{"id":8475,"date":"2023-03-09T01:30:19","date_gmt":"2023-03-09T07:30:19","guid":{"rendered":"http:\/\/circassiancenter.com\/tr\/?p=8475"},"modified":"2023-03-09T15:35:34","modified_gmt":"2023-03-09T21:35:34","slug":"geguako-visako-topluluklari-ve-bir-sarki-soleni","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/geguako-visako-topluluklari-ve-bir-sarki-soleni\/","title":{"rendered":"GEGUAK\u2019O-VISAK\u2019O TOPLULUKLARI VE B\u0130R \u015eARKI \u015e\u00d6LEN\u0130"},"content":{"rendered":"<p><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-33190\" src=\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/GEGUAKO-VISAKO-TOPLULUKLARI-VE-BIR-SARKI-SOLENI-b.png\" alt=\"\" width=\"571\" height=\"300\" srcset=\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/GEGUAKO-VISAKO-TOPLULUKLARI-VE-BIR-SARKI-SOLENI-b.png 571w, https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/GEGUAKO-VISAKO-TOPLULUKLARI-VE-BIR-SARKI-SOLENI-b-300x158.png 300w\" sizes=\"(max-width: 571px) 100vw, 571px\" \/><\/p>\n<p><strong>HAP\u0130 Cevdet Y\u0131ld\u0131z<\/strong><\/p>\n<p>Gazeteci <strong>\u015e\u00fckr\u00fc \u00d6zt\u00fcrk (Sey)<\/strong>; D\u00fczce\u2019nin Koblehable (Aziziye) k\u00f6y\u00fcnden, ho\u015fsohbet, ili\u015fkileri geni\u015f, devletle sorunu olan, \u00f6zellikle de karakollara d\u00fc\u015fenleri sopa yemekten kurtarmas\u0131 i\u00e7in yard\u0131mlar\u0131 istenen biriydi. Onu D\u00fczce\u2019de tan\u0131mayan ve sevmeyen yok gibiydi. Varl\u0131kl\u0131 ve \u201cha\u00e7\u2019e\u015f\u201dinde (misafir odas\u0131nda) konu\u011fu eksik olmayan bir ailenin \u00e7ocu\u011fu olarak b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015ft\u00fc. Eli a\u00e7\u0131k, yetenekli ve i\u015f bitirici biriydi. \u00dcnl\u00fc \u201cBorej\u201d (Borezh) \u00f6yk\u00fcs\u00fcn\u00fc de ilkin ondan dinlemi\u015f, T\u00fcrk\u00e7esini de yay\u0131nlam\u0131\u015ft\u0131m (Kafkasya KD, say\u0131 39-42, s.181-183;1973, Ankara). Herhalde 1966 y\u0131l\u0131nda olacak, bir s\u00f6yle\u015fisinde anlatt\u0131klar\u0131ndan biri de akl\u0131mda kald\u0131\u011f\u0131 kadar\u0131yla\u00a0 \u015f\u00f6yleydi:<\/p>\n<p>\u201c\u00c7ocuklu\u011fumda, ha\u00e7\u2019e\u015fimizde konuk eksik olmazd\u0131. Bir g\u00fcn Karam\u00fcrsel\u2019in Fevziye k\u00f6y\u00fcnden bir \u201cgeguk\u2019o-v\u0131sak\u2019o\u201d, yani bir \u201c\u015fark\u0131c\u0131 ve \u00e7alg\u0131c\u0131\u201d grubu gelmi\u015fti. Birka\u00e7 ki\u015fiydiler. Ninem ve annem:<\/p>\n<p>&#8211; Nereye oturduklar\u0131na dikkat et, dediler bana. Ben o zamanlar 8-9 ya\u015flar\u0131ndayd\u0131m.<\/p>\n<p>Aradan be\u015f y\u0131l kadar bir zaman ge\u00e7tikten sonra, ayn\u0131 grup yine evimize geldi. Ninem \u00f6lm\u00fc\u015ft\u00fc ama annem sa\u011fd\u0131:<\/p>\n<p>&#8211; O\u011flum, git, nereye oturduklar\u0131na bir daha bir bak, dedi imal\u0131. Bakt\u0131m, her biri be\u015f y\u0131l \u00f6nce nereye oturmu\u015fsa, yine ayn\u0131 yere oturmu\u015ftu.<\/p>\n<p>Bu kez geldiklerinde k\u0131\u015ft\u0131. Soba yak\u0131n\u0131nda oturan\u0131n, k\u0131zg\u0131n sobadan neredeyse bir baca\u011f\u0131 tutu\u015facak gibiydi, pantolonu adeta duman t\u00fct\u00fcyordu ama di\u011ferleri gibi o da k\u0131m\u0131ldam\u0131yordu. Her biri birer heykel gibiydi sanki. Babam hemen bir havluyu \u0131slat\u0131p getirdi ve adam\u0131n baca\u011f\u0131na \u00f6rtt\u00fc.<\/p>\n<p>Bu gezginci topluluk, yak\u0131n il ve il\u00e7elerdeki Adige k\u00f6ylerini dola\u015f\u0131r dururdu. (1) \u00d6m\u00fcrleri m\u00fczikle, s\u00f6yle\u015filerle ve gezmekle ge\u00e7erdi. \u0130\u00e7ki i\u00e7mez, asla para kabul etmezlerdi, \u00e7ok gururluydular; ihtiya\u00e7lar\u0131 kar\u015f\u0131lan\u0131r ve her yerde el \u00fcst\u00fcnde tutulurlard\u0131. Neredeyse b\u00fct\u00fcn destan, \u015fark\u0131 ve \u00f6yk\u00fcleri ezbere bilirlerdi. B\u00f6ylesine bir toplulu\u011fa kat\u0131lmak, ku\u015fkusuz kolay de\u011fildi, y\u00fcksek bir terbiye ve yetenek gerektirirdi.<\/p>\n<p>Birka\u00e7 y\u0131l sonra ayn\u0131 grup yine evimize konuk oldu. Ben de art\u0131k gen\u00e7 bir delikanl\u0131 olmu\u015ftum. Yak\u0131ndaki Kovk\u2019ehable (2) k\u00f6y\u00fcnden konuklara \u00e7a\u011fr\u0131 geldi. K\u00f6y\u00fcn hat\u0131rl\u0131 ya\u015fl\u0131lar\u0131 ve kom\u015fu k\u00f6ylerden gelen hat\u0131rl\u0131 ki\u015filer L\u0131aykolar\u0131n (3) evinin akas\u0131ndaki Hac\u0131 Mahmud\u2019un (4) bah\u00e7esinde toplanm\u0131\u015flard\u0131. Ya\u015fl\u0131lar \u015fark\u0131c\u0131 ve \u00e7alg\u0131c\u0131larla birlikte oturuyor, baz\u0131lar\u0131 \u201dj\u0131v\u201d (5) bi\u00e7iminde \u015fark\u0131lara e\u015flik ediyor,<strong> \u015f\u0131k\u2019ep\u015f\u0131ne, epep\u015f\u0131ne, kamil<\/strong>\u00a0 (6) gibi \u00e7alg\u0131lar \u00e7al\u0131n\u0131yor, gen\u00e7ler de onlar\u0131 ayakta dinliyorlard\u0131. Gen\u00e7ler belli bir d\u00fczen i\u00e7inde, d\u00f6nen guruplar halinde, yani \u00f6ndeki geriye, arkadaki de \u00f6ne do\u011fru yava\u015f yava\u015f ilerleyerek ama s\u0131rtlar\u0131n\u0131 konuklara d\u00f6nmeyerek ve \u015fark\u0131c\u0131lar\u0131 g\u00f6rerek \u015fark\u0131lar\u0131 dinliyorlard\u0131. Bah\u00e7ede b\u00fcy\u00fck bir kalabal\u0131k toplanm\u0131\u015ft\u0131 ama bir \u00e7\u0131t bile \u00e7\u0131km\u0131yordu.<\/p>\n<p>\u015eark\u0131lar Kafkasya\u2019daki eski ya\u015fam\u0131 ve yap\u0131lan eski sava\u015flar\u0131 anlat\u0131yor, kahramanlar\u0131n, korkaklar\u0131n ve hainlerin adlar\u0131n\u0131 ve yapt\u0131klar\u0131n\u0131 bir bir say\u0131yor, ya\u015fl\u0131lar da zaman zaman g\u00f6zlerinden ya\u015flar d\u00f6k\u00fclerek h\u00fcng\u00fcr h\u00fcng\u00fcr a\u011fl\u0131yorlard\u0131.<\/p>\n<p>Bir dana kesilip yendi, gecenin ilerlemi\u015f bir saatinde ikinci bir dana daha yendi ama m\u00fczik ve \u015fark\u0131lar sona ermedi. Bir ara ayaktaki gen\u00e7lerden biri:<br \/>\n&#8211; Neden \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc o ki\u015fi, anlayamad\u0131m bir t\u00fcrl\u00fc, diye m\u00fcdahale etti \u015fark\u0131ya.<\/p>\n<p>Oturanlar\u0131n ya\u015fl\u0131s\u0131 (thamadesi) Haceb\u0131y (7), \u015f\u00f6yle bir sert bak\u0131nca, merakl\u0131 delikanl\u0131 hemen yok oluverdi.<\/p>\n<p>&#8211; Niye yok oluverdi o \u00e7ocuk, diye sordum \u015e\u00fckr\u00fc a\u011fabeye.<\/p>\n<p>&#8211; E\u011fer gen\u00e7lere de bir g\u00f6z i\u015fareti yapsayd\u0131 Haceb\u0131y, \u00e7ocu\u011fu hemen bir k\u00f6\u015feye \u00e7ekip sudan \u00e7\u0131km\u0131\u015f s\u0131paya \u00e7evirirlerdi o zaman, dedi \u015e\u00fckr\u00fc a\u011fabey bana.<\/p>\n<p>K\u0131sa Notlar:<br \/>\n1) S\u00f6zgeli\u015fi yak\u0131n yerlere, Karam\u00fcrsel (\u015fimdi Yalova) Fevziye k\u00f6y\u00fcnden Hendek ve D\u00fczce gibi yak\u0131n giderler ama uzaklara, Samsun\u2019a ve Sivas\u2019a pek gitmezlerdi denmek isteniyor.<strong><br \/>\n2)<\/strong> Kovk\u2019ehable (\u041a\u044a\u043e\u0443\u043a1\u044c\u044d\u0445\u044c\u0430\u0431\u043b\u044d)- D\u00fczce\u2019de Sarayyeri k\u00f6y\u00fc.<strong><br \/>\n3)<\/strong> L\u0131aykolar (\u041b1\u044b1\u0430\u0439\u043a\u044a\u043e)- Ayn\u0131 k\u00f6yden bir Hap\u0131y ailesi.<strong><br \/>\n4)<\/strong> Hac\u0131 Mahmud- K\u00f6yden evli ve k\u00f6ye yerle\u015fmi\u015f, aslen Suriye Lazk\u0131yeli, Trablusgarp\u2019ta banka m\u00fcd\u00fcr\u00fc iken, M\u0131srat\u2019a yak\u0131n\u0131ndaki <strong> \u201cKabilet-\u00fcs Sirakes\u201d<\/strong>e (Oradaki Adigeler) ile temas kurmu\u015f k\u00fclt\u00fcrl\u00fc bir ya\u015fl\u0131 Adige idi. 1949 ya da 50\u2019lerde 80\u2019i a\u015fk\u0131n bir ya\u015fta \u00f6ld\u00fc.<strong><br \/>\n5) <\/strong> J\u0131v (\u0436\u044a\u044b\u0443,\u0434\u044d\u0436\u044a\u044b\u0443): \u015eark\u0131ya bir koro, nakarat sesiyle e\u015flik etme. Vokal e\u015flik.<strong><br \/>\n6)<\/strong> Eski \u00c7erkes \u00e7alg\u0131lar\u0131, s\u0131ras\u0131yla <strong>Adige kemanesi, Adige saz\u0131<\/strong> ve<strong> kaval<\/strong>.<strong><br \/>\n7)<\/strong> Haceb\u0131y (Hac\u0131bey)- Bir Kovk\u2019\u0131 (\u041a\u044a\u043e\u0443\u043a1\u044c\u044b) aile b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fc. Ayn\u0131 k\u00f6yden m\u00fcteveffa HACEBIYKO Tevfik\u2019in babas\u0131 olan Haceb\u0131y, 1864\u2019te Kafkasya\u2019dan g\u00f6\u00e7 edip gelmi\u015f olan hayattaki ki\u015filerden biriydi.<br \/>\n\u015e\u00fckr\u00fc a\u011fabey 1966\u2019da tahminen 55-60 ya\u015flar\u0131nda g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu, buna g\u00f6re, s\u00f6z konusu \u015fark\u0131 \u015f\u00f6leni 1927 ile 1930 y\u0131l\u0131 ba\u015flar\u0131 aras\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f olmal\u0131d\u0131r.<br \/>\nBen de 1940 sonlar\u0131 ve 1950\u2019li y\u0131llarda giderek say\u0131s\u0131 iyice azalan bu \u015fark\u0131 \u015f\u00f6leni kal\u0131nt\u0131lar\u0131 ile \u015fark\u0131c\u0131lardan baz\u0131lar\u0131n\u0131, bir \u00e7ocuk olarak, \u015fark\u0131lara vokal e\u015flik (j\u0131v) eden babam HAPIY Yusuf Mahmud\u2019un,\u00a0 \u201cBunlar\u0131 g\u00f6rmeli ve dinlemelisin, dedelerimizin Kafkasya\u2019dan getirdikleri \u015fark\u0131lar bunlar, ileride anlat\u0131rs\u0131n\u201d demesi sayesinde g\u00f6rebilmi\u015ftim. \u015eark\u0131c\u0131lar bizim evimize de geliyorlard\u0131. \u015eark\u0131lar, ayr\u0131ca Adigeleri bir araya getiren d\u00fc\u011f\u00fcn (\u043d\u044b\u0441\u0430\u0449\u044d) e\u011flentileri (\u0434\u0436\u044d\u0433\u0443) ve at yar\u0131\u015flar\u0131 (\u0448\u044b\u0433\u044a\u0430\u0447\u044a\u044d) s\u0131ras\u0131nda da birer an\u0131 olarak ya\u015fl\u0131lar aras\u0131nda s\u00f6ylenirdi.<br \/>\n\u015e\u00f6lene ili\u015fkin ad\u0131 ge\u00e7en bu iyi insanlar\u0131n hepsi art\u0131k rahmetli olmu\u015ftur, topraklar\u0131 bol olsun\u2026<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>HAP&#304; Cevdet Y&#305;ld&#305;z Gazeteci &#350;&uuml;kr&uuml; &Ouml;zt&uuml;rk (Sey); D&uuml;zce&rsquo;nin Koblehable (Aziziye) k&ouml;y&uuml;nden, ho&#351;sohbet, ili&#351;kileri geni&#351;, devletle sorunu olan, &ouml;zellikle de karakollara d&uuml;&#351;enleri sopa yemekten kurtarmas&#305; i&ccedil;in yard&#305;mlar&#305; istenen biriydi. Onu D&uuml;zce&rsquo;de tan&#305;mayan ve sevmeyen yok gibiydi. Varl&#305;kl&#305; ve &ldquo;ha&ccedil;&rsquo;e&#351;&rdquo;inde (misafir odas&#305;nda) konu&#287;u eksik olmayan bir ailenin &ccedil;ocu&#287;u olarak b&uuml;y&uuml;m&uuml;&#351;t&uuml;. Eli a&ccedil;&#305;k, yetenekli ve i&#351; bitirici biriydi. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[118],"tags":[],"class_list":["post-8475","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-oykuler","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8475","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8475"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8475\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":33191,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8475\/revisions\/33191"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8475"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8475"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8475"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}