0131lar\u0131na alacaklar\u0131n\u0131 iyi biliyorlard\u0131. Negoy Hava\u2019y\u0131 da gurup ba\u015f\u0131 olarak g\u00f6rev yapm\u0131\u015f olmas\u0131ndan dolay\u0131 su\u00e7lamak uygun olmazd\u0131. \u0130nsanlar oldum olas\u0131 \u00e7al\u0131\u015f\u0131p ge\u00e7iniyorlard\u0131, hava da onlardan biriydi. Ancak onu su\u00e7lamak i\u00e7in de bir bahane bulmu\u015flard\u0131. Bu bahaneyi de onlara veren Hava\u2019n\u0131n kendisiydi, onun insanl\u0131\u011f\u0131, merhameti ve Adigeli\u011fiydi.<\/p>\n

Ordular\u0131m\u0131z g\u00fcnden g\u00fcne geri \u00e7ekiliyor, darmada\u011f\u0131n vaziyette da\u011flara do\u011fru ka\u00e7\u0131yorlard\u0131. G\u00fcn\u00fcn birinde Hava\u2019n\u0131n kap\u0131s\u0131n\u0131 silahl\u0131 ve yaral\u0131 iki asker \u00e7ald\u0131lar:<\/p>\n

– Evinde bir gece ge\u00e7irebilir miyiz anne, dedi sessizce askerlerin biri.
\n– Tabi ki ge\u00e7irebilirsiniz, yeme\u011fimi de yersiniz, girin girin, diyerek Hava askerleri g\u00fcler y\u00fczle kar\u015f\u0131lay\u0131p evinin kap\u0131s\u0131n\u0131 a\u00e7t\u0131. Bu g\u00fcnlerde Fa\u015fistler G\u00fcney’den il\u00e7emize girmi\u015flerdi. Hava askerleri bar\u0131nd\u0131rmaktan, doyurmaktan ve tedavi ettirmekten dolay\u0131 su\u00e7lanaca\u011f\u0131n\u0131 hi\u00e7 \u00f6nemsemeden elinden geldi\u011fince onlara faydal\u0131 olmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu.<\/p>\n

K\u00f6y hastanesinde hem\u015fire olarak \u00e7al\u0131\u015fan Patiko Denekoz\u2019dan yard\u0131m istemeye giderken top sesleri yeri g\u00f6\u011f\u00fc inletiyor, Alman u\u00e7aklar\u0131 k\u00f6y\u00fcn \u00fcst\u00fcnde u\u00e7uyordu.<\/p>\n

– Denekoz, can\u0131m benim, iki asker yaral\u0131 olarak evime s\u0131\u011f\u0131nd\u0131lar, yard\u0131ma ihtiyaclar\u0131 var… Kim bilir belki benim e\u015fim Husen de senin karde\u015flerin Kardan ve Murat’ta \u015fimdi onlar gibi tan\u0131mad\u0131klar\u0131 birinden yard\u0131m g\u00f6r\u00fcyor olamazlar m\u0131?
\n– Ne demek? O da Hava-Denekoz ac\u0131 ve tela\u015fla evin i\u00e7inde gerekli ila\u00e7 ve t\u0131bbi aletleri toparlamaya ba\u015flad\u0131.
\n– Onlar bizim askerlerimiz, elimizden geleni yapmazsak Tanr\u0131’da bizden raz\u0131 olmaz, haydi ben haz\u0131r\u0131m…<\/p>\n

Denekoz gen\u00e7 ya\u015fta hem\u015fire kursunu bitirmi\u015f ve k\u0131rk y\u0131la yak\u0131n bu i\u015fte \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131. \u0130\u015fini \u00e7ok sevmesi nedeniyle k\u00f6yl\u00fcn\u00fcn g\u00f6z\u00fcnde uzman bir doktor\u00a0 olmu\u015ftu. K\u00f6yde tedavi etmedi\u011fi bir ki\u015fi kalmad\u0131 denebilirdi. Kimin ne gibi bir sa\u011fl\u0131k sorunu olursa hastaneye gidilmez Denekoz \u00e7a\u011fr\u0131l\u0131rd\u0131. Kendisi de b\u0131k\u0131p usanmadan, gece g\u00fcnd\u00fcz demeden hastalar\u0131n yard\u0131m\u0131na ko\u015fard\u0131. O zamanlar \u015fimdiki gibi ila\u00e7lar yoktu ve i\u011fneler kaynat\u0131larak bir \u00e7ok ki\u015fiye uygulan\u0131rd\u0131. \u0130\u011fne uygulanmadan \u00f6nce deriye s\u00fcr\u00fclen ispirto da bulunmazd\u0131. Denekoz deriyi suyla temizleyip, i\u011fneyi uygular, hastan\u0131n derdine deva olurdu. Temiz kalpli,insan halinden anlayan ve herkesin derdini paylasan ki\u015fili\u011fiyle Psijhablelilerin b\u00fcy\u00fck sevgisini kazanm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

Denekoz ve Hava yard\u0131mla\u015farak be\u015f gece askerleri tedavi edip, doyurdular ve aya\u011fa diktiler. Daha fazla k\u00f6yde kalmalar\u0131 da uygun de\u011fildi. Almanlara gelmesine az bir zaman kala Hava askerleri k\u00f6yden \u00e7\u0131kar\u0131p Maykop yoluna koydu.<\/p>\n

Ertesi g\u00fcn Fa\u015fistler k\u00f6ye girdiler, ayn\u0131 g\u00fcn Sovyet d\u00fczenine son verdiler ve o d\u00fczenin yan\u0131nda yaralan ki\u015fileri de aramaya ba\u015flad\u0131lar. Hava s\u0131k\u0131nt\u0131lar i\u00e7indeydi ve ba\u015f\u0131na k\u00f6t\u00fc bir olay\u0131n gelmesinden korkuyordu. Askerlere yard\u0131m etmi\u015f olmas\u0131ndan ho\u015fnut kalmayanlar da vard\u0131. Gurup ba\u015f\u0131 olarak g\u00f6rev yaparken i\u015ften ka\u00e7t\u0131\u011f\u0131 ve tembellik ettikleri i\u00e7in cezaland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 kimi ki\u015filer de polis olmu\u015flard\u0131. Hava i\u00e7inden: \u201cDo\u011fru \u00e7\u0131kmayan Adige atas\u00f6z\u00fc yok. Ya\u015fam devir devirdir demi\u015fler. \u015eimdi \u00e7al\u0131\u015fmayanlar\u0131n, i\u015ften ka\u00e7anlar\u0131n devri…” dedi.<\/span><\/p>\n

K\u00f6yde Hava hakk\u0131nda yalan ve uydurma haberler yay\u0131l\u0131yordu. Onu sevmeyenler ba\u015f\u0131na bir i\u015f getirip; \u201ci\u015fte lay\u0131\u011f\u0131n\u0131 buldu” diyebilmek i\u00e7in bo\u015f durmuyorlard\u0131. Ancak k\u00f6yde herkes Hava\u2019y\u0131 tan\u0131yordu ve onun kotu biri oldu\u011funu akl\u0131 ba\u015f\u0131nda kimseye kabul ettirmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildi.<\/p>\n

Bununla birlikte Hava\u2019n\u0131n korktu\u011fu ba\u015f\u0131na geldi. Aral\u0131k ay\u0131n\u0131n ortalar\u0131nda, bir g\u00fcn\u00fcn ak\u015fam\u0131 polisler g\u00f6rev yerlerinde toplanm\u0131\u015flard\u0131. Odan\u0131n ortas\u0131nda kirden simsiyah olmu\u015f uzun masa duruyor, polisler masan\u0131n etraf\u0131nda sigara duman\u0131ndan g\u00f6r\u00fcnmez halde oturuyorlard\u0131.Kap\u0131 a\u00e7\u0131ld\u0131 ve Hava i\u00e7eriye getirildi.Hava niyetlerinin iyi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlam\u0131\u015ft\u0131 ama korktu\u011funu belli etmiyor, g\u00fcl\u00fcms\u00fcyor ve \u015fakalar da yap\u0131yordu: \u201cNedir benden istedi\u011finiz? Sizin bana\u00a0 ihtiyac\u0131n\u0131z olsa da benim size pek ihtiyac\u0131m yoktu”<\/p>\n

– Her a\u011fz\u0131na geleni dinlemek i\u00e7in buraya getirmedik seni, dedi polislerin ba\u015f\u0131.
\n– \u0130stedi\u011finizi s\u00f6yleyin, cevab\u0131n\u0131 vereyim.
\n– Seni sopalamak istiyoruz.
\n– Beni sopalamakla elinize ne ge\u00e7ecek? Bizim erkeklerimiz arkam\u0131zda de\u011filler, sava\u015f ate\u015finin i\u00e7indeler. Siz ise k\u00f6yde kad\u0131nlarla sava\u015f\u0131yorsunuz. Bunu yi\u011fitlik say\u0131yorsan\u0131z beni sopalayabilirsiniz. Yapaca\u011f\u0131n\u0131z i\u015fi iyi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn, bununla elinize bir \u015fey ge\u00e7mez. Konu\u015funca Adige’yiz diyorsunuz ama g\u00fcc\u00fcn\u00fcz kad\u0131nlara yetiyor…
\n– Ne kadar fazla konu\u015fturuyorsunuz bu gevezeyi, diyerek polislerin ba\u015f\u0131 ba\u011f\u0131rd\u0131. Ancak polislerin i\u00e7inde Hava\u2019n\u0131n konu\u015fmas\u0131ndan etkilenenler, yapt\u0131klar\u0131n\u0131n do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnenler de vard\u0131 ama bir \u015fey s\u00f6ylemeye de korkuyorlard\u0131.
\n– Kapa \u00e7eneni! diye ba\u011f\u0131rd\u0131 Hava\u2019ya polislerden biri. Sen de\u011fil misin yaral\u0131 askerleri bar\u0131nd\u0131r\u0131p tedavi ettiren, sade bundan dolay\u0131 bile as\u0131lmay\u0131 hak ediyorsun.
\n– \u0130yi d\u00fc\u015f\u00fcn \u00e7ocu\u011fum. Onlar bizim \u00e7ocuklar\u0131m\u0131z, koruyucular\u0131m\u0131z, onlara kendi \u00e7ocuklar\u0131m gibi davrand\u0131m.
\n– Yapmaman gerekirdi, \u00f6ld\u00fcrmeliydin onlar\u0131. Oysa sen tedavi ettin, doyurdun ve saklad\u0131n.
\n– Kimden saklam\u0131\u015f\u0131m ki? Onlarla ilgilenmemden herkes memnun kald\u0131.
\n– \u015eunun s\u00f6ylediklerine bak, bizde ne yapaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 bilemeden oturuyoruz.<\/p>\n

\u0130yice k\u0131zm\u0131\u015ft\u0131 polislerin ba\u015f\u0131.<\/p>\n

– Assan bile hak ediyor.<\/p>\n

Polislerden biri ortaya f\u0131rlad\u0131:<\/p>\n

– Ne yapmam\u0131z gerekti\u011fi belli oldu: K\u0131rba\u00e7layaca\u011f\u0131z. A\u011fz\u0131n\u0131 tutmas\u0131n\u0131 bilmeyene ba\u015fka ne yap\u0131labilir ki?<\/p>\n

Oturanlar ba\u015flar\u0131n\u0131 e\u011fdiler, a\u011f\u0131zlar\u0131n\u0131 a\u00e7mad\u0131lar. Hava ile g\u00f6z g\u00f6ze gelmekten ka\u00e7\u0131n\u0131yorlard\u0131. Kim ne derse desin polis ba\u015f\u0131n\u0131n emri uygulanacakt\u0131. Kimse onun emrine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kamazd\u0131.<\/p>\n

Hava\u2019n\u0131n rengi sarard\u0131, t\u00fcyleri diken diken oldu, sesi titreyerek:<\/p>\n

– K\u0131rba\u00e7lamaktansa\u00a0 \u00f6ld\u00fcr\u00fcn beni. Ben bir kad\u0131n\u0131m, \u00e7ocuklar\u0131m ad\u0131na yalvar\u0131yorum, b\u00f6yle bir hakarette bulunmay\u0131n…<\/p>\n

Polislere art\u0131k s\u00f6z dinletmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildi. Ba\u015fkan emrini vermi\u015f oldu\u011fundan hepsi aya\u011fa f\u0131rlay\u0131p Hava\u2019n\u0131n \u00fczerine \u00e7ulland\u0131lar.<\/p>\n

S\u0131rt\u0131 yukar\u0131 gelecek \u015fekilde uzun masan\u0131n \u00fczerine yat\u0131r\u0131ld\u0131, el ve ayaklar\u0131 s\u0131k\u0131ca tutuldu.<\/p>\n

– Ay,Ay ellerimi k\u0131r\u0131yorsunuz…
\n– Kapa \u00e7eneni k\u00f6pe\u011fin do\u011furdu\u011fu.<\/p>\n

Hava avaz\u0131n\u0131n \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 kadar ba\u011f\u0131r\u0131yor, kendisine birinin yard\u0131ma gelebilece\u011fini umut ediyordu.<\/p>\n

– K\u0131z\u0131lordu’nun askerlerini doyurup tedavi ettirmenin ne demek oldu\u011funu g\u00f6sterece\u011fiz sana…<\/p>\n

G\u00f6z\u00fc d\u00f6nm\u00fc\u015f polis elindeki kam\u00e7\u0131yla Hava\u2019n\u0131n s\u0131rt\u0131na vuruyor, Hava da avaz avaz ba\u011f\u0131r\u0131yor ve iniliyordu. Bir s\u00fcre vurduktan sonra g\u00f6mle\u011fi kanlanmaya ba\u015flad\u0131. Solu\u011fu azald\u0131 ,el ve ayaklar\u0131 gev\u015fedi. Polisler \u00f6ld\u00fcrd\u00fcklerini zannedip korkuya kap\u0131ld\u0131lar. Y\u00fcz\u00fcne so\u011fuk su d\u00f6kerek ay\u0131ltt\u0131lar. Zorlukla masan\u0131n \u00fczerinden kald\u0131r\u0131p sandalyeye oturttular.<\/p>\n

– Haydi kalk git ve daha fazla g\u00f6z\u00fcm\u00fcze g\u00f6z\u00fckme.<\/p>\n

Hava ad\u0131mlar\u0131n\u0131 zorlukla atarak evine geldi. U\u011frad\u0131\u011f\u0131 hakaretten dolay\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00fcz\u00fcnt\u00fcye kap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. \u201cBiricik Tanr\u0131’m, devletimizi bir an \u00f6nce muzaffer k\u0131l ki bu kendini bilmez tak\u0131m\u0131na haddini bildirsin. \u0130nsanlara iyilikten ba\u015fka bir \u015fey yapmamama ra\u011fmen k\u0131rba\u00e7lanan ben oldum…”<\/p>\n

Denekoz Hava i\u00e7in elinden geleni yaparak onu iyile\u015ftirdi.<\/p>\n

Hava i\u00e7in ac\u0131lar birbirini izledi. E\u015fi Husen\u00a0 cephede ya\u015fam\u0131n\u0131 yitirdi. K\u0131z\u0131 Asiyet gelinlik ya\u015fta vefat etti. O\u011flu Asker talihliydi ve k\u00f6y\u00fcn iyi ailelerinden biri oldu, \u00e7oluk \u00e7ocu\u011fu var. Hava sava\u015ftan sonra uzun y\u0131llar ya\u015fad\u0131. Onu k\u0131rba\u00e7layanlar cezaland\u0131r\u0131ld\u0131lar ve b\u00fcy\u00fck s\u0131k\u0131nt\u0131lar i\u00e7erisinde ya\u015famlar\u0131n\u0131 yitirdiler.<\/p>\n

 <\/p>\n

DEVLET\u0130M\u0130Z\u0130N D\u00d6N\u00dc\u015e\u00dc
\n<\/strong>
\n1942 \u015eubat’\u0131nda Fa\u015fistler geriletildi, Adigey kurtar\u0131ld\u0131. B\u00fcy\u00fck k\u00fc\u00e7\u00fck herkes sevin\u00e7 i\u00e7erisindeydi. Fa\u015fistlerin k\u00f6yde olu\u015fturmu\u015f olduklar\u0131 y\u00f6netim de neye u\u011frad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilemeden da\u011f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. K\u00f6y\u00a0 ya\u015fl\u0131s\u0131 Tliptse Osman \u00f6nce tutuklanm\u0131\u015f, sonra serbest b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Polislik yapanlar yakalanm\u0131\u015flard\u0131. K\u0131z\u0131lordu yakla\u015f\u0131rken Burgmistir Votesuko Askerbiy ve \u00e7al\u0131\u015fma arkada\u015flar\u0131 ka\u00e7mak \u00fczere yola koyulmu\u015flard\u0131. Psijhable\u2019ye geldiler ama fazla kalmadan Cambeciy\u2019e ge\u00e7tiler. Burada fa\u015fistlere hizmet edenler toplanm\u0131\u015f, nereye gidecekleri konusunda emir bekliyorlard\u0131 ama emir verecek biri de kalmam\u0131\u015ft\u0131. Nereye gideceklerini bilemez halde, tela\u015f i\u00e7inde Cambeciy\u2019de bekliyorlard\u0131.<\/p>\n

Burgmistir ve arkada\u015flar\u0131 Almanlarla birlikte gitmek istiyorlard\u0131 ama kand\u0131r\u0131lm\u0131\u015flard\u0131. Fa\u015fistler canlar\u0131n\u0131n derdine d\u00fc\u015f\u00fcp, h\u0131zla geri \u00e7ekilirken kendilerine hizmet veren polisleri ortada b\u0131rakm\u0131\u015flard\u0131.<\/p>\n

Ka\u00e7mak \u00fczere toplanm\u0131\u015f olan polis gurubunun hali i\u00e7ler ac\u0131s\u0131yd\u0131, diye anlat\u0131yor k\u00f6y halk\u0131ndan Hunago Ahmet. \u201cYiyecekten yoksun, sa\u00e7 ve sakallar\u0131 kar\u0131\u015fm\u0131\u015f, mecalsiz haldeydiler ve g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleri insan\u0131 korkutuyordu. Geri \u00e7ekilen fa\u015fistlerin ard\u0131ndan gidecek g\u00fc\u00e7leri dahi kalmam\u0131\u015ft\u0131.\u201c<\/p>\n

Ka\u00e7maya \u00e7al\u0131\u015fan gurup, ba\u015flar\u0131na gelenlerden dolay\u0131 Burgmistir Votesuko Askerbiy\u2019i su\u00e7luyorlard\u0131. Askerbiy\u2019in d\u00fc\u015fmanlar\u0131 her g\u00fcn daha da \u00e7o\u011fal\u0131yordu. Hainler gurubu aralar\u0131nda anla\u015fmazl\u0131\u011fa d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f, birbirlerini k\u0131\u015fk\u0131rtarak sonunda Votosuko\u2019yu \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015fler, sonra da her biri ba\u015f\u0131n\u0131 kurtarmak \u00fczere da\u011f\u0131lm\u0131\u015flard\u0131.<\/p>\n

Polislik yapm\u0131\u015f olanlar ba\u015flar\u0131na gelece\u011fi bekliyorlard\u0131. Fa\u015fistlerle birlikte olanlara ne insanlar ne de devlet ac\u0131m\u0131yordu. Her birine su\u00e7una g\u00f6re ceza veriliyordu. Kimine 25 y\u0131l ceza veriliyor, kimi de \u00e7al\u0131\u015fma kamp\u0131na g\u00f6nderiliyordu. Orduya kar\u015f\u0131 a\u00e7\u0131ktan sava\u015fm\u0131\u015f olanlar\u00a0 idam ediliyordu. Daha d\u00fcn ba\u011f\u0131r\u0131p, \u00e7a\u011f\u0131ran, d\u00fcnya art\u0131k kendilerininmi\u015f zanneden polislerin saltanat\u0131 \u00e7abuk sona ermi\u015fti. Yapt\u0131klar\u0131na pi\u015fman olmu\u015flard\u0131 ama i\u015f i\u015ften ge\u00e7mi\u015fti.<\/p>\n

Do\u011frusunu s\u00f6ylemek gerekirse, Psijhable’den fa\u015fistlerle birlik olanlardan kimseye bir zarar gelmemi\u015fti. \u015eaka ile s\u00f6ylenenleri bir kenara b\u0131rak\u0131rsak haklar\u0131nda hi\u00e7bir k\u00f6t\u00fc olay anlat\u0131lm\u0131yor. Ayr\u0131ca polis olan bu ki\u015filerin aras\u0131nda e\u011fitim g\u00f6rm\u00fc\u015f kimse yoktu. Ancak imzalar\u0131n\u0131 atabiliyorlard\u0131. \u00d6rne\u011fin, Kohuj Tirkuj hi\u00e7 e\u011fitim g\u00f6rmemi\u015f, \u00f6k\u00fcz arabas\u0131 ko\u015fan biriydi ve kand\u0131r\u0131larak polis yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

Tirkuj iri yar\u0131 bir insand\u0131 ve \u00f6mr\u00fcnce \u00fczerine uygun bir k\u0131yafet bulamam\u0131\u015ft\u0131. Bir g\u00fcn k\u0131z karde\u015fi Cebehan\u2019\u0131n evine gitti\u011finde gere\u011fi gibi kar\u015f\u0131lan\u0131p sofra kurulmu\u015ftu. Tirkuj iyice ac\u0131kt\u0131\u011f\u0131ndan sofradaki yiyeceklere yumulmu\u015ftu. K\u0131z karde\u015fi Cebehan a\u011fz\u0131ndan laf almaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu.<\/p>\n

– A benim Tirkuj, ortalikta k\u00f6t\u00fc haberler dola\u015f\u0131yor,k omunistlerin, komsomolcular\u0131n \u00f6ld\u00fcr\u00fclecekleri s\u00f6yleniyor.<\/p>\n

Cebehan\u2019\u0131n o\u011flu \u0130brahim kom\u00fcnistti ve sava\u015ftayd\u0131, k\u0131z\u0131 Zoya da kom\u00fcnist olup k\u00f6ydeydi. Her an g\u00f6t\u00fcr\u00fclecekleri korkusuyla ya\u015f\u0131yorlard\u0131. Cebehan yine s\u00f6z\u00fcne dikkat ederek Tirkuj\u2019e sordu:<\/p>\n

– A benim Tirkujim, ne olaca\u011f\u0131z, Almanlar bize ne yapacaklar? Sen i\u00e7lerindesin, bir \u015fey s\u00f6yle de i\u00e7imi rahatlatsana. Bo\u015funa mi ayn\u0131 anadan do\u011fduk…
\n– \u00d6ld\u00fcrecekler, \u00f6ld\u00fcrecekler…
\n– Ne diyorsun sen Tirkuj, neden \u00f6ld\u00fcrecekler bizi, kim \u00f6ld\u00fcrecek, diye Cebehan feryat etti.
\n– Ben, ben\u00a0 \u00f6ld\u00fcrece\u011fim sizi…
\n– K\u00f6pe\u011fin do\u011furdu\u011fu seni, ba\u015fka s\u00f6yleyecek s\u00f6z\u00fcn yok muydu? Ben de karde\u015fim polis onun sayesinde can\u0131m\u0131 kurtar\u0131r\u0131m diyorum, sense a\u011fz\u0131na geleni s\u00f6yl\u00fcyorsun. \u00c7\u0131k buradan g\u00f6z\u00fcme g\u00f6r\u00fcnme, diyerek Cebehan elindeki sopay\u0131 Tirkuj\u2019in s\u0131rt\u0131na indirmi\u015fti. Tirkuj aya\u011fa f\u0131rlay\u0131p eblek eblek k\u0131z karde\u015finin y\u00fcz\u00fcne bakarak:
\n– Delirdin mi yahu, neler oluyor, \u015faka yapmakta yasak m\u0131?
\n– \u00d6yle mi \u015faka yaparlar? Birazc\u0131k akl\u0131n olsayd\u0131 elinde ibrikle Hanuko\u2019nun ard\u0131nda ko\u015fturmazd\u0131n. Haydi g\u00f6z\u00fcme daha fazla g\u00f6r\u00fcnme.<\/p>\n

Cebehan benim anne annem Himsad\u2019in karde\u015fiydi. Ak\u0131ll\u0131 ve sert bir kad\u0131n olarak bilinirdi. Adige geleneklerini iyi uygular, gelinleri kendisinden korkarlar, her dedi\u011fini yaparlard\u0131. Dini severdi, sofras\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131. 120 y\u0131l ya\u015fad\u0131 ve torununun torununun d\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn\u00fc g\u00f6rd\u00fc. Onun i\u00e7in b\u00fcy\u00fck d\u00fc\u011f\u00fcn yap\u0131lm\u0131\u015f, Cebehan da Adige adetleri gere\u011fi evin \u00e7at\u0131s\u0131ndan a\u015fa\u011f\u0131ya at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. At\u0131lmaktan \u00f6te yumu\u015fak ini\u015f yapt\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Bu ama\u00e7la bir araba ot getirilip evin \u00f6n\u00fcne d\u00f6k\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc. Cebehan \u00e7at\u0131ya \u00e7\u0131kar\u0131larak b\u00fcy\u00fck\u00e7e bir sepetin i\u00e7ine oturtulmu\u015f, sepetin kulpuna ip ba\u011flan\u0131p ipin her iki ucundan da birer ki\u015fi tutarak sorulmu\u015ftu:<\/p>\n

– Haz\u0131r m\u0131s\u0131n Cebehan?
\n– Haz\u0131r\u0131m, o\u011flum haz\u0131r\u0131m!
\n– \u00d6yleyse s\u0131k\u0131 dur, \u00e7at\u0131dan a\u015fa\u011f\u0131 ataca\u011f\u0131z.<\/p>\n

Cebehan oradakiler duyacak \u015fekilde ba\u011f\u0131rmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131:<\/p>\n

– Vo vu viv! Torunumun torunu evleniyor, beni evden at\u0131yorlar, marc yard\u0131m edin beni evimde b\u0131rak\u0131n.<\/p>\n

Bu esnada ipin ucunu tutanlar Cebehan\u2019i yumu\u015fak otlar\u0131n i\u00e7ine atm\u0131\u015flard\u0131. Etraftakiler yeti\u015fip y\u00fcz ya\u015f\u0131n\u0131 a\u015fm\u0131\u015f kad\u0131n\u0131 otlar\u0131n i\u00e7inden \u00e7\u0131kar\u0131p evine g\u00f6t\u00fcrerek yata\u011f\u0131na oturtmu\u015flard\u0131. Cebehan bu t\u00fcr geleneklerden ho\u015fland\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in kendisine yap\u0131lanlardan da memnun kalm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

Bu d\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc bu g\u00fcne dek unutam\u0131yorum.<\/p>\n

Tekrar polislere donelim. Devlet geri d\u00f6nm\u00fc\u015f, d\u00fczenini yeniden kurmu\u015ftu. Bu durum d\u00fczenden yana olanlar i\u00e7in b\u00fcy\u00fck sevin\u00e7, d\u00fczene kar\u015f\u0131 olanlar i\u00e7in ise \u00fcz\u00fcnt\u00fc kayna\u011f\u0131yd\u0131. Sovyet d\u00fczenine tekrar kavu\u015funca, g\u00f6ky\u00fcz\u00fc ikiye ayr\u0131l\u0131p, ortadan g\u00fcne\u015f \u00e7\u0131km\u0131\u015f\u00e7as\u0131na sevinmi\u015ftik. \u0130l\u00e7e merkezinde t\u00fcm devlet te\u015fkilat\u0131 yeniden olu\u015fturulmu\u015f ve g\u00f6reve ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. \u0130l\u00e7e Emniyet Te\u015fkilat\u0131\u2019n\u0131n ba\u015f\u0131na da Vuneroko Hacbecir getirilmi\u015fti. Fa\u015fistlerle birlik olanlara kar\u015f\u0131 ac\u0131madan m\u00fccadele veriyor, onlar\u0131 takip ederek bir ormandan \u00e7\u0131kar\u0131p, \u00f6b\u00fcr ormana s\u00fcr\u00fcyordu. Bir k\u0131sm\u0131n\u0131 yakalay\u0131p hapse att\u0131rm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

Sadece Almanlara polislik yapanlar de\u011fil, g\u00f6rev yapt\u0131\u011f\u0131 birli\u011fi kaybetti\u011finde onu aramay\u0131p evine d\u00f6nm\u00fc\u015f olanlar, canlar\u0131n\u0131 kurtarmak i\u00e7in d\u00fc\u015fmana teslim olanlar ba\u015flar\u0131n\u0131 kurtarmak amac\u0131yla da\u011flara s\u0131\u011f\u0131nm\u0131\u015flard\u0131. Devlet bunlara m\u00fcsamaha g\u00f6stermiyordu. Fa\u015fistlerin k\u0131sa zamanda\u00a0 geri d\u00f6necekleri haberleri de ortada dola\u015f\u0131yordu ve baz\u0131lar\u0131 da buna aldan\u0131yorlard\u0131. Bir s\u00fcre ormanda saklan\u0131rlarsa fa\u015fistler geri geldiklerinde tekrar ortaya \u00e7\u0131kmay\u0131 umut ediyorlard\u0131.<\/p>\n

Vuneroko \u00e7etelerle tek ba\u015f\u0131na sava\u015fm\u0131yor, devletten b\u00fcy\u00fck destek al\u0131yordu. K\u0131z\u0131lordu’dan b\u00fcy\u00fck\u00e7e bir gurup emrine verilmi\u015fti ve durmadan ormanlar\u0131 ar\u0131yorlard\u0131.<\/p>\n

Davur Mahmut, Avutle Dolceriy, Dathuj Hamzet, Dathuj Hazret, Dathuj Ahmet, Tivu Husen, Cesebej His, Bzecejiko Kasbolet, Psij Gumer, Baybek Yakup, Tigu His, Ceras Kasim, Avutle Bazruko, Lamuko \u0130brahim ka\u00e7aklar\u0131n aras\u0131ndayd\u0131lar.<\/p>\n

\u015eahsen bu ki\u015filerin hepsini tan\u0131yordum, \u00e7al\u0131\u015fkan ve iyi insanlard\u0131. Ama insan yan\u0131lacak oldu mu engel olmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildi. Talihsizliklerinden ka\u00e7ak durumuna d\u00fc\u015fm\u00fc\u015flerdi.<\/p>\n

G\u00fczel bir May\u0131s g\u00fcn\u00fcyd\u00fc. G\u00fcne\u015f g\u00f6ky\u00fcz\u00fcnden yusyuvarlak y\u00fckselmi\u015fti. T\u00fcm k\u00f6y halk\u0131 diz boyuna gelmi\u015f olan m\u0131s\u0131rlar\u0131 \u00e7apalamak \u00fczere araziye \u00e7\u0131km\u0131\u015flard\u0131. B\u00fcy\u00fck orman\u0131n \u00e7evresindeki tarlalarda m\u0131s\u0131r \u00e7apalan\u0131yordu. M\u0131s\u0131r tarlalar\u0131n\u0131n ortas\u0131nda bir fundal\u0131k vard\u0131 ve ka\u00e7aklar burada bar\u0131n\u0131yorlard\u0131 ama m\u0131s\u0131r \u00e7apalayanlar bundan habersizdi. Ka\u00e7aklar\u0131n orada olduklar\u0131n\u0131 sadece yak\u0131n akrabalar\u0131 biliyor ve geceleri kendilerine yiyecek g\u00f6t\u00fcr\u00fcyorlard\u0131. Ka\u00e7aklar\u0131 takip edenler biri sakland\u0131klar\u0131 bu yeri tespit etmi\u015f ve askerlere bildirmi\u015fti.<\/p>\n

Sabah saat on sular\u0131nda b\u00fcy\u00fck\u00e7e bir asker gurubu, yanlar\u0131nda birka\u00e7 araba olmak \u00fczere k\u00f6yden \u00e7\u0131km\u0131\u015f geliyorlard\u0131. Hepsi silahl\u0131yd\u0131 ve ba\u015flar\u0131nda emniyet amiri Vuneroko Hacbecir de atl\u0131 olarak bulunuyordu.<\/p>\n

Vunoroko en \u00f6nde olmak \u00fczere askerler \u00e7apac\u0131lara yakla\u015ft\u0131lar. \u00c7apac\u0131lar onlar\u0131 g\u00f6r\u00fcnce korkmu\u015flard\u0131, ne yapacaklar\u0131n\u0131 bilemez tedirgin bir halde bekle\u015fiyorlard\u0131. Orta Asya\u2019dan getirilmi\u015f olan \u00e7ekik g\u00f6zl\u00fc askerlerde merhamet olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 herkes iyi biliyordu.<\/p>\n

\u00c7apac\u0131lar\u0131n aras\u0131nda ka\u00e7aklardan birinin k\u0131z karde\u015fi vard\u0131 ve askerleri g\u00f6r\u00fcnce \u00f6d\u00fc kopmu\u015f vaziyette \u015funlar\u0131 s\u00f6yledi:<\/p>\n

– Mahvoldu\u011fumuz g\u00fcn demektir. Korktu\u011fum ba\u015f\u0131ma geldi. Zavall\u0131 karde\u015fim Dolceriy. Zalim Vunoroko\u2019nun elinden kurtulamazs\u0131n. Elimden ne gelir ki? Allah’a emanet ol…<\/p>\n

Vunoroko\u2019nun emriyle askerler \u00e7al\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00e7evirdiler. Ka\u00e7aklar\u0131n ellerinde silah yoktu. Kar\u015f\u0131 koymuyor, sadece saklan\u0131yorlard\u0131. Kendilerine teslim olmalar\u0131 i\u00e7in bir \u00e7a\u011fr\u0131da yap\u0131lmad\u0131.<\/p>\n

Askerler yan yana dizilmi\u015f olarak \u00e7al\u0131l\u0131\u011f\u0131n i\u00e7ine rasgele ate\u015f ediyorlard\u0131. Korkuya kap\u0131lan \u00e7apac\u0131lar da panik i\u00e7inde sa\u011fa sola ko\u015fu\u015fturuyor, feryatlar\u0131 yeri g\u00f6\u011f\u00fc inletiyordu. \u0130\u00e7lerinden bir gurup \u00e7apalar\u0131n\u0131 b\u0131rakm\u0131\u015f k\u00f6ye do\u011fru ka\u00e7\u0131yorlard\u0131. Kalanlar ise fundal\u0131\u011fa do\u011fru bak\u0131yorlard\u0131. Yar\u0131m saat sonra ate\u015f kesildi. Askerler fundal\u0131kta \u00f6ld\u00fcrd\u00fcklerini s\u00fcr\u00fcyerek \u00e7\u0131kar\u0131p bir araya topluyorlard\u0131. Onlar:Avutle Dolceriy, Ceras Kas\u0131m, Tivu Husen ve Dathuj Ahmet idiler. \u0130\u00e7lerinden ikisi hala canl\u0131 olmas\u0131na ra\u011fmen kimse yard\u0131m etmiyordu. Bu esnada ka\u00e7aklardan Cesebej His kendili\u011finden gelerek teslim oldu. Vunoroko y\u00fcz\u00fcne bir tokat indirdi. Askerler ellerini ba\u011flay\u0131p \u00f6l\u00fclerin yan\u0131na oturttular.<\/p>\n

Bir s\u00fcre sonra ka\u00e7aklardan Lamij \u0130brahim kendisine yemek getirmi\u015f olan on be\u015f ya\u015f\u0131ndaki o\u011flu ile birlikte aya\u011fa kalk\u0131p teslim oldu ve onunda elini ba\u011flay\u0131p His\u2019in yan\u0131na oturttular.<\/p>\n

Fundal\u0131ktaki ka\u00e7aklar\u0131n hepsi ele ge\u00e7memi\u015fti. Baybek Yakup ve Psij Gumer ka\u00e7m\u0131\u015flard\u0131. Bunlardan ayr\u0131 olarak ismini belirleyemedi\u011fim birka\u00e7 ka\u00e7ak daha ka\u00e7may\u0131 ba\u015farm\u0131\u015f ve b\u00fcy\u00fck ormana s\u0131\u011f\u0131nm\u0131\u015flard\u0131.<\/p>\n

Olay \u00e7apac\u0131lar\u0131n g\u00f6zleri \u00f6n\u00fcnde olmu\u015f, yak\u0131nlar\u0131 g\u00f6zlerinin \u00f6n\u00fcnde \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc.<\/p>\n

Vunoroko\u2019nun emriyle d\u00f6rt ceset arabaya konuldu. \u0130\u00e7lerinden ikisi hala \u00f6lmemi\u015fti. \u0130kinci arabaya da teslim olanlar bindirildiler ve Hakurunhable\u2019ye g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fcler. Yaral\u0131 olan iki ki\u015fi de yolda \u00f6lm\u00fc\u015flerdi. Askerler cesetleri Kabihable ve Mamhig aras\u0131nda kazd\u0131klar\u0131 \u00e7ukurlara g\u00f6md\u00fcler.<\/p>\n

Yakup ile Gumer fundal\u0131ktan nas\u0131l ka\u00e7t\u0131klar\u0131n\u0131 sonra bana anlatm\u0131\u015flard\u0131:<\/p>\n

\u201c\u015eu anda zengin sofralarda oturuyoruz ama sava\u015f zaman\u0131 \u00f6yle de\u011fildi. En \u00e7ok s\u0131k\u0131nt\u0131y\u0131 ka\u00e7ak oldu\u011fumuz zamanlarda \u00e7ektik. Ka\u00e7acak bir su\u00e7umuz da yoktu ama birbirimizin s\u00f6z\u00fcne uyarak do\u011fru d\u00fcr\u00fcst d\u00fc\u015f\u00fcnmeden ka\u00e7maya karar verdik. Sakland\u0131\u011f\u0131m\u0131z fundal\u0131kta askerler ate\u015f ederek iki kez yan\u0131m\u0131zdan ge\u00e7tiler. \u015eans\u0131m\u0131zdan bir tek kur\u015fun dahi isabet almad\u0131k. Askerler ate\u015f ederek yan\u0131m\u0131zdan ge\u00e7tikten sonra bir kilometre kadar yerde s\u00fcr\u00fcnerek b\u00fcy\u00fck ormana ula\u015ft\u0131k.\u201d<\/p>\n

Ka\u00e7aklar\u0131n \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc hen\u00fcz birka\u00e7 g\u00fcn olmu\u015ftu ki, Psijhable kad\u0131nlar\u0131 bir gece vakti topla\u015ft\u0131lar. Yanlar\u0131nda erkek olarak bir tek on d\u00f6rt ya\u015f\u0131ndaki Avutle Ramazan oldu\u011fu halde el arabalar\u0131 ile gidip, \u00f6l\u00fclerini g\u00f6m\u00fcl\u00fc \u00f6ld\u00fckleri yerden gece karanl\u0131\u011f\u0131nda \u00e7\u0131kar\u0131p k\u00f6ylerine getirerek mezarl\u0131kta defnettiler. Bu yi\u011fitli\u011fi yapan kad\u0131nlardan hi\u00e7biri bug\u00fcn ya\u015fam\u0131yor. \u00d6l\u00fcleri g\u00f6md\u00fckleri yeri iyice belirleyemediklerinden onlar\u0131n mezarlar\u0131n\u0131n yerini de kimse bilmiyor.<\/p>\n

Psijhable ka\u00e7aklar\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fckten sonra askerler takibi daha da yo\u011funla\u015ft\u0131rm\u0131\u015flar, ormanlar\u0131 taramaya ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131. Bir s\u00fcre sonra \u00fcz\u00fcc\u00fc bir haber daha ula\u015ft\u0131. Huvaj karde\u015fler ormanda \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f ve oraya g\u00f6m\u00fclm\u00fc\u015flerdi.<\/p>\n

Bu haber ka\u00e7aklar\u0131n cesaretlerini k\u0131rd\u0131 ve teslim olmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ba\u015flad\u0131lar. Daha fazla ormanda kalamayacaklard\u0131. Askerler koval\u0131yor onlar ka\u00e7\u0131yor, bir ormandan di\u011ferine s\u0131\u011f\u0131n\u0131yorlard\u0131. Ka\u00e7aklardan Baybek Yakup, Bzecejiko Kaspolet ve Psij Gumer anla\u015f\u0131p teslim oldular. Bir s\u00fcre hapis yat\u0131p serbest b\u0131rak\u0131ld\u0131lar. Yakup Kolhozda ar\u0131c\u0131, Gumer de\u011firmencilik yapt\u0131lar. Kaspolet de kolhozda \u00e7ift\u00e7i olarak \u00e7al\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

Vunoroko ba\u015flar\u0131nda olmak \u00fczere askerler yine bir g\u00fcn Labe orman\u0131na y\u00f6neldiler. Dathuj Hazret orada yakalanm\u0131\u015ft\u0131 ve k\u00f6y Sovyet’inde kendisine yap\u0131lan zulm\u00fc bug\u00fcne dek unutam\u0131yorum. Sovyet binas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcnde Hazret askerlerin ortas\u0131nda duruyordu. \u00dcnl\u00fc e\u015fk\u0131ya dedikleri zay\u0131f, \u00e7elimsiz bir o\u011fland\u0131. G\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc insan\u0131 \u00fcz\u00fcyordu. Zavall\u0131, g\u00f6zleri s\u00f6nm\u00fc\u015f, rengi sararm\u0131\u015f, sa\u00e7\u0131 sakal\u0131 birbirine kar\u0131\u015fm\u0131\u015f bir haldeydi. A\u00e7l\u0131k \u00e7ekmi\u015f oldu\u011fu halinden anla\u015f\u0131l\u0131yordu.<\/p>\n

Vunoroko Sovyet binas\u0131ndan \u00e7\u0131k\u0131p b\u00fcy\u00fck bir zafer kazanm\u0131\u015f edas\u0131yla\u00a0 gelip Hazret\u2019a yakla\u015ft\u0131.<\/p>\n

– Seni k\u00f6pe\u011fin o\u011flu, diyerek y\u00fcz\u00fcne bir tokat indirdi. Mecalsiz d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f \u00e7ocuk yere y\u0131k\u0131ld\u0131 ve inleli. Vuneroko cebinden \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 beyaz bir mendile ellerini silip tekrar Sovyet binas\u0131na girdi.<\/p>\n

Hazret ba\u015f\u0131n\u0131 zorlukla kald\u0131rarak su vermeleri i\u00e7in yalvard\u0131. Kendisine bir tas su verdiler. Canlan\u0131p aya\u011fa kalkt\u0131. Askerler ellerini iple ba\u011flay\u0131p araban\u0131n arkas\u0131na ba\u011flad\u0131lar. Araba y\u00fcr\u00fcd\u00fc ve arkas\u0131ndan da Hazret sendeleyerek gittiler. G\u00f6zden kayboluncaya kadar pe\u015flerinden bakt\u0131k.<\/p>\n

Mahkeme Hazret\u2019e on y\u0131l hapis cezas\u0131 verdi. Sa\u011f olarak cezas\u0131n\u0131 bitirip d\u00f6nd\u00fc. Mobilya at\u00f6lyesinde i\u015f\u00e7i olarak \u00e7al\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

SON<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Murat Becan Çeviri: İbrahim Çetao Zekosnig adlı Edebiyat, sanat, toplumsal, politik derginin 2007 yılı 1 nci sayısından çevrilmiştir. (İC) Harman yeri analarımızın eviydi. Köy işsizdi, tüm erkekler savaştaydı. İnsanların neşesi kalmamış, düğün ve eğlencelerin varlığı dahi unutulmuştu. Neredeyse her gün savaş alanında yaşamını yitiren birinin haberi köye ulaşıyordu. Köy yöneticisi bu durumlarda bir gurup ihtiyarı […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[118],"tags":[],"class_list":["post-8459","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-oykuler","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8459","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8459"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8459\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":18284,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8459\/revisions\/18284"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8459"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8459"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8459"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}